Het Nederlandse portretrecht

Column door Manisha Sabajo van de Clinic, rechtswinkel voor juridische vragen over internet.

Het Nederlandse portretrecht

Het zal je maar overkomen: je zit rustig voor de televisie en opeens zie je jezelf in een reclame van een bedrijf waarmee je niet geassocieerd wil worden. Of je loopt in de supermarkt langs de tijdschriften en daar sta je opeens op de voorpagina. Kunt u hier iets tegen doen? Dat kan als u een beroep kunt doen op het zogenoemde portretrecht.

Wat is een portret?

Allereerst moet worden vastgesteld of er sprake is van een portret. Wat dat is, staat niet met zoveel woorden in de wet. In ieder geval valt een afbeelding waarop het gelaat te zien is, onder een portret. Maar ook wanneer slechts een deel van het gelaat zichtbaar is, kan er sprake zijn van een portret. Daarnaast heeft de Hoge Raad besloten dat je ook iemand kan herkennen aan de karakteristieke lichaamshouding en de context of de omgeving waarin iemand wordt afgebeeld. Wel moet het gaan om een afbeelding; een beschrijving in woorden is geen portret.

Het Portretrecht

Op grond van de Auteurswet bestaan er twee soorten portretten: portretten die zijn gemaakt in opdracht van de geportretteerde en portretten die niet in opdracht gemaakt zijn. Wanneer een portret in opdracht is gemaakt, heeft de geportretteerde de bevoegdheid om het portret te kopiëren. De maker mag het portret alleen publiceren met toestemming van de geportretteerde. Voor niet in opdracht gemaakte portretten, geldt dat een publicatie niet is geoorloofd, voor zover er sprake is van een redelijk belang van de geportretteerde.

Redelijk belang

Wanneer is er sprake van een redelijk belang? Dit kan op grond van twee rechtsgronden: prestatiebescherming of een zedelijk belang. Er is sprake van prestatiebescherming als de geportretteerde een zogenaamde verzilverbare populariteit heeft. Hiervan is sprake als de geportretteerde geld had kunnen vragen voor de exploitatie van zijn foto. Denk daarbij aan professionele modellen en BN-ers. De rechtsgrond van een zedelijk belang heeft te maken met het recht op bescherming van je privéleven. Een inbreuk op dit recht kan het geval zijn wanneer de foto's gemaakt zijn in een zeer intieme situatie, of als er sprake is van gevaarzetting, of indien er in de foto bloot te zien is of de context van de publicatie minachtend is. Een ander zedelijk belang is ongewenste associatie met een product, bijvoorbeeld doordat je portret wordt gebruikt in een reclame. Wanneer u al toestemming hebt gegeven voor de publicatie, kan er later geen redelijk belang meer worden ingeroepen hiertegen.

Belangenafweging

Een beroep op het portretrecht door de geportretteerde, betekent een beperking van de uitingsvrijheid van degene die het portret wil publiceren. Daarom moet er een belangenafweging worden gemaakt tussen enerzijds uw belang bij het inroepen van uw portretrecht en anderzijds het belang van de ander om het portret te publiceren. Factoren die hierbij een rol spelen zijn onder andere: de aard en duur van de inbreuk, karakter van de foto, de bekendheid van de geportretteerde, de context en het maatschappelijk belang van de publicatie.

Conclusie

Op basis van bovenstaande is de conclusie: ja, u kunt wat aan uw foto op de voorpagina doen. In de situatie dat het portret niet in opdracht is gemaakt van de geportretteerde moet er wel sprake zijn van een redelijk belang dat zwaarder weegt dan de uitingsvrijheid van het tijdschrift.