De burger als publieke waakhond

Column door Nini Blom van de Clinic, rechtswinkel voor juridische vragen over internet.


De burger als publieke waakhond

Stel u schrijft een artikel op internet dat nieuwswaarde heeft, dan is de titel burger blogger op u van toepassing. De klassieke media moeten steeds meer ruimte maken voor burger bloggers en het internet. Deze blogs vervullen tegenwoordig namelijk een belangrijke functie wanneer het om nieuwsvergaring gaat. Men kan dan ook stellen dat de burgerjournalistiek de positie van public watchdog gedeeltelijk heeft overgenomen.

Journalisten hebben recht op bescherming

Volgens het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM), de hoogste Europese rechter, vervullen journalisten de taak van public watchdog. Vrij vertaald zijn zij de waakhond van de democratische samenleving. Om deze taak goed uit te kunnen voeren hebben journalisten bepaalde privileges. Zij hebben deze privileges wanneer ze een bijdrage leveren aan het publieke debat, in maatschappelijk relevante kwesties:

  • Journalisten mogen hun bronnen beschermen
  • Journalisten worden zelf beschermd als ze geheime informatie publiceren.
Deze bescherming komt hun toe op grond van het Europees Verdrag tot Bescherming van de Rechten van de Mens (EVRM). De vrijheid van nieuwsvergaring valt onder dit verdrag. U heeft namelijk recht op informatie van een onafhankelijke pers.

De status van de burger blogger

Omdat de functie van public watchdog tegenwoordig mede door de burger wordt vervuld, is de vraag of de privileges die journalisten genieten ook voor burgers gelden steeds relevanter. Hierbij is het van belang dat burger bloggers een bijdrage leveren aan het publieke debat, in maatschappelijk relevante kwesties. Het EHRM heeft al geoordeeld dat Greenpeace vanwege hun bijdrage aan het publieke debat een met de pers vergelijkbare bescherming verdient. De vraag of burger bloggers in aanmerking komen voor deze bescherming is lastig te beantwoorden omdat hier geen uitspraken over zijn gedaan door het EHRM.

Bronbescherming

Wat betreft het recht op bronbescherming wordt in het algemeen aangenomen dat het EHRM dit privilege ook aan burger bloggers zal toekennen. Dit wordt aangenomen omdat het EHRM veel waarde hecht aan bijdrages aan het publieke debat in maatschappelijk relevante kwesties. Daarnaast oordeelde de rechter al eerder dat ook niet-journalisten de functie van publieke waakhond kunnen vervullen.

Definitie van 'de pers'

In Nederland heeft de Hoge Raad in het arrest van Gasteren/Hemelrijk geoordeeld dat door de opkomst van het internet het begrip 'de pers' niet meer duidelijk te definiëren is. In dit arrest ging het om journaliste die in eigen naam en op haar eigen website een kritische open brief schreef aan de Hoge Raad. In deze brief trekt zij het verzetsverleden van Van Gasteren in twijfel. Van Gasteren spant vervolgens een proces aan tegen Hemelrijk. In dit proces komt de vraag aan de orde of de open brief van Hemelrijk onder de persvrijheid valt. De Hoge Raad oordeelt vervolgens dat door de opkomst van het internet het begrip 'de pers' niet meer duidelijk te definiëren is. De open brief valt onder de persvrijheid omdat deze bijdroeg aan het algemeen belang. Dit betekent dat als u als burger een artikel of open brief op internet schrijft, deze onder de persvrijheid kan vallen. Onder de voorwaarde dat hiermee een breed publiek wordt bereikt en de publicatie bijdraagt aan het algemeen belang. Met deze uitspraak heeft de Hoge Raad aansluiting gezocht bij de rechtspraak van het EHRM.

Recht op bescherming?

Wanneer het gaat om bescherming bij het publiceren van geheime informatie is dit anders. Het probleem ligt hier in een gebrek aan professionaliteit. Burger bloggers zijn in tegenstelling tot journalisten niet gehouden aan gedragscodes en zorgvuldigheidsverplichtingen. Deze verschillen zorgen ervoor dat een burger blogger op dit punt niet gelijkgesteld kan worden met een journalist. Een burger blogger heeft dus geen recht op bijzondere bescherming wanneer hij geheime informatie publiceert.

Conclusie

Een burger blogger kan persvrijheid genieten wanneer hij een breed publiek bereikt en zijn publicatie bijdraagt aan het maatschappelijk belang. Een burger blogger heeft echter geen recht op bescherming wanneer hij geheime informatie publiceert. Dit is omdat hij zich niet aan gedragscodes en zorgvuldigheidsverplichtingen hoeft te houden. Een burger blogger staat op dit punt dan ook niet gelijk aan een journalist.

Voor meer informatie over dit onderwerp verwijs ik u door naar het artikel "Van Public Watchdog naar Public Watchblog" van M.Oosterveld en M.Oosterveen.

Menu Zoeken