KPN: van hoogvlieger tot muurbloempje
De internationale ambities van KPN hebben geresulteerd in een grote schuldenlast. Terugdringen van die schulden heeft nu hoogste prioriteit. Dat moet lukken, menen deskundigen. Minder zeker is of KPN zelfstandig blijft voortbestaan.
De malaise die de beursgenoteerde telecombedrijven treft, is niet aan KPN voorbijgegaan. Terwijl het 'volksaandeel' ooit veel beter presteerde dan het branchegemiddelde, is de koers in de afgelopen maanden veel harder gedaald. Sinds het hoogtepunt van 73,97 euro op 10 maart vorig jaar, heeft het aandeel een glijvlucht gemaakt tot een niveau van rond de 12 euro.
De neergang komt vooral door de afkeer van beleggers van alles wat naar telecommunicatie en internet riekt - voor 80 procent, aldus Danny van Doesburg, senior analist bij Van Lanschot Bankiers. De stemming op de beurs is omgeslagen van 'blind vertrouwen' naar 'blind wantrouwen' zoals KPN-bestuursvoorzitter Paul Smits het onlangs verwoordde. Maar het voormalige staatsbedrijf heeft het er zelf ook wel naar gemaakt en beleggers weggejaagd.
Tot begin vorig jaar wilde KPN meedoen met de grote jongens en tot de Europese telecomtop behoren. Het concern legde een agressieve groeistrategie aan de dag. Links en rechts kocht het bedrijven bij elkaar, onder andere in Oost-Europa. Eind 1999 mondde dit uit in de acquisitie van E-Plus in Duitsland voor fl. 23 miljard, de grootste overname uit de geschiedenis van het Nederlandse bedrijfsleven. Enkele maanden later werd ook nog eens ruim fl. 20 miljard uitgegeven aan UMTS-licenties in Nederland, Engeland en Duitsland.
Toen eind vorig jaar de balans werd opgemaakt, bleek alle daadkracht te hebben geleid tot een vervijfvoudiging van de schulden: van fl. 10 miljard tot fl. 50 miljard. "Zes en een half maal zo veel als de cash flow. Veel, al is het niet uitzonderlijk. Bij een bedrijf als France Télécom ligt de verhouding ook rond de zes", aldus Van Doesburg.Toch heeft de schuldenlast de koers van KPN bepaald geen goed gedaan. "Beleggers zijn enorm geschrokken", zegt Arjan Dorrestijn, analist bij Rabo Securities.
Ook kredietbeoordelaar Moody's is geschrokken en heeft in februari de kredietwaardigheid van KPN neerwaarts bijgesteld. KPN kan nu nieuwe leningen vermoedelijk alleen tegen hoge rentetarieven afsluiten. En het bedrijf moet de komende tijd nogal wat financiers langs, want het bedrijf heeft veel kortlopende leningen die moeten worden verlengd. "Al kunnen softere leningen via de Europese Investeringsbank misschien verlichting geven", relativeert Corne van Zeijl, Hoofd Beleggingen van Zurich.
Tafelzilver
KPN zet momenteel alles op alles om de schulden terug te dringen. Zeker op korte termijn is het helaas moeilijk om uit de bedrijfsactiviteiten extra inkomsten te genereren en versneld af te lossen. De belangrijkste bedrijfsonderdelen staan alle drie bloot aan toenemende concurrentie. De resultaten van de tak vaste telefonie bleven hierdoor vorig jaar ondanks een toegenomen omzet steken op 2,3 miljard. Er is echter hoop. "De bodem is nu wel bereikt", denkt Van Doesburg. En elders is het beeld nog rooskleuriger. Aanzienlijke groeimogelijkheden zijn er volgens Van Doesburg in de mobiele telefonie, ondanks tegenslagen zoals het afkalvende marktaandeel van de dure Duitse dochter E-Plus. Dorrestijn ziet vooral potentieel in de derde tak, datacommunicatie en andere internetgerelateerde diensten.
Voorlopig probeert KPN te snoeien in plaats van te groeien, en zo de schuldenlast van zich af te werpen. De expansiestrategie is vervangen door een zo op het gezicht even agressieve krimpstrategie. KPN trekt zich terug in Nederland, België en Duitsland. Elders probeert het bedrijf te verkopen wat er te verkopen valt aan dochterbedrijven en deelnemingen. Op termijn moet dit 'tafelzilver' rond de fl. 11 miljard opleveren, waarvan dit jaar al tussen de twee en drie miljard. Daarnaast koerst KPN aan op het afstoten van Primafoon-winkelpanden in Nederland en zendmasten in Nederland, België en Duitsland.
Ook een beursgang van KPN Mobile staat nog op de planning. Dit bedrijfsonderdeel moet bij het huidige slechte beursklimaat rond de 3 miljard euro opbrengen. Overigens is de beursgang al herhaaldelijk afgeblazen, en Dorrestijn vermoedt dat het opnieuw tot uitstel komt. Een alliantie zou zijns inziens een mooi alternatief zijn: "Dan kan KPN Mobile onderdeel worden van iets groters, zodat groei mogelijk is." NTTDocomo heeft al aangekondigd dat het zijn belang van 15 procent eventueel wil uitbreiden
Verder is het bezuinigen geslagen bij KPN. Tot 2003 moeten er 8.000 arbeidsplaatsen vervallen, een besparing van 700 miljoen euro per jaar. Her en der zal langzamer worden afgeschreven - een boekhoudkundige truc die hetzelfde effect heeft als een bezuiniging. Het voorheen zo ruime investeringsbudget wordt nu zorgvuldig bewaakt. De komende twee jaar zal 'slechts' 6 miljard euro worden geïnvesteerd, vooral in de bouw van UMTS-zenderparken. "Mogelijk kan dit bedrag worden teruggedrongen door het netwerk te delen", zegt Van Zeijl. Of misschien kan KPN zijn leveranciers ertoe dwingen een deel van het netwerk voor te financieren. France Télécom heeft onlangs een dergelijke overeenkomst met Nokia gesloten.
De maatregelen zijn veelbelovend. Het afgelopen jaar liet het bedrijf nog een operationeel verlies zien van fl. 1,4 miljard. KPN gaat dat verlies waarschijnlijk wegwerken, verwacht Dorrestijn. Hij denkt dat het bedrijf rond 2003 weer zwarte cijfers zal schrijven. Hij gaat uit van een nipte winst, zelfs als de verkoop van allerlei bedrijfsonderdelen niet wordt ingecalculeerd.
Maar wat moet het concern na 2003? Voor de vorige bestuursvoorzitter en architect van de overambitieuze groeistrategie van KPN, Wim Dik, was dit duidelijk. Hij heeft jaren terug al laten weten dat de zelfstandigheid waarschijnlijk verloren zou gaan als het niets werd met de internationalisatie. Inmiddels zijn alle internationale aspiraties opgegeven maar is het bedrijf nog steeds zelfstandig. Het management hoopt echter op een overname. "Dat zou een 'final solution' zijn", aldus Dorrestijn. Van Doesburg sluit zich hierbij aan: "Een partij met een sterke balans zou er voor kunnen zorgen dat KPN minder geld naar de bank hoeft te brengen en kan investeren in groei van de onderneming." Maar voorlopig is een overname niet aan de orde, vermoedt Van Zeijl. Daarvoor torst het bedrijf te veel schulden mee. "KPN is het muurbloempje op het bal van de telecoms."
Met medewerking van:
Danny van Doesburg, senior analist Van Lanschot Bankiers
Arjan Dorrestijn, analist Rabo Securities
Corne van Zeijl, Hoofd Beleggingen Zurich
Jan Bletz
Naar publicaties
