Christiaan Huygens (1629 - 1695), de grote Nederlandse natuurkundige ¹ die met zijn 'ondervinding en rede' zoveel verschillende bijdragen leverde aan de wetenschap, heeft maar twee werken gepubliceerd in zijn moedertaal:

• Van rekeningh in spelen van geluck (Lat. 1657, Ned. 1660), elders ² te vinden.
• Kort Onderwys aengaende het gebruyck der Horologien tot het vinden der Lenghten van Oost en West (1665).

Maar Huygens heeft wel meer in het Nederlands geschreven, al was dat vaak met Latijn doorspekt en doorweven. Een interessant voorbeeld is:

• De coronis et parheliis (ca. 1660)
  Over kringen en bijzonnen.

Een poging tot verklaring van 'hemeltekens',
met beschrijving van historische waarnemingen.

Verder zijn hier in het Nederlands onderzoeksnotities:

• Het luchtledige (1661-2), experimenten met een luchtpomp. Met een waarneming waarover Huygens later publiceerde, hangend water.
  

praktijkervaring van Christiaan en broer Constantijn:

• Memorien aengaende het slijpen van glasen tot verrekijckers (1685).

figuren:

• Tekenaar was Christiaan Huygens ook.

en brieven:

• J. J. Stampioen, boekenlijst en studieadvies (1645).
• Briefwisseling met Dirck Rembrandtsz van Nierop (1659-'69).
• Idem met Antoni van Leeuwenhoek en Nicolaas Hartsoeker (ca. 1678).
• Lengtevinding op zee: instructie (1686), rapport (1688), e. a.
• Lijsten van brieven in het Nederlands in Oeuvres Complètes:
   I  , II , III , IV , V , VI , VII , VIII , IX , X.

---

Vertaald: Uit I - X:

• Parels uit brieven.
• Briefwisseling met Mersenne, en gedeelten van die met van Gutschoven, Wallis, Hevelius, Chapelain, de Sluse, Bayle, e. a.
• Vliegmachine van Burattini (1648).
• Opmerkingen over Descartes (1693).

Uit XI:

• Meetkunde-problemen voor de 16-jarige Huygens (1645).

Uit XIII:

• Dioptrica:
  1. Over lichtbreking (1653),
  2. Over aberratie (1666),
  3. Over telescopen en microscopen (1685 - 1692).
  
  
• Over het oog en het zien (met tekening toverlantaarn).

• Waarnemingen met een bolletjesmicroscoop
  (zoals Leeuwenhoek).
  

Uit XVI: Over beweging na botsing (1656/1703).

Uit XIX:

• Kometen (1681), en de aardbeving van 1692.

Uit XXI:

• Wat te denken van God?   e. a. gemengde gedachten (1686-90).
• Betoog over de oorzaak van zwaarte (1690).
• Leven op andere planeten, voorstudies voor Cosmotheoros.
  
• Beschrijving van het planetarium
  (vertaling: Vollgraff & van Eck, 1928).

Uit XXII:

• Reisjournaal: Parijs en Londen, 1660-1.

En verder: Uit XXII:

• Catalogus van boeken uit de bibliotheek van Christiaan Huygens ³.

Een overzicht van de Oeuvres complètes ⁴ :

• Sommaires des Oeuvres, met vertaling: Inhoud van de werken.

Uit Opera varia (1724):

• Hugenii vita, van W. J. 's Gravesande: Huygens' leven.

---

Noten

1. C.D. Andriesse, Titan kan niet slapen (Amsterdam, 1993), Engl.: Huygens - The Man behind the Principle (Cambridge, 2005; preview) [^].
   R.H. van Gent en A.C. van Helden, Een vernuftig geleerde: De technische vondsten van Christiaan Huygens (Leiden 1995, pdf).
   Christiaan Huygens Web, ook bij DWC, het Digitaal Wetenschapshistorisch Centrum van de KNAW.
   Tentoonstelling 'Christiaan Huygens. Facetten van een genie: de manuscripten' (UB Leiden, 2004).
   Rienk Vermij, Huygens. De mathematisering van de werkelijkheid (Diemen, 2004).
   Carnet Huygens van F. Chareix (^) geeft een uitgebreide bibliografie.
   Fabien Chareix, La philosophie naturelle de Christiaan Huygens (2006; preview).
   DBNL: Jan Romein en Annie Romein-Verschoor, 'Christiaen Huygens' in Erflaters ....
   A. E. Bell, Christian Huygens and the development of science in the seventeenth century (London 1947/50).
   Bram Stoffele, 'Christiaan Huygens — A family affair' (2006).
   Huygensmuseum Hofwijck.
   Vader: Constantijn Huygens, moeder: Suzanna van Baerle.
   De canon van Nederland: nr. 51 (i.p.v. Boekdrukkunst).
   Voor vindplaatsen van 'ondervinding en rede' zie noot bij III, 444.   «

2. Van rekeningh in spelen van geluck (in Fr. van Schooten, Mathematische oeffeningen, 1659/60) kreeg een heruitgave bij Epsilon (Utrecht, 1998).
   En op het web van C. J. Verduin (met meer!).
   English: The value of all chances in games of fortune (1714).
   Zie voor uitgaven van Huygens' werk biblio-1 en -2, bij 'Huygens Web'.   «

3. Ook de veilingcatalogus van de bibliotheek van Constantijn Huygens (sr) vermeldt veel natuurwetenschappelijke boeken. En nog meer die van de 'Bibliotheca Zuylichemiana' van Constantijn junior. Zie: lezing.

4. Oeuvres complètes op het web bij Gallica: zie overzicht bij 'Huygens Web'.
   Opuscula postuma (1703), Opera varia I en II (1724), en Opera (1751). Hier een index.