3D-printers

Column door Niels Westerlaken van de Clinic, rechtswinkel voor juridische vragen over internet.

auteursrecht

Een echte hype kan men het nog niet noemen (kent u iemand die een 3D-printer thuis heeft staan?). Toch speculeert men al jaren over de enorme voordelen en problemen die dit apparaat zou kunnen geven. Waarschijnlijk kunnen we een geleidelijke introductie van 3D-printers verwachten; specialistische bedrijven hebben ze al in gebruik, hobbyisten zijn er mee bezig en verschillende websites (Thingiverse, Shapeways) bieden al fysieke en digitale modellen aan. Straks zal ook de printshop om de hoek er een hebben staan; zie bijvoorbeeld hoe snel het inbelmodem, de inkjet-printer en cd-brander in ons dagelijks leven zijn gekomen (en vervangen). Al klinkt er nog toekomstmuziek bij de gedachte dat iedereen een 3D-printertje heeft staan. Maar wat doet een 3D-printer nu precies, wat zijn de praktische voordelen en wat zijn de juridische gevolgen?

Laag na laag

3D-printers printen driedimensionale modellen; zoals kleine onderdelen of concepten. Voorbeelden lopen uiteen van servies en sieraden tot schroeven en schaalmodellen. Dit gebeurt door het laag na laag opbouwen van het model met materiaal dat vanuit een poeder- of gesmolten vorm, een vaste vorm aanneemt. Aan de hand van een 3D-designbestand (een blauwdruk) wordt bepaald hoe de 3D printer de laagjes moet indelen en hoe het uiteindelijke resultaat eruit komt te zien.

Juridisch

Driedimensionaal printen kan echter botsen met intellectuele eigendomsrechten. Er wordt namelijk vanuit gegaan dat wanneer iemand iets maakt, alleen de maker van dat werk het recht heeft om dat werk te reproduceren. Verschillende rechten, waarvan het auteursrecht en modellenrecht het belangrijkste lijken, zouden er dus voor kunnen zorgen dat printen in 3D zonder toestemming ook illegaal kan zijn.

Bij het printen van technische onderdelen (schroeven, opzetstukjes, knoppen) is het nog maar de vraag of er een specifiek recht rust op het object dat geprint wordt. Techniek is namelijk lastig te beschermen. Creatieve werken zullen beschermd worden door het auteursrecht. Veel objecten en vrijwel alle designbestanden zullen hieronder vallen. Men kan zich afvragen of deze werken afgeleid worden van eerdere werken of niet.

Afgeleide werken bevinden zich in een groot grijs gebied tussen een nieuw werk en een kopie van het eerdere werk. Geldt het beschermde object alleen als inspiratie voor het designbestand? Worden er weer nieuwe creatieve keuzes gemaakt om de blauwdruk te maken? Of wordt er een zogenaamde 3D-scanner ingezet om het object letterlijk te kopiëren?

Consumenten

Consumenten lopen weinig risico als het gaat om het eigen gebruik van 3D-printers. Met een beroep op de thuiskopie-uitzondering zult u dan ook uw eigen printje kunnen (gaan) maken. Zelfs als u een printshop opdracht geeft om de door u aangeleverde bestanden te laten printen heeft u waarschijnlijk geen juridisch omkijken. Echter, wanneer u zelf designbestanden gaat verspreiden, let er dan op of u toestemming heeft van de originele maker.

Conclusie

De introductie van de 3D printer kan goed vergeleken worden met die van de 'normale' 2D printer. In theorie gaat het om een apparaat dat grootschalige inbreuk op intellectuele eigendomsrechten mogelijk maakt, maar in praktijk is het voornamelijk extreem handig voor eigen producties. Ook zal privégebruik van beschermd materiaal vrijwel nooit voor problemen zorgen.

Bent u al aan het experimenteren met 3D-printers? Wij helpen u graag met uw juridische vragen. Natuurlijk geldt dat voor elke vraag op het gebied van intellectuele eigendom, technologie, media of communicatie.

Menu Zoeken