Dagboek

Er was in dit weekend erg veel te doen op theatergebied. Niet alleen in Eindhoven, maar ook in Delft. Je kunt nou eenmaal maar op één plaats tegelijk zijn en de keuze voor de zaterdag was gevallen op Delft, waar dit weekend de Mooi Weer Spelen plaats vonden.

Om drie uur begon de voorstelling "De verbeelding van onzichtbare dimensies" van Theater Adhoc in het Techniek Ontmoetings Punt (voorheen postkantoor Hippolytusbuurt).

Voor bèta's, filosofen, dichters... en andere nieuwsgierigen. Op theatrale wijze worden (sociaal-) wetenschappelijke kwesties inzichtelijk gemaakt. Mede door een interview met een gerenommeerde wetenschapper.
Het is één grote ontdekkingsreis naar onzichtbare dimensies, waar ontwikkelingen plaatsvinden die zich letterlijk en figuurlijk aan onze waarneming onttrekken: genen & eiwitten, bits & bytes, nano's & neutrino's...
Ik had al eerder een voorstelling van Adhoc gezien en er een uitgebreid verslag over geschreven. Het was wel verrassend om deze groep nu aan te treffen bij de Mooi Weer Spelen.

Net als de vorige keer heb ik genoten van de voorstelling. Net als de vorige keer werd een heel moeilijk, wetenschappelijk thema schaamteloos uitgestort over een nietsvermoedend publiek. Net als de vorige keer was het publiek geboeid door de geweldige manier waarop Jan van den Berg zijn verhaal doet. Net als de vorige keer maakte het daarbij niet uit dat het onderwerp de meeste toeschouwers boven de pet ging.

Net als de vorige keer is Theater Adhoc op reis gegaan om informatie over een onderwerp te verzamelen. In dit geval gingen ze onder meer naar Japan, waar diep onder de berg Ikenoyama een neutrino detector is gebouwd.

Jan beschrijft hoe hij de dag voordat hij de detector te zien krijgt bijna in botsing komt met een grote, zwarte beer op de hellingen van de berg Ikenoyama. Een beer? Nee, het is een berin! Dat is duidelijk te zien zoals ze daar voor hem staat: Rechtop, met opgeheven voorpoten en met de achterpoten gespreid...

Jan vertelt ook hoe zijn vroegere wiskundeleraar op een dag met volle vaart door het rode licht reed op de kruising van de Gestelsestraat en de Boutenslaan in Eindhoven. Hij kruist de rondweg met een duizelingwekkende snelheid zonder een schrammetje op te lopen. En ook al het andere verkeer komt met de schrik vrij!

Zo gaat het dus ook met neutrino's: Ze vliegen overal tussendoor met een snelheid die bijna even groot is als de snelheid van het licht. Ze vliegen door je lichaam heen; miljarden per seconde. Ze vliegen dwars door de aarde heen; niets houdt ze tegen.

Binnenin de berg Ikenoyama is een grote tank met super zuiver water opgesteld. Die is veertig meter in doorsnede en vijftig meter hoog. Per seconde vliegen er dus zo'n 13 biljoen (13 000 000 000 000) neutrino's door die tank heen. [Dat heb ik zelf uitgerekend; vergeef me als ik er een factor 3 naast zit .] En dat gaat niet altijd goed. Ieder uur botst er één neutrino in die tank tegen een elektron aan. En bij die botsing ontstaat er een kleine lichtflits (het zogenaamde Cherenkov-licht). Rondom de tank zijn 11000 handgemaakte fotomultiplicatiebuizen aangebracht die die lichtflits opvangen, versterken en weergeven op een beeldscherm.

Jan illustreert dit met behulp van een glas water van vijf centimeter hoog en vier centimeter in doorsnede, dat hij plaatst in een maquette van de berg. Hij vertoont ook videobeelden, waarop te zien is hoe de fotomultiplicatiebuizen gemaakt worden door ervaren glasblazers en hoe hij, samen met Yoichiro Suzuki, met een Toyota Hi-Ace de berg inrijdt: Meer dan een kilometer diep in een oude zinkmijn.

Het publiek hangt aan zijn lippen en ook Jan gaat volkomen op in zijn verhaal. Zo sterk dat hij niet eens in de gaten heeft dat inmiddels de beer ten tonele is verschenen. Ik bedoel de berin. Het is duidelijk te zien dat we met een berin te maken hebben, want onder het berenpak zien we twee voeten gestoken in ragfijne, rode schoentjes met keurig gelakte, rode nagels.

Het komt niet tot een vechtpartij tussen Jan en de berin. Ze trekt het berenpak rustig uit en ontpopt zich tot een lieftallige assistente, die bovendien Jan telkens terugroept naar het hoofdonderwerp als hij weer eens afdwaalt in een terzijde...

Ze hadden twaalf grote blokken gemaakt met daarop de aanduidingen van de twaalf op dit moment bekende elementaire deeltjes. (Bovenop de blokken staat nog de maquette.)
We kregen er ook uitleg bij: "Up, down, charm, strange, top, bottom, hier de neutrino's en onderaan de rest van de leptonen." Daar moesten we het mee doen!
Nou, je begrijpt dat dat voldoende was om het hele publiek een duidelijk overzicht te geven in quarks en leptonen .
Linksonder staat een deeltje dat iedereen wel kent: Het elektron. Maar daar naast staan het muon en het tau-deeltje. Wat dat ook alweer zijn, moest ik thuis toch eerlijk gezegd wel even opzoeken op Internet, voordat ik over deze voorstelling kon schrijven, zonder er wetenschappelijk gezien helemaal naast te zitten. (Muonen lijken op elektronen, maar ze zijn wat zwaarder en tau-deeltjes lijken op muonen, maar ze zijn nog zwaarder.) En ik wist ook niet dat er neutrino's in drie "smaken" bestaan.

Wordt het al vaag? Kom op! Je kent elektronen, toch? Maar heb je wel eens een elektron gezien? Nee toch! Nou, dan kun je net zo goed geloven dat die andere elf deeltjes ook bestaan...

Bovendien dacht ik altijd dat neutrino's geen massa hebben, maar uit recent onderzoek is gebleken dat ze wel degelijk een massa hebben. Dat maakt de gedachte dat er elke seconde miljarden neutrino's door je lichaam heen vliegen met een snelheid van bijna de lichtsnelheid natuurlijk een stuk beangstigender . Ik kon leven met het idee dat neutrino's zo snel bewegen, omdat ze toch geen massa hebben. Maar als dat wel zo is, dan worden ze enorm zwaar als je ze zo snel laat bewegen

Ik heb van deze voorstelling genoten. Het enige minpuntje vond ik dat de voorstelling onderbroken werd door een interview met Ir. Len van der Wal van TNO Space. Op zich best een interessant gesprek, maar het was geen theater! Het was bijna waar ik de vorige keer zo bang voor was: Pratende heren achter een tafel. In dit geval zat de pratende heer weliswaar in een fauteuil, maar het haalde toch tijdelijk de vaart uit de voorstelling.


<< Home