Al jaren voert de entertainmentindustrie strijd tegen de ontwikkelingen op internet, soms met absurde gevolgen. Amerikaanse internetters moeten honderdduizenden dollars boete betalen voor het delen van hun favoriete liedjes. Franse internetters kunnen hun internetverbinding een jaar lang kwijtraken wanneer ze een film downloaden en in Nederland pleit de industrie ervoor het downloaden te verbieden en de internetproviders dat verbod te laten handhaven.

Beste entertainmentindustrie, word toch eens wakker! Mensen downloaden een film omdat ze die film leuk vinden, niet om u een hak te zetten. Downloaders zijn uw fans! U zou eens beter naar uw beste klanten moeten luisteren. Telkens weer blijkt uit onderzoek dat mensen willen downloaden en dat ze ook best voor die downloads willen betalen. Dat ze willen downloaden is logisch: internet is zeer geschikt voor het transport van informatie, dus ook van muziek en films. Je hoeft er niet voor naar buiten, hebt geen last van sluitingstijden en je kijkt en luistert waar en wanneer je wilt. En iedereen begrijpt dat artiesten ook geld moeten verdienen, dus dat voor muziek en films betaald moet worden spreekt voor zich. Als dat nou is wat consumenten willen, dan is de oplossing van het downloadprobleem toch reuze eenvoudig: geef uw klanten wat ze willen, en laat ze daarvoor betalen. Zorg voor een compleet aanbod op internet, voor een redelijke prijs en eenvoudig te downloaden, dan hebben mensen helemaal geen zin in illegaal gedoe op de Pirate Bay.

Er is veel voor te zeggen om het downloadprobleem heel anders te benaderen. Want de strijd tegen de downloader heeft niet geleid tot minder downloads, terwijl het imago van de film- en muziekindustrie er wel onder lijdt. De piratenjacht zorgt ervoor dat consumenten de industrie onsympathiek vinden. Mensen die downloaden uit illegale bron kan het daarom niets schelen dat ze daarmee de entertainmentindustrie benadelen. Als de industrie het roer nou eens omgooit en zo haar imago opvijzelt (dat kan best want ze maken briljante dingen) dan zal de publieke opinie kantelen en komt er een moment dat het not done is om te downloaden zonder te betalen. Net als het voor de meesten van ons not done is om iets te stelen bij de winkel om de hoek. Daarmee is het probleem op een sympathieker en duurzamer manier opgelost dan met boetes, verbieden en afsluiten.

Op muziekenfilm4all.nl is een burgerinitiatief gestart om de entertainmentindustrie te bewegen alle muziek en film direct legaal en tegen een redelijke vergoeding op internet aan te bieden. Op die manier is downloaden uit illegale bron niet meer nodig, kunnen consumenten alles kijken en luisteren wat ze willen en kunnen muziek- en filmmaatschappijen zich eindelijk weer eens van hun goede kant laten zien. Het is hoog tijd dat de entertainmentindustrie zich aanpast aan de wensen van haar klanten, in plaats van andersom.

Dit artikel werd in iets andere vorm gepubliceerd in het Financieel Dagblad van 2 juni 2010

Op internet zijn video’s te vinden van patiënten met dodelijke aandoeningen, zoals hondsdolheid. Hondsdolheid, ofwel rabiës, is een virusinfectie van het centraal zenuwstelsel met symptomen als hyperactiviteit, stuiptrekkingen, watervrees, verlamming en uiteindelijk coma. Als ondertitel stond er bij een filmpje van een kind met hondsdolheid: ‘CrazyShit.com’ en ‘This Shit’s For You!’. Onder de video waren opmerkingen van sitebezoekers geplaatst, zoals: ‘funniest shit i seen all week’; ‘he’s screaming at a glass of water. IT’S FUNNY!!!’

Dit soort opmerkingen zijn zeer disrespectvol voor iemand die voor zijn leven vecht, alsook voor diens familie. Bovendien wordt geen enkele moeite gedaan om de patiënt in de filmpjes onherkenbaar te maken. De commentaren maken duidelijk dat het hier om leedvermaak gaat, wat ons terugbrengt naar het Londen van de achttiende eeuw.

Het bovengenoemde filmpje is niet het enige. Van een andere heb ik de maker gevraagd of toestemming was verleend door de familie voor het maken en online plaatsen van de video. Zijn antwoord: „Toen deze video werd geplaatst, werd de ouders ervan op de hoogte gesteld dat de video wereldwijd te zien zou zijn voor ‘education and awareness purposes’.

Dit betekent dat er geen schriftelijke toestemming is, en dat mondelinge toestemming is verkregen op een moment dat niet echt daarvoor geschikt was. Deze ‘veronderstelde toestemming’ is een belangrijke stap terug van de afspraken die binnen de medische gemeenschap zijn vastgesteld. Zonder duidelijke en geïnformeerde schriftelijke toestemming van de kant van de patiënt of diens familie is het online plaatsen van dit soort filmmateriaal een schending van ieders recht op privacy en zelfbeschikking, zoals beschreven in de Declaratie van Helsinki.

Het online plaatsen en bekijken van filmpjes neemt een grote vlucht en is ‘big business’, met YouTube als een van de meest populaire sites. Er zijn meer dan 100 miljoen video downloads per dag. Deze kunnen bekeken worden zonder enige beperkingen. In Amerika alleen al gebeurt dit op een fenomenale schaal van 139 miljoen internetgebruikers die meerdere filmpjes bekijken per dag. YouTube en andere sites eisen geen enkel bewijs dat de getoonde mensen hebben ingestemd met de opname en het plaatsen ervan op internet.

Wel kan men op YouTube zorgen uiten over een bepaalde video en een klacht indienen, waarop sitebeheerders kunnen beslissen of het filmpje wel of niet verwijderd moet worden. Daarnaast kun je een internetfilmpje ook labellen als ‘ongeschikt’ of ‘ongepast’, waarop de beheerders kunnen beslissen of de video verwijderd moet worden. Echter, het leed is dan al geschied. De video is inmiddels duizenden malen bekeken, gedownload en is vaak een eigen leven gaan leiden. Soms is het ‘ongewenste’ filmpje later beschikbaar op een andere site. Wat bij YouTube wordt veranderd, blijft dan elders nog te zien.

Er moet worden ingegrepen om dit leedvermaak tegen te gaan. De rechten van de mens moeten worden aangepast aan de huidige ‘cyber age’. Een onderzoek, uitgevoerd in opdracht van de Britse Press Complain Commission , liet zien dat 42 procent van 16- tot 24-jarigen die sociale netwerksites zoals Facebook gebruiken, aangeven dat zij iemand kennen die ernstig is beschaamd door materiaal dat online is geplaatst zonder zijn of haar toestemming. Liefst 90 procent gaf aan dat betere regulering nodig is om de privacy te beschermen tegen misbruik. Dit is van acuut belang omdat iedereen met een mobieltje filmpjes kan maken en uploaden naar diverse sites.

Er moet actie worden ondernomen om vooral kwetsbare mensen en patiënten te beschermen tegen het plaatsen van privé-beeldmateriaal op internet zonder dat zij expliciete toestemming ervoor hebben gegeven. Alleen na een goede toestemmingsprocedure, mondeling en schriftelijk, mag iemand een video van een ander plaatsen. De persoon in kwestie dient duidelijk te worden gemaakt wat het doel is van het plaatsen van het filmpje, wat de doelgroep is en of het filmpje ‘vrij’ te zien is voor iedereen die maar wil.

Er is een wereld van verschil tussen artsen die op een gesloten site een filmpje kunnen bezichtigen en bijvoorbeeld een groep die dit doet ter leedvermaak op openbare sites. Uiteraard moet hier op internationaal niveau afspraken over worden gemaakt. Internetfilmpjes van patiënten op internet die zonder toestemming zijn geplaatst, dienen te worden verwijderd. Desnoods via juridische stappen.

Dit artikel werd eerder gepubliceerd in NRC Next.

De verkoper vertelt dat op deze wijze uw fiets heel makkelijk kan worden teruggevonden door opsporingsambtenaren. Het is namelijk de bedoeling dat de unieke code die op de chip staat, wordt gekoppeld aan uw naam en in een database terechtkomt die door de overheid wordt beheerd. Hoewel u het nut hiervan inziet, vindt u het geen prettig idee dat uw fiets voor de overheid traceerbaar wordt. U besluit om geen chip te laten plaatsen. Maar zodra u dit zegt, vernauwt de blik van de verkoper. “Ik geloof dat u mij niet helemaal begrijpt”, zegt hij. “Ik zei dat dit een goed idee was.”

Bovenstaand stukje fictie kan natuurlijk aflopen met een sisser. U zou de winkel kunnen verlaten om op zoek te gaan naar een fietsenverkoper met een minder hoge bloeddruk. Maar helaas is het verhaaltje niet uit de lucht gegrepen. Tweede Kamerlid Joop Atsma (CDA) opperde onlangs namelijk om fietsen verplicht te voorzien van een chip. Nederland voert, heel verrassend, de lijst aan van landen waar de meeste fietsen worden gestolen. Dit leek hem het ideale middel om dat te voorkomen. Is dit een gepaste maatregel binnen een democratische rechtsstaat? Mensen dwingen om hun eigendom uit te rusten met een radiochip?

De publieke ruimte begint steeds meer te worden tot een ruimte waar de overheid algehele controle over u uitoefent. Nu hoort een staat effectief gezag uit te oefenen en is een ondermijning hiervan een gevaar voor hem. Een staat gebaseerd op democratische rechtsbeginselen zou echter zeer kritisch moeten zij ten opzichte van maatregelen die een inperking betekenen van deze rechtsbeginselen. Zeker wanneer deze niet noodzakelijk zijn voor het uitoefenen van het effectieve gezag, maar wel de medewerking van burgers vereist. De overheid is er in de eerste plaats om de burger te dienen, niet andersom.

Met het ‘chippen’ van mijn fiets kan ik een eigenbelang dienen maar ik dien er ook een staatsbelang mee: Joop Atsma’s staatsbelang om met Nederland niet meer bovenaan te staan op de lijst van fietsendiefstallen. Het lijkt mij meer dan logisch dat de keuze om je fiets te chippen bij jezelf ligt.

Een krankzinnig plan als dat van Atsma opent de deur naar het van chips voorzien of het op een andere manier controleerbaar te maken van meer zaken van de burger. Dan kunnen we net zo goed alle merkkleding gaan chippen en opsporingsambtenaren mensen op straat laten scannen. Wee je gebeente als jouw polo van Lacoste niet echt is!

De vraag moet dus zijn: waarop baseert de overheid haar recht om zover in te grijpen in de persoonlijke vrijheid van het individu? Atsma zou er verstandig aan doen deze overweging mee te nemen bij het bedenken van zijn volgende proefballonnen, in plaats van mee te gaan met de tijdsgeest van de controledrang. Als goed christen zou hij het verschil tussen barmhartigheid en bemoeizucht toch moeten weten?

De bezwaren tegen de bewaarplicht waren - en zijn nog steeds - zeer talrijk: in Nederland en in de rest van Europa kwamen burgers op de been omdat ze het een naar idee vinden dat al hun telefoongesprekken, sms’jes en e-mails worden geregistreerd. Juristen oordeelden dat de bewaarplicht in strijd is met de Europese rechtsbeginselen en het Verdrag van de Rechten van de Mens. Computerbeveiligingsexperts wezen op de enorme beveiligingsrisico’s van de opslag van zo’n grote hoeveelheid gevoelige gegevens. En overal vroegen mensen zich af of de hoge kosten die met de bewaarplicht gemoeid zijn, wel iets zullen opleveren. De wet is ooit bedacht om terrorisme te bestrijden. Maar zouden er echt terroristen gevangen kunnen worden door de gegevens van miljarden e-mails op te slaan? Er is nog steeds niet aangetoond dat dat zo is.

Over de wet is veel te doen geweest. De Europese richtlijn waar het allemaal mee begonnen is, stelt dat gegevens minimaal 6 en maximaal 24 maanden bewaard moeten worden. Het kabinet wilde de gegevens 18 maanden bewaren, ondanks een advies van de Raad van State om te kiezen voor een kortere termijn. Tijdens de behandeling van het wetsvoorstel in de Tweede Kamer werd de bewaartermijn teruggebracht naar 12 maanden en toen de wet dinsdag in de Eerste Kamer werd behandeld, beloofde minister Hirsch Ballin dat hij er met gezwinde spoed voor zal zorgen dat internetgegevens maar 6 maanden bewaard hoeven worden. Vreemd genoeg stemde de Eerste Kamer daarop in met het wetsvoorstel waarin gewoon staat dat internetgegevens 12 maanden moeten worden opgeslagen. De minister kan wel een nieuwe wet maken waarin de bewaartermijn voor internetgegevens wordt teruggeschroefd, maar of die wet wordt aangenomen is nog maar de vraag: daar gaat de minister namelijk niet over.

Maar eigenlijk is al dat gedoe over het aantal maanden helemaal niet belangrijk. Wat belangrijk is, is dat een wet is aangenomen waarmee de overheid zeer gedetailleerde gegevens over het gedrag van alle burgers wil registreren. Wij vinden dat een schande. Als het werkelijk noodzakelijk is om zó precies te registreren wat we doen en met wie we communiceren, dan mag je op z’n minst verwachten dat de overheid aantoont waar die maatregelen dan precies goed voor zijn. Helaas heeft onze overheid die moeite niet genomen.

Maar goed, de strijd is nu dus gestreden, we hebben tot onze grote spijt verloren. Wat dat voor u precies betekent: wij moeten onder andere uw naam, adres, woonplaats, IP-adres, inlognaam, telefoonnummer en gebruikte internetdienst registreren, elke keer dat u verbinding maakt met internet. Voor elke e-mail die u verstuurt en ontvangt moeten we het adres van de verzender en dat van de ontvanger opslaan, welke adressen u nog meer heeft, welke user-ID u gebruikt, wanneer, hoe laat en op welke wijze werd gemaild. Van elk telefoongesprek dat u voert, moet worden bijgehouden wanneer dat was, hoe laat, vanaf welk nummer gebeld werd en naar welk nummer, de IP-adressen waarvan en waarnaar gebeld werd en welke telefoondienst of protocol gebruikt werd. (klik hier voor de hele lijst)

Wat het nut daarvan is, weet niemand zeker. Maar waar u in ieder geval zeker van kunt zijn is dat al deze gegevens over uw persoonlijke internet- , mail- en belgedrag bij XS4ALL veilig zijn. Wij zien het als ónze bewaarplicht om met uw gegevens uiterst zorgvuldig om te gaan, en een zeer kritische houding aan te nemen als de overheid informatie over u op zou vragen. Bescherming van uw privégegevens blijft een van onze grootste prioriteiten.

Het artikel van Engelfriet gaat over de vraag of een foto van een schilderij wel auteursrechtelijk beschermd is:

“Het is niet automatisch zo dat een foto van een schilderij beschermd is, enkel en alleen omdat het een foto is. Maar het is ook niet automatisch zo dat een foto van een schilderij nooit beschermd is. Zoals altijd: het hangt er vanaf.“

Bij de vraag of een foto auteursrechtelijk beschermd is, is van belang of de fotograaf eigen creativiteit in de foto heeft gelegd en daarmee een nieuw oorspronkelijk werk heeft gecreëerd. Dat in tegenstelling tot een reproductie, waarbij geen sprake is van een nieuw werk: als je een schilderij onder een scanner legt voegt die scanner niets origineels toe. Er is dan geen sprake van een nieuw werk en er rust dus ook geen auteursrecht op de scan. Het is daarom een interessante vraag of een (reproductie door middel van een) scanner fundamenteel anders is dan een (reproductie door middel van een) digitale camera.

Bij de foto links van vazen in Museum Boijmans Van Beuningen is duidelijk dat er sprake is van een interpretatie van de werkelijkheid door de fotograaf. Door een bepaald standpunt te kiezen en de glazen vazen met tegenlicht te fotograferen, creëert de fotograaf een nieuw werk. Hij heeft daardoor auteursrecht op de foto (waar hij in dit geval gedeeltelijk afstand van doet, door de foto onder een CC-licentie te publiceren)

Wanneer een fotograaf een foto maakt van een schilderij voor bijvoorbeeld een catalogus, zal die fotograaf waarschijnlijk proberen een technisch zo perfect mogelijke reproductie van het schilderij te maken. En dus zijn of haar uiterste best doen om zo min mogelijk eigen inbreng aan de foto toe te voegen. De reproductie moet het origineel zo dicht mogelijk benaderen, geen ruimte voor eigen creativiteit dus. De foto van het zelfportret van Van Gogh is daar een goed voorbeeld van: een reproductie van een bekend schilderij, waaraan zo op het oog niks eigens door de fotograaf is toegevoegd.

Je kunt je daarom afvragen of het terecht is dat op museumcatalogi, posters, websites etc. vaak staat dat alle rechten over het beeldmateriaal zijn voorbehouden aan het museum. Als die reproducties geen eigen inbreng van de fotograaf laten zien, dan is er toch geen sprake van copyright? Mogen die foto’s dus gewoon op Wikipedia gezet worden?

Aan de andere kant: Het technisch perfect reproduceren van een schilderij is een hele kunst. Een foto maken van een schilderij is één ding, maar zorgen dat de kleuren exact overeenkomen met de werkelijkheid, zorgen dat de foto geen enkele vertekening laat zien, zorgen dat het gevoel dat een schilderij opwekt, ook op de foto overkomt, is iets heel anders. Je zou daarom ook kunnen zeggen dat juist bij het voorkomen dat de fotograaf iets van zichzelf toevoegt, iets essentieels aan de foto wordt toegevoegd: de expertise en visie van de fotograaf.

Is dat voldoende om die foto als nieuw werk te zien? Ik ben geneigd te denken van wel. Ik ben benieuwd naar jullie mening.

Dit tot groot ongenoegen van veel mensen. Een van de meest befaamde personen die zich hier hard tegen verzet is Richard Stallman, de founding father van de Open Source ideologie & president van de Free Software Foundation.

Het ontstaan van wetgeving omtrent immateriële rechten is in verschillende landen met verschillende motieven ingevoerd. En de argumenten voor het systeem klinken vandaag de dag nog steeds eerlijk.
Zo is in het algemeen auteursrecht oorspronkelijk in leven geroepen met als doel de productie van culturele werken en de wetenschap te bevorderen.

Het patentrecht is oorspronkelijk opgezet om het publiceren van ideeën te bevorderen. Als tegenprestatie zou het volk hiervoor een tijdelijk monopolie voor accepteren ter beloning van de publicist dan wel de denker.

En handelsmerken zijn simpelweg verzonnen om het voor de consument duidelijk te maken wie het te kopen product heeft geproduceerd.

Kort door de bocht zijn alle drie de systemen een soort van uitwisseling van gelijke waarde, middels het verlenen van een kunstmatig recht. Als men in het huidige tijdsbeeld gaat kijken naar wat er overgebleven is van de initiële morele waarde van de zojuist omschreven systemen blijft er nog maar weinig van overeind.

Zo worden handelsmerken vandaag de dag misbruikt om parallelle export te verhinderen. En zal als de ACTA wordt aangenomen het onmogelijk worden om je tweedehands iPod op marktplaats te verkopen omdat ‘iPod’ een handelsmerk is van Apple. Effectief worden hiermee de producten van de handelsmerkhouder kunstmatig schaars gehouden.

De patent & auteursrechten worden vandaag de dag ook frequent misbruikt om kunstmatige schaarste te creëren. In principe is dit ook niet vreemd gezien het feit dat het systeem minimonopolies faciliteert op ieder afzonderlijk “product”. Dit creëert een deadweight loss van vele miljarden euro’s, waarvan de meeste opbrengsten in handen van Amerikaanse content-industrie belandt. In plaats van dat de wetenschap, culturele werken e.d. worden gestimuleerd, belandt het grootste deel in de zakken van een kleine groep mensen die naar alle waarschijnlijkheid op de golfclub een lesje graaicultuur hebben gekregen van een stel bankiers die ten grondslag liggen aan de huidige economische recessie.

Enige vorm van marktwerking is dan ook ver te zoeken, onder andere door een distributiemonopolie. Dit verstoort het vrije markt equilibrium en is daarmee een aanslag op het kapitalistische stelsel. Tevens gaat er wereldwijd enorm veel sociale welvaart, potentiële technologische ontwikkeling, werkgelegenheid en culturele diversiteit verloren.

In het kader van het patentrecht heeft de term deadweight loss een extra lugubere bijsmaak. Zo gaan er vandaag de dag letterlijk mensen dood als indirect gevolg van octrooien op farmaceutische producten. De Nederlandse douane heeft onlangs nog een partij anti-aids medicijnen op doorvoer naar Nigera terug naar India gezonden omdat een Amerikaans concern klaagde over een octrooiconflict. Behalve dergelijke praktische voorbeelden is het dankzij patenten interessanter geworden om een medicijn tegen luxe ziektes als obesitas te produceren of te onderzoeken, dan bijvoorbeeld aidsmedicatie. Dit alles terwijl het een relatief kleine moeite is om zowel het R&D budget voor de farmaceutische industrie te verdubbelen & de prijs voor medicijnen te halveren.

Het model hiervoor zoals voorgesteld door piraten partijen is hier slechts 1 van. Dat de implicaties van de huidige modellen inzake immateriële rechten niet langer moreel aanvaardbaar zijn en in strijd zijn met basisprincipes voor het functioneren van het kapitalistisch stelsel, is  zo langzamerhand wel duidelijk aan het worden. Maar daar blijft het niet bij.

Ook democratische grondbeginselen en de randvoorwaarden voor het functioneren ervan worden indirect geschaad. Denk hierbij aan de verschillende draconische maatregelen die met rap tempo  over de wereld worden aangenomen om “piraterij” tegen te gaan en de huidige modellen te handhaven. Een Franse wet als de Loi HADOPI, beter bekend als de “tree strikes law” negeert de trias politica, terwijl verschillende EU directives zoals bijvoorbeeld IPRED, de dataretentie richtlijn en de aanstaande telecoms package onder andere burger- en mensenrechten op vrije nieuwsgaring en privacy op stelten zetten.

Als deze tendens doorzet zal de wereld snel veranderen in een autoritaire plutocratie alwaar vele mensen niet in wensen te leven. Het word dus echt tijd om alle immateriele rechten, inclusief morele rechten afzonderlijk van elkaar te bekijken en de balans die vroeger bestond te herstellen met behoud en herstel van fundamentele rechten voor de burger.

Journalist Brenno de Winter startte being dit jaar de website BigWobber, waar hij uitkomsten van WOB-verzoeken publiceert. Zo’n verzoek is een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur, waarmee je de overheid kunt vragen om inzage in bepaalde informatie. Zo kunnen burgers zien waar de overheid mee bezig is. Veel journalisten maken gebruik van deze mogelijkheid.

Omdat zo’n WOB-verzoek veel gedoe is, zowel voor de aanvrager als voor de ambtenaar die alle stukken moet verzamelen, heeft Brenno BigWobber bedacht. Het is zonde van tijd, geld en moeite als over het zelfde onderwerp meerdere keren een WOB-verzoek gedaan wordt door verschillende journalisten. Daarom publiceert Brenno alle documenten die hij via een WOB-procedure verkregen heeft, op BigWobber. Inmiddels doet een aantal andere journalisten dat ook. Door kennis te delen kan zo veel tijd en geld worden bespaard. Dat idee werd enthousiast ontvangen, maar niet iedereen is er blij mee.
Sommige overheden blijken sowieso niet zo van vragen te houden. Hoewel ze wettelijk verplicht zijn, informatie te leveren wanneer daarom gevraagd wordt, voeren sommige overheden (gemeentes, ministeries, etc.) een ontmoedegingsbeleid door procedures te vertragen of er veel geld voor te vragen, of zelfs door stukken achter te houden en informatie te weigeren.

Als de overheid informatie weigert waar je volgens de wet wel recht op hebt, kun je een procedure beginnen voor de bestuursrechter. Brenno heeft inmiddels een aantal van die procedures lopen. Maar dat kost geld: inmiddels staat de teller op € 7.000,- .

Daarom wordt op 11 juni een benefietbijeenkomst georganiseerd. De entreekosten van € 10,- en de opbrengsten van verkoop van eten en drinken gaan naar BigWobber om te voorkomen dat tegenstribbelende overheden Brenno tot faillissement brengen. Op het programma staan een debat, de verkiezing van Meest Transparante Ambtenaar, en natuurlijk een borrel. Komt allen!

Uit al die mails maakte ze met Coralie Vogelaar een selectie, Coralie zocht uit wie de afzenders van al die dreigementen waren. Dat onderzoek begon steeds met het afzenderadres van de betreffende e-mail, en leidde soms tot zeer gedetailleerde en persoonlijke informatie over de afzender: weblogs, vakantiefoto’s en zelfs adressen en telefoonnummers waren online te vinden. Meestal omdat die mensen ze zelf online gezet hadden.

Ongeveer duizend hatemails zijn, samen met de informatie die over de afzenders gevonden is, gebundeld in een boek dat morgen gepresenteerd wordt in Paradiso en De Balie in Amsterdam. Ze sprak er gisteren over bij Pauw en Witteman. TINKEBELL. vroeg een aantal mensen essays over het project te schrijven, die aan het boek zijn toegevoegd. Van mij is ook een essay opgenomen in het boek:

Meer politie op straat en toenemend cameratoezicht zou preventief werken en dus onrust, misdaad en geweld op straat helpen voorkomen. Die aanname is gebaseerd op de idee dat er een relatie bestaat tussen de manier waarop mensen zich gedragen en de mate waarin ze bekeken worden. Plato laat dat zien in zijn verhaal over Gyges, een eenvoudige herder die een ring vindt die hem onzichtbaar maakt. Onzichtbaar kan hij met alles wegkomen en binnen een mum van tijd vervalt de brave schaapsherder tot roof, moord en verkrachting. Zaken die hij zich nooit in z’n hoofd gehaald zou hebben zonder de ring. Een recenter voorbeeld is Paul Verhoeven’s film Hollow Man, een ander verhaal maar de zelfde moraal: Hoofdrolspeler Kevin Bacon verandert in een monster zonder scrupules wanneer hij een serum uitvindt dat hem onzichtbaar maakt.

Anonieme bedreigingen werken ook zo: het is aannemelijk dat verzenders van kogelbrieven zo’n brief niet zouden versturen op hun persoonlijke briefpapier. En waarschijnlijk zouden ze iemand niet daadwerkelijk dood wensen als diegene in levende lijve voor ze stond. Bovendien wordt dat soort brieven meestal niet na zorgvuldig beraad verstuurd, maar gebeurt het in een emotionele opwelling. Zo’n dreigbrief is geen kleinigheid, maar anoniem schrijven dat je iemand dood wilt, wil nog niet zeggen dat je diegene ook echt dood zou maken. Misschien is een anoniem geuit dreigement dus minder ernstig dan het in eerste instantie klinkt.

De dreig- en hatemails die TINKEBELL. ontving nadat ze haar kat in een modeaccessoire had veranderd, waren ook min of meer anoniem: niemand ondertekende met voor- en achternaam. Je kunt je daarom afvragen of de afzenders werkelijk in staat zouden zijn haar te villen en een tas te maken van TINKEBELL.’s huid. Waarschijnlijk geldt voor de meeste brievenschrijvers - zo niet alle - van niet. De e-mails zijn duidelijk in een emotionele opwelling geschreven en onzichtbaar gedragen mensen zich nou eenmaal anders en doen ze dingen die ze normaal misschien niet zouden doen.

Maar hier is meer aan de hand. Uit het onderzoek voor dit boek bleek dat veel schrijvers zich helemaal niet hulden in onzichtbaarheid: hun afzenderadres leidde via Google eenvoudig naar online profielen met namen, adressen en foto’s. Deze mensen doen bepaald niet hun best, onzichtbaar te blijven. Zo anoniem waren de bedreigingen dus niet. Betekent dat dat ze wel degelijk serieus moeten worden genomen? Dat de afzenders werkelijk tot villen zouden overgaan als ze de kans kregen? Ik denk het niet, maar het zet mijn theorie wel op losse schroeven. En dat maakt van dit boek een interessant experiment.

Toch keur ik het af, om een aantal redenen.
Ten eerste is het sturen van dreigmail bepaald laaghartig, maar TINKEBELL.’s naming and shaming is niet veel beter. Het project krijgt daardoor het niveau van een ordinair potje boksen onder de gordel. En dat is maar hoogst zelden een goede manier om problemen aan te pakken.

Ten tweede: Wat TINKEBELL. doet, mag helemaal niet. Het is in strijd met privacywetten en het auteursrecht: persoonlijke gegevens van mensen mag je niet zomaar openbaar maken en e-mails en foto’s mag je niet afdrukken zonder toestemming van de betrokkene. TINKEBELL. heeft de betrokkenen niet ingelicht en niet om toestemming gevraagd en het feit dat de betrokkenen zelf foto’s op Myspace hebben gezet verandert daar niets aan. Het feit dat dreigbrieven sturen verboden is, ook niet. Dingen die niet mogen, bestrijdt je niet met andere dingen die niet mogen.

Maar het laatste argument vind ik het belangrijkst: we weten niet zeker - en kunnen niet zeker weten - of de mensen die TINKEBELL. en Coralie Vogelaar gevonden hebben en in dit boek hebben gezet, wel echt de afzenders van de e-mails zijn. Het is behoorlijk eenvoudig om een e-mail te versturen met het afzenderadres van iemand anders dus je kunt niet zonder enige twijfel beweren dat de mensen die in dit boek ‘ontmaskerd’ worden als dreigbriefschrijvers, inderdaad dreigbriefschrijvers zijn. En dat is kwalijk, want het is dus goed mogelijk dat in dit boek mensen ten onrechte beschuldigd worden. En het is bovendien goed mogelijk, dat ze daar pas achter komen als het boek al door velen gelezen is en hun reputatie dus mogelijk is aangetast.

Het ontmaskeren van iemand, die naar later blijkt, niets misdaan heeft, is een probleem dat vaker voorkomt en dat grote gevolgen kan hebben. Op diverse websites die overvallers en pedofielen ontmaskeren, zijn wel eens gegevens van onschuldige mensen terechtgekomen. Mensen die daardoor ten onrechte bekend zijn geworden als misdadiger. Dat heeft zeer ingrijpende gevolgen: probeer maar eens aan je buren en je werkgever uit te leggen dat je werkelijk geen viezerik of terrorist bent.

Toen TINKEBELL. me vroeg mee te werken aan dit boek, heb ik ja gezegd ondanks het feit dat ik het afkeur. De reden daarvoor is dat ik me realiseer dat sommige dingen op internet anders werken dan in het echte leven. Althans mijn versie van het echte leven. Hoewel ik social networks fantastisch vind vanwege de nieuwe mogelijkheden die ze bieden om te communiceren en je sociale leven te verrijken, snap ik vaak niet wat mensen bezielt om de meest intieme details van hun leven online prijs te geven. Ik begrijp de charme van virtuele werelden maar ik zou er geen huis bouwen waar ik uren in zou zitten. En ik vind Twitter erg leuk maar ik moet er niet aan denken elke tien minuten een regeltje onzin de wereld in te sturen. Net zoals ik nooit een dreigbrief zou sturen naar een kunstenaar.

Kortom, de wereld van de mensen in dit boek is dus misschien wel een heel andere wereld dan de mijne en misschien kom ik dus op voor mensen die daar helemaal geen behoefte aan hebben. Wat weet ik er ook van.

Nu kent u dus mijn mening, ik ben benieuwd naar de uwe.