Auteursrechtorganisaties deugen niet

Door Karin Spaink, 25 April 2007

Auteursrecht is nuttig, maar tegenwoordig krijg ik er de kriebels van. Natuurlijk, als ik een stukje schrijf is het prettig dat niet iedereen dat zomaar kan overnemen en herdrukken of op z’n eigen site kan zetten als was ’t van hen. Maar steeds vaker komen mensen die iets maken waarop auteursrecht van toepassing is, zélf in de problemen door de organisaties de menen hen te vertegenwoordigen, en werkt auteursrecht tegen consumenten.

Jaarlijks moet ik stapels formulieren invullen en krijg dan een bedragje terug. Bijvoorbeeld voor mijn boeken die via de bibliotheken worden uitgeleend en voor stukjes die via de interne systemen van kranten worden verspreid en geraadpleegd. Maar er blijft idioot veel aan de strijkstok hangen - VWS was vorig jaar nog erg boos over zo’n club die wel allerwegen inde maar het intussen verdomde aan de rechthebbenden uit te keren - en de instanties waarbij je publiceert, stellen dodelijke eisen aan hun auteurs. Zo wilde krantenconcern PCM indertijd dat je voor 4% bovenop je honorarium voor een half jaar afstand deed van al je rechten en zelf niks mocht herpubliceren, terwijl zij alles mochten met je werk. Onder dat contract mocht ik mijn eigen stukjes niet op mijn eigen site zetten.

Het wordt erger en erger. Auteursrechtenorganisaties roepen moord en brand over downloaden en piraterij, we lezen wekelijks hoe erg internet voor auteursrechten is, maar tegelijkertijd zijn ze zelf sloom, ouderwets en achterlijk, en verhinderen ze de legale verkoop van materiaal dat mensen graag willen aanschaffen.

De serie The L-Word is mateloos populair onder dames. Iedereen wil ’m zien en velen willen ’m hebben. Maar kopen kán simpelweg niet. Seizoen 2 kwam in Nederland pas anderhalf jaar later op dvd beschikbaar, inmiddels was seizoen 3 in Amerika al zowat ten einde. Daar ga je dan toch niet meer op zitten wachten? Dan download je.

Er zijn veel series die ik subiet op dvd zou kopen als ze beschikbaar waren. Op tv word ik mal van de onderbreking van reclames, je kan nooit eventjes terugspoelen om die geweldige woordenwisseling nog een keer te zien, je moet wachten tot het een omroep behaagt om je favoriet uit te zenden en krijg je series in wekelijkse porties geserveerd terwijl ik liefst zes afleveringen achter elkaar wil zien op een tijdstip dat mij uitkomt. Maar ik kan ze niet kopen. En als ik zo’n serie dan download word ik beschuldigd van piraterij.

Twee weken geleden bereikte de Amerikaanse auteursrechtenorganisatie een voorlopig dieptepunt. Nine Inch Nails toerde door Europa en liet soms ergens USB-sticks achter met daarop een nummer van de nieuwe cd. De band had rare t-shirts waarop sommige letters anders gekleurd waren en samen de naam van dedicated websites vormden; kortom, de band deed van alles om een leuke buzz rondom de nieuwe cd te scheppen. De fans werkten gretig mee: de liedjes op de gevonden USB-sticks worden rondgestuurd, de verborgen websites werden publiek gemaakt. Het was een mooi spel tussen band en fans.

Totdat de Amerikaanse muziekindustrie dreigde met rechtszaken tegen sites die de USB-liedjes beschikbaar stelde. Nine Inch Nials heeft godbetere een eigen label, die auteursrechtenorganisatie gaat daar helemaal niet over. De dag dat de cd uitkwam kon je de hele cd beluisteren op de website van de band. De auteursrechtorganisatie was not amused.

Dit artikel verscheen eerder in Het Parool en is met toestemming hier overgenomen.

Een bijdrage van Karin Spaink

Karin Spaink is schrijver. Zij publiceert regelmatig, onder andere in Het Parool en op haar eigen site. Ze is bovendien hoofdredacteur van The Next Ten Years

Reacties

Commentaar is gesloten

  1. S. Postma 25 April, 2007 15:13:52

    Het klopt inderdaad dat auteursrechtorganisaties maar ook TV omroepen zelf íllegaal downloaden in de hand werken. Wanneer je het presteert als omroep om een populaire TV serie constant te herhalen of de uitzendvolgorde overhoop te halen, dan vraag je er om! Ook met het veel te lang wachten bij de aankoop en uitzenden van nieuwe seizoenen. Om natuurlijk maar te zwijgen over de 10 minuten durende reclameblokken. Natuurlijk moeten er (reclame)inkomsten zijn maar de balans is zoek.

    Wat betreft de entertainmentindustrie; deze hebben zitten slapen. In plaats van te innoveren en mee te gaan met ontwikkelingen gaat men zitten klagen en janken. De entertainmentindustrie zat passief toe te kijken tijdens de opkomst van MP3, DIVX en peer to peer software. Ze zag alles uit haar handen glippen en probeert via stichtingen als BREIN het te tij te keren. Wat erg goed is voor het imago.

    Vraagt de entertainmentindustrie zich dan nooit af waarom mensen zo massaal downloaden? Schijnbaar niet.
    Het enige voordeel wat al het illegale downloaden zijn lagere prijzen voor DVD’s en CD’s. Laten we wel wezen: wij zijn allemaal jaren lang genaaid met te hoge prijzen. Maar daar had de entertainmentindustrie destijds geen boodschap aan.

  2. M. Dekker 25 April, 2007 17:56:17

    Ik dacht dat downloaden in Nederland legaal was? Alleen het zonder toestemming zelf verder verspreiden (d.i. uploaden) zou tegen de wet zijn. Waarom heeft iedereen het dan over illegaal downloaden?

  3. Karin Spaink 25 April, 2007 20:20:14

    Ik schreef dat auteursrechtenorganisaties moord en brand schreeuwen over downloaden, niet dat het illegaal is. (Overigens is een helder onderscheid tusen up- en downloaden niet mogelijk bij moderne technologie als bittorrent: daar kun je het één vrijwel niet zonder het ander doen.)

  4. John Piek 25 April, 2007 20:56:15

    Die organisaties kennen soms hun eigen regels niet of proberen bewust die regels anders uit te leggen. Anderhalf jaar geleden of zo zat bij Kassa iemand van, ik dacht dat het BUMA was, vanwege de ondertussen alweer goedeels in onbruik geraakte beveiligingen op CD’s. Zonder blikken of blozen bulderde hij dat het maken van een kopie van een zelf gekochte CD voor eigen gebruik een gedoogsituatie was, en we hadden allemaal gezien waar gedogen toe kan leiden. In werkelijkheid is het maken van een eigen kopie een recht dat we als consumenten hebben gekregen in ruil voor het extra geld dat we betalen op cassettebandjes, en tegenwoordig ook op CD’s en DVD’s. Jammer genoeg ging geen van de aanwezigen daar toen verder op in.

    Het verdelen van de auteursrechten moet gewoon in overheidshanden komen, dan kun je met een beroep op de WOB inzage krijgen hoeveel er werkelijk uitgekeerd wordt.

  5. […] Een mooi systeem, nietwaar? Je zou denken van wel. Toch haalde Karin Spaink in Het Parool flink uit naar deze clubs: Auteursrechtenorganisaties roepen moord en brand over downloaden en piraterij, we lezen wekelijks hoe erg internet voor auteursrechten is, maar tegelijkertijd zijn ze zelf sloom, ouderwets en achterlijk, en verhinderen ze de legale verkoop van materiaal dat mensen graag willen aanschaffen. […]

  6. Theo Ekelmans 26 April, 2007 08:47:57

    Ik ben het helemaal met je eens Karin, maar het punt waar ik me het meest aan erger zijn de enorme prijsverschillen tussen amerika en europa. Een voorbeeld van op dit moment populaire artiste; voor shakira’s oral fixation betaal je in nederland bij de freerecordshop.nl €15,99, bij CDNOW.com $7.99….. Voor een product wat waarschijnlijk zelfs van de zelfde lopende band komt, vind ik een prijsverschil van meer dan 100% niet valt uit te leggen. Zelfs als je kiest om bij de freerecordshop te downloaden kost een album nog €9,99……… Soms als ik slecht getafeld heb droom ik wel eens over hoeveel ik heb bijgedragen aan de dure auto’s van de platenbazen en auteursrechtenorganisaties in de 43 jaar dat ik al muziek koop! Jawel, KOOP, maar de laatste paar jaren niet meer in nederland ;-)

  7. Kalief 27 April, 2007 13:12:26

    “dat je voor 4% bovenop je honorarium voor een half jaar afstand deed van al je rechten en zelf niks mocht herpubliceren, terwijl zij alles mochten met je werk. Onder dat contract mocht ik mijn eigen stukjes niet op mijn eigen site zetten”

    Ik vind dat wel meevallen. Als een artiest ergens optreedt eist de organisator ook dat-ie niet rond dezelfde datum ook ergens anders in de buurt optreedt. Anders beconcurreren die optredens elkaar. Die eis van PCM is net zoiets. “Rond dezelfde datum” zou voor kranten waarschijnlijk plus of min een week zijn en het zou zo normaal zijn dat ze er niks extra voor hoeven te betalen. Als ze die termijn willen verlengen tot een half jaar voor 4% extra lijkt me dat een redelijk voorstel.

    Wat een auteur zou kunnen doen is twee versies maken. Eén voor een tijdelijk gedrukt medium zoals een krant (die de volgende dag in de papierbak ligt) en één voor een minder vluchtig medium zoals internet. In die laatste versie kunnen bijvoorbeeld meer bronvermeldingen, verwijzingen en uitleg staan. Omdat de twee versies niet identiek zijn kun je spreken van twee verschillende publicaties.

  8. Karin Spaink 27 April, 2007 14:14:39

    Kalief, je argument klopt niet. In je vergelijking betekent het dat een artiest van de zaalhouder ook geen cd’s zou mogen verkopen tot een half jaar na zijn concert daar. Waar een krant of zaaleigenaar voor betaalt, is het eenmalige recht van publicatie c.q. uitvoering. Eenmalig. En niet exclusief. Als ze exclusieve rechten willen, dienen ze meer te betalen.

    Voor 8 gulden extra - ik kreeg in die tijd hfl 200 voor een column - wilde PCM het exclusieve recht om alles met mijn stukjes te mogen doen (herpubliceren in databanken, doorverkopen aan kopieerdiensten, op het web zetten, op cd zetten, en elk ander digitaal hergebruik dat ze konden verzinnen of dat nog moest worden uitgevonden), terwijl ik er in dat halve jaar niks mee zou mogen. Ik zou mijn stukjes paas een half jaar later op mijn site of op mijn mailinglijst mogen zetten. Ik mocht mijn eigen stukjes zelfs niet in een nieuw, eigen boek zetten volgens dat contract.

    Wat het allemaal erger maakte, was dat PVM al jarenlang stukken van hun columnisten had gejat en digitaal herbruikt. daar liep toen al geruime tijd een zaak over (die PCM uiteindelijk dik heeft verloren.) Het contract was in zekere zin een poging hun eerdere wangedrag van een randje acceptabiliteit te voorzien.

    Ik weigerde. Het Parool, toen nog onderdeel van PCM, was daar erg blij mee want ze vonden het een gruwelcontract. De Volkskrant en NRC Handelsblad hebben het contract wel met harde hand afgedwongen, ze hebben er in die periode talloze columnisten uitgedonderd omdat die niet wilden tekenen, en sommige columnisten zijn bezweken.

  9. Louis 5 August, 2007 17:49:45

    Wat PCM deed heeft niets met auteursrecht of de auteurswet te maken. Dit is gewoon een wurgcontract waar dit soort bedrijven zich van bedienen. Overigens komen deze wurgcontracten in elke sector voor en de overheid is er ook niet vies van. (Ongeacht welke kleur het kabinet heeft.)
    Er is een oplossing voor die bekende strijkstok: Goeddoelorganisaties zijn verplicht minimaal een bepaald percentage uit te keren aan de goede doelen, zoiets zou ook bij de belangenorganisaties voor auteurs moeten kunnen.

  10. Rage of Reason 20 October, 2007 11:18:43

    Het idee om vruchten van creatief talent te beschermen, is in de wereld waarin wij leven volkomen legitiem. Vervolgens hebben minder creatieve geesten dure en logge structuren en mechanismen verzonnen om die rechte wens te ‘beschermen’. Als gevolg daarvan bleef er weinig over voor de creatieveling, maar des te meer voor bureaucraten met een dikke zak met geld, een grote bek en kennis van de wet. Het is een vorm van parasitisme die minstens net zo illegaal is als het downloaden van bepaalde zaken.

    Maar wetten zijn te koop in deze maatschappij. Heb je geld dan krijg je een wet naar jouw smaak en is vrijwel alles wat je daarna uitvreet binnen het kader van die wet vervolgens legaal. Heb je geen geld, dan heb je pech. Dan moet je downloaden en hopen dat de bloeddorstige waakhonden van de gelegaliseerde misdaad je niet zullen vinden. Doe de deur op slot, druk op Enter en begin te bidden!

    Ik vraag me wel eens af hoe generaties in verre toekomsten zullen denken over het hersendode en hebzuchtige gekonkel van deze tijd. Waarschijnlijk zullen de geschiedboeken ook dan uitpuilen van leugens, halve waarheden en verzwijgingen. Maar ik hoop dat ook stukken van creatieve geesten die hechten aan wat gevoelsmatig als waar recht kan worden beschouwd, bewaard zullen blijven. Of ze nou door het kromme recht van deze tijd als legaal worden gezien of niet.

  11. Joost 25 November, 2007 18:55:26

    “Het idee om vruchten van creatief talent te beschermen, is in de wereld waarin wij leven volkomen legitiem.”. Ziedaar het punt waar het meteen al scheef zit - toevallig ook nog de kern van de hele problematiek rond auteursrecht. Waarom zou het “volkomen legitiem” zijn om gedachten, meningen, gegevens, beeld of geluid te kunnen claimen als zijnde “eigendom”? Als ik op mijn instrument een geluidsgolf produceer, is dan iedere verdere representatie van die geluidsgolf waar ook ter wereld van mij? “Hoho, wilt u die trillingen wel eens gauw teruggeven!”. Als Karin Spaink letters in een bepaalde volgorde zet, is zij dan in ene eigenaar van alle letters die ter wereld te produceren zijn in die specifieke volgorde? Is Youp van het Hek eigenaar van de zinnen die hij publiekelijk uitspreekt, verbaal of in schrift? Heb ik een gitaaraccoord uitgevonden op het moment dat ik er een speel, en is die dan van mij en van mij alleen? Is het doordat ik foto’s van Londen heb genomen voor ieder ander voortaan verboden om dezelfde foto te maken? Ik zie het werkelijk niet.

    En waartegen moeten we die “vruchten van creatief talent” dan precies beschermen? Als een columnist(e) een bepaald bedrag voor een column ontvangt dan is dat bedrag binnen, en of iemand diezelfde column of delen ervan nou hergebruikt doet daar niets aan af. Hooguit kan een auteur die materiaal hergebruikt als erg zielig bestempeld worden als hij/zij geen nette bronvermelding toont, en daar kan zelfs een succesvol auteur van zelfhulpboekjes over struikelen. Natuurlijk had hij gewoon netjes moeten zeggen waar hij al die wijsheid vandaan had, maar dat is enkel een kwestie van goed fatsoen.

    Hans Dulfer geeft zelf al aan dat zijn CD’s hooguit promotiemateriaal zijn, bedoeld om mensen naar zijn concerten te krijgen. En precies dààr zit ‘m de “bescherming” van zijn creatieve vruchten; als Hans Dulfer veel speelt en daardoor lekker in vorm blijft en zijn sax ook dan is er niemand op de wereld die zo kan spelen als Hans Dulfer en blijft hij gevraagd worden voor optredens en verdient daar een hele leuke boterham mee. Daar heeft hij geen log ambtelijk apparaat als BUMA/Stemra voor nodig, dat alleen al veel geld nodig heeft om zichzelf in stand te houden.

    Als een timmerman een geinig kastje in mekaar timmert en verkoopt dan wil dat zeggen dat hij/zij loon naar arbeid heeft gekregen, niet dat voortaan alle kastjes van dat type aan die timmerman behoort. En ik zie niet waarom een auteur of musicus anders behandeld zou moeten worden.

  12. Paul 29 March, 2008 03:48:02

    Hoewel ikzelf als schrijver een bepaald bedrag door Lira op mijn bankrekening gestort krijg zou ik er toch voor zijn om het auteursrechtenverhaal weer een heel stuk in te perken, zeg maar terug te brengen tot het niveau van de jaren ‘80 of zo. De reden? Zelfs ik als belanghebbende zie dat mijn wereld er onbewust toch een heel stuk door wordt ingeperkt. Waar ik vroeger met mijn kinderen naar de bieb gaand gewoon met het maximaal toegelaten aantal boeken thuiskwam kom ik er nu nog maar zelden. De reden? De onbezorgdheid werd gestolen: niet alleen dat je niet meer stuivertjes of dubbeltjes voor een boek dat een weekje te lang op het nachtkastje bleef liggen betaalt maar echt onacceptabel forse bedragen, en niet alleen dat er bij teruggave van een boek niets meer wordt afgestempeld (”wij maake geen faute”) zodat je bij discrepanties altijd aan het kortste eind trekt, nee dat is nog niet eens het ergste. Vroeger las ik nog wel eens een onbezonnen meegenomen boek, een boek dat me eigenlijk bij het uitlenen nauwelijks interesseerde, maar dat dan min of meer bij toeval toch tot leesvoer werd. Ook mijn kinderen namen heel wat boeken mee “voor het geval dat”. Juist dat soort meeneemsels zorgden soms voor verrassingen, en verrijkten onze wereld. Nu je ongeacht of je het echt zult lezen of niet voor elk uit te lenen boek moet dokken betekent dat gewoon dat je je beperkt tot alleen waarin je met tamelijk grote zekerheid interesse hebt en de tijd voor hebt om te lezen. Voor ons - en onze inmiddels volwassen kinderen - betekent dat dat de bieb nog een nauwelijks bezochte plek is geworden. Teveel sores, teveel geld, teveel risico bij overtreding van de tijdslimiet. Lezen via de bieb is gewoon niet meer leuk.
    Zaken als De Slegte varen er - zij het veel beperkter dan de vroegere biebs - wel bij. Maar het is een duidelijke verarming van ons waarnemingsveld. Jammer.

    En nu ik toch bezig ben: we dienen ons zo te verheugen op een Verenigd Europa waarin een vrij verkeer van goederen en diensten heerst. Dat betekent met name een vestigingsvrijheid van iedere EU-burger binnen het gebied van de EU. Heel mooi, maar als je als Nederlander in Spanje, Italie, Roemenie of Zweden gaat wonen kun je alleen maar illegaal naar het Nederlandse tv aanbod kijken. want gewoon ongecodeerd kijken naar pubiekrechtelijke zenders als Nederland 1, 2 of 3, of het Belgische VRT en Ketnet wordt door Amerikaanse copyright eisen onmogelijk gemaakt. Zij hebben geen boodschap aan onze EU en eisen dat een ongecodeerde Nederlandse zender rechten betaalt alsof er 350 miljoen mensen naar kijken!!!
    Tja, je kunt natuurlijk een CanalDigitaal kaart kopen om die Franse club geld te laten verdienen op de ontvangst van onze publieke netten. Maar zelfs dan ben je illegaal bezig want zo’n kaart mag uitsluitend binnen de eigen landsgrenzen worden gebruikt. Gek genoeg zeggen dezelfde politici die normaliter ons steeds verder de strot dichtknijpen met verhalen over hoe we toch echt niets meer zouden moeten of mogen gedogen dat je die regel maar naast je neer moet leggen. Ik zou het aantal van hen niet graag de kost geven die ook in hun vakantieverblijf in Frankrijk, Italie of Spanje zo’n kaartje inzetten.
    Daarbij komt natuurlijk ook nog het oneerlijke aspect van copyright: Als ik muziek componeer voor bijvoorbeeld een muscal en voor dat werk betaald werd, dan wordt in principe iedereen die er gebruik van maakt geacht hiervoor steeds weer opnieuw te betalen. Maar ben ik een houtbewerker en ik maak een prachtige houten bank met heel veel houtsnijwerk dan kan ik dat ding maar een keer verkopen, ongeacht of er maar een persoon op zal gaan zitten of hele volksstammen omdat ie in een cafe of andere openbare plek staat.
    Muziek nam ik als kind op met mijn bandrecordertje, van de radio. Betaalde ik ook geen rechten voor. Nu doet men dat met een downloadprogramma - natuurlijk veel uitvoeriger maar laten we eerlijk zijn, je kunt maar naar een ding tegelijk luisteren, dat was vroeger zo en nu nog. Net als er ooit een tijd was dat muziek alleen maar live gespeeld kon worden omdat er nog geen opnametechnieken bestonden, komen we nu in een tijd waarmee je alleen maar met live muziek geld kunt verdienen omdat er teveel opnametechnieken zijn. Gewoon, terug naar af dus. Waarom dat niet gewoon geaccepteerd? Er zullen altijd concerten gegeven worden, er zal altijd live muziek gemaakt worden, en hoe bekender je bent hoe hogere gages je zult krijgen. Die bekendheid krijg je niet in de laatste plaats via de radiostations maar ook via de vele downloaders. Een verstandig mens zou daar tevreden mee kunnen zijn.