De romantische avonturen van een melkmeisje

Naar het Engelsch van Thomas Hardy

Met illustraties van Charles Stanley Reinhart

bronnen: Provinciale Overijsselsche en Zwolsche courant (1883)

Heldersche en Nieuwedieper Courant (1884)

tekstbezorging: Frank Lekens (2019)

Inhoud

I

afbeelding 1

II

III

IV

afbeelding 2

V

VI

VII

VIII

afbeelding 3

IX

X

XI

XII

XIII

XIV

afbeelding 4

XV

XVI

XVII

Verantwoording

Bronverwijzing

I

De klok sloeg half zes in den morgen van den vijfden Mei. Er hing een dikke witte mist over het Swenndal, die zich tot over de heuvels aan weerszijden uitspreidde.

Hoewel men uit het dal bijna niet van zich af kon zien, kon men aan allerlei geluiden duidelijk merken, dat er levende  wezens in den omtrek waren. Die hoorbare tegenwoordigheid en zichtbare afwezigheid van de bedrijvige wereld had iets zeer eigenaardigs. De natuur had een witten sluier uitgespreid over de schepselen in het dal, evenals een hand over een nestje tsjilpende vogels.

De geluiden, welke door den nevel heendrongen, waren verwarde klanken, vermengd met scherpe en zware menschenstemmen en het blaffen van een hond. Deze, gevolgd door het dichtslaan van een hek, waren voor elken bewoner van het district een sprekend bewijs, dat de onder-melkknecht van baas Tucker de koeien uit de weiden naar de stallen bracht. Toen nu een zware basstem boven het geschreeuw van menschen en beesten uitklonk, zou diezelfde bewoner u hebben kunnen zeggen, dat baas Tucker zelf voor den dag was gekomen met een emmer in de hand en een wit schootsvel voor, en wanneer daarna eenige vrouwenstemmen zich in het koor gemengd hadden, dat de koeien op stal waren gezet en de werkzaamheden een aanvang zouden nemen.

Een eentonig ‘st’ volgde nu. De lucht was zoo ijl, dat men de melk in de emmers kon hooren gutsen en tegelijk de woorden der melkmeisjes en melkknechts duidelijk verstaan.

‘Houd je nu vooral niet lang op, Margareta, dan kun je tegen karntijd terug zijn.’

Het was baas Tucker, die deze opmerking maakte. Een oogenblik later knarste het hek weder en na twee of drie minuten teekende zich een gedaante af in den mist. Bij nader beschouwing bleek het een vrouw te zijn en naar den vluggen, veerkrachtigen tred te oordeelen, moest het een jong meisje zijn. Nu werden ook de kleuren en verdere bijzonderheden van haar kleeding zichtbaar. Zij droeg een mooie rood katoenen rok (omdat de winter voorbij was), een klein gestreept wollen doekje (omdat de zomer nog niet geheel in het land was), een witte doek om het hoofd geknoopt (omdat het zoo mistig en nog zoo vroeg was) en er kwam van onder de doek een stroohoedje met linten uitkijken, zeker omdat het een zonnige Meidag zou worden.

Haar gelaat kenmerkte het eigenaardig type dezer streken: zacht van uitdrukking, volmaakt van kleur en eenigszins onregelmatig van trekken. Haar oogen waren helderbruin. Aan haar arm hing een wit mandje, waarin verscheiden stukken boter in een nest van vochtige koolbladen lagen. Zij was zonder twijfel dezelfde Margareta, die gewaarschuwd was, ‘zich niet te lang op te houden.’

Zij koos haar weg door de weilanden, in het minst niet bezorgd voor den mist, behalve een heel enkelen keer als het spoor zoo onduidelijk was, dat zij bijna de vonders niet kon onderscheiden. Zij vermeed het zoo zorgvuldig mogelijk de tallooze aardwormen te vertrappen, die op het voetpad lagen, maar, door haar lichten tred verstoord, zich eensklaps in hunne holen terugtrokken. Zij trachtte ook zooveel mogelijk elken boom te vermijden. Waarom deed zij dat? Er was op dezen vroegen ochtend toch niet voor den bliksem te vreezen. Maar al waren de wegen ook reeds droog, toch had de mist zich in de takken verzameld, waaruit nu dikke droppels neervielen, welke zeker door de doek heen zouden dringen en zoo de mooie linten bederven.

De beuk en de esch werden voornamelijk ontweken, want die dropen nog veel meer dan de andere boomen. Het was een bewijs van de sterke opmerkingsgave der vrouw, wat betreft de werkingen en bijzonderheden der natuur; een man zou, door het veld loopend, niet eens hebben opgemerkt dat de boomen afdropen.

In minder dan een uur had zij een afstand van vier mijlen afgelegd en kwam bij een hut, met in lood gevatte raampjes, die op een eenzame plaats stond.

Een bejaarde vrouw, die nog niet goed wakker scheen, deed haar de deur open. Margareta reikte haar de boter toe en zeide: ‘hoe gaat het met grootje van morgen? Ik heb geen tijd om naar boven te gaan, maar zeg haar dat ik teruggebracht heb wat wij haar schuldig waren.’

Haar grootmoeder was nog al redelijk voor haar doen, en nadat het jonge meisje het leege mandje had teruggekregen, ging zij weer op weg. Zij scheen zich niet veel om de bevelen van haar vader te bekommeren want, in plaats van te zorgen tegen karntijd thuis te zijn, sloeg zij den weg in naar een naburig stadje.

Voordat Margareta echter nog halfweg was, ontmoette zij den postbode, volbeladen met pakketten brieven, waarvan hij nog geen enkele bezorgd had.

‘Zijn de winkels reeds open, Samuel?’ vroeg zij.

‘Wel neen,’ luidde het antwoord, ‘die zijn zoo vroeg niet open. De zadelmaker en ijzerkooper en mogelijk ook de hoefsmid, dat zou kunnen zijn, voor de buitenlui weet je. Zij maken om half zeven de luiken open, dan de bakker om half acht, dan de lakenkooper om acht uur.’

‘O, de manufacturier om acht uur.’ Margareta scheen dus in den manufactuurwinkel te moeten zijn.

De postbode sloeg een zijpad in en het jonge meisje overlegde bij zichzelf, dat het, aangezien zij nu toch haar boodschap niet kon doen, het verstandigst zou zijn regelrecht naar huis terug te keeren. Als zij den straatweg volgde, dan liep zij een heel eind om. Wilde zij den naasten weg nemen, dan moest zij over een schutting klimmen en door de eigendommen gaan, die bij een schilderachtig, ouderwetsch landhuis behoorden, welks schoorsteenen juist tusschen de boomen door zichtbaar waren. Daar het huis reeds verscheiden maanden gesloten was, besloot het meisje den kortsten weg te nemen. Zij liep door de laurierboschjes en sloeg voor alle zekerheid de shawl over haar hoed, sprong over de ijzeren rikking, werkte zich door het kreupelhout heen en wilde nu het open grasveld oversteken.

Eerst keek zij onderzoekend om zich heen, als wilde zij het terrein verkennen. Het was trouwens niet de eerste keer van haar leven, dat zij zich op verboden grond waagde. Toch overviel haar een zeker gevoel van vrouwelijke beschroomdheid, maar zij trok de stoute schoenen aan en vond zich weldra recht tegenover den voorgevel van het huis.

Het was een gebouw van middelmatige grootte, eenvoudig uit steen en in Italiaanschen stijl opgetrokken. Een marmeren trap leidde naar den hoofdingang, welke aan de zijde van het grasveld was. De luiken van de benedenverdieping waren gesloten en de gordijnen van de slaapkamers neergelaten. De overtuiging, dat geen knorrige huisbewaarder haar kon bespieden, was oorzaak, dat zij haar vluggen tred vertraagde en doodbedaard langs de bloembedden wandelde. Aan de achterzijde van het huis liep het grasveld eenigszins op en nu had men op deze verhevenheid een soort van zomerhut laten zetten. Deze bestond uit vier muren, welke als stralen uit een middelpunt liepen, met zitplaatsen in elke hoek, zoodat men er, hoe de wind ook woei, altijd een beschut plaatsje kon vinden, om het landschap te bewonderen. Ons melkmeisje liep den heuvel op en moest het koepeltje voorbij gaan. Zij gevoelde zich volkomen op haar gemak, nu er niemand was, die haar voor een landloopster kon uitschelden en verdiepte zich in allerlei overdenkingen.

Daar hoorde zij eensklaps een geluid alsof iemand achter de hut met de voeten door het kiezel woelde. Er moest een levend wezen in den koepel zijn, waarschijnlijk op de bank aan de andere zijde. Dit bleek werkelijk het geval te zijn, want, even om een hoekje glurend, bemerkte zij een elleboog, een mans elleboog, welke even buiten den hoek uitstak. Nu had zij niet veel lust om den heuvel af te gaan en gesnapt te worden, hetgeen onvermijdelijk zou zijn, wanneer zij haar weg wilde vervolgen. Wie weet of men haar niet voor een dievegge houden en misschien wel ondervragen zoude. Zij kroop onhoorbaar den heuvel op en ging op de tegenovergestelde bank zitten, met het vaste voornemen daar te blijven, tot haar buurman afgetrokken zou zijn. Hij scheen niet de minste haast te hebben. Wat ter wereld mocht hem bewegen daar op den vroegen ochtend bij zulk een dikken mist te gaan zitten? Er viel toch niets te zien of te genieten. Het was haar bepaald een raadsel. Hij bleef intusschen doodstil zitten en Margareta begon ongeduldig te worden. Zij kon zijn voetstappen in het vochtige gras duidelijk zien. Deze vormden een rechte lijn van de trappen van het huis af, hetgeen voor haar een bewijs was, dat hij hier t’huis hoorde en niet een toevallig voorbijganger was. Eindelijk piepte zij even om den hoek heen.

afbeelding 1

‘Naar zijn houding te oordeelen scheen hij in sombere gedachten verdiept.’

II

Een sierlijk jongmensch met donkere snor, in chambre-cloak en pantoffels, zat daar in den mist, zonder hoed op. Met de eene hand ondersteunde hij zijn voorhoofd, de ander rustte op zijn knie. Naar zijn houding te oordeelen scheen hij in sombere gedachten verdiept. Hij was een geheel ander wezen dan de mannen die zij gewoon was te zien. Zijn handen en zijn gelaat waren wit — in haar oog doodelijk wit — en het kwam haar voor, dat hij de wereld om zich heen geheel had vergeten. Daar zat hij onbewegelijk als de boschjes om hem heen. Men zou zeggen dat hij zelfs geen adem haalde. Nu zij zich zoo onvoorzichtig naar voren had gewaagd, was het Margareta’s vurige wensch, zich op dezelfde wijze weder ongezien terug te trekken, maar bij het oplichten van haar voet kraakte het kiezelzand. Hij schrikte hevig ontsteld en stopte haastig iets in den zak van zijn kamerjapon.

Zij stonden nu recht tegenover elkaar.

‘Wie ben je?’ vroeg hij eindelijk op strengen toon. ‘Wat doe je hier?’

Margareta voelde innigen spijt over haar onbeschaamdheid. Hoe had zij het ook durven wagen het grasveld over te steken en in het koepeltje te gaan zitten. Het huis was dus weêr bewoond en zij had er toch niets van gehoord.

‘Mijn naam is Margareta Tucker, mijnheer,’ zeide zij nederig. ‘Mijn vader is baas Tucker. Wij wonen op Stickleford Dairy-house.’

‘Wat kom je hier zoo vroeg in den morgen doen?’

Zij vertelde hem alles haarfijn, zelfs dat zij over de heining geklommen was.

‘En waarom gluurde je om den hoek heen.’

‘Ik zag uw elleboog, mijnheer, en ik was nieuwsgierig wat gij toch doen zoudt.’

‘En wat deed ik dan?’

‘Niets. Gij hieldt de eene hand onder uw voorhoofd en de andere op uwe knieën. Ik hoop dat gij niet ziek zijt, mijnheer, of verdriet hebt?’

‘Het moet je toch vrij wel onverschillig zijn of ik ziek ben of verdriet heb! Je kent mij niet en kunt dus geen belang in mij stellen.’

Zij antwoordde niet, uit vrees van te vrijpostig te zijn geweest, door hare deelneming te betuigen. Maar toen zij ter sluiks even naar hem opzag, bemerkte zij tot haar verrassing, dat haar belangstelling hem goed had gedaan. Zij had niet durven denken dat zulk een groote donkere man gevoelig kon zijn voor vriendelijke woorden.

‘Wel ik ben er zeer dankbaar voor dat je naar mij vraagt,’ zeide hij met een flauwen glimlach en op schijnbaar luchthartigen toon, die echter zijn ware gemoedsstemming niet geheel voor haar kon verbergen.

‘Ik heb van nacht niet geslapen. Ik lijd aan slapeloosheid. Die ken je zeker niet.’

Margareta lachte even en hij beschouwde met welgevallen de aardige verschijning die voor hem stond. Haar frisch gezichtje, bruin haar, open oogen, ongedwongen manieren, schilderachtig kostuum, mollige handen, hagelwit mandje en de doek over haar hoed vormden een bevallig geheel.

‘Ik had dit eigenlijk niet eens behoeven te vragen,’ zeide hij, nadat de monstering was afgeloopen, ‘daar ik het evenbeeld van de natuur voor mij zie... . Maar, mijn beste meid,’ voegde hij er op bitteren toon bij, ‘je weet niet, wat donkere wolken er over het leven van sommige menschen kunnen hangen. Om er aan te ontsnappen gaan zij reizen, koopen schilderachtige huizen en nemen deel aan allerlei buitenvermaken. Maar het is hier zoo treurig en de mist was van morgen afschuwelijk.’

‘Wel, de mist is juist het sieraad van den morgen,’ zeide Margareta op vroolijken toon. ‘Dat geeft een mooien dag!’

Zij wilde nu haren weg vervolgen, maar hij wist haar terug te houden, door over alle mogelijke onschuldige onderwerpen, die hij bedenken kon, te spreken. Het was zonneklaar dat hij een reden had, waarom hij haar trachtte te weêrhouden, een reden ernstiger dan zijn woorden zouden doen vermoeden. Het was, alsof hij vreesde alleen te zijn.

Terwijl zij daar zoo stonden, kwam de postbode, die Margareta een kwartier geleden verlaten had om zijn kronkelenden weg te vervolgen, den weg naar het groote huis opgeloopen. Nadat de vreemde heer Margareta met een handgebaar te kennen had gegeven, dat zij een oogenblik in den achtersten hoek van de hut zou gaan, om niet gezien te worden, riep hij den postbode toe hem zijn brieven te brengen op de plaats waar hij zat. De man deed het en toog weder op weg.

De vreemdeling maakte het pakket open en wierp het op de bank neêr, nadat hij er een brief had uitgenomen. Dezen las hij zeer aandachtig en langzamerhand veranderde zijn houding geheel. Het was, alsof de zon eensklaps door den mist was heengebroken en zijn gelaat verlichtte, zoo vroolijk en bijna stralend zag hij er uit. Hij wendde zich nu tot Margareta, die een beweging maakte om heen te gaan en haar hand vastgrijpend, scheen het een oogenblik of hij haar wilde omhelzen. Zijn eerste opwelling bedwingend, riep hij: [‘]mijn beschermengel, mijn weldoende fee, je hebt mij gered!’

‘Waarom?’ waagde zij te vragen.

‘Dat moogt gij nimmer weten!’ antwoordde hij plechtig.

Zij vermoedde wel, dat de inhoud van den brief dezen plotselingen ommekeer in zijn gemoedsstemming had teweeg gebracht, maar zij durfde er geen toespeling op maken.

Na een oogenblik van stilzwijgen vroeg hij: ‘Hoe was je naam ook weêr, beste meid?’

‘Margareta Tucker,’ herhaalde zij. Hij drukte haar innig de hand. ‘Ga eens even zitten, een oogenblikje slechts,’ zeide hij, haar een hoekje aanwijzend op het eind van de bank en zelf op het andere uiteinde plaats nemend om haar niet verlegen te maken.

Zij ging zitten.

‘Ik wil je een vraag doen,’ vervolgde hij, ‘en je kunt gerust op mij vertrouwen. Je hebt mij voor een onbeschrijfelijke dwaasheid behoed! Wat kan ik voor je doen?’

‘Niets, mijnheer.’

‘Niets?’

‘Vader is in een zeer goed doen en wij hebben niets nodig.’

‘Maar kan ik je dan geen enkelen dienst bewijzen? Zou ik je geen enkel offer mogen brengen om zoolang als je leeft in je herinnering te griffelen, dat ik geen ondankbaar mensch ben?’

‘Waarom zoudt gij mij dankbaar zijn, mijnheer?’

Hij schudde het hoofd. ‘Er zijn nu eenmaal dingen, waarover men liefst niet spreekt. Bedenk je nu eens goed. Wat zou je nu wel het liefst van alles ter wereld willen hebben?’

Margareta scheen werkelijk een oogenblik in nadenken verzonken, maar zij kon onmogelijk zeggen wat zij het liefst ter wereld zou bezitten; het was te moeielijk en ook zoo onverwacht.

‘Welnu, denk er eens over na. Ik ga van avond rijden. Je woont — waar ook weer?’

‘Stickleford Dairy-house.’

‘Ik zal dien weg terug nemen. Bedenk je nu tot acht uur en zeg mij dan welk klein geschenk je het liefst zoudt willen hebben, welken geliefkoosden wensch ik kan vervullen.’

‘Dat zal ik doen, mijnheer,’ zeide Margareta, die nu werkelijk schik begon te krijgen in het geval.

‘En waar zal ik u dan ontmoeten? Of wilt gij liever bij ons aan huis komen, mijnheer?’

‘O neen. Ik zou niet gaarne willen dat de omstandigheden, waardoor onze kennismaking heeft plaats gehad, bekend werden. Het zou beter zijn — maar neen.’

Margareta scheen er ook niet bijzonder op gesteld, dat hij bij haar aan huis zou komen. ‘Ik kan ook even in den tuin komen,’ zeide zij. ‘Mijn vader heeft nog al een lastig humeur en misschien —’

Er werd van weêrszijden goedgevonden, dat zij op een trapje achter in haars vaders tuin zou wachten en dat hij den rijweg aan de overzijde van het hek zou volgen om daar haar antwoord te kunnen vernemen.

‘Margareta,’ zeide de vreemdeling, ‘nu hoop ik, dat je met niemand over onze eigenaardige ontmoeting zult spreken en mij niet tot het slachtoffer van het gebabbel der nieuwsgierigen zult maken?’

‘Neen, mijnheer!’ antwoordde zij ernstig. ‘Waarom zou ik dat doen?’

‘Zul je het nooit vertellen?’

‘Nooit, neen, nimmer zal ik spreken over hetgeen dezen morgen gebeurd is.’

‘Zelfs niet met je vader, noch met je vriendinnen, met niemand?’

‘Met niemand ter wereld,’ zeide zij eenigszins geraakt.

‘Dan geloof ik je,’ antwoordde hij. ‘Je meent wat je zegt, lieve meid. Nu wil je zeker gaarne heengaan? Vaarwel!’ Zij liep den heuvel af en voelde onder het gaan, dat het oog van den vreemdeling haar volgde, tot de mist haar in zijn sluier gehuld had. Zij sloeg geen acht meer op het druipen der boomen, haar gedachten waren te zeer met andere dingen vervuld. Hoe was het mogelijk, dat zij dien mooien, zwaarmoedigen, slapeloozen, vreemden heer gered had, die onder zulk een zwaar verdriet gebukt ging, tot de brief gekomen was? Wat had hij toch willen doen? Margareta wist het niet. Hoe wonderlijk de gebeurtenis op zichzelf ook was, toch scheen zij haar vreemder nog dan werkelijk het geval is. Constrasteerende kleuren komen nog te sterker uit, wanneer zij naast elkander geplaatst zijn, evenzo is het met karakters, welke uiteenloopen.

Aan de overzijde van het park zag zij voor de derde maal den postbode, dat goede, oude mannetje. Als hij den straatweg steeds had kunnen volgen, dan zou de postbode twaalf mijlen daags moeten afleggen, zes mijlen van Anglebury uit en zes mijlen in den nacht terug. Maar door allerlei zigzags, zijwegen, bestellingen bij afgelegen boerenplaatsen en andere moeielijkheden, werd het met alles en alles gewoonlijk een-en-twintig mijlen.

Dit was dan ook de reden, dat Margretha, die rechts door geloopen was, hem, ondanks haar langdurig oponthoud, weer tegen het lijf liep.

Het gewichtig gevoel, dat zij in een vreeselijk geheim was gewikkeld met een onbekenden, geheimzinnigen en knappen vreemdeling, deed haar eerst besluiten zich liever niet met den postbode in te laten. Maar louter belangstelling in haar avontuur deed haar antwoorden, toen de brievenbesteller zeide: ‘Gij zijt zeker door het park van Mount Lodge gekomen, juffrouw Margareta, anders zou ik u hier niet tegenkomen. Eindelijk heeft de oude plaats dan toch een kooper gevonden.’

Margareta antwoordde toestemmend, waarna zij op hare beurt vroeg, wie de nieuwe bewoner zijn mocht.

‘De hemel beware de jonge meisjes, wat die al niet weten! Maar toch, hoe zoudt ge ook — hij is nauwelijks aangekomen. Welnu, ten eerste, hij komt om te visschen, enkel voor de zomermaanden. Wat meer zegt, hij is een vreemde edelman. Op sommige adressen wordt hij “Baron” genoemd, andere tituleeren hem “Squire.” Of hij rijk is in mijn oog en arm in zijn eigen, of een rijk man in zijn eigen en in het mijne ook, daar kan ik je niet meer van verklaren dan Pharao. Hij was van morgen buiten om van den mist te genieten. “Bode,” zeide hij, “breng mij het pakket hier,” en dat zei hij zeer minzaam. Ja, hij is een beleefd edelman, dat moet gezegd.’

‘Dus om te visschen heeft hij het huis genomen?’

‘Dat zegt men; en daar het nergens ander om kan zijn, veronderstel ik, dat het zoo is. Maar ik geloof niet, dat zijn gezondheid deugt. De Londensche rook is in zijn klokhuis gedrongen, zoolang tot hij niet meer eten kon. Ik zou niet gaarne zijn kok willen zijn.’

‘En hoe is zijn naam?’

‘Daar hebt ge mij nu gevangen! Het is een naam, dien geen menschelijke tong vermag uit te spreken, zelfs geen vrouwentong. Maar hier kun je hem lezen.’

De postbode schreef met zijn wandelstok op den grond: Baron von Xanten.

III

Het weer klaarde op, zooals Margareta voorspeld had, en het werd een mooie dag. Weerkennis was den kinderen van het Swenndal trouwens met den paplepel ingegeven.

De op handen zijnde ontmoeting maakte Margareta zenuwachtig en zij verrichtte haar dagelijksche bezigheden in het huishouden van haar vader met zekere onverschilligheid.

Het melken, roomen en kaasmaken was gedaan. Haar vader deed een dutje in den grooten stoel, de knechts en meiden waren naar huis gegaan en de wijzer van de staande klok wees kwartier voor acht. Zij kleedde zich met zorg, liep vervolgens naar den tuin en tuurde over het hek. De maan stond in haar volle pracht aan een wolkeloozen hemel. Geen blad bewoog zich en zij leunde wat voorover om beter te kunnen zien. Het gekras van een nachtuil klonk van de tak van een boom, welke eenzaam op een heuvel stond. Margareta wachtte hier, maar het was al drie kwartier over den bepaalden tijd en nog kwam de vreemde baron niet. Zij was geheel vervuld van éen denkbeeld en vreesde nu dat hij haar zou teleurstellen. Eindelijk hoorde zij den hoefslag van een paard in de verte, langzamerhand naderde het en eindelijk kon zij paard en ruiter onderscheiden.

De vreemdeling reed naar huis.

Zij stond in het volle maanlicht.

‘O, Margareta!’ riep de ruiter verwonderd uit, ‘hoe kom je hier? Maar ik herinner het me al — wij zouden elkaar ontmoeten. En nog wel om acht uur — dat spijt me, ik heb je laten wachten!’

‘Dat is niets, mijnheer. Ik heb iets bedacht.’

‘Iets bedacht?’

‘Ja, mijnheer. U heeft van morgen gezegd dat ik eens moest bedenken wat ik het liefst zou hebben en nu heb ik iets gevonden.’

‘Ja, dat heb ik ook gezegd — nu weet ik het ook,’ antwoordde hij. ‘Ik herinner mij dat ik wel reden had om je dankbaar te zijn.’ Hij streek met de hand langs het voorhoofd, sprong van het paard en ging naar haar toe. ‘Ik wilde je gaarne een pleizier doen of een gedachtenis geven en je wist niets. Nu heb je wat gevonden. Laat mij nu eens hooren wat het is en ik zal woord houden ook.’

‘Ik heb altijd zoo verlangd eens naar het grondbezittersbal te gaan, dat deze maand wordt gegeven.’

‘Het grondbezittersbal — grondbezittersbal?’ mompelde hij, alsof hij verbaasd was over dien wensch. ‘Waar is dat zoogenaamde grondbezittersbal?’

‘Te Casterbridge.’

‘Ben je er vroeger wel eens geweest?’

‘Neen, mijnheer.’

‘Of op een ander bal?’

‘Neen.’

‘Maar zei ik niet, dat ik je een gedachtenis wilde geven?’

‘Of een pleizier doen.’

‘O ja, of een pleizier doen,’ herhaalde hij op een toon, alsof hij wel wat verlegen was met het geval. ‘Maar met wien wilde je dan gaan?’

‘Ik weet het niet. Daar heb ik nog niet over gedacht.’

‘Heb je geen vriend die met je mee kan gaan, als ik zorgde dat je een uitnoodiging voor het bal kreeg?’

Margareta keek naar de maan. ‘Niemand die dansen kan,’ zei zij, terwijl zij er aarzelend bijvoegde: ‘ik dacht dat misschien —’

‘Maar mijn beste Margareta,’ zei hij, haar in de rede vallende alsof hij half kon raden, hoe zij zich haar geleider had voorgesteld, ‘het is toch wel wat dwaas, dat je niets kunt bedenken, dan naar een bal te gaan. Denk nog eens goed na. Weet je zeker, dat er niets anders is?’

‘Zeker, mijnheer,’ antwoordde zij op stelligen toon. Op den eersten aanblik zou niemand die uitdrukking van vastberadenheid in dat mooie jonge gezichtje hebben ontdekt; maar nu viel die zeer in het oog. Haar wenkbrauwen waren scherp geteekend en stonden dicht bij elkander; haar mond verried een vasten wil. ‘Ik heb er den geheelen dag over nagedacht,’ antwoordde zij op droevigen toon. ‘Maar als u spijt heeft van uw belofte, mijnheer, dan wil ik ze u wel schenken.’

‘Spijt? — zeker niet, Margareta,’ zei hij. ‘Ik zal je toonen dat ik je wensch zal vervullen. Als het in mijn macht is, zul je naar het grondbezittersbal gaan. In welk gebouw wordt het gegeven?’

‘In de zaal op het stadhuis.’

‘En zou je wel willen, dat de menschen je daar herkenden? Ken je enkele bezoekers?’

‘Niet veel, mijnheer. Niemand, kan ik wel zeggen. Ik ken niemand, die naar bals gaat.’

‘Nu, dan moet je er eens heen en nu er niemand is, met wien je kunt gaan, zal ik zelf je cavalier wezen. Zou je dat goed kunnen vinden? Ik kan dansen.’

‘O ja, mijnheer; ik dacht wel, dat u mij dat zou aanbieden. Maar wilt u mij ook weer naar huis brengen?’

‘Natuurlijk zal ik je weer naar huis brengen. Maar, a propos, kun je dansen?’

‘Ja, hopsadansen en buigingen en dan de figuren uit de contredansen, het nieuwgetuigde schip en volg-mij-geliefde en vlug-naar-de-bruiloft en “de vlugge pas” en de dans van kapitein White.’

‘Geen slechte keus; maar ik ben bang, dat zij nu niet meer worden gedanst. Maar als je iets van het dansen weet, zul je de nieuwe dansen gauw leeren. Dans eens voor mij.’

Zij keek rond, maar zag niemand. ‘U wil mij beloven niets te vertellen, mijnheer?’

‘Hoe kun je dat vragen! Je kent mijn geheim toch ook?’ Zij stond in den tuin, het hek scheidde hen nog. Zij nam in iedere hand een tip van haar boezelaar en begon te dansen. Haar bewegingen waren zeer bevallig, maar juist niet zeer geschikt voor een bal van den tegenwoordigen tijd.

‘Wel, mijn lieve meisje, je danst heel goed,’ zei hij, terwijl hij hoe langer hoe meer met de zaak ingenomen werd. ‘Maar je danst te goed — je danst met je geheele lichaam — en dat mag tegenwoordig niet meer. Ik geloof, dat zij in den tijd van den dichter Chaucer zoo gedanst hebben, maar tegenwoordig dansen de menschen anders. Eerst moet ik wat meer van dat bal weten en dan kom ik eens weer bij je.’

‘Als het erg lastig voor u is, mijnheer —’

‘O neen, neen. Ik zal er over denken. Het zal wel gaan.’

De baron bepaalde een avond en een uur waarop hij weer langs zou komen, sprong te paard en reed weg. Bij de volgende ontmoeting begon de schemering. De baron was te voet gekomen. De zwaarmoedigheid, die hem dien eersten ochtend geheel had neergedrukt en die bij hun tweede samenkomst nog merkbaar was geweest, was geheel verdwenen. Hij drukte haar hand tusschen de zijne over het hek heen.

‘Mijn lief kind, God zegen je!’ zei hij hartelijk. ‘Ik moet weer denken aan dien ochtend. Ik was eerst te verrast, om mijn geluk te overzien! Je weet niet alles, maar je tegenwoordigheid was een wonderbaarlijke redding voor mij. Maar laten we nu over vroolijker dingen praten. Ik heb je wat te vertellen — als je ten minste nog bij je ouden wensch blijft?’

‘O ja, mijnheer, als u er niets tegen heeft,’ zei het standvastige meisje.

‘O, denk daar maar niet meer over. Ik heb iets prachtigs bedacht. In een ander graafschap hier in de buurt wordt ook een grondbezittersbal gegeven. Maar dat bal wordt niet gegeven op het gemeentehuis, maar op het kasteel van lord Blakemore, kolonel van het regiment. Zijn broeder wil gaarne lid van het parlement worden en daarom wil hij de landeigenaren te vriend houden. Nu zou het veel beter zijn, datje daar heen gingt, omdat niemand je er kent. Maar wil je soms liever naar Casterbridge?’

‘O neen, mijnheer. Ik verlang alleen maar om naar een bal te gaan, het kan mij niet schelen waar.’

‘Dan is het toch veel beter dat je gaat naar een bal, waar niemand je kent. Maar nu dat bepaald is, moeten we nog eens over het dansen praten. Hopsadansen en zoo zijn niet geschikt. Want er wordt in Almack en de heele wereld door een nieuwe dans gedanst, die alle hoofden op hol heeft gebracht.’

‘Hoe vreeselijk!’

‘O — maar dat is bij manier van spreken. Het is eigenlijk een ouderwetsche dans; maar de macht van de mode gaat zoo ver, dat hij in één winter bij het geheele vasteland bekend is geworden.’

‘Hoe heet die dans, mijnheer?’

‘De polka. Jonge menschen, die veel dansen, zijn er opgetogen over, en oude menschen, die in jaren niet gedanst hebben, zijn weer begonnen te leeren. Er wordt bijna niets anders gedanst. Dat is nu maar gelukkig voor je, Margareta. Het is genoeg, dat je alleen de polka leert. Zal ik hem je eens wijzen? Zullen wij het samen eens probeeren?’

Margareta aarzelde wel een beetje voor zij door het hek ging: het was voor haar een Rubicon. Maar haar nieuwsgierigheid en haar vertrouwen op den vreemdeling waren grooter dan haar voorzichtigheid. Zij ging het hek door.

Hij voerde haar naar een hoek, gevormd door twee heggen, waar het gras droog was, legde zijn arm om haar middel en begon haar den nieuwen dans te leeren. In plaats van muziek telde hij op de maat. Zooals zich laat begrijpen, was zij een zeer oplettend leerling.

Het samenzijn duurde ongeveer een half uur. Hij reikte haar toen de hand en zag haar oplettend aan.

‘Wel,’ mompelde hij bij zich zelf, ‘het is een wonderlijk geval! Ik mag wel oppassen, dat ik verstandig blijf!’

Margareta (die den schrijver de bijzonderheden van deze ontmoeting meedeelde) vertelde altijd, dat de vreemdeling een buitengewone tooverkracht bezat. Maar de lange tijd, die er sedert was verloopen, kan de gebeurtenissen wel een beetje opgesierd hebben. Er bestaat echter geen twijfel, dat de vreemdeling haar in het maanlicht een nieuwerwetsche dans leerde.

Margareta was overgelukkig. Zij was toch niet verliefd op den vreemdeling. Zij had meer een gevoel van vereering voor hem. Toen hij haar zijn hand reikte ten afscheid, deed zij een vraag, die haar blijkbaar lang op het hart had gelegen.

‘Ik moet ook een baljapon hebben, niet waar, mijnheer?’

‘Zeker, en je zult er een hebben ook.’

‘Wezenlijk?’

‘Zonder twijfel. Ik wil voor mijn beste vrienden niets ten halve doen. Ik heb al gedacht over de baljapon en andere zaken.’

‘En dans ik goed genoeg?’

‘Prachtig — prachtig.’ Hij zweeg een oogenblik, als in gedachten verzonken, en zag haar aan. ‘Margareta’, zei hij toen, ‘durf je je geheel aan mij toe te vertrouwen?’

‘O, ja, mijnheer’, antwoordde zij vroolijk; ‘als ik u niet te veel last veroorzaak; als ik niet te min voor u ben.’

De baron lachte. ‘Mij dunkt, dat je daar niet bang voor behoeft te zijn. Maar het bal is den vijftienden, dat is de volgende week Dinsdag; maar voor de baljapon moet ik de maat weten. Kun je me dit leenen?’ Hij tikte haar op den schouder, om op een dun, klein jakje, dat zij droeg, te wijzen.

Margareta trok dadelijk het jakje uit en gaf het hem. De baron rolde en drukte het met alle kracht in elkander, tot het zoo groot was geworden als een cricketbal, en stak het in zijn zak.

‘Dan moeten wij de toestemming van je familie nog hebben. Heb je daar al over gedacht?’

‘Mijn vader is de eenigste. Ik kan hem vertellen, dat ik op een partijtje ben gevraagd. Dat vindt hij altijd goed. Maar ik zal het hem maar liever niet vertellen.’

‘Ik vind toch, dat je hem er iets van moet vertellen? Ik zou je sterk aanraden dat te doen. Maar je moet het zelf weten. Ik ken de omstandigheden niet. Het plan, dat ik voor het bal gemaakt heb, is zoo: Wij ontmoeten elkaar op den driesprong in het Chillingtonsche bosch, twee mijlen van hier. Je kent de plek? Goed. Dan moeten wij nog vijf mijlen rijden, dus nog al een heel eind. — Nu, voor de laatste maal: blijf je nog bij je eersten wensch? Het is nog niet te laat om te veranderen. Kan je niet iets anders, iets beters bedenken, iets in de huishouding bijvoorbeeld?’

Margareta’s vroolijk, stralend gezichtje betrok, de tranen schoten haar in de oogen en met bevende stem antwoordde zij: ‘U heeft mij beloofd mee te gaan, en nu —’

‘Neen, neen, neen’, zei hij, terwijl hij haar op de wang klopte. ‘Wij zullen niet meer iets anders bedenken. Je zult gaan.’

IV

Misschien koos de baron juist zulk een afgelegen plaats voor de ontmoeting, in de hoop dat zij niet zou komen en hij dus van de verantwoordelijkheid zou zijn ontslagen. Maar hij kende het karakter van het meisje niet. Zij was een van die zachte naturen, wier eigenaardigheid het is vast te houden aan een eens genomen besluit. Met dezen deftigen en geheimzinnigen heer naar een bal te gaan, was haar vurigste wensch, en toch beefde zij van opgewondenheid, alleen bij het denkbeeld. Zij zou in alles gehoorzaam zijn geweest aan den baron met den vreemden naam, maar toch bleef zij bij haar eerste plan.

Op den avond van den gewichtigen dag begaf Margareta zich dus op weg naar de vastgestelde plaats. Ontelbare vogels zongen hun avondlied. Zij had alle moeilijkheden overwonnen. Zij had er nog eens over nagedacht of zij haar vader ook iets zou vertellen, maar kon vooruit raden dat zij dan niet mocht gaan. Zij maakte dus het volgende plan. Zij wilde ’s avonds weggaan om haar zwakke grootmoeder te bezoeken, die dicht bij het huis van den baron woonde en tegen het ontbijt bij haar komen. Wie zou dan iets bemerken dat zij twaalf uurtjes op het bal was geweest? Zij dacht er verder niet over na, maar moest later bekennen dat haar geheim op die wijze zeker moest uitlekken.

De zon ging onder toen zijn den driesprong in het Chilingtonsche bosch had bereikt. Het gekweel der vogels was verstomd, alleen de koekoek scheen den nacht niet te vreezen in dit schoone jaargetijde. Er scheen eerst niemand te zijn, maar Margareta was nog niet aan den kruisweg gekomen, of zij hoorde naderende voetstappen en haar vriend verscheen. Zijn kleeding was zoo veranderd, dat zij hem nauwelijks herkende. Onder een dunne, openhangende overjas, droeg hij een wijd opengesneden vest. Hij had een wit dasje om, glimmende schoenen, niet dikker dan een handschoen, aan, een jas waardoor hij precies op een vogel geleek en in zijn hand had hij een hoed, die als een accordeon open en dicht ging.

‘Ik ben gekleed voor het bal — anders niet,’ zei hij glimlachend. ‘Je kunt ook aan je toilet beginnen.’

‘Waarom koos u deze plek, mijnheer?’ vroeg zij, terwijl zij eenigszins wantrouwend rondkeek.

‘Waarom ik deze uitkoos: Omdat ik in het voorbijrijden eens had gezien, dat hier een dikke, holle boom stond, die zeer geschikt was om je in te kleeden. Heb je het aan je vader verteld?’

‘Ik heb het nog niet verteld, mijnheer!’

‘Dat is niet goed van je, Margareta. Hoe heb je dat dan overlegd?’

Zij deelde hem haar plan mede. Hij maakte er geen aanmerking op, maar nam haar bij de hand als een klein kind en voerde haar naar een plek, waar oude boomen stonden en ook de boom, waarvan hij had gesproken, een olm. Niets dan de stam was overgebleven en deze was geheel hol met een wijde spleet in den staanden bast.

‘Ga nu binnen,’ zei hij, ‘voordat het donker wordt. Je zult daar alles vinden wat je noodig hebt en anders moet je je maar behelpen, met hetgeen je hebt. Ik zal de wacht houden en haast je een klein beetje.’

‘Wat moet ik doen, mijnheer?’ vroeg het meisje verbaasd.

‘Ga maar binnen, dan zul je het wel zien. Als je klaar bent moet je met den zakdoek wuiven.’

Zij ging door de opening. In den boom was een cirkelvormige ruimte, vier of vijf voet in doorsnede, waar het daglicht van boven inviel en door een ronde holte, ongeveer zes voet van den grond, waar zeker eens een tak was afgescheurd. De avondzon verlichtte het geheel met een fantastischen gloed.

Maar Margareta gunde zich den tijd niet rond te kijken. Haar aandacht werd getrokken door andere zaken. Er stond een groote, wit kartonnen doos tegen den wand, een kleine spiegel hing er boven aan een splinter.

Margareta begreep het onmiddellijk. Zij ging in den boom, nam het deksel van de doos en zag een mooie witte japon, die een weinig plat was gedrukt. Het was haar baljapon. Dit kunstwonder was voor haar een soort van hemelsch spinneweb. Het was een weefsel van herfstdraden, bezet met prachtig geborduurde strooken. Margareta nam het uit de doos en kon bijna niet laten het te kussen.

Als iemand een oogenblik te voren had verteld, dat er zulk een japon kon bestaan, zou zij gezegd hebben, dat het onmogelijk was. Zij ging een paar stappen achteruit, bloosde, lachte en sloeg de handen in elkander. Zij beschouwde den maker van zulk een wonder als een genie en koesterde zich in de stralen van zijn schepping.

Maar daar herinnerde zij zich, dat haar vriend haar verzocht had zich te haasten en zij begon zich dus te ontkleeden. Toen zij de japon uit de doos kreeg, vond zij satijnen schoenen, handschoenen, een zakdoek, bijna geheel van kant, een waaier, en zelfs bloemen voor het haar.

‘O, hoe heeft hij er aan gedacht!’ riep zij verbaasd uit. ‘En een spiegel — hoe vriendelijk van hem!’

Alles was zoo goed klaar gelegd, dat het haar gemakkelijk viel zich aan te kleeden. Binnen een kwartier was zij klaar, zelfs schoenen en handschoenen aan. Maar het meest werd haar bewondering opgewekt door de voorzichtigheid van den baron, om een half dozijn schoenen en handschoenen van verschillende grootte klaar te leggen, waaruit zij kon kiezen.

Margareta bekeek zich in den spiegel, en voor zoover zij zich kon zien, zag zij er prachtig uit. Zij rolde haar oude kleeren op en legde ze in de doos. Zij wuifde met haar zakdoek en wilde den boom verlaten. Maar verschrikt deinsde zij terug. Haar japon was zoo teer en zoo wijduitstaand, dat zij onmogelijk door de spleet kon gaan. Zij hoorde de voetstappen van den baron kraken op de dorre bladeren.

‘O, mijnheer!’ begon zij op wanhopigen toon.

‘Wat, kun je je niet zelf aankleeden ?’ vroeg hij van achter den boom.

‘Ja, maar ik kan er niet uitkomen.’ Hij kwam voor de opening en keek naar binnen. ‘Ja, je kunt er natuurlijk zoo niet door’, zei hij. — ‘Allerliefst! wie zou gedacht hebben, dat kleeren zooveel kunnen doen!’ mompelde hij in zichzelf. — ‘Wacht een oogenblik, beste meid, ik zal je helpen!’

Hij trok met alle macht stukken van het hout om den doorgang breeder te maken. Langzamerhand werd de opening groot genoeg om Margareta in haar volle schoonheid en liefelijkheid door te laten. Zij was verrukt uit haar gevangenis te zijn bevrijd.

De baron sloeg een mantel om haar heen, die haar geheel bedekte.

‘Het rijtuig wacht in het andere pad,’ zei hij, terwijl hij haar zijn arm bood. Na eenige oogenblikken hadden zij hun bestemming bereikt. Daar stond het rijtuig, de paarden, de koetsier, alsof zij op de plek waren vastgegroeid. Margareta zag den koetsier eenigszins wantrouwend aan.

‘Ge behoeft niet bang te zijn, dat hij je kent,’ zei de baron. ‘Hij is een vreemdeling.’

Zij stapte in het rijtuig, de baron knoopte zijn overjas dicht en ging tot Margareta’s verwondering bij den koetsier zitten. Het rijtuig rolde onhoorbaar over het zachte gras. Het werd geheel donker en Margareta kon niets meer onderscheiden. De koetsier stak zijn lampen aan en voort ging het in den donkeren nacht. Na anderhalf uur kwamen zij in een klein stadje, waar zij bij de herberg van paarden wisselden. Haar geleider sprak niet tegen haar. Als zij naar hem keek, zat hij rechtop met een gezicht als van iemand, die een zwaren plicht moet vervullen.

Margareta begon nu wel wat bang te worden en wenschte bijna toch maar stil te huis te zijn gebleven. Een of tweemaal dacht zij: ‘Als hij nu eens een slechte man was, die mij naar een ver land bracht, zoodat ik nooit weer thuis kwam.’ Maar haar vurig verlangen naar het verwachte genot deed haar over alle bezwaren heenstappen. Éen ding had in het bijzonder haar vertrouwen in hem opgewekt: zij had een traan in zijn oog gezien, toen zij gevraagd had waarover hij zoo verdrietig was. Hij vermoedde misschien, dat zij zich wat ongerust zou maken en sprong van den bok af. Door het raampje kijkend vroeg hij vriendelijk: ‘Ben je vermoeid, Margareta?’

‘Neen, mijnheer.’

‘Ben je bang?’

‘Neen, mijnheer. Maar het duurt wel lang.’

‘Wij zijn er bijna,’ antwoordde hij.

‘En Margareta,’ zei hij zacht, ‘nu moet ik je een geheim vertellen. Wij hebben de uitnoodiging voor het bal op een bijzondere manier gekregen. Ik dacht dat het voor jou het verkieslijkst zou zijn als ik onder een anderen naam kwam. Nu heb ik dat zoo overlegd. Ik heb een man hier in de buurt eens een dienst bewezen en deze heeft mij zijn invitatiekaart gegeven. Niemand kent hem hier persoonlijk. Wij zullen onder zijn naam gaan. Ik zeg het je maar, opdat je geen onvoorzichtigheid zult zeggen. Houd goed je ooren open en wees voorzichtig.’ Nadat hij dit gezegd had, ging de baron weer op zijn vorige plaats zitten.

‘Dan is hij toch een slechte man!’ zei zij bij zichzelf, ‘want hij heeft een valschen naam aangenomen!’ Maar zij wist spoedig haar angst te overwinnen. Zulk een ondeugd maakte hem in haar oogen juist tot een held.

Zij reden een huis voorbij, een laan door en zagen het licht van andere rijtuigen, die aankwamen en wegreden. Eindelijk hielden zij stil voor een groote poort, waar een aantal menschen voor stonden.

‘Wij komen waarschijnlijk het laatst,’ zei de baron. ‘Maar dat is niets; wij hebben drie uur om ons te vermaken.’

De trede werd neergelaten en Margareta stapte uit. De zwarte paarden dampten van het zweet en hijgden van den vermoeienden tocht.

afbeelding 2

‘Zij was verrukt uit haar gevangenis te zijn bevrijd.’

V

De baron bracht de verbaasde Margareta naar binnen, waar muziek en dans reeds in vollen gang waren. Het was vreemde muziek. Bij elke maat klonk er een harde, diepe toon, die als een zware slag op Margareta’s hart viel.

‘Wat is dat voor wonderlijk geluid, mijnheer, ik heb nooit zoo iets gehoord?’ vroeg zij.

‘De trommelpolka,’ antwoordde de baron. Haar verbazing werd nog grooter, toen zij bij hun binnentreden in de balzaal de namen ‘mijnheer en mejuffrouw Brown’ hoorde afroepen.

Niemand scheen echter de minste acht te slaan op die aankondiging. Het geheele gezelschap was vroolijk aan het dansen, zoodat Margareta’s vrees voor den valschen naam geheel verdween. Eindelijk bemerkte zij een mooi donker vrouwtje in rooskleurig satijn, die hen vriendelijk begroette.

‘Wie is dat?’ vroeg Margareta aan den baron.

‘Zij is de vrouw des huizes,’ fluisterde hij. ‘Zij is getrouwd met een pair, de dochter van een markies, en heeft vijf doopnamen; zij spreekt bijna nooit tegen burgers, behalve voor een politiek doel.’

‘Hoe goddelijk — hoe heerlijk is het hier!’ fluisterde Margareta, terwijl zij de diamanten bewonderde, die op het hoofd van de gastvrouw schitterden. Deze stond voor een verguld stoeltje, waarop zij zat, wanneer er niemand binnenkwam. Zij was uit Londen gekomen, alleen om dit feest te leiden, hoewel het haar zeer slecht schikte.

Mijnheer en mejuffrouw Brown trokken niet zeer de aandacht van mevrouw Blakemore, want er waren al twee of drie Browns in het zeer gemengde gezelschap en Margareta’s manieren waren wel wat linksch. Mevrouw raakte hun handen dus even aan met de toppen van haar lange handschoen en zei:

‘Hoe maakt u ’t’ en wendde zich tot andere bezoekers.

‘Als zij maar wist, dat wij een rijke baron en zijn vriendin waren en niet mijnheer en juffrouw Brown, dan zou zij ons wel anders ontvangen,’ fluisterde Margareta.

‘Dat zou zij zeker,’ antwoordde de baron. ‘Laten we nu maar dadelijk met dansen beginnen; er zijn hier menschen, die veel slechter dansen dan jij.’

Voor dat zij het zelf wist, had zij hem gehoorzaamd, gaf hem een hand, legde de andere op zijn schouder en danste met hem door de zaal.

Op het eerste gezicht had zij den vloer voor een zwarte ijsvlakte aangezien, maar eindelijk bemerkte zij, dat het gepolijst eikenhout was. Zij durfde er zich bijna niet op bewegen.

‘Ik ben bang dat ik val,’ zei zij.

‘Leun maar op mij, je zult er gauw aan wennen,’ antwoordde hij.

Zijn woorden waren voor haar orakeltaal. Zij vond het langzamerhand prettig zich te bewegen op de gladde vloer, die haar natuurlijke vlugheid nog vermeerderde. Haar prachtige japon met twaalf strooken gaf haar ook een gevoel van vrijmoedigheid. Haar uitwendige verandering maakte haar inwendig rustiger. Zij vond, dat zij mooier gekleed was dan alle andere dames, en dat verhoogde haar vreugde.

De voorspelling van Margareta’s profeet omtrent de polka was volstrekt niet overdreven. Deze dans was nog sedert kort bekend en de bijval, dien zij vond, was bijna ongelooflijk. Er was in de wereld der poëzie een nieuwe drijfkracht geboren, als tegenwicht van de nieuwe drijfkracht op prozaïsch gebied: de stoom.

Twintig muzikanten zaten aan het einde der zaal op een galerij. De aard en het doel van het bal hadden het gezelschap zeer gemengd doen worden. Alle standen waren vertegenwoordigd, van den pair tot den minsten heerboer toe, en Margareta voelde zich volkomen op haar gemak, vooral toen zij door een overvloedig souper de vermoeienissen van de reis had verdreven.

Soms hoorde zij iemand zeggen: ‘Wie zijn dat? broer en zuster — vader en dochter? Zij dansen altijd met elkander — hoe dwaas!’ Maar zij sloeg er verder geen acht op.

Wanneer zij niet dansten, bracht de baron haar naar een der aangrenzende vertrekken, waar hij haar schilderijen en platen liet bewonderen, totdat er weer een polka werd afgeroepen.

Margareta zou liever wat rondgewandeld hebben, maar de woorden van den baron waren voor haar een wet; zij deed wat hij beval. De avond vloog om, tot eindelijk de droevige woorden klonken: ‘Margareta, onze tijd is om.’

‘Nog éénmaal — nog maar éénmaal!’ smeekte zij, want zij begon zich hoe langer hoe beter te vermaken.

Nog éénmaal danste hij met haar, maar toen bleef hij standvastig. ‘Neen’, zei hij. ‘We moeten nog ver rijden.’

Zij nam afscheid van het wonderland en keek nog eens om bij de deur van de balzaal. Binnen een paar minuten zat zij in het rijtuig. De baron ging weer op den bok zitten en stak een sigaar aan. Zij kwamen onder de boomen. Margareta leunde gemakkelijk tegen de kussens, overdacht al het genotene en viel eindelijk in slaap.

Zij werd niet wakker, voordat zij stilhielden om van paarden te wisselen. Toen zij den baron nog even recht als te voren op zijn post zag zitten, dacht zij: ‘Hij houdt de wacht als de engel Gabriël, wanneer de geheele wereld slaapt.’

Zij sliep spoedig weer in, totdat zij door den baron werd gewekt: ‘Margareta, onze reis is afgeloopen; wij zijn in het Chillingtonsche bosch.’

Het was al dag. Margareta was nog niet goed wakker, voordat zij uit het rijtuig was gestapt en de baron lachend tot haar zei: ‘Loop nu maar gauw naar den hollen boom; je weet waar hij is. Ik zal wachten tot je klaar bent.’

Zij lette nu niet meer op het pad en gaf er niet om, of haar schoentjes aan de doornen haakten. Zij was met een paar passen bij den boom, dien zij negen uren geleden had verlaten. Het was schemerachtig daar binnen, want de morgen was niet zeer helder. Zij maakte de doos open, nam haar oude pakje, trok schoenen, handschoenen en japon uit en had binnen tien minuten haar katoenen kleedje en wollen doek weer aan.

De baron kwam haar tegemoet. ‘Zie zoo, nu ben je weer het oude melkmeisje,’ zei hij. ‘Waar is het boeltje gebleven?’

‘Ik heb het weer in de doos gepakt, zooals ik het heb gevonden, mijnheer.’ Zij sprak nu op onderdanigen toon, want de afstand tusschen hen beiden was nu grooter dan op het bal.

‘Goed,’ zei hij. ‘Ik moet het hebben en dan gaan we heen.’

Hij ging naar den boom, terwijl Margareta hem op een kleinen afstand volgde. Hij trok de japon zoo onvoorzichtig uit de doos alsof het een hoop vodden was. Maar dat was nog niet alles. Hij zocht wat droge takken bij elkander, legde de japon er op, wierp waaier, schoenen en handschoenen er bij, maakte licht en stak alles in brand.

Margareta was bleek van schrik. Zij liep naar hem toe, smeekte en bad: ‘Och, mijnheer, doe dat niet! Mijn prachtige japon — mijn mooie schoentjes — mijn waaier — het is wreed! Verbrand ze niet!’

‘Dwaasheid. We zullen ze toch niet weer gebruiken, al worden wij ook honderd jaar.’

‘Maar geef mij er dan een stukje van — een eindje kant — een strik — den waaier, mijnheer!’ Maar hij was onverbiddellijk als Rhadamanthus. ‘Neen,’ zei hij, terwijl hij haar streng aanzag, ‘het helpt je niets. Het is mijn eigendom. Ik heb je beloofd je mee naar een bal te nemen. Ik heb het gedaan, al vond ik den wensch wat dwaas. Ik heb je teruggebracht. De kleeren waren het middel om op het bal te komen, zij zijn dus mijn eigendom. Heb ik geen gelijk?’

‘Ja, mijnheer,’ antwoordde zij gedwee.

Hij porde het vuur wat op en kant, linten, de twaalf strooken, het borduursel en al het andere verdween in de vlam. Hij gaf haar het mandje met boter, dat zij naar haar grootmoeder moest brengen en bracht haar tot aan het einde van het bosch

‘Nu, Margareta,’ zei hij, ‘hier moeten wij scheiden. Ik heb mijn belofte vervuld — niettegenstaande het gevaar om herkend te worden. Maar dat had ik er voor over. Hoe voel je je, ben je slaperig?’

‘Volstrekt niet, mijnheer,’ antwoordde zij.

‘Dat dutje heeft je goed gedaan. Nu moet je me iets beloven en dat is dat je altijd bij mij zult komen als ik je laat roepen... Ik heb somtijds neerslachtige buien, waarin ik je zoo hoog noodig heb om die doodelijke angsten te verdrijven. Beloof het mij, Margareta, beloof het mij, dat, wat je ook moge verhinderen, je toch bij mij zult komen als ik je roep.’

‘Ik zou het gedaan hebben als u mijn mooie japon niet had verbrand,’ antwoordde zij.

‘O, ondankbare.’

‘Nu dan, mijnheer, ik zal het beloven,’ zei zij uit het volst van haar hart. ‘Waar ik ook ben, ik zal komen.’

Hij drukte haar de hand. ‘Het is een plechtige gelofte. Nu moet ik gaan, want je weet den weg.’

‘Ik kan nauwelijks gelooven, dat het niet een droom is geweest!’ zei zij, op het punt van in tranen uit te barsten. ‘Ik houd niets over van dezen nacht — niets van mijn pleizier, niets van mijn japon!’

‘Iets zal er je toch aan doen denken,’ zei hij. ‘Wij zullen onze voorletters tot een gedachtenis in dezen boom snijden, zoodat je ze altijd ziet, wanneer je hier voorbij komt.’

Daarna sneed hij in de bast van een beuk de letters M. T. en daaronder een groote X.

‘Heeft u geen doopnaam, mijnheer?’ vroeg zij.

‘Ja, maar ik gebruik hem nooit. Nu, vaarwel, mijn vriendinnetje. Wat doe je van daag, als je niet meer bij mij bent?’ vroeg hij, als kon hij nog niet van haar scheiden.

‘O ik ga naar mijn grootmoeder,’ antwoordde zij droevig; ‘ik zal met haar ontbijten, eten en theedrinken en ’s avonds ga ik weer naar huis en misschien komt Jaap dan nog. Alles gaat dan weer zijn gewonen gang.’

‘Wie is Jaap?’

‘O, hij is niemand — het is maar de jonge man, met wien ik ga trouwen.’

‘Wat! — ben je verloofd? Waarom heb je me dat niet verteld?’

‘Ik — ik weet het niet, mijnheer.’

‘Hoe heet de jonge man?’

‘Jacob Hayward, mijnheer.’

‘Wat is hij?’

‘Hij heeft een kalkbranderij.’

‘Verloofd met een kalkbrander en geen woord er van tegen mij gesproken! Margareta, Margareta! Welke vrouw zal nog eens oprecht zijn. Listig zelfs in je eenvoud. Je hebt zeer slecht gehandeld door mij er niets van te vertellen. Ik zou voor geen geld ter wereld iemands geluk zoo in gevaar hebben gebracht. Ongelukkig kind dat je bent, waarom heb je me dat niet verteld?’

‘Ik dacht dat het beter was dat ik het niet deed, mijnheer!’ zei Margareta angstig.

‘Maar begrijp je dan niet, dat als die man, wien je al toebehoort, iets bemerkte van je nachtelijken tocht, hij daar woedend over zou worden en je voor altijd verlaten? Ik had volstrekt geen recht met je te gaan, nu je al verloofd bent. Hij zou nu je cavalier hebben kunnen zijn, als je me niet had bedrogen, door te zeggen, dat je niemand hadt.’

Aan Margareta’s gelaat kon men zien, dat zij nu tot het volle besef van haar schuld kwam. ‘Maar hij zou mij toch niet hebben meegenomen, mijnheer!’ zei zij, bijna schreiend; ‘en hij is toch nog geen baas over mij, voordat wij getrouwd zijn, niet waar?’

‘Ja, daar kan ik niet over oordeelen. Maar wij moeten nu van batterij veranderen. Ik heb je eerst geraden het aan je vader te vertellen, maar nu vind ik het beter er over te zwijgen voor eeuwig. Het zal dan misschien nog goed afloopen. Nu, goeden morgen, mijn kind. Denk aan Jaap en vergeet mij.’

‘Och, misschien kan ik dat niet,’ zei zij met een door tranen verstikte stem.

‘Doe je best maar. Meer kan ik niet zeggen’.

Hij ging het bosch weer in en Margareta toog met een zucht op weg.

VI

Tusschen zes en zeven uur ’s avonds van denzelfden dag kon men een jongen man de heuvels naar het Swenndal zien afgaan op weg van Stickleford naar de grootmoeder van Margareta.

Het was een welopgevoede jongen, zoowat tusschen boer en heer in. Zijn broek en vest waren van bijna wit bombazijn, daarop droeg hij een ouderwetsche, blauw lakensche jas, die er nog zoo netjes uitzag, dat men kon bemerken, dat de eigenaar dat kleedingstuk gewoonlijk aan den kapstok hing.

Zijn gezicht was frisch en blozend en zonder baard.

Een bijzondere aantrekkelijkheid van den jongen man was iets, dat een vreemdeling niet dadelijk in het oog viel.

Er hing in zijn kleeren en over zijn geheele lichaam zulk een frissche atmosfeer, tot zelfs in de kamer waar hij zat, dat men geneigd zou zijn te denken, dat hij een benauwd vertrek gezond zou maken.

Dat was een gevolg van zijn beroep. Hij was kalkbrander; hij werkte dagelijks in kalk en verkreeg daardoor een waas van frischheid en gezondheid. Zijn haar was droog, mooi en krullend, misschien ook al door dezelfde heilzame kracht. Hij droeg een groene tak als wandelstok.

Hij liet zijn oogen over de uitgestrekte weiden gaan, als zocht hij iets in de verte. Eindelijk vertoonde zich een bewegelijk punt tegen den verlichten achtergrond. Het punt kwam nader en bleek iemand te zijn, gekleed in een katoenen japonnetje en een wollen doek. Zij liep langs den oever van de rivier. De jonge man ging snel naar haar toe en toen hij bij haar kwam, lachte en bloosde hij. Het meisje glimlachte ook, maar het was niet zoo welgemeend als van den jongen man.

‘Mijn lieve Margareta, — hier ben ik!’ zei hij vroolijk, terwijl hij over een steenhoop sprong, die hen scheidde.

‘Ben je nu heelemaal van den kalkoven gekomen om mij te zien; dat hadt je niet moeten doen,’ zei zij verwijtend.

‘Het werk was om vier uur klaar, dus was het volstrekt niet lastig; en al was het dat geweest, dan zou ik toch nog gekomen zijn.’

Een lichte zucht was het antwoord.

‘Wel, je bent niet vroolijker dan wanneer je kat of hond je tegenkomt?’ zei hij. ‘Kom, Margreetje, dat is niet lief. Maar wat zie je er vermoeid uit. Je oogen zijn zoo hol als een theeschoteltje. ’t Is of je van nacht niet hebt geslapen. Je hebt zeker te ver gewandeld. Het is ook erg warm en de lucht is hier in deze lage streek zomers ook niet gezond. Ik wou, dat je met me naar den molen gingt, die ligt veel hooger. Dan zou je zoo sterk worden als een paard! Maar enfin, alles komt op zijn tijd.’

In plaats van dit te beamen, zuchtte het mooie meisje nog eens.

‘Wat, heb je er geen lust in?’ vroeg hij

‘Ik geloof het wel’, antwoordde zij. ‘Als het zoo moet wezen, zal het ook wel eens gebeuren.’

‘Mooi gezegd, mijn lieve meid.’

‘En als het niet moet wezen, zal het wel niet gebeuren.’

‘Wat? Wie heeft je dat in het hoofd gepraat? Zeker je oude grootje? Maar, Margareta, ik heb er vandaag over gedacht, of eigenlijk gisteren en de heele week al, dat wij dezen zomer ons huishouden moesten opzetten.’

‘Dezen zomer?’ herhaalde zij niet zeer vroolijk. ‘Maar hoe gaat het dan met het aandeel in de zaak? Je weet toch, dat wij er anders niet aan kunnen denken.’

‘Nu heb ik je gesnapt!’ zei hij, terwijl hij de vrijheid nam haar op haar schouder te kloppen en zijn andere hand op haar anderen schouder te leggen. ‘Het aandeel in de zaak is in orde. Het is nu Vine & Hayward, kalkbranders, en niet meer Richard Vine alleen. Ja, neef Richard heeft het voor een dag of wat eindelijk bepaald en het wordt deze week nog op de karren geschilderd — blauwe letters op een gelen grond. Ik zal er eens met een bij je langs komen rijden, zoodra de verf droog is, dan kun je eens zien hoe het staat.’

‘O, doe die moeite toch niet, Jaap; ik kan het mij wel voorstellen,’ antwoordde het jonge meisje een beetje uit de hoogte.

‘Ha, ha,’ zei Jaap, terwijl hij haar scherp aanzag. ‘Wat moet die onvriendelijkheid beteekenen? Margrietje, laten we hier maar eens gaan zitten en verklaar me dat eens.’

Hij ging op het hek van een brugje zitten en liet een plaatsje voor haar open.

‘Maar ik moet gauw naar huis, beste Jaap’, zeide zij.

‘Kom, wat een haast. Ik ben toch je vrijer. Ik vraag een oprecht antwoord. In welke maand en op welken dag van die maand wil je mij trouwen?’

‘O, Jaap’, zei zij, terwijl zij op een hoekje ging zitten. ‘Dat is nu wel een beetje al te ronduit gezegd. Voor ik het zoo ernstig opneem, moet ik toch eerst —’

‘Maar je vader heeft het toch al lang geleden goedgevonden en je hebt zelf gezegd, dat we zouden trouwen, als ik deelgenoot werd in de zaak. Dus moet je een oprecht man geen oprecht antwoord weigeren. Kom, bepaal nu eens den tijd.’

Zij antwoordde niet dadelijk. Welke gedachten gingen haar door het hoofd! Geen beelden, opgewekt door zijn woorden, maar zij zag dansende mannen en vrouwen, en rood en wit en blauw, wier beeltenis weerkaatst werd door een spiegelgladde vloer en zich op de maat der trommelpolka bewogen. Eindelijk zeide zij aarzelend: ‘Jaap, je kent de wereld niet en weet niet welke behoeften een vrouw kan hebben.’

‘Maar ik kan het je heel prettig maken. Ik woon nu op een kamer, maar ik heb het huis maar voor het vragen. En wat meubels betreft, je kunt de beste kiezen die er zijn te vinden.’

‘De beste! Wat voor verstand heb je daarvan?’ zei het meisje. ‘Daar zijn dingen waarvan je nooit hebt gedroomd: werktafeltjes, waarover je verbaasd zoudt staan; zilveren kandelaars, thee- en koffiepotten, die je zouden verblinden; kopjes en schoteltjes, heelemaal verguld; zware fluweelen gordijnen, gouden pendules, schilderijen en spiegels, zooals je je niet voor kunt stellen.’

‘Hm!’ zei Jaap treurig en verzonken in gepeins. ‘Waar heb je die hooge eischen van daan gehaald, Margareta?’ vroeg hij. ‘Ik durf zweren dat je een week geleden er heel anders over dacht.’

Zij antwoordde niet en hij voegde er bij: ‘Jij verwacht toch zulke dingen niet, hoop ik?’

‘Ik zei juist niet dat ik er behoefte aan had,’ zei zij kortaf. ‘Ik zei alleen dingen die een vrouw kan eischen.’

‘Ik geloof dat je me voor den gek houdt, Margareta,’ zei hij. ‘Ik geef het op voor van avond. Je zoudt iemand bijna doen denken, dat de droes je de aardsche schatten heeft laten zien, sinds ik je de laatste maal zag.’

Zij bloosde en stond op. Hij volgde haar. Spoedig hadden zij Margareta’s huis bereikt van de zijde der weilanden. De baron was van den anderen kant gekomen.

‘Je wilt toch binnenkomen, Jaap?’ zei zij, meer uit plichtgevoel dan uit vriendelijkheid.

‘Neen, ik zal het van avond maar niet doen,’ antwoordde hij. ‘Ik zal eens nadenken over hetgeen je van avond hebt gezegd.’

‘Je bent een goede Jaap,’ antwoordde zij zacht. ‘Goeden nacht.’

VII

Jaap liep in gedachten verzonken verder. Hij had het karakter van iemand, die altijd in een dorp geweest is en hij was ook zoo onnoozel als een dorpsbewoner, door gemis aan veelzijdige ondervinding. Maar hij was volstrekt niet onnoozel van natuur. In vergelijking met zijn vrienden was hij bijzonder verstandig of liever was hij het geweest, totdat hij zijn zelfbeheersching gedeeltelijk verloor, door verliefd te worden.

Daar nu echter de bekoorlijke oorzaak van zijn dwaasheid uit het gezicht was, kon hij overwegen en bepeinzen om tot klaarheid te komen. Wat zou er met Margareta gebeurd zijn — hoe kwam zij aan die nieuwe kunsten? Met al zijn denken kon hij geen antwoord vinden dan dat zij wat pronkziek en eerzuchtig was en niet wilde trouwen, voordat hij haar een goed, net ingericht huis kon inrichten.

Jaap keerde naar den oven terug en keek naar de vuren. De oven stond op een schilderachtige plek, aan het einde van een kloof in de lagere kalkgronden en was omringd door heuvels. Het naastbijzijnde huis was dat van Jacobs neef en compagnon, dat tegen den heuvel aan den straatweg was gelegen. Van dit huis liep een laantje door de steile wanden van de kloof naar den oven, die het kleine dal als een fort beheerschte. Jaap doolde lang rond over de omliggende heuvels, steeds denkende over de verandering in zijn meisje, zonder er zich rekenschap van te kunnen geven.

Eindelijk zag hij een man door de kloof naar den oven gaan. Boodschappen voor de zaak werden bijna altijd aan het huis bezorgd. Jaap dacht dan ook, dat hij zeker kwam om hem zelf te spreken. Dichterbij gekomen herkende Jaap den tuinman van Mount Lodge. De baron was een nieuwe, onverwachte klant voor hem.

Oogenschijnlijk had de man geen ander doel dan het bestellen van een vracht kalk, die de baron voor zijn tuin noodig had.

‘Je hadt je veel moeite kunnen besparen, wanneer je de boodschap aan het huis hadt gedaan,’ zei Jaap.

‘Ik moest u zelf spreken,’ zei de tuinman, ‘want de baron wilde ook gaarne, dat gij bij hem kwaamt om over de verschillende kalksoorten te spreken, die geschikt zijn voor den tuin.’

‘Kon je hem dat niet vertellen?’ vroeg Jaap.

‘De baron zei dat ik het u moest vragen en toen kon ik er niets tegen zeggen.’

Den volgenden morgen vertrok Jaap, in zijn beste plunje gestoken. Om elf uur kwam hij met zijn kar en paard bij den baron en de kalk werd op de aangewezen plaats afgeladen, een vreemde plek, tegenover de ramen van den gevel aan den zuidkant.

Baron Von Xanten slenterde bleek en droefgeestig over het grasperk tusschen het huis en den koepel. Hij zag naar Jaap en den tuinman en daar Hayward zich bekend maakte door hetgeen hij bracht, kwam de baron naar hem toe en de tuinman ging heen.

De vragen van den baron liepen eerst, zooals Jaap verwacht had, over de verschillende uitwerkselen van kalk in brokken en stukken, gebluscht of ongebluscht. Hij scheen bijzonder veel belang te stellen in Jaap’s uitleggingen en zag den jongen man aandachtig aan.

‘En ik hoop dat de zaken goed gaan van ’t jaar,’ zei de baron.

‘Zeer goed, mijnheer de baron,’ antwoordde Jaap, die het beter vond iemand wat te hoogen titel te geven, dan hem te weinig eer te bewijzen. ‘Onder ons gezegd, de zaak gaat zoo goed, dat ik deelgenoot wordt in de firma.’

‘Wel zoo; het verheugt mij dat te hooren. Dus ben je nu een gevestigd man?’

‘Ja en neen. Ziet u, mijnheer de baron, ik zou zoo gaarne willen trouwen.’

‘Welnu, dat zal je dunkt me niet moeilijk vallen, nu je deelgenoot in de zaak bent.’

‘Dat zou men zoo oppervlakkig wel zeggen, mijnheer,’ zeide Jaap op vertrouwelijken toon. ‘Maar om u de ronde waarheid te zeggen, wil het al zeer slecht vlotten dezer dagen.’

‘Ik hoop toch, dat je succes hebt met je vrijage?’

‘Och neen, alles behalve,’ zeide Jaap. ‘Mijn kansen staan al zeer slecht op ’t oogenblik. Het hooge woord moet er nu maar uit: ik kan niet begrijpen wat er de laatste dagen met mijn meisje is voorgevallen.’ Hierop scheen hij in ernstig nadenken verzonken.

Jaap bemerkte niet dat het oog van den baron met een medelijdenden blik op hem rustte. Deze was zichtbaar getroffen door de eenvoudige woorden van den jongen man. ‘Wel zoo en sinds wanneer?’ vroeg hij.

‘Sedert gisteren, mijnheer de baron.’ Jaap verzonk weder in gepeins. Hij trok de stoute schoenen aan. Waarom zou hij dien vriendelijken heer ook niet zijn geheim toevertrouwen, in plaats van den pastoor, zooals hij eerst van plan was geweest? Hij kwam er dan ook maar aanstonds mee voor den dag.

‘Mijnheer,’ begon hij, ‘ik heb gehoord dat gij een man van talent en van ondervinding zijt, die meer vreemde landen en menschen gezien hebt dan ik ook maar bij naam ken, en dat gij dus veel karakterkennis moet bezitten. Om die reden wilde ik uwe hoogheid zoo gaarne een vraag doen, wanneer ik zoo vrij mag zijn, aangezien geen mensch ter wereld mij zoo onpartijdig raad zal kunnen geven.’

‘Ik hoop dat ik je van dienst kan zijn, Hayward. Wat zou je nu wel gaarne van mij willen weten?’

‘De zaak is deze, mijnheer. Wat kan ik doen om de eerzucht van een vrouw aan banden te leggen, welke zulk een hoogte bereikt heeft dat er met haar geen land meer te bezeilen is? Hoe moet ik het aanleggen om haar te leeren tevreden te zijn met mijn eigen persoon en mijn stand, zooals zij dat was toen ik haar leerde kennen?’

‘Je hebt gelijk, het is een lastig geval, beste jongen. Wat wil zij dan wel?’

‘Zij heeft op eens een manie gekregen voor kostbaar huisraad.’

‘En heeft zij die al lang?’

‘Neen, nu voor het eerst.’

De baron gevoelde een innig zelfverwijt. ‘En waar is zij zoo belust op geworden?’ vroeg hij.

‘Zilveren kandelaars, werktafels, tooneelkijkers, gouden theelepels, zilveren theepotten, gouden pendules, staatsiegordijnen, schilderijen en ik weet niet wat al meer — dingen, die ik haar nooit zal kunnen geven, al wordt ik honderd jaar.’

‘Zou je denken dat het haar gelukkig zal maken, wanneer zij al die wenschen bevredigd ziet.’

‘Zeer zeker denk ik dat, mijnheer.’

‘Goed. Sla je zakboekje open en schrijf er in op, wat ik je voorzeg.’

Jaap zette een verbaasd gezicht op, maar deed zooals hem bevolen werd en zijn zakboekje tegen den muur houdend, schreef hij, na zijn potlood bevochtigd te hebben, hetgeen de baron hem voorzei:

‘Een paar zilveren kandelaars, een ingelegd werktafeltje en werkdoos, een groote spiegel, twee kleine dito, een verguld thee- en koffieservies met Chineesch porcelein, een zilveren theepot, koffiekan, suikermandje, schenkketel en een dozijn zilveren lepeltjes, een Fransche pendule, een stel overgordijnen, zes groote schilderijen.’

‘Ziezoo,’ zeide de baron nu, ‘scheur het blaadje er nu uit en geef het mij. Laat je geen woord ontvallen over het gesprokene. Ga nu naar huis en laat het u niet verwonderen, wanneer er eerstdaags eenige kisten bij je aan huis bezorgd worden.’

‘Maar, mijnheer de baron, gij meent toch niet, dat uwe hoogheid —’

‘Het gaat je in ’t minst niet aan, wat ik van plan ben te doen, maar verklap het geheim niet. Ik weet dat, al ben je een buitenman, je ter dege goed je verstand bezit. Wanneer het voor mij nu een genoegen is, je deze dingen te zenden, waarom zou je er dan iets tegen hebben? Je moet weten, Hayward, dat ik mij tot sommige menschen bijzonder aangetrokken gevoel en gaarne iets voor hen doe. Ik stel bijzonder veel belang in je. Ga nu naar huis en noodig over een week Marg — je meisje wil ik zeggen en haar vader uit, bij je thee te komen drinken. Het overige laat ik aan je eigen beleid over.’

In later jaren werd Jaap dikwijls de vraag gedaan, of de gedachte nooit bij hem was opgekomen, dat de baron een bijzondere reden moest hebben gehad voor zijn vrijgevigheid, daar het toch niet was aan te nemen, dat hij tegenover een vreemdeling zulk een edelmoedigheid zou ten toon spreiden. Hierop had Jaap steeds geantwoord dat deze handelwijze den baron zoo natuurlijk was afgegaan, dat hij wel had moeten gelooven, dat louter belangstelling in zijn persoon de drijfveer tot zijn edelmoedigheid was geweest.

Hij keerde naar huis terug met een verlicht hart. Het denkbeeld door een vreemd edelman in bescherming te zijn genomen, schonk den armen jongen een gevoel van zelfvoldoening. Wat een mooie geschiedenis om mettertijd aan Margareta te vertellen, wanneer de baron hem vrijheid gaf tot spreken. Jaap woonde bij zijn neef en compagnon, Richard Vine, een weduwnaar van een goede vijftig jaar.

Aangezien hij geen rechtstreeksche nakomelingen bezat, stond hij gaarne zijn kamers af aan zijn veel jongeren bloedverwant toen deze voor de kalkbranderij zou worden opgeleid. Hun vertrouwelijke omgang had tot het sluiten van de compagnieschap geleid. Jaap woonde boven, zijn compagnon beneden. De meubels van alle kamers waren zeer ouderwetsch en konden mejuffrouw Margareta Tucker zoo slecht bekoren, dat zij het Jaap kwalijk nam haar in zulk een boedel te willen ontvangen.

Niet alleen waren de stoelen en tafels wat heel wrak, maar mogelijk was het uit het beginsel, dat ’s menschen omgeving den stempel moet dragen van zijn levenswijze en beroep, dat de voornaamste ornementen bestonden uit een wonderlijke verzameling kalkvormingen, welke van tijd tot tijd in den oven waren gevonden en aan overblijfselen van Pompeï deden denken.

Het hoofd van de firma was een eenvoudig maar voorkomend man, waar niet heel veel bij zat. Hij toonde een levendige belangstelling in Jaap’s minnehandel en informeerde trouw hoe het er mee stond. Reeds had hij Jaap beloofd dat, wanneer het tot een trouwdag mocht komen, hij over de geheele bovenverdieping mocht beschikken tegen een matige huur en dat hij, mijnheer Vine, zich dan met de benedenverdieping zou behelpen. Het zou ook zoo geriefelijk zijn voor de bespreking van zaken, dat Jaap in hetzelfde huis woonde. Margareta had dit zeer goed gesnapt, maar kon zich volstrekt niet met het idée verzoenen.

Ongeveer vier dagen na het onderhoud van den jongen man met den baron, hield er tegen den middag een wagen stil voor Jaap’s woning. Alle koffers en kisten, welke er waren opgeladen, waren aan ‘den heer Hayward’ geadresseerd en zij waren afgezonden van de grootste magazijnen uit dat gedeelte van Engeland.

Er was drie kwartier mee gemoeid, voor dat alle kisten boven op Jaap’s kamer waren gebracht.

Die slimme Jaap trachtte zoo goed mogelijk zijn verbazing te verbergen, toen zijn compagnon op het geraas in den gang kwam loopen.

‘O, het zijn enkele inkoopen, die ik gedaan heb,’ zeide Jaap.

‘Met het oog op de aanstaande gebeurtenis zeker?’ vroeg zijn compagnon.

‘Goed geraden,’ antwoordde Jaap.

Mijnheer Vine verwonderde zich wel een oogenblik over het groote aantal kisten, maar ging toch geheel bevredigd naar den oven. Jaap sloot zich in zijn kamers op en toen begon het lieve leven. Zeer behendig maakte hij alle dozen en kisten open en verscheen daarna buiten de deur om den rommel in de schuur te bergen.

Met een triomfeerenden blik reed hij nog dienzelfden namiddag naar de boerderij, om Margareta en haar vader voor dien avond bij zich op de thee te noodigen. Zij was dien dag vrij goed te spreken en haar vader nam de uitnoodiging zoo gretig aan, dat zij niet goed anders doen kon dan beloven, ook van de partij te zullen zijn.

Toen Jaap weer ’t huis was toog hij terstond weer aan den arbeid en zijn compagnon werd ook op het feest gevraagd.

Tegen schemeravond liep Hayward naar de deur, waar hij staan bleef, tot hij de stemmen van zijn gasten uit de verte vernam. Langzamerhand teekenden zich nu ook twee gedaanten in den witten mist af. Toen zij binnengekomen waren nam Jaap Margareta’s hand in de zijne en geleidde haar naar zijn kamers, terwijl haar vader beneden nog wat met den oudsten kalkbrander stond te praten.

‘Domoor die ik ben,’ zeide Jaap bij het binnentreden van de woonkamer, ‘daar heb ik nu waarlijk vergeten van te voren het licht aan te steken; een oogenblik geduld maar.’

Margareta stond midden in de donkere kamer, terwijl Jaap een lucifer afstreek en het jonge meisje kon haar oogen niet gelooven toen Jaap twee kaarsen in een paar prachtige zilveren kandelaars aanstak.

‘Wel — waar — heb je zulke mooie kandelaars?’ zeide Margareta. Haar blikken dwaalden nu de kamer rond, toen de steeds helderder brandende kaarsvlammen nog andere schoone zaken aan het licht brachten.

‘Schilderijen ook — en wat prachtig Chineesch porselein — wel, wel, daar heb ik heusch niets van geweten.’

‘Ja, daar ben ik zoo toevallig aangekomen,’ zeide Jaap met een onschuldig gezicht.

‘En een groote gouden klok onder een stolp en een cupidootje, dat dienst doet als slinger, en wat een snoeperig werktafeltje met allerlei kleuren van hout ingelegd — en een werkdoos. Mag ik er eens binnen inzien, Jaap?’

‘O ja, ga gerust je gang. Het is een eenvoudig ding, maar het komt mij eerlijk toe en het is bestemd voor de vrouw, die ik zal trouwen, wie zij ook zijn moge, evengoed als alle andere dingen die hier zijn.’

‘En de gordijnen en de spiegels: ik durf zeggen dat ik mij zelf honderd keer zien kan.’

‘Dat theeservies,’ zei Jaap, naar een kostbaar servies van Chineesch porselein en een groote zilveren theepot wijzend, ‘dat gebruik ik vooreerst niet, daar ik nu nog vrijgezel ben, maar dacht ik zoo bij mijzelf, als ik eens ga trouwen, dan wil mijn vrouwtje gaarne zoo iets hebben om visites te kunnen vragen. Het kan zijn dat ik het weer verkoop — maar dat kan ik ook altijd nog doen.’

‘Het verkoopen — neen, dat zou ik niet doen’, zeide Margareta op verwijtenden toon. ‘Je zult toch, hoop ik, zoo dwaas niet zijn! Dit was juist wat ik bedoelde, toen ik je vertelde van hetgeen vrouwen zoo gaarne bezitten willen; natuurlijk doelde dat niet op mijzelf. Ik had niet durven denken, dat je zulke zaken van waarde —’

Margareta kon bijna niet geregeld spreken, zoo verbaasd was zij over Jaap’s onverwachte schatten.

Eindelijk kwamen nu ook haar vader en de kalkbrander de trappen op, en om een waardig figuur te maken tegenover mijnheer Vine, zette Margareta een gezicht, alsof zij in ’t minst niet verwonderd was. De beide oude heeren bemerkten eerst, toen zij goed en wel gezeten waren, dat er eenige veranderingen in de kamer waren aangebracht. Eerst wierp de een even een schuinschen blik op het een of andere voorwerp en daarna keek de andere op zijn beurt eens rond. Geen van beide wilde echter zijn verwondering tegenover de anderen toonen en zij hielden zich, alsof zij de voorwerpen om zich heen reeds van ouds kenden. De kalkbrander vroeg zichzelf rekenschap af van hetgeen dit alles beteekenen moest en de heerboer dacht dat, wanneer Jaap’s verdiensten hem dergelijke uitgaven veroorloofden, Margareta maar hoe eer hoe liever zijn vrouw moest worden.

Margareta kon niet laten het werktafeltje, de naaidoos en het theeservies van naderbij te bekijken en moest een uitroep van verwondering met geweld onderdrukken.

Een onderneming, welke reeds in den beginne zulke verrassende uitkomsten opleverde, kon niet anders dan goed gaan.

Margareta’s vader, die anders niet van komplimenten hield, voelde zich gedrongen Jaap een beleefdheid te zeggen terwijl de kalkbrander, nadat hij zijn eerste slechte gedachte, dat dit alles voor rekening van de firma was aangeschaft, had weggeredeneerd, zich nu werkelijk ook trotsch en vroolijk begon te gevoelen.

Jaap vergezelde zijn gasten een eindweegs. Margareta’s vader, die niets liever wilde dan dat Jaap regelrecht met zijn aanzoek voor den dag kwam, maar meende op te merken, dat zijn dochter uitvluchten zocht, zeide nu tot Margareta : ‘Kom, kom, juffertje; nu geen kuren meer. Loop jij nu maar wat achteraan met dien jongen man.’

Margareta gehoorzaamde na eenig tegenstribbelen. Eén ding was zeker, dat Jaap op dienzelfden avond den ouden man geheel voor zich gewonnen had, al had hij ook haar hart niet gestolen.

‘Ik weet al wat je zeggen wilt, Jaap,’ begon zij wat minder hartelijk, want zij was niet meer onder den invloed van het blinkende zilver en kristal. ‘Welnu, als je het dan toch wilt en daar mijn vader het ook verlangt, en omdat ik veronderstel dat het voor mij ook het best zal zijn, wil ik een bepaalden dag vaststellen — niet van avond, maar zoo gauw als ik het met mijzelve eens ben.’

VIII

In weerwil van dringende bezigheden vervulde Jaap allereerst zijn plicht tegenover den baron, door hem te gaan bedanken. Deze ontving hem in zijn vischtuigkamer, een vertrek dat aan alle zijden met benoodigdheden voor het edele vischvermaak was behangen.

‘En is nu de trouwdag vastgesteld, Hayward?’ vroeg de baron, nadat Jaap hem verteld had, dat hij alles in de beste orde had ontvangen.

‘Nog niet bepaald, mijnheer de baron,’ zeide Jaap blijmoedig. ‘Maar er bestaat alle hoop, dat het niet lang meer duren zal.’

‘Wanneer denk je?’

‘Tegen het midden van Juli, heeft zij half en half gezegd.’

Nadat Jaap vertrokken was, bleef de baron een tijdlang in gedachten verdiept zitten. Daarna ging hij de deur uit, liep den heuvel op en trad de hut met de windschermen binnen, waar hij een oogenblik staan bleef, alsof hij zich het tooneel van dien mistigen morgen nog eens voor den geest haalde.

Onwillekeurig dwaalden zijn blikken naar die zijde, waar Margareta eensklaps als een visioen aan hem verschenen was en het zou hem zeker niet ongevallig geweest zijn, wanneer zij zich op dit oogenblik nog eens vertoond had. In zijn oog was zij hem veeleer als een beschermengel voorgekomen dan als een eenvoudig melkmeisje, waartoe zijn melancoliek, voor indrukken zoo vatbaar karakter, zeker niet weinig had meegewerkt.

De baron begaf zich nu naar het hoogste punt, vanwaar hij den geheelen omtrek kon overzien. Het Swenndal lag voor hem met zijn blinkende rivier en de beken die haar voedden. Hij kon in de verte de boomen om Margareta’s huis zien liggen, hoewel niet het huis zelf, en de baron tuurde eindeloos lang in die richting, tot hij eindelijk en ten laatste wegging.

In plaats van naar huis terug te keeren, liep hij den heuvelrug langs, tot hij aan den zoom van het Chillington bosch kwam en doolde voort onder de boomen tot aan den driesprong, waar de holle olm vlak bijstond. Hij gluurde even door de spleet. Op het zachte, droge moschbed waren de afdrukken van Margareta’s voetstappen nog zichtbaar.

‘Kleine Margareta!’ mompelde de baron. Plotseling zette hij zich over zijn sentimenteele bui heen en keerde naar huis terug. Maar zie, daar stond eensklaps een gedaante achter hem — het was het meisje, wier naam zijn lippen daareven hadden uitgesproken.

Zij was erg verlegen. ‘Ik — ik — wist niet dat u hier waart, mijnheer!’ begon zij. ‘Ik wilde een wandelingetje maken.’ Zij kon niet verder spreken; haar oogen stonden vol tranen. Die geneigdheid tot plagen, welke haar steeds bezielde, wanneer zij in gezelschap van Jaap was, en de zucht om haar zin door te drijven verdwenen, als door een toovermacht, in tegenwoordigheid van den baron. Hij trachtte zijn ware gevoelens onder een streng gelaat te verbergen en zeide: ‘Het ware beter geweest dat wij elkaar niet ontmoet hadden, vooral, omdat het zeker niet lang meer duren zal, dat gij met Jacob Hayward gaat trouwen. Maar er valt niets aan te doen. Je hebt niet kunnen denken, dat je mij hier zoudt ontmoeten, evenmin dacht ik je hier te vinden. Bedenk echter wel, dat je niet voorzichtig genoeg kunt zijn,’ vervolgde de baron op denzelfden toon[,] ‘en ik raad je als vriend ten strengste om dergelijke ontmoetingen als deze zooveel mogelijk te vermijden. Waarom ben je niet teruggekeerd voordat ik omzag, waarom ben je niet weggegaan?’

‘Ik heb u niet eerder gezien, mijnheer. Ik dacht er niet aan, dat ik u hier zou kunnen ontmoeten. Ik liep dezen weg langs en ik wilde maar heel even den boom zien.’

‘Dat bewijst duidelijk, dat je aan dingen gedacht hebt, waaraan je niet denken moogt,’ voegde de baron haar toe. ‘Goeden morgen.’ Margareta kon niets antwoorden. Een mismoedige, verwijtende blik was alles wat zij hem geven kon. Hij verwijderde zich met loome schreden, keerde toen plotseling om en drukte een hartstochtelijke kus op haar wangen.

Onmiddellijk daarna ging hij heen met een vuurrood gelaat en vluchtige schreden, welke hij niet vertraagde, voor hij op zijn eigen erf was.

De hooitijd was op handen en de toebereidselen werden reeds gemaakt. Van de verhevenheden om zijn woning kon de baron de bedrijvigheid zien. De witte schootsvellen der maaiers glinsterden in de zon, de zeisen blonken en in de verte kon men het gesnap, afgewisseld met vroolijk gezang, vernemen. De roode wielen, purperkleurige lijfjes en bonte doeken zetten het landschap vroolijkheid bij.

De baron had gehoord dat, na den hooitijd, de bruiloft zou gevierd worden en als hij een kijkje had kunnen nemen in de melkerij, dan zou hij het praatje bevestigd hebben gezien. Baas Tucker’s huis was in rep en roer, want behalve nog andere veranderingen werd het vertrek, waar de kaas gemaakt werd, in een keurige kamer herschapen en moest men nu het melkhuis door, om in de zijkamer te komen. Deze huishoudelijke beredderingen schenen Margareta vrij wat meer belangstelling in te boezemen dan het gewichtig vraagstuk betreffende haar toilet voor de plechtigheid en de plechtigheid zelve. Zij behandelde deze zaken met een soort van weerzin.

‘Als het maar een ander was en ik een van de bruidsmeisjes kon zijn, dan zou ik het, geloof ik, veel prettiger vinden!’ mompelde zij op zekeren achtermiddag voor zich heen.

‘Kom, malle meid, dat zal wel van zelf komen!’ zei een van de melkmeisjes.

De baron gevoelde zich, zooals reeds gezegd is, in dezen tijd zeer eenzaam. Het verblijf op een afgezonderd buiten is trouwens niet zeer geschikt om iemand opgewekt te stemmen en eenzame landelijke plekjes wekken zeker heel licht de sentimentaliteit op.

Ledigheid voedt daarenboven oogenblikkelijke opwellingen, welke het gewoel van de wereld zou verdrongen hebben. Het is moeielijk uit te maken of deze beweringen nu van toepassing waren op den baron — een man van wien zoo weinig bekend was — maar het valt niet te betwijfelen, dat zijn gedachten dikwijls bij Margareta vertoefden. Zij was dan ook het eenigst aantrekkelijk persoontje binnen zijn tegenwoordigen horizon, want hij leefde in volkomen afzondering en zij bezat een bijzondere bekoorlijkheid voor hem.

Maar wij willen den draad van ons verhaal weder opvatten. Op zekeren Zaterdag avond, twee of drie weken na zijn toevallige ontmoeting met haar in het bosch, schreef hij het volgende briefje:

‘Waarde Margareta!

‘Denk niet, omdat ik op zulk een strengen toon tot je sprak, bij gelegenheid van onze ontmoeting bij den hollen boom, dat ik boos op je was. Verre van dien. Als altijd gevoel ik mij ten zeerste aan je verplicht voor de vriendelijke welwillendheid, welke ik op zulk een gewichtig oogenblik in mijn leven van je mocht ondervinden.

‘Je hebt mij toen plechtig beloofd ten allen tijde, wanneer ik om je mocht zenden, te willen komen. Heb je vijf minuten voor mij beschikbaar, maar vooral zoo gauw mogelijk, want niemand anders is in staat de sombere gedachten te verdrijven, die mij zoo kwellen. Als je weigert, sta ik niet voor de gevolgen in. Morgen ochtend half elf zal ik in de hut op den heuvel zijn. Als je komt, ben ik je eeuwig dankbaar. Ik heb ook iets voor je.

‘Als altijd,    X.’

Overeenkomstig de afspraak in dit epistel, liep de baron in neerslachtige stemming des Zondags morgens den heuvel op en ging in den koepel zitten.

Voordat de kerkklokken begonnen te luiden, hoorde hij schreden naderbij komen. Met lichten tred liep iemand eerst in den eenen inham, toen in een anderen en eindelijk in den derden, waar hij in de schaduw zat. Daar stond onze arme Margareta vóór hem. Zij zag er vermoeid en afgemat uit en haar muiltjes en de rand van haar kleedje waren met stof bedekt. De lucht was drukkend, daar de zon reeds veel kracht had en er in verscheiden dagen geen regen was gevallen.

De baron, die weinig wandelde, had geen oogenblik aan de afmattende uitwerking van zulk een drukkende hitte gedacht. Een afstand, welke op een mistige morgen voor Margareta niet meer dan een gezonde lichaamsbeweging te beduiden had, was haar nu een ware beproeving. Zij was buiten adem en haar geheele wezen verried angst en verdriet.

Hij stond op en drukte haar de hand. Hij was boos op zichzelf toen hij haar zag. ‘Mijn lieve kind!’ zeide hij, ‘wat zie je er vermoeid uit. Je hadt niet moeten komen.’

‘Gij hebt om mij gezonden, mijnheer, en ik was bang, dat gij ziek waart, en mijn belofte aan u wilde ik nakomen.’

Hij staarde op haar voorovergebogen gelaat neder en hield hare hand nog steeds vast. Eindelijk liet hij haar los en liep een paar schreden achteruit.

‘Het was niets dan een gril,’ zeide hij droevig. ‘Ik had behoefte mijn klein vriendinnetje te zien, haar geluk te wenschen en dit aan te bieden.’ Hij haalde een klein marokijn lederen foedraal te voorschijn en wees haar hoe zij het open moest maken. Er lag een prachtige armband in, geheel met parelen bezet. ‘Het is mijn bruidsgeschenk,’ vervolgde hij, ‘dat ik terug moet hebben, als je dezen zomer niet met Jaap gaat trouwen — het is immers dezen zomer?’

‘Het zou zoo zijn, mijnheer,’ zeide zij op gejaagden toon, ‘maar nu niet meer. En daarom kan ik dit niet aannemen.’

‘Wat zeg je.’

‘Het zou van daag geweest zijn, maar nu kan het niet.’

‘De trouwdag van daag — Zondag?’ riep hij uit.

‘Wij bepaalden het op Zondag om geen tijd te verzuimen in deze drukke dagen van het jaar,’ antwoordde zij.

‘En heb je het dan afgemaakt — dat wil ik toch niet hopen?’

‘Gij hebt mij een boodschap gezonden en ik ben gekomen,’ antwoordde zij op onderdanigen toon, evenals een gehoorzame dienstmaagd tegenover haar meester. En waarlijk de invloed van den baron op dit onschuldige meisje had veel van een betooverende macht.

‘Mijn hemel, ben je op je trouwdag gekomen! Maar Margareta, dat is een misverstand. In dit buitengewone geval hadt je mij niet mogen gehoorzamen. Ik wist waarlijk niet, dat je al zoo spoedig zoudt trouwen.’

‘Ik had het u beloofd, mijnheer, en ik wilde liever mijn woord aan u houden, dan met Jaap trouwen.’

‘Margareta, dat mag niet — het is ongeoorloofd!’ mompelde hij, terwijl zijn blikken over de heuvels dwaalden. ‘Het is of het noodlot ons parten speelt. Op zoo’n manier kom ik van den regen in den drop. Is dat nu een belooning voor je goedheid! De waarheid is dat ik mijzelf niet was, dat — maar spreken wij daar niet meer over. Het is nu de vraag maar, op welke wijze dezen verschrikkelijken flater weer goed te maken.’

Na eenige oogenblikken stilte stond hij haastig op. ‘Loop den heuvel af en den rijweg langs. Ik zal je met een phaeton inhalen. Wie weet of wij nog niet tijdig genoeg aankomen. Hoe laat is het nu? Zoo niet, dan kan het huwelijk zonder twijfel morgen voltrokken worden en komt alles weer terecht. Schrei maar niet, beste meid. Het spreekt van zelf dat je den armband behoudt, want je wordt nu toch weldra Jaap’s vrouw.’

afbeelding 3

‘Waarom kom je hier!’

IX

Hij ging naar de stallen en zij sloeg het aangewezen pad in. Het scheen, dat hij zelf het paard had ingespannen, want hij kwam zeer spoedig met het rijtuig op den weg. Margareta ging zwijgend zitten en de baron scheen door zelfverwijt te worden voortgedreven, toen hij haar onverschilligheid zag. Zonder twijfel had zij dien morgen liever zijn roepstem gehoorzaamd, dan Jaap’s vrouw te worden, maar zij zou zeker ook rustig naar het altaar zijn gegaan, wanneer hij haar hulp niet had gevraagd.

Hij reed in woeste vaart over den weg. Het was een prachtige Zondagmorgen. Maar geen van beiden had oogen voor de schoone natuur. Zij bereikten de hoeve. Hij had eerst mede binnen willen gaan, maar dit plan verwierp hij als hoogst onpractisch.

‘Ik hoop, dat je vroeg genoeg bent!’ zeide hij, terwijl hij van het rijtuig sprong en haar bij het uitstijgen hielp. ‘Zeg de waarheid, zeg dat ik om je heb gezonden, om je een huwelijksgeschenk te geven, — dat het een misverstand van mij was — een misverstand van jou; hij zal het dan misschien vergeven... En Margareta, mijn laatste verzoek aan je is: dat, wanneer ik om je zend, je niet zult komen. Beloof mij dan plechtig, mijn lieve kind, dat je nooit geen gehoor zult geven aan mijn verlangen.’

Haar lippen bewogen zich, maar de belofte werd niet uitgesproken. ‘O, mijnheer, dat kan ik niet beloven!’ zeide zij eindelijk.

‘Maar dat moet je; je geluk kan er van afhangen !’ zeide hij streng. ‘Je weet niet hoe ik ben.’

‘Nu, mijnheer, ik beloof het’, antwoordde zij. ‘Laat mij nu maar aan mijn lot over; ik zal naar binnen gaan en het in orde zien te krijgen.’

Hij keerde om en reed weg; maar toen hij uit het gezicht was, hield hij eensklaps stil. ‘Ik behoefde maar terug te gaan en haar voor te stellen mij te volgen, en zij zou het doen’, mompelde hij.

Hij stond op in het rijtuig en kon zoo over het kreupelhout heenzien. Margareta zat nog onbeweeglijk op dezelfde plek. Zij was de schoonste bloem van het veld. ‘Neen’, zeide hij, ‘neen — neen — nooit!’ Hij ging weer zitten en de wielen rolden vlug over het zachte stof naar zijn buitenplaats terug.

Nadat Margareta eindelijk was opgestaan, ging zij eerst van het huis af en opende het doosje, dat zij gedachteloos in de hand had gehouden, en bekeek den armband. Dit scheen haar moed te geven. Zij keerde, ging recht op de hoeve af, en hoewel haar de moed ontzonk toen zij de vensters zag, stapte zij door.

Zij bleef op den drempel staan. Het was stil in huis. De gang was versierd en het pad naar het hek netjes geharkt; maar de musschen huppelden er over heen, alsof zij den bruidstoet toch niet meer verwacht[t]en. Alles scheen eensklaps in zijn voortgang te zijn gestuit, als een klok, die in het slaan was blijven steken. Voordat zij al die toebereidselen zag, had zij nog niet het volle besef gehad van de on[t]steltenis, die haar afwezigheid zou hebben veroorzaakt.

Zonder twijfel had Margareta bij haar haastig vertrek dien morgen niet de gevolgen berekend. De hoop, dat zij nog op tijd terug zou kunnen zijn voor de plechtigheid, wanneer het geval, waarom zij geroepen werd, niet al te ernstig was, kan ook tot haar verontschulding dienen. Maar hoe het ook zij, zij had toch gehoorzaamheid getoond. Haar overtuiging, dat het leven van den baron van haar tegenwoordigheid kon afhangen, deed haar alle hinderpalen over het hoofd zien. Zij had geraden aan welk treurspel zij op dien rustigen morgen een einde had gemaakt. De eenvoudige zaken van haar en de haren schenen haar onbeduidend in vergelijking met het groote leed, dat hem zou kunnen overkomen.

Zij hoorde een welbekenden tred in het huis en ging toen verder. Men kan eigenlijk niet zeggen, dat zij haar vaders gelaat voor zich zag, toen zij binnenkwam, want het was verwijt en woede in menschelijke gedaante.

‘Wat! durf je nog levend weer te komen om te zien, hoe je eerlijke menschen voor den gek hebt gehouden. Je hebt ons allen radeloos gemaakt; ik wil je niet meer zien; ik wil je niet meer hooren; ik wil niets er van weten!’ Hij liep als razend door het vertrek. ‘Niets dan de dood kon je verhinderd hebben van morgen met dien man te trouwen en toch ben je zoo brutaal om daar zoo gezond te staan als vroeger! Waarom kom je hier!’

‘Ik ben teruggekomen om met Jaap te trouwen, als hij het nog wil,’ zei zij droomerig. ‘En als hij het niet wil — des te beter misschien. Er was van morgen om mij gestuurd. Ik dacht —’ Zij hield op. Zij kon toch niet zeggen, dat zij meende den dood van een man te kunnen verhinderen. ‘Ik moest gaan,’ zei zij. ‘Ik had mijn woord gegeven.’

‘Waarom heb je dat dan niet gezegd, dan had het huwelijk uitgesteld kunnen worden, zonder dat wij zoo’n gek figuur hadden gemaakt?’

‘Omdat ik bang was, dat u mij niet zoudt laten gaan en ik had het mij toch vast voorgenomen.’

‘Waar ben je dan heen geweest?’

Zij zweeg, maar zei eindelijk: ‘Ik zal Jaap alles vertellen, en als hij van mij houdt zal hij mij alles vergeven.’

‘Dat zal hij zeker niet — zoo mal is hij niet. Jaap heeft alles voor je in orde gebracht. Jaap is je komen halen met een prachtig, nieuw trouwpak aan en met een gezicht zoo stralend als de zon; Jaap heeft den dominé besteld en de klokkeluiders en den koster en toen — was je weggeloopen!

‘Jaap werd zoo bleek als een lijk en riep: “Als zij mij dan van daag niet trouwt, behoeft zij mij in ’t geheel niet te trouwen! Neen, laat zij dan maar een anderen man zoeken. Twee jaar lang heb ik haar kuren verdragen. Ik heb voor haar geloopen, ik heb gekocht en verkocht, alles voor haar. Ik heb alles verdragen met engelengeduld — ja, dat waren zijn eigen woorden — maar ik wil het niet langer. Zij mag nu rondom loopen!” “Jaap, zei ik, je bent een man. Als zij leeft, prijs ik je, als zij dood is beklaag ik mij.” “Zij is niet dood,” zei hij, “want ik heb juist gehoord dat zij van morgen over het veld heeft geloopen met een lachend gezicht.” Toen keerde hij zich om en ging heen en de andere buren gingen ook en nu zit ik hier met de gebakken peren.’

‘Hij was te haastig,’ mompelde Margareta. ‘Want nu hij dat gezegd heeft, kan ik hem morgen niet meer trouwen, zooals ik van plan was; misschien is het ook wel beter zoo.’

‘Hoe kun je er toch zoo kalm onder wezen? Denk je dan dat je, hetgeen ik eens bepaald heb, maar zoo kunt veranderen en dat een ander wacht op morgen, als jij van daag niet verkiest? Ga uit mijn oogen! Ik wil niets meer hooren. Ik wil niet meer met je spreken!’

‘Als ik wegga, zal u er spijt van hebben!’

‘Best, ga maar. Spijt! — ik niet.’

Hij keerde haar den rug toe en liep de melkkamer binnen. Margareta ging naar boven. Zij was ook opgewonden en in plaats van, zooals zij gewoonlijk deed, te wachten tot haar vaders woede was bekoeld, pakte zij haar boeltje bij elkaar, ging naar beneden en verliet het huis. Zij had, als het noodig was, een toevluchtsoord, dat haar vader wel kende. Hij was dan ook niet ongerust, toen hij haar het huis zag verlaten. Bij haar grootmoeder was zij altijd welkom en de oude vrouw gaf haar in alles gelijk.

Om Mount-Lodge te vermijden, ging zij een zonnigen zijweg in, zoodat zij verhit en vermoeid bij haar grootmoeder aankwam. Maar daar kon zij goed uitrusten, want zij was er haar eigen baas, omdat haar grootmoeder nooit beneden kwam en de meid was, behalve in het werken en praten, een nul.

Een rechte weg, aan beide zijden beplant met jonge boomen, waarvan alle kruinen naar het zuidwesten waren gebogen, leidde naar het huis. De geheele streek had veel gelijkenis met de Hollandsche landschappen van Hobbema en zijn school.

Zij bracht haar grootmoeder aan het verstand dat het huwelijk was afgesprongen en zij van plan was bij haar te blijven, daarna pakte zij den armband, het huwelijksgeschenk van den baron, zorgvuldig in. De voorwaarden, aan het geschenk verbonden, waren niet vervuld. Zij verlangde het dus zoo spoedig mogelijk terug te zenden. Misschien was zij inwendig gelukkiger, nu zij reden had het weg te zenden, dan dat zij het had kunnen houden.

Het was moeielijk die kostbaarheid weg te krijgen. ’s Avonds verstopte zij zich achter een grooten, ouderwetschen sluier van haar grootmoeder en liep vlug, met kloppend hart naar den tabernakel, waar haar halfgod, de baron, zetelde. Zij gaf haar pakje aan de achterdeur af en ging onmiddellijk naar haar grootmoeder terug.

Den geheelen dag had de baron geen gelegenheid gehad te vernemen of zijn poging, om Margareta nog bij tijds thuis te brengen, was gelukt. Hij kon onmogelijk iemand met een rechtstreeksche boodschap zenden en was niet wel genoeg om zelf eenige bijzonderheden te vernemen. Hij was in gedachten verzonken na een eenzamen maaltijd, toen het ongelukspakje binnen werd gebracht. De lakei, wiens nieuwsgierigheid was opgewekt, door de wijze waarop het pakje was gebracht, keek door het sleutelgat, om te zien wat er in zat.

Nadat de baron het had opengemaakt, sprong hij van zijn stoel op en begon zichzelf te vervloeken, want de terugzending van den armband was voor hem een teeken, dat het huwelijksplan voor goed was opgegeven.

‘Ik heb dat onschuldige meisje veel leed berokkend!’ sprak hij bij zichzelf. ‘Ik heb haar misschien voor altijd de gelegenheid benomen, een gelukkige huisvrouw te worden!’

X

Er volgde nu een tijd van werkeloosheid voor allen.

De geheimzinnige sluier over het leven van den baron bleef ondoordringbaar. Niemand wist vanwaar hij kwam of waarheen hij ging. Men vertelde, dat zijn moeder een Engelsche dame van adellijke afkomst was, die een vreemdeling op een badplaats getrouwd had, dat hij was opgevoed in Engeland, enzoovoorts. Hij geleek op den eenzaam levenden reiger. De stille, verlaten stroom werd het meest door hem bezocht; hij stond soms uren lang met zijn hengel in de hand in het water te staren, terwijl hij de visschen met een wijsgeerig oog beschouwde en scheen te zeggen, ‘of je bijt of niet — het kan mij niets schelen.’ Hij werd door kinderen dikwijls voor een spook aangezien en door de menschen voor een gesnoeide wilg, als zij hem ’s avonds bij hun terugkeer van den arbeid, onbeweeglijk op een met biezen begroeiden oever zagen staan.

Waarom kwam hij in Stickleford visschen? Dat kon niemand verklaren. Voor zoover men wist had hij er geen bloedverwanten; de visscherij was er niet bijzonder goed en er waren ook geen menschen voor hem om mee om te gaan. Het was zeker, dat de een of andere door hem begane misslag of dwaasheid een afgelegen verblijf wenschelijk maakte. Zijn droefgeestigheid was daarvan ook een gevolg. Alle bewoners van Stickleford waren het daar over eens.

Margareta’s vader had zich overtuigd, dat zij bij haar grootmoeder logeerde. Hij maakte zich dus niet meer ongerust over haar, bleef hardnekkig zwijgen in de hoop, dat zij bij hem zou komen. Het was in Stickleford natuurlijk bekend geworden, dat Margareta tegen den tijd van het huwelijk was weggeloopen. Men beklaagde Jaap, maar was toch van oordeel, dat het zijn eigen schuld gedeeltelijk was, want hij had niet zooveel moeite moeten doen voor een vrouw, die niets om hem gaf. En waar was Jaap zelf? Men kan begrijpen, dat deze philosoof zich niet geheel van de wereld afzonderde en zich in zak en assche de haren uitrukte. Hij was naar zijn eenzamen oven te midden der heuvels teruggekeerd en, na van den eersten schrik te zijn bekomen, wachtte hij rustig af of Margareta eenig teeken van berouw zou geven. Maar geen spoor van berouw vertoonde zich en daarna verdiepte hij er zich in, wat toch de reden van haar wispelturigheid zou zijn en door welke middelen hij haar hart weer zou kunnen veroveren. Waarom was zij hem ontloopen? Wat had aanleiding gegeven tot haar wonderlijk gedrag? Die vragen kwelden hem voortdurend. Hij bleef met al zijn nadenken even ver, toen er op zekeren morgen een vreemdeling in de buurt van den oven verdwaalde. De man had een zwarten krullebol en droeg een kistje met een muziekinstrument onder den arm. Hij ging naar Jaap toe en vroeg of er geen binnenweg naar Budmouth was.

‘Wel ja,’ zei Jaap. ‘Maar ’t is een heel eindje.’

‘O ja,’ antwoordde de muzikant. ‘Ik wou graag den grooten weg wat bekorten.’

De naaste weg was in de richting van Rooks Gate, waar Margareta haar verblijf hield. Jaap wist dit en daar hij wat vrijen tijd had, had hij veel lust den muzikant een dienst te bewijzen en dan tegelijkertijd zijn waarnemingen in die buurt te doen. Hij zei dus dat hij denzelfden weg ging.

Zij liepen door de velden en bereikten Rooks Gate, waar het voetpad op den grooten weg uitkwam. Een heg scheidde den rijweg van den tuin. Jaap hield stil op dit punt en zei: ‘Loop nu verder rechtuit, ik keer hier om.’

Maar de muzikant bleef als vastgenageld staan. Hij streek met zijn hand door zijn haar en mompelde: ‘Zij is dezelfde, zeker dezelfde.’

Jaap volgde de blikken van zijn metgezel en zag toen Margareta Tucker, die door den tuin naar het hek ging. Zij droeg een kaasje in haar handen. Zij hield haar hoofd achterover en het volle licht viel op haar gelaat.

‘Wat weet je van haar?’ vroeg Jaap.

‘Twee maanden geleden speelde ik op het landbezittersbal, dat gegeven werd door lord Blakemore. Ik zag deze jonge dame toen de polka dansen in een japon van kant en gaas. Nu zie ik haar met een kaas loopen!’

‘Nooit!’ zei Jaap ongeloovig.

‘Maar ik vergis mij niet. Ik zeg u dat het zoo is!’

Jaap lachte; de muzikant hield vol en was op het punt kwaad te worden, toen Jaap eindelijk toegaf en de muzikant vertrok.

Toen hij uit het gezicht was, begon Jaap wat ernstiger over zijn woorden na te denken. Er ging hem eensklaps een licht op, toen hij dacht aan de onnatuurlijke vriendelijkheid van den baron, ten opzichte van zijn huishouding. Hij had die tot nu toe toegeschreven aan een bijzondere ingenomenheid met hem. Kon het soms zijn dat de baron er bij in het spel was en voor zijn plezier Margareta mee naar een bal had genomen?

Sommige minnaars worden door wantrouwen dom en suf, maar Jaap werd er door wakker geschud. Als hij eens vertrouwde, vertrouwde hij ten volle; als hij eens twijfelde, wist hij op de sluwste manieren de zaken te onderzoeken. Hij ging terug en keek weer in den tuin. Zij was naar binnen gegaan. Zij zou spoedig weer verschijnen, want men kon zien dat zij bezig was kleine kaasjes éen voor éen op een wagentje te laden. Haar grootmoeder had wel geen groote boerderij, maar hield toch enkele koeien, die door een man en vrouw werden verzorgd. Jaap kroop zoo vlug als een kat naar de deur, nam een stuk krijt uit zijn zak en schreef er op ‘de Baron’. Toen ging hij naar zijn schuilplaats terug en wachtte op Margareta.

Zij kwam spoedig terug met een ander kaasje, maar toen zij de woorden op de tuindeur las, liet zij van schrik de kaas uit de handen vallen.

Zij keek angstig rond, haar gezicht gloeide. Zij begon de gebroken stukken bij elkaar te zoeken. Jaap sloop bleek als een lijk heen. Hij had nu gezien dat de muzikant waarheid had gesproken. Op den terugweg kwam hij tot een besluit. Hij wilde den leeuw in zijn hol opzoeken, hij ging rechtstreeks naar den baron.

Intusschen was Margareta bedaard geworden. Zij bekeek het schrift, maar kon niet uitmaken welke hand het was. Het was in gewone tijden juist iets voor Jaap, om haar zoo eens voor den mal te houden, maar nu kon zij het niet van hem verwachten. Zij was nieuwsgierig, te weten of het ook een soort teeken van den baron zelf was.

Zij had in den laatsten tijd niets van hem gehoord. Haar leven op Rooks Gate was zoo eentonig mogelijk en zij begon te wanhopen of er ooit eenige verandering in zou komen. Maar wanneer de atmosfeer het kalmste is, broeit er meestal een onweder. Margareta’s rust werd eerst verstoord door een kleinen schrik, die haar een kaas uit de handen deed vallen en later door een ernstiger voorval.

Zij was weer in den tuin, toen zij twee schippers samen hoorde praten. De een vertelde aan den ander, dat de baron van Mount Lodge ernstig ziek was.

‘Wat scheelt hem?’ riep Margareta door de heg, waarachter zij onzichtbaar was.

‘Hij is erg ziek,’ zei een van de schippers.

‘Longontsteking,’ zei de andere.

‘Hij heeft kou gevat met visschen,’ zei de eerste weer.

Meer kwam Margareta niet te weten.

Zij gevoelde meer bewondering dan hartstocht voor den baron. Het was een rein en romantisch gevoel, dat, al naar de omstandigheden er toe meewerkten, kon aangroeien tot liefde of tot vriendschap. De tijding van zijn ziekte en de woorden op de deur werkten samen om haar ongerust te maken. Zij wandelde den tuin op en neer, keek naar de bloemen zonder dat zij ze zag. Zijn laatst verzoek aan haar was geweest, dat zij niet zou komen, als hij om haar zond.

Kon het nu ook mogelijk zijn, dat hij door die woorden op de deur haar een wenk had willen geven, zoodat zij hem kon opzoeken, zonder haar belofte te breken? Dit was dus het gevolg van Jaaps list.

Tien dagen gingen voorbij. Zij hoorde van den baron niet, dan dat hij zeer ziek was, totdat zij eens op een namiddag den dokter naar Mount Lodge zag hollen en vernam, dat de baron op sterven lag.

Margareta vroeg zichzelf af of zij hem ook zou gaan bezoeken en bij zijn bed bidden; maar zij durfden het niet te wagen. Zoo gingen er acht en veertig uren voorbij en nog leefde de baron.

Eindelijk was zij toch besloten naar Mount Lodge te gaan, toen er juist denzelfden avond iemand aan de deur kwam en haar verzocht te spreken.

Het was een man die vertelde, dat hij bij haar vader was geweest en deze hem hierheen had gezonden. Hij gaf haar alleen een briefje en ging heen.

Margareta las het volgende:

‘Margareta Tucker!

Men zegt, dat ik niet lang meer kan leven. Vóor mijn dood wenschte ik je nog te zien. Kom alleen bij de zijdeur en klop daar viermaal zacht aan. Een vertrouwd man zal je binnenlaten. Het is voor een gewichtige zaak. Bereid je voor op een plechtigheid, die ik gaarne zou zien volbracht, nu het nog in mijn macht is.

Von Xanten.’

XI

Margareta’s gelaat kleurde en haar hals en armen volgden dit voorbeeld. De vlugge verbeeldingskracht der jeugd en haar vrouwelijke lichtgeloovigheid brachten haar eensklaps op de gedachte: ‘Hij wil mij trouwen.’

Zij had wel eens gehoord van wonderlijke gebeurtenissen, waarbij oranjebloesem en cypressenloof waren saamgevlochten. Er zijn menschen, die op hun sterfbed een wettige verbintenis willen sluiten, wanneer zij meenen, dat dit hun plicht is. Margareta was buiten zichzelf van opgewondenheid. Zij wist niet, wat zij er van moest denken. Zij zat blozend en bevend in de eenzame kamer in het vuur te staren. Om zeven uur stond zij op, liep bedaard naar boven en begon zich te kleeden.

Bij haar haastig toilet wijdde zij de meeste zorg aan haar handen. De zomerzon had ze lichtbruin gekleurd en zij beschouwde ze met een afkeurenden blik, vooral den vierden vinger van haar linkerhand. Heet water en koud water, een zalfje van honig en bloemen, dat alleen buitenmeisjes kennen, alles wat zij maar kon bedenken werd geprobeerd, tot zij eindelijk tevreden was en ze mooi genoeg vond voor een gemaal met honderd titels. Toen zij klaar was, zei zij tot Edy, dat zij een groote wandeling ging maken en vertrok naar Mount Lodge.

Zij trippelde niet langer als een meisje, maar liep als een vrouw. Terwijl zij door het park ging, fluisterde zij: ‘Barones Von Xanten.’ De klank van die woorden wond haar zoo op, dat zij moest stilstaan en de hand op het hart houden.

Het huis was zoo dicht door heesters omgeven, dat zij het bijna geheel was omgeloopen, vóór zij de kleine deur vond. Zij voelde, dat haar eensklaps alle moed ontzonk. Terwijl zij even wachtte voor zij klopte, reed er een rijtuig voor den hoofdingang. Zij keek eens om een hoekje en zag toen een geestelijke en een welbekend notaris uit de naburige stad. Nu was er geen twijfel meer, welke plechtigheid er zou plaats hebben. ‘Het is wel plotseling, maar ik moet hem gehoorzamen’, fluisterde zij, en klopte viermaal.

De deur werd zoo spoedig geopend, dat de knecht zeker er achter moest gestaan hebben. Zij dacht dat het de man was, die hen naar het bal had gereden — de stille man dien men kon vertrouwen. Zwijgend leidde hij haar de trap op, door een deur, op een breeden gang. Hij verzocht haar in een verwarmd vertrek te wachten, waar een groote spiegel in een metalen lijst hing, waarin zij zich kon zien. Zij zag, dat er op elke wang een roode plek gloeide, verder was haar gezicht bleek en haar oogen schitterden als diamanten van het zuiverste water.

Na eenige minuten kwam de man terug en volgde zij hem door een deur, waarvoor een rood en zwart gordijn hing. Zij kwamen nu in een grootere kamer. Een licht achter een schermpje stond op de tafel en midden in de kamer stond een groot ledikant met donkere gordijnen. Alles wat hier was, scheen haar zoo prachtig en grootsch, dat zij zich volstrekt niet op haar gemak voelde. De man, die haar hier gebracht had, verdween eensklaps en een ander kwam van achter de bedgordijnen te voorschijn. Hij gaf haar vriendelijk, bijna beschermend, de hand: het was de welbekende notaris. Deze heer leidde haar als een lam tot voor het bed, waar zij den baron zag liggen. Zijn oogen waren gesloten; zij was zoo onhoorbaar binnengekomen, dat hij ze zelfs niet opende. Zijn gelaat had bijna de kleur van het bedlinnen en zijn donker haar en knevel schenen inktvlekken op wit papier. De geestelijke en een ander heer, die later bleek een Londensch geneesheer te zijn, zaten bij hem. De geestelijke fluisterde een paar woorden, waarop de baron de oogen opsloeg. Toen hij Margareta zag, glimlachte hij en reikte haar de hand.

Margareta zou in tranen zijn uitgebarsten, wanneer zij niet te zenuwachtig en te overspannen was geweest, iets te doen. Zij vergat geheel en al het doel van haar komst, gaf hem werktuigelijk de hand en kon nauwelijks antwoorden, toen hij met zwakke stem zei: ‘Lieve Margareta, je ziet hoe het mij gesteld is — hoe gaat het met je?’

Zij had op zulk een tooneel niet gerekend. Haar liefde voor den baron was nog te onbestemd om haar nu veel vertrouwen in te boezemen. Zij wenschte, dat zij niet was gekomen. Op een teeken van den baron bracht de notaris haar een stoel en werd de benauwende stilte afgebroken door de woorden van den baron.

‘Ik sta voor de poort van den dood, Margareta,’ zei hij; ‘en ik zal er wel gauw doorgaan.... Mijn zielsrust is dikwijls verstoord gedurende mijn ziekte, want voordat ik ongesteld werd, kreeg ik dat geschenk van je terug en daaruit zag ik, dat je huwelijk niet doorging... Dat was mijn schuld en je kunt dus begrijpen, hoezeer mij die tijding schokte. Het heeft mij mijn geheele ziekte door vervolgd en laat mij niet met rust... Ik heb behoefte het kwaad, dat ik je berokkend heb, weer goed te maken. Margareta, je hebt mij altijd gehoorzaamd en hoe vreemd mijn verzoek ook moge schijnen, wil je het ook nu doen?’

Zij fluisterde, of scheen te fluisteren: ‘Ja.’

‘Nu dan,’ zei de baron, ‘deze drie heeren zijn hier ieder met een bijzonder doel: de een helpt het lichaam — hij is de dokter; de andere helpt de ziel — hij is de geestelijke; de derde is een notaris. Zij zijn hier gekomen, gedeeltelijk voor jou, gedeeltelijk voor mij.’

Daarna gaf hij een wenk aan den notaris, die de kamer verliet. Hij kwam bijna oogenblikkelijk terug, maar niet alleen. Achter hem, gedost in zijn beste kleeren, een bloem in het knoopsgat en een bruidegomsgezicht, verscheen Jaap.

XII

Margareta kon nauwelijks een kreet weerhouden. Zij had al zooveel gebloosd en gebeefd en was dan weer bleek en dan weer rood geworden, dat zij nu geheel ontzet bleef staan. O, welk een teleurstelling! Die zoete droom — dat heerlijke woord: ‘barones’, dat haar voortdurend in de ooren had geklonken.

In plaats van den baron stond daar Jaap met een wit vest aan, ernstig, het haar keurig opgemaakt.

Wij zijn eenige opheldering schuldig over Jaaps tegenwoordigheid bij dit tooneel. Zijn verzoek om den baron te mogen spreken was onmiddellijk toegestaan. De baron had hem alles verteld van zijn kennismaking met Margareta. De waarheid van het verhaal en het berouw, dat hij toonde over het door hem gestichte onheil, waren zoo duidelijk, dat Jaap hem volstrekt niet meer wantrouwde, maar hem om raad vroeg. Daarop was de baron ziek geworden en daar hij gaarne voor zijn dood de beide jongelieden vereenigd zou zien, liet hij Hayward bij zich komen en stelde hem zijn plannetje voor. Hij wilde hen laten trouwen voor zijn bed, bij buitengewone volmacht. De invloed van eenige bloedverwanten van den baron en de legaten van zijn overleden moeder aan de kerkelijke fondsen, waren de redenen waarom de bijzondere volmacht niet werd geweigerd.

Dit is echter van weinig belang. De baron wist, dat bij deze wijze van huwen zijn macht over haar, haar alle bezwaren zou doen vergeten. Hij had ook voorzien, dat hij haar eerst bij zich moest laten komen, voor dat zij den naam van haar toekomstigen echtgenoot kende.

Margareta’s trots kwam hem ook te hulp. Toen zij van den schrik was bekomen, was haar eerste gedachte de teleurstelling, die zij had ondervonden, niet te laten blijken, maar liever alles te verdragen.

‘Kom hier, Hayward’, zeide de zieke.

Hayward kwam nader. De baron hield in de eene hand de hare en in de andere die van haar minnaar en vroeg: ‘Wil je, ondanks al het gebeurde, haar nu trouwen, wanneer zij niet weigert?’

‘Dat wil ik, mijnheer’, antwoordde Jaap.

‘En Margareta, wat zeg jij ervan? Wij moeten elkander goed begrijpen. Je hebt dezen jongen man al beloofd zijn vrouw te worden en zult dus zeker je belofte volbrengen. Je hebt toch geen hekel aan Jaap?’

‘O, neen, mijnheer’, antwoordde zij zacht.

‘Ik houd meer van hem, dan ik je kan zeggen’, zei de baron. ‘Hij is een eerlijk man en zal een goed echtgenoot voor je zijn. Je moet bedenken, dat het huwelijk een verbintenis is voor het leven, waarin gelijkheid van opvoeding en stand beter is dan een voorbijgaande hartstocht. Wil je nu, op mijn ernstig verzoek, voordat ik naar het zuiden van Europa vertrek om te sterven, dezen goeden man gelukkig maken? — Ik heb ook namens u gesproken, niet waar, Hayward?’

‘Ja. mijnheer’, zei Jaap vol vuur, terwijl hij een beweging maakte, alsof hij zijn hoed wilde afnemen, maar zich herinnerde, dat hij er geen op had. ‘En hoewel ik vrees, dat Margareta mijn verzoek niet zou inwilligen, geloof ik dat zij het wel zal doen nu u het haar vraagt.’

‘En je neemt hem aan, mijn vriendinnetje?’

‘Ja, mijnheer’, fluisterde zij, ‘als hij mij twee dingen wil toestaan.’

‘Dat zal hij zeker wel — wat wensch je?’

‘Dat ik niet bij hem behoef te wonen, voordat ik het verkies, en dat ons huwelijk voorloopig geheim zal blijven.’

‘Wel, hoe denk je daar over, Hayward?’

‘Ik wil alles doen, wat u of zij verlangt, edele heer’, zei Jaap.

‘Haar verlangen is niet onredelijk, daar de zaken wel wat haastig in zijn werk gaan. Dus zullen wij dat maar vaststellen. Je hebt dit zeker wel verwacht, Margareta, toen ik in mijn briefje zinspeelde op een plechtigheid?’

‘Ja, mijnheer’, zei zij.

‘Goed, dat dacht ik wel; je toonde je volstrekt niet verwonderd.’

Wij verlaten nu voor een oogenblik de slaapkamer, om een merkwaardig voorval te beschrijven, dat niet ver van daar plaats had. Toen het rijtuig, dat Margareta gezien had, naar Mount Lodge was gereden, had het niet alleen de aandacht getrokken van het jonge meisje, maar ook van een man, die in een nabijzijnd laantje aan het werk was en een pijp rookte. Het was de tuinman, wiens nieuwsgierigheid niet weinig werd opgewekt door de verschijning van den geestelijke en van den notaris. Verder zag hij tot zijn verbazing de achterdeur opengaan en, daar het volle licht op haar gezicht viel, herkende hij Margareta Tucker.

Er was iets zeer geheimzinnigs in het geheele geval. De man ging naar het grasperk voor het huis om eenige planten te dekken en hoorde een gefluister dat uit het raam van de slaapkamer boven hem kwam. Hij nam zachtjes een ladder, die hij had gebruikt, zette haar tegen den muur dicht bij het raam en ging een paar takjes opbinden. Zoodoende kon hij nog beter verstaan. Hij hoorde meer dan genoeg. Enkele welbekende woorden uit het huwelijksformulier werden duidelijk uitgesproken. Hij twijfelde er niet aan of de zieke baron trouwde met Margareta. Hij klom van de ladder af, wachtte totdat Margareta door dezelfde deur verdween en liep toen naar zijn eigen huisje.

Dit stond in een hoek van den tuin. Bij zijn binnentreden werd hij door een knap vrouwtje, met een weduwenmuts op, vriendelijk ontvangen. Het was zijn dochter. Gedurende den maaltijd was de tuinman zoo afgetrokken en stil, dat zijn dochter eindelijk vroeg: ‘Wel, beste vader, wat scheelt u?’

‘O — wat het is!’ riep de buurman. ‘Iets dat voor mij van weinig belang is, maar jou misschien iets kan geven als je goed oppast. Er is van avond iemand op Mount Lodge getrouwd.’ Daarna vertelde hij haar zeer geheimzinnig alles wat hij had gehoord en gezien.

‘Wij zijn menschen die van anderen afhangen en die moeten nooit iets van hun meerderen vertellen, maar wij kunnen toch gebruik maken van hetgeen wij weten. Zij is een aardig meisje. Zie dus dat je heel vriendelijk tegen haar bent, voordat een ander er iets van weet. Het zal vooreerst nog wel geheim blijven. Als hij dood is zal zij hier blijven wonen met een inkomen van een tien duizend pond en zal een gezelschapsjuffrouw nemen. Dat zou een voordeelig postje voor je zijn en je kunt dan bij mij in de buurt blijven.’

Terwijl dit gesprek werd gehouden, verliet Margareta het huis van den baron. Zij was getrouwd, maar met Jaap. Zij was volstrekt niet aangedaan gedurende de plechtigheid en verlangde alleen naar huis te gaan. Dit kon haar niet geweigerd worden en, na Jaap en den baron goeden avond gewenscht te hebben, vertrok zij. Toen zij eindelijk goed en wel alleen in het park was, begon zij bitter te schreien. In de kamer van den baron was zij geheel bedremmeld, maar nu kwamen haar verstand en gevoel terug. Hoe verder zij die kamer en haar bewoner achter den rug had, hoe dwazer zij haar gedrag vond. Zij had haars vaders huis verlaten, omdat zij hem niet wilde gehoorzamen en nu gehoorzaamde zij hem toch. Zij had het ieder naar den zin gemaakt, behalve zich zelf.

Maar zij bedacht zich te laat. Zij wist niet, hoe zij bij haar grootmoeder was gekomen; maar ging naar bed, zonder tot iemand een woord te spreken.

XIII

Den volgenden ochtend trad zij in den tuin en had een gevoel, alsof zij zich zelf niet meer was. De eerste dien zij zag was Jaap.

Hij knikte en zei beleefd: ‘Goeden morgen, Margareta.’

‘Goeden morgen,’ zei Margareta.

‘Mag ik zoo vrij wezen te vragen, waar je van ochtend heengaat?’

‘Ik ga van morgen nergens heen. Maar ik zal misschien later met Edy naar mijn vader gaan.’ En met een zucht vervolgde zij: ‘Ik heb nu gedaan, wat hij al zoo lang heeft gewenscht, ik heb je getrouwd; hij kan nu niet langer kwaad op mij zijn.’

‘Dat is waar. Nu ik ga denzelfden weg; je kunt met mij mede rijden, want het is een heele wandeling.’

‘Dank je — ik ben wel aan het wandelen gewend,’ zei zij.

Zij bleven zwijgend tegenover elkander staan met de heg tusschenbeiden.

Eindelijk begon Jaap: ‘Het is een vervelend geval!’ mompelde hij.

‘Dat is het zeker,’ zei zij, ‘ik begrijp zelf niet, dat ik het heb gedaan!’ en tranen rolden haar over de wangen.

‘Ik geloof, dat ik eigenlijk neen had moeten zeggen en niet den zin van den baron had moeten doen. Hij had het heele plan bedacht en zei, dat jij het goed vond en alles weer in orde zou komen. Ik ben te lichtgeloovig geweest.’

‘We moeten nu maar zien, dat wij er geen last van hebben,’ zei zij bitter. ‘Ik hoop, dat je je belofte houdt en het niet publiek maakt.’

‘Zeker,’ zei Jaap. ‘Ik wil je het liever niet lastig maken, mijn lieve juffrouw Hayward...’

‘Noem mij, als ’tje belieft niet juffrouw Hayward!’ zei Margareta scherp. ‘Ik wil geen juffrouw Hayward zijn.’

Jaap wachtte even en zei toen: ‘Voor de wet ben je het toch en dat bedoel ik er alleen maar mee.’

‘Ik zei dat ik daar niets om geef. Iets dat tegen den zin is van een mensch, kan niet wettig wezen. Ik verzoek je dus, mij niet meer zoo te noemen.’

‘Heel goed, juffrouw Tucker,’ zei Jaap onderdanig. ‘Wij kunnen juist zoo leven als vroeger. Het is waar, wij kunnen niemand anders trouwen, maar dat is ook het eenige verschil; anders is er geen kwaad bij. Je vader zal het alleen moeten weten. Het zal je met hem verzoenen en daardoor zul je prettiger leven krijgen.’

In plaats van een rechtstreeksch antwoord te geven, zei Margareta zacht:

‘O, het is een ongeluk — ik heb het niet zoo ingezien, omdat ik geen tijd had om na te denken. Ik heb er in toegestemd, omdat ik dacht, dat vader zich ten minste weer met mij zou verzoenen. Maar misschien had hij nog liever dat ik niet getrouwd was, dan dat ik getrouwd ben en van mijn man gescheiden. Ik moet betooverd geweest zijn, toen ik mijn toestemming gaf. Ik deed het alleen voor den goeden, stervenden baron, hoewel ik niet kan begrijpen waarom hij het zoo graag wilde.’

‘Ik ook niet.’ zei Jaap. ‘Ja, wij zijn er gek ingeloopen, Margareta,’ zei hij zeer ernstig. ‘Hij heeft ons overgehaald en nu moeten wij er de gevolgen van dragen. Hij had veel vrachten kalk bij ons laten halen en mij al dat prachtige huisraad gegeven, dus kon ik moeilijk weigeren.’

‘Wat, had hij je dat gegeven?’

‘Ja zeker — om te maken dat je mijn vrouw werd.’

Margareta bedekte haar gelaat met beide handen; Jaap zag haar onderzoekend aan. ‘Jelui hebt samengespannen om mij er in te laten loopen!’ riep zij uit. ‘Waarom heeft hij dat gedaan? Dat had ik toch niet verdiend! Hij heeft het huisraad gekocht! O, ik ben misleid, ik ben bedrogen!’ Haar droefheid en verontwaardiging kenden geen grenzen, toen zij hoorde dat de baron reeds Jaap had voortgeholpen, terwijl zij nog dacht, dat hij zelf verliefd op haar was.

Jaap wachtte op een behoorlijken afstand, tot dat de eerste vlaag van droefheid voorbij was. ‘Een woordje, juffrouw Tuck — Margareta,’ begon hij toen ernstig. ‘Je zult ondervinden dat ik eerlijk genoeg ben om je geheel aan je lot over te laten — voor altijd en eeuwig. Maar ik moet je toch één raad geven en die is, dat je mij liever naar je vader moest laten gaan, voor je er zelf heengaat. Hij is goede vrienden met mij en niet met jou. Ik kan hem langzamerhand voorbereiden en hem voor je zien te winnen, al zal ons huwelijk niet zoo geheel naar zijn zin zijn. In elk geval kan ik hooren hoe hij over je denkt en dan hier terugkomen en het je vertellen.’

Zij knikte toestemmend. Hij vertrok, terwijl zij in den tuin bleef rondslenteren.

Men moet niet denken dat Jaap alles meende wat hij tot Margareta over hun eeuwige scheiding had gezegd.

Hij hoopte den ouden melkboer over te halen eerst haar grillen toe te geven, daar zij dan misschien langzamerhand zelf zou inzien, dat het het best was toch met Jaap te gaan wonen. Hij was wel een beetje ongerust geworden door haar verzet tegen hem en haar bereidwilligheid om den baron genoegen te doen; maar hij hoopte er het beste van.

Maar, helaas, Jaap’s listig plan mislukte! Hij reed naar de boerderij, waarvan de witte muren in den morgenzon glinsterden, bond zijn paard vast en ging den tuin binnen. Hij ontmoette den boer daar. Sinds den ongelukkigen huwelijksmorgen hadden zij elkander zooveel mogelijk ontweken.

‘Wat — ben jij daar?’ zei baas Tucker op een toon, waarvan Jaap schrikte. ‘Nu, je bent een lieve jongen!’

Het was een slecht begin voor een schoonzoon en voorspelde niets goeds voor de lastige zaak, waarover hij wilde spreken.

‘Hoe meent u dat?’ vroeg Jaap.

‘Hoe ik dat meen? Ik zou liever willen dat een kalkbrander alleen zijn eigen kalk brandde en niet eens anders goed er bij. Je mocht je wat schamen. Je verbeeldt je dat je een eerlijke kalkbrander en een goed Christen bent, maar van morgen om zes uur was je op je oven niet te vinden!’

‘Ik weet waarachtig niet, waarom u zoo kwaad is’, zei Jaap.

‘Wel — de vonken van je oven zijn op mijn hooiberg gewaaid en hebben hem in brand gestoken. Hij is heelemaal afgebrand en dat moet alles maar uit mijn platte beurs komen. Ik zal eens vertellen hoe ik nu over je denk, jonge man. Je bent geen flinke vent. Ik heb je nu leeren kennen. Mijn dochter had gelijk, ik had ongelijk. Zij zag in, dat je een vervelende lummel waart en het was heel verstandig van haar dien morgen weg te loopen. Ik ben blij, dat zij het gedaan heeft en ga haar morgen halen.’

‘U kunt u die moeite besparen. Zij komt al van avond uit eigen beweging thuis. Ik heb haar van morgen gezien en toen heeft zij het mij verteld ’

‘Des te beter. Ik zal haar hartelijk welkom heeten. Te duivel, ik zou haar liever aan den eersten den besten geven dan aan jou. Je hebt mijn hooi laten verbranden. Je laagt zeker nog in je bed, luilak. Vertoon je hier nooit weer en hoe eerder je je wegscheert, des te aangenamer zal het mij zijn.’

Jaap keek alsof hij het in Keulen hoorde donderen. Als de hooiberg wezenlijk was afgebrand, had hij wel een terechtwijzing verdiend, maar hij kon niet begrijpen hoe het gebeurd was. In elk geval kon hij nu na zulk een uitval niet voor den dag komen met zijn nieuwtje. Hij verliet dus den tuin, zonder verder een woord te zeggen.

Margareta had al lang naar Jaap uitgezien en toen zij de wielen van een wagentje hoorde, ging zij naar de tuindeur. Zij wilde hem liever niet laten binnenkomen, daar dan anderen misschien iets van hun gesprek zouden hooren.

’Vader was zeker niet vriendelijk tegen je!’ vroeg zij, toen zij zijn gezicht zag.

‘Dat was hij alles behalve,’ zei Jaap.

‘Maar is hij nog kwaad op me?’

‘In het minst niet. Hij wacht je met smart.’

‘O, omdat ik met je getrouwd ben?’

‘Omdat hij denkt, dat je niet met mij getrouwd bent! Hij heeft mij uitgemaakt voor al wat leelijk is. Hij heeft een hekel aan me en in jou[w] belang heb ik niets aan hem verteld.’

Margareta zag hem ernstig aan en zei: ‘Mijnheer Hayward, wij hebben iets zeer verkeerds gedaan en zijn nu in een dwaze verhouding tegenover elkander.’

‘Zoo is het, maar ik wil je eens wat zeggen — ik zou niet willen —’ maar eensklaps hield hij op. ‘Ik heb het beloofd!’ voegde hij er bedaard bij.

‘Wij moeten onzen misstap boeten’, ging zij voort. ‘Wij zullen er het minst door lijden, als wij niemand er iets van vertellen èn elkaar niet ontmoeten. Ik moet nu naar vader.’

Hij boog toestemmend liet hoofd. Zij ging naar binnen.

XIV

Margareta ging naar huis en begon haar oude leventje te Stickleford weer. Zij sprak haar vader geen woord over Jaap.

Inwendig was zij toch niet weer als vroeger. Zij had een schok gekregen, die zelfs op haar gelaat een uitdrukking van verbazing had achtergelaten.

Haar verontwaardiging tegen den baron, omdat hij met Jaap had samengespannen, verminderde langzamerhand en verdween eindelijk geheel, toen zij op zekeren dag een zeer belangrijke tijding ontving.

De baron was niet dood, maar woonde niet meer op Mount Lodge. Tot verbazing van zijn geneesheeren, was hij zoover hersteld, dat hij vervoerd kon worden, voordat het koud begon te worden. Hij had zoo vurig verlangd deze streek te verlaten, dat het gevaarlijk zou zijn geweest, zijn wensch tegen te werken. Hij was door een paar mannen in een draag stoel naar den oever gedragen, die slechts een paar mijlen van zijn huis was verwijderd. Hier wachtte hem een stoombootje. Zoodoende had hij geen schokken of stooten van een rijtuig te verduren. De vreemde optocht had ’s nachts plaats. Er waren slechts weinig menschen die het gezien hadden en daaronder een daglooner, die het aan Margareta vertelde.

Toen men den oever der zee had bereikt, was er een lange, smalle loopplank gelegd van het jacht naar den oever, die zoo steil was, dat het jacht er bijna tegen aan kon liggen. De mannen waren met hun last bij het licht der lantarens naar beneden gegaan, hadden den zieke in de kajuit gelegd en zoodra de dragers weer aan land waren, was de loopplank ingehaald. Men hoorde een touw over het hout schuiven, het jacht trilde, ging vooruit en was spoedig niets dan een zwarte vlek op de groote zee.

Men zeide, dat het jacht naar Algiers stoomde.

Toen het gure herfst- en winterweer kwam, verlangde Margareta zeer te weten of hij nog leefde. Daar het huis was gesloten en de knechts en meiden waren vertrokken, was zij niet in de gelegenheid iets van hem te vernemen, totdat haar vader haar op zekeren Zaterdag meenam naar de markt. Hij liet haar een tijdlang alleen. Terwijl zij langzaam door de straten liep, zag zij een heer op haar afkomen. Het was de notaris, die bij het huwelijk was tegenwoordig geweest.

Zij werd vuurrood van schrik, sloeg de oogen neer en wilde hem voorbij loopen. Maar hij stak de straat over, hield haar tegen en vroeg zacht:

‘Hoe gaat het met je man?’

‘Ik weet het niet, mijnheer,’ zei zij.

‘Wel, is het huwelijk geheim gehouden en leeft ge gescheiden?’

‘Ja, en daar zal wel geen verandering in komen,’ antwoordde zij. ‘Mijnheer Hayward en ik hebben dat samen goedgevonden en wij wenschen daaraan niets te veranderen.’

‘Zoo, zoo. Dus is het juffrouw Tucker voor de wereld en juffrouw Hayward voor mij en een paar anderen?’

Margareta knikte toestemmend. Toen overwon zij haar beschroomdheid en vroeg:

‘Mag ik u iets vragen, mijnheer? Is de baron dood?’

‘Hij is dood voor u en voor ons allen. Waarom wilt ge dat weten?’

‘Omdat, als hij leeft, het mij spijt, dat ik Jacob Hayward getrouwd heb. Als hij dood is, geef ik niet veel om mijn huwelijk.’

‘Ik herhaal, hij is dood voor u,’ zei de notaris, ‘ik wil u alles vertellen wat ik weet. Ik heb geen zaken meer voor hem gedaan sedert zijn vertrek; maar ik denk, dat ik iets van hem gehoord zou hebben, als hij nog leefde. Ik heb niets vernomen en zijn ziekte daarbij in aanmerking genomen, twijfel ik niet aan zijn dood.’

Margareta zuchtte, dankte den notaris voor zijn inlichtingen en ging heen met een traan in het oog voor de nagedachtenis van den baron. Na dien tijd werd zij rustiger. Kort daarna ging zij bij haar grootmoeder logeeren, zooals zij ieder jaar gewoon was.

Toen Margareta eenige dagen bij haar grootmoeder had doorgebracht, verzocht deze haar een boodschap te doen bij den tuinman van Mount Lodge, die het buiten nog moest onderhouden. Margareta ging niet gaarne dien kant uit, maar moest wel. Het huis, dat boven de boomen uitstak, was voor haar als een akelig geraamte, waaruit leven en ziel waren verdwenen. Toen zij bij het huisje kwam, zag zij bij het licht, dat er binnen brandde, een vrouw zitten, die zij nooit had gezien. Het was een mooi, donker vrouwtje. Deze opende de deur, toen Margareta klopte. Het was nu een prachtige gelegenheid voor dit vrouwtje om onmiddellijk haar netten uit te spreiden. Margareta was verbaasd over de onderdanige vriendelijkheid, waarmede de weduwe haar bejegende; zij bood haar zelfs aan, haar naar huis te geleiden. Daar Margareta het prettig vond in de duisternis gezelschap te hebben, gingen zij samen op weg. De weduwe, juffrouw Peach, was zeer spraakzaam en vertrouwelijk en vertelde Margareta haar levensgeschiedenis. Zij was nu sedert kort bij haar vader komen inwonen — ongeveer sedert de ziekte van den baron — en haar man was kapitein op een boot geweest.

‘Ik zag u eens op een morgen, juffrouw’, zeide zij, ‘maar u heeft mij niet gezien. U ging toen juist over den heuvel bij Mount Lodge. U zaagt naar het huis en zuchtte toen. Helaas, wij, weduwen, hebben wel reden tot zuchten, niet waar?’

‘Weduwen — ja, ik geloof het wel; maar hoe meent u dat zoo?’

Juffrouw Peach antwoordde zacht: ‘Ik kan niets meer zeggen. Maar er schijnt geen twijfel meer te bestaan aan den dood van den armen baron; hoewel die vreemde prinsen wel eens voor een korten tijd een vrouw nemen, zooals mijn man zaliger mij heeft verteld, en haar dan weer verlaten, maar dat blijft toch hetzelfde: een weduwe is een weduwe. En ik vind het in elk geval deftiger kort getrouwd te zijn geweest met een baron, dan voor je heele leven met een burgerman. U wilt mijn vrijpostigheid wel vergeven, mevrouw; maar, daar ik zelf ook weduwe ben, heb ik u uit den grond van mijn hart beklaagd. Zoo jong nog en dan al een geheim te moeten bewaren, en, neem mij niet kwalijk, niets van hem te krijgen, omdat alles voor barones Nommer Een is.’

Margereta begreep, dat juffrouw Peach haar voor de weduwe van den baron hield. Zij sprak die onderstelling niet tegen, zoodat haar gezellin voortging:

‘Maar ach, mevrouw, u heeft al uw leed al achter den rug, maar mij staat nog veel verdriet te wachten.’

‘Welk verdriet dan, juffrouw Peach?’ vroeg Margareta een weinig uit de hoogte.

Het antwoord werd op geheimzinnigen toon uitgesproken: ‘Ik heb mijn eersten man vergeten en ben verliefd op een tweeden.’

‘Dat moogt ge niet — dat is verkeerd. Men moet zijn hartstochten bedwingen.’

‘Maar hoe moet ik mijn hartstochten bedwingen?’

‘Door dikwijls het graf van uw man te bezoeken en veel aan hem te denken.’

‘Gaat u naar het graf van uw man?’

‘Hoe kan ik naar Algiers gaan?’

‘O, dat is waar! Nu, ik heb getracht mij zelf te verbeteren, — ik heb er alles aan gedaan wat ik kon, maar het helpt niet. Ik ben nu besloten mijn nieuwen minnaar wat aan te moedigen. Het is wel vereerend voor mij, dat een jonge man zoo spoedig het oog op mij heeft laten vallen, want ik ben hier nog zoo kort.’

‘Wie is het?’ vroeg Margareta achteloos.

‘Een kalkbrander.’

‘Een kalkbrander?’

‘Ja, dat is hij van beroep. Hij is deelgenoot in een goede zaak.’

‘Maar hoe heet hij?’

‘Ik zal u liever den naam niet noemen, want al kunt u mijn kleur niet zien, ben ik zoo heet als vuur. Voel mijn gezicht eens.’

Margareta overtuigde zich van de waarheid.

‘Komt hij u het hof maken?’ vroeg zij snel.

‘Ja, maar hij komt alleen als hij in de buurt kalk moet brengen. Hij is ook bij de garde. Wat zal hij er knap uitzien in zijn uniform als hij in Mei moet opkomen.’

‘O, is hij bij de garde — dan kan hij het niet wezen,’ voegde Margareta er zachtjes bij. ‘Is het een jonge man?’

‘Ja, hij is de jongste compagnon.’

Volgens de beschrijving moest het Jaap zijn, van wien Margareta in maanden niets had gehoord. Hij had beloofd te zwijgen en haar niet lastig te vallen. Hij had zijn belofte stipt gehouden, maar zich op een eenigszins vreemde wijze getracht te troosten, wanneer hij het ten minste was. Een onderdeel van de beschrijving bracht Margareta in de war. Jaap was niet bij de garde. Misschien was hij er in den laatsten tijd bijgekomen.

Bij het afscheid nemen zei Margareta zeer hartelijk: ‘Ik zou u heel graag eens weer zien, juffrouw Peach, en wat van uw liefdesgeschiedenis hooren. Wanneer komt u eens?’

‘O, ik kan altijd, mevrouw, als ik ten minste niet te min voor u ben.’

‘Wel zeker niet, juffrouw Peach. Kom vooral zoodra de kalkbrander bij u is geweest.’

afbeelding 4

‘Zij hield het paard vast, terwijl hij naar den oven keek.’

XV

Daar Jaap vijf mijlen van de weduwe afwoonde, was Margareta zeer verwonderd, ja zelfs eenigszins ontsteld, toen haar nieuwe vriendin den volgenden Maandag avond al bij haar kwam. Zij vroeg Margareta een wandeling met haar te maken, wat deze onmiddellijk deed.

‘Ik kom maar dadelijk,’ zei de weduwe opgewonden, ‘want ik ben zoo blij, dat ik niet kan zwijgen. Ik moet het iemand vertellen, al was het een hond of een kat.’

‘Wat is er dan?’ vroeg Margareta nieuwsgierig.

‘Ik heb gras gesneden op het graf van mijn man en er minnaarsknoopen van gemaakt. Ik heb mijn schoenen uitgetrokken op de vochtige zoden, maar sta scheepsmaat, zooals mijn man zaliger placht te zeggen ...’

‘Op de graszoden, waarom?’

‘Om de vochtigheid van den grond te voelen, waarin hij ligt en zijn herinnering in mijn ziel te prenten. Maar neen, het helpt niet. Wij zullen elkaar op de jaarlijksche inspectie van de garde zien.’

‘U en de kalkbrander?’

De weduwe knikte toestemmend.

‘Wanneer is die inspectie?’

‘Morgen. Hij ziet er zoo mooi uit in zijn uniform. ’t Is zoo’n prachtig soldaat; ik kon niet laten u dat eens even te komen vertellen. Hij is een nacht in Casterbridge gekomen tusschen de exercitien,’ ging juffrouw Peach voort. ‘Hij gaat morgen terug voor de inspectie en als die afgeloopen is komt hij bij me... maar, mijn lieve hemel, daar is hij!’

Die uitroep werd ontlokt door de plotselinge verschijning van een schitterend roode uniform achter de boomen en het getrappel van een paard. Binnen een halve minuut zou de ruiter den hoek om komen en haar kunnen zien.

‘Het was beter dat hij mij niet zag; hij zal denken dat ik al te veel weet,’ zei Margareta haastig. ‘Ik zal mij hier verstoppen.’

De weduwe, die hetzelfde gedacht had, scheen zeer verlicht, toen zij Margareta in het struikgewas zag verdwijnen, terwijl zij een zwerm vogels opjoeg. Toen zij eens achter de boomen was, keerde Margareta haar hoofd om en vóór zij den ruiter kon zien, herkende zij Tony, het vlugste van de drie paarden, die Jaap en zijn compagnon bezaten.

Jaap was dus sedert zijn huwelijk bij de garde gegaan. Men kan niet verwachten dat een man, die de uniform der koningin nog slechts zeven dagen heeft gedragen, er uitziet als een geoefend soldaat, maar Jaap was goed gevormd en op een leeftijd, waarin men zich nog gemakkelijk in vreemde omstandigheden schikt.

Jaap groette op militaire wijze, toen hij de blozende juffrouw Peach ontmoette. (Margareta vond het erg dwaas, dat juffrouw Peach nog bloosde.) Het paardje ging toen verder, zoodat Margareta niets kon hooren of zien van hetgeen zij spraken, hoe lang zij bij elkaar bleven en hoe zij scheidden. Zij zou dat wel eens gaarne hebben geweten, maar Jaaps tegenwoordigheid had haar zeer tegen de weduwe ingenomen en haar een gevoel van vernedering gegeven. Zij ging een anderen kant uit en haar hoofd omkeerende, zei zij tot den niets vermoedenden Jaap: ‘Nu, daar staat een potje voor je te vuur, heertje, als je dat lieve geschiedenisje zoo voortzet!’

Jaaps militaire onderneming had haar verbazing opgewekt. Zij kon niet vermoeden welke plannen hij verder had. De gedachte dat Jaap iets zoo bijzonders zou kunnen doen, dat haar belangstelling werd opgewekt, zou belachelijk geschenen hebben, wanneer Jaap door zijn onder dienst gaan niet getoond had aanleg te bezitten voor schitterende daden. Daarbij kwam nog zijn twijfelachtige kennismaking met de spraakzame juffrouw Peach. Margareta wist niet wat zij er van denken moest. Wat zou zij gaarne naar de inspectie zijn gegaan en juffrouw Peach geheel overschaduwd hebben. Zij zou hen tegengekomen zijn en met verachting op hen hebben neergezien, — o, zij zou niets vuriger wenschen! Maar helaas! zij was een verlaten vrouw.

‘Als de baron nog leefde, of in Engeland was,’ zei zij in zichzelf, want soms dacht zij dat zijn dood wel zeker was, ‘en als hij mij dan meenam naar die inspectie, dan zou ik die brutale juffrouw Peach wel eens toonen wat een dame is en zou ik in deftig gezelschap blijven en niet onder dat mindere volk gaan!’

Op het eerste gezicht zou men denken dat Margareta rechtstreeks naar Jaap had moeten gaan en een einde aan de liefdesgeschiedenis maken. Maar zij vertelde later, dat dit haar positie niet zeer aangenaam zou gemaakt hebben. Het viel niet licht het ijs te breken, dat hun harten van elkander scheidde, dat zou een te groote vernedering voor haar geweest zijn. Het eenige middel dat zij kon bedenken — misschien was het niet zeer verstandig in de gegeven omstandigheden — was zelf naar de inspectie te gaan en daar de mooiste te zijn.

Zij had spoedig een gelegenheid daarvoor bedacht. Zij durfde het niet aan haar vader vragen, die altijd nog woedend was op Jaap, maar zij wilde mijnheer Vine, Jaaps compagnon, verzoeken om een plaatsje in zijn wagen. Hij zou er zeker met kennissen heen rijden. Zij was zeer ingenomen met haar eigen plan en besloot den volgenden morgen naar den ouden heer te gaan.

In dien tijd wandelden Jaap en juffrouw Peach langzaam den weg op. Jaap leidde het paard bij den teugel. Juffrouw Peach vertelde hem dat haar vader naar Stickleford was en zij hierheen was gegaan om hem te ontmoeten. Jaap ging dien nacht bij zijn compagnon slapen, dus moesten zij denzelfden weg gaan. De avond begon te vallen en toen zij bij den kalkoven, die aan den weg naar het dorp lag, kwamen, was het al donker. Jaap hield stil bij den oven om te zien of alles goed was gegaan, gedurende zijn afwezigheid van zeven dagen. Juffrouw Peach, die als een klis aan hem bleef hangen, hield ook stil om, zooals zij zei, op haar vader te wachten.

Zij hield het paard vast, terwijl hij naar den oven keek. Daarna kwam hij bij haar terug en daar hij niet recht wist wat hij doen zou, stond hij naast haar en zag in de vlammen, die helder flikkerden en een lichtende streep vormden, langs de hooge wallen om de vallei.

Terwijl zij daar zoo stonden, reed er een rijtuig, door twee zwarte paarden getrokken, over den grooten weg. Het licht van den oven deed de paarden op zijde springen, zoodat de heer, die in het rijtuig zat, uit het raampje keek. Hij zag de verlichte gedaanten van Jaap, de weduwe en het paard, die zich scherp afteekenden tegen den donkeren achtergrond. Het was een grillig, spookachtig tooneel, zonder dat Jaap of de weduwe zich er van bewust waren. De heer in het rijtuig zag zoolang naar hen als hij kon.

Langzamerhand wandelden Jaap en juffrouw Peach den weg op. Weldra ontmoetten zij vader Peach, die Jaap van de dame verloste. Toen zij afscheid hadden genomen ging Jaap met een zucht van verlichting naar mijnheer Vine, bracht het paard op stal en trad het huis binnen.

‘Wel,’ zei Jaap, ‘wat is er voor nieuws — hoe neemt zij het op?’

‘Ga zitten, ga zitten,’ zei Vine. ‘Het werkt uitstekend; je moogt me wel eens bedanken voor de moeite die ik gehad heb om er achter te komen. Dat soldaatje spelen is prachtig bedacht, maar de vrouw is nog beter! — wie heeft dat uitgevonden?’

‘Ik zelf,’ zei Jaap nederig.

‘Wel, de jaloezie maakt haar inwendig woedend en binnen een paar dagen heb je haar voor het vragen, jongenlief, en wat doe je nu verder?’

‘De weduwe hangt me als een ketting aan het been,’ zei Jaap. ‘Maar ik moet het volhouden tot morgen. Ik heb beloofd haar op de inspectie te ontmoeten en nu is het voornaamste dat Margareta ons samen ziet lachen en praten — mij in mijn gala-uniform en met blinkende wapens. Het is een krachtig middel, dat, naar ik hoop, het slot van de geschiedenis zal zijn. Zou u haar niet kunnen afhalen met het rijtuig en haar meenemen naar stad? Zij zal het zeker gaarne doen als u het vraagt.’

‘Met alle pleizier,’ zei mijnheer Vine, terwijl hij een teug bier nam. ‘Ik zal bij haar grootmoeder langs rijden — het ligt toch in den weg.’

XVI

Margareta bleef bij haar plan, kleedde zich in haar beste pakje en wachtte toen op het wagentje van mijnheer Vine, die zonder twijfel naar Casterbridge zou rijden. Jaap was dien morgen al zeer vroeg voorbijgegaan, zonder dat zij hem had gezien. Omstreeks elf uur kwam mijnheer Vine met zijn mooiste tuig aanrijden en Margareta was zeer verwonderd dat hij, voordat zij hem nog verzocht had stil te houden, uit zichzelf het hek binnenreed. De uitnoodiging was spoedig gedaan en, zooals men kan denken, spoedig aangenomen. Zoo iets toevalligs had zij nog nooit gezien. Zij was klaar om mee te gaan en zoo reden zij dus dadelijk weg.

De inspectie werd gehouden op een veld, even buiten de stad. Haar geleider stelde voor het paard in de herberg te stallen en naar het veld te wandelen.

Zij keurde het plan goed, want het was voor haar gemakkelijker het terrein te voet te verkennen, voordat zij zelf werd gezien. Zij waren juist bij tijds om een goed plaatsje te krijgen en de inspectie zou juist beginnen. Margareta liet haar oog gaan over het bataljon, waarbij Jaap behoorde. Zij ontdekte hem spoedig. Hij zag er flink uit in zijn fonkelnieuwe uniform en had een goede houding. Als zij zich zelf niet zulke dwaze dingen in het hoofd had gehaald, zou zij trotsch op hem geweest zijn. Hij maakte een zeer goed figuur te midden van alle andere soldaten, terwijl Tony de kalkkar scheen te zijn vergeten en geheel gewend was aan trompetten en uniformen. Zij kon niet begrijpen hoe Jaap hem zoo zwart had kunnen krijgen, want het paard was in zijn natuurlijken staat altijd overdekt met een laag stof van de kalk, even als Jaaps haar. Het was nu een volmaakt strijdros.

Nadat zij Jaap had gevonden, zocht zij juffrouw Peach. Eindelijk ontdekte zij de weduwe in de eerste rij van de toeschouwers. Zij stak haar mooie gezichtje ver vooruit en, wat nog hindelijker was, zij was niet meer in de rouw, maar droeg een paarsche muts, een kleurig lijfje en een prachtige parasol, zoo mooi als Margareta er nog nooit een gezien had. ‘Waar haalt zij het geld van daan?’ dacht Margareta. ‘En dan dien armen zeeman zoo gauw te vergeten!’

Zij werd in haar overdenkingen gestoord door de ontdekking dat Jaap en de weduwe elkaar allerlei telegrafische teekens gaven door het wuiven met parasol en zakdoek. Richard Vine ging achter Margareta staan om haar volgens zijn zeggen tegen gedrang te beschermen. Margareta zou nog meer verbaasd zijn geweest, als zij geweten had, dat Jaap niet alleen juffrouw Peach, maar ook haar had opgemerkt. Mijnheer Vine had zijn vuurroode zakdoek uitgehaald en wuifde er Jaap mee toe over het hoofd van de jonge vrouw, zoodra zij een vaste plaats hadden gekregen.

‘Mijn compagnon is een flink soldaat, niet waar, juffrouw Tucker?’ vroeg de oude kalkbrander. ‘Ik geloof waarachtig, dat hij een goed oogje heeft op die aardige juffrouw recht tegen hem over.’

‘Misschien wel’, zei zij, zoo onverschillig mogelijk.

‘Het lijkt wel ernst tusschen die beiden’, ging de onbarmhartige Vine voort.

Margareta beet zich in stilte op de lippen. De troepen kwamen in beweging, zoodat er een einde kwam aan de verliefde blikken tusschen Hayward en zijn voorgewend liefje.

‘Heeft u een stukje papier om even iets op te schrijven, mijnheer Vine?’ vroeg Margareta.

Vine kreeg zijn zakboekje, scheurde er een blaadje uit en gaf het haar met een potlood.

‘Blijft u hier staan — ik kom binnen een minuut terug’, zei zij, zoo onschuldig als een vrouw, die niets kwaads in den zin heeft. Zij ging naar een afgelegen plaats en schreef: ‘Jaap is getrouwd.’

Gewapend met dit document, sloop zij achter de niets kwaads vermoedende juffrouw Peach, stak het in haar zak, ging onopgemerkt weg en kwam bij mijnheer Vine terug met een onverschillig gezicht.

De troepen veranderden nu van stelling, zoodat Jaap weer bij juffrouw Peach in de buurt kwam. Hij boog voorover en fluisterde haar een paar woorden in. Uit haar knikken met het hoofd kon men opmaken, dat zij afspraak maakten voor een ontmoeting als de inspectie was afgeloopen. Margareta was in haar vermoeden bevestigd, toen juffrouw Peach spoedig daarna stadwaarts trippelde, terwijl de meeste menschen naar een andere zijde van het veld gingen, waar volksspelen werden gehouden.

‘Ik moet even een woordje tot mijn compagnon zeggen, voordat hij weggaat. Als je me een oogenblik permitteert’, zei de oude kalkbrander. ‘Blijf hier vooral staan, totdat ik terugkeer.’

Eindelijk bereikte hij Jaap.

‘Hoe is zij?’ vroeg deze.

‘Zij heeft het erg benauwd’, zei mijnheer Vine. ‘En ik zou je raden de grap niet verder te drijven. Het is niet goed. Zij zal heel graag weer goede vrienden met je worden en meer komedie zou niets dan kwaad doen.’

‘Maar ik moet met een knaleffect eindigen’, zei Jaap. ‘Ik heb het zoo overlegd. Ik heb met juffrouw Peach afgesproken, dat wij elkaar in de stad zullen ontmoeten. Het is om afscheid van haar te nemen, maar dat weet zij niet. Als ik met juffrouw Peach afgehandeld heb, kom ik hier terug en maak het onmiddellijk met Margareta in orde. Maar zeg niet, dat ik kom, want dan mocht zij wegloopen. Vertel haar maar, dat ik misschien met de weduwe naar Londen ga.’

De oude man hield vol, dat hij de list wel wat te ver dreef. ‘Neen, neen, volstrekt niet’, zei Jaap. ‘Ik weet precies, hoe men met haar moet omgaan. Het zal haar hart juist week maken tegen dat ik kom. Ik moet haar geheel bewerkt hebben, anders mislukt alles.’

Mijnheer Vine gaf eindelijk toe en ging naar Margareta terug. Na korten tijd trok de garde af en begaf Jaap zich stadwaarts.

‘Ja, ja, zij hebben een afspraakje’, zei Margareta tot zichzelf.

‘Nu zullen wij maar eens gaan kijken naar de volksspelen’, zei mijnheer Vine.

Margareta gevoelde zich zoo ongelukkig, nu de ontmoeting toch zou plaats hebben niettegenstaande haar naamloos briefje, dat zij alles goed vond, wat mijnheer Vine voorstelde, en achter hem liep, om hem haar tranen niet te laten zien.

Jaap volgde stipt zijn programma. Nauwelijks was zijn afdeeling uit elkander gegaan en had hij Tony op stal gebracht, of hij ging naar juffrouw Peach, die hem op den hoek van de straat stond te wachten.

Er zou spoedig een eind komen aan hun kennismaking. Hij was van plan het afscheid zoo kort mogelijk te maken, want hij verlangde zeer Margareta te ontmoeten. Hij was op het punt van heen te gaan, toen juffrouw Peach den zakdoek uit haar zak haalde om haar tranen af te vegen en het bewuste briefje vond. Zij las het.

‘Wat, is dat waar?’ riep zij, terwijl zij het Jaap voorhield. Jaap was verbaasd en bekende de waarheid. Hij wilde er een uitleg van geven, maar juffrouw Peach riep uit: ‘Hij is getrouwd! hij is getrouwd!’ en viel in onmacht of deed alsof zij in onmacht viel, zoodat Jaap verplicht was haar te ondersteunen.

‘Hij is getrouwd! hij is getrouwd!’ riep een jongen, die het geheele tooneel belangstellend had gadegeslagen.

‘Hij is getrouwd! hij is getrouwd’ riepen andere straatjongens, en schaterden van het lachen.

Jaap was wanhopig. Dit ongeval kostte hem onrustbarend veel tijd. Juffrouw Peach was in zulk een treurigen toestand, dat hij haar onmogelijk aan haar lot kon overlaten. Hij bracht haar naar een restauratie en gaf haar allerlei verfrisschingen. Na ongeveer een half uur was juffrouw Peach tot bedaren gekomen en vergat zij hem.

Eindelijk vertrok hij vol verlangen naar Margareta. Hij rende door de straat naar de plek, waar de verzoening zou plaats hebben.

‘Hoe zal ik het aanleggen?’ vroeg hij zich af. ‘Ik zal naast haar gaan staan, haar hand door mijn arm steken en haar aanzien. Zij zal mij aanzien en wij wandelen samen het veld af, zonder dat er tranen of uitleggingen bij te pas komen.’

Hij kwam op het veld en liep rechtstreeks toe op de vastgestelde plaats, achter een tent voor ververschingen, buiten het gedrang van het volk. Hij liep den hoek van de tent om en zag Vine op de plek staan. Maar Margareta was er niet. Vine had zijn hoed achter op het hoofd gezet. Hij zag er bleek en onrustig uit.

‘Hola! wat is dat nu?’ vroeg Jaap. ‘Waar is mijn Margareta?’

‘Je hebt het spelletje te ver gedreven, mannetje!’ riep Vine, met het gezicht van een vriend, die ‘het je al dikwijls gezegd heeft.’ ‘Je hadt er een paar dagen vroeger een eind aan moeten maken, dan zou zij als een tortelduifje bij je zijn gekomen. Nu is het te laat!’

‘Waar is Margareta? In ’s hemels naam, er is toch niets gebeurd?’

‘Zij is weggeloopen.’

‘Waarheen?’

‘Dat kan geen mensch je vertellen! Ik heb nooit zoo iets gezien. Zij schijnt wel weggetooverd. Toen wij naar de volksspelen gingen kijken, deed ik zooals je gezegd hebt en zei: ‘‘Jaap Hayward denkt er over met die weduwe naar Londen te gaan’’ — je weet, dat je me dat hebt gezegd. Zij toonde zich volstrekt niet verwonderd, maar keek wel wat treurig. Toen zei zij: “Ik vind het niet prettig tusschen al dat mindere volk in te staan; ik voel mij meer op mijn gemak tusschen de heeren en dames.” Meteen liep zij naar de plaats waar de rijtuigen staan en hield stil bij een groote koets met geschilderde wapens op het portier en twee gitzwarte paarden er voor. Ik dacht er niet verder over na en verloor haar uit het gezicht. De andere rijtuigen reden weg en ik dacht dat ik haar zou zien staan. Maar neen, zij was verdwenen, en toen rolde de groote koets ook weg en daar zag ik Margareta in zitten, naast een mooien heer met zwarte knevels en een gezicht zoo bleek als een prins. Zoodra de paarden op den harden weg kwamen, vlogen zij als door den duivel bezeten en verdwenen, en — dat is alles wat ik er van weet. Als je een beetje vroeger waart gekomen, dan hadt je haar gehad.’

Jaap zag witter dan zijn kalk. ‘O, het is te erg, te erg!’ riep hij in doodsangst. ‘Dat papier van die vrouw heeft mij zoolang opgehouden. Wie zou dat gedaan hebben? Maar ’t is mijn schuld. Ik heb haar te veel aangehaald. Ik moest niet zoover zijn gegaan!’

‘Dat heb ik je ook altijd gezegd,’ zei zijn compagnon.

‘Zij denkt dat ik met die weduwe naar Londen ben en om zich te wreken is zij met dien man meegegaan! Weet je wie die vreemdeling met de wapens is? ’t Is die vreemde sinjeur, die zichzelf baron noemt en verleden jaar Mount Lodge heeft gehuurd. Die ellendeling, die verleider! O, Margareta — dat het zoover moest komen! Zij is verloren, zij is voor eeuwig ongelukkig. — Waar gingen zij heen?’

Jaap keerde zich om in de aangewezen richting en zag in het gezicht van zijn vader, boer Tucker.

‘Hoor mij nu eens aan, jonge man,’ zei boer Tucker. ‘Ik heb al je gezanik gehoord en ik verzoek je daarmee op te houden. Het staat je mooi zoo over een meisje te praten als je de man van een ander bent. Ja, ik heb het met eigen oogen gezien dat zij flauw viel in je armen toen je van haar wegging en er stonden menschen om heen, die wisten dat je getrouwd waart met haar en dat hebben geroepen. Ik heb het wel gehoord, al zag je me niet. “Hij is getrouwd!” riepen zij. En Margareta — ik ben haar vader, hoor je, en ik zeg dat zij niets verkeerds heeft gedaan. Denk je dat ik van niets af weet? Heb ik niet gehoord dat grootelui wel kunnen trouwen op hun ziekbed? En kan de man dan niet weerkomen om zijn vrouw te halen? Loop heen, kereltje, en laat de vrouw van een baron loopen. Ik dank God, dat ik zoo’n uilskuiken niet tot schoonzoon heb gekregen!’

Jaap begon al met het vertellen van hun geheimzinnige geschiedenis, toen hij zich eensklaps bedacht en zweeg. Hij kon onmogelijk Margareta’s schande en de zijne bekennen. De vreugde van baas Tucker zou dan in dolle woede zijn veranderd.

‘Ik — ik — moet weg,’ stamelde hij. Hij ging een anderen kant uit dan de vluchtelingen, maar toen hij uit het gezicht was, liep hij zoo hard hij kon naar de stad. Hij vroeg naar het rijtuig met de geschilderde wapens en hoorde van twee of drie menschen, dat het den grooten weg naar Londen was opgereden. Jaap zadelde Tony, voordat het dier zijn haver had opgegeten en reed het rijtuig achterna.

XVII

Baas Tucker liet zich niet gemakkelijk beetnemen. Hij ried wel, dat Jaap de vluchtenden zou narijden, daar hij niet wist dat zij getrouwd waren. Hij zag Jaap de stad binnengaan en besloot den jongen kalkbrander te straffen voor zijn ongewenschte inmenging in het huwelijk van den edelman en zijn dochter.

Tucker was tot het exercitieveld gereden, zoodat hij niet, zooals Jaap, naar de stad behoefde te gaan, voordat hij vertrok. Hij besteeg dus vlug zijn paard en sloeg een zijweg in, die bij Wenfordheuvel op den Londenschen rijweg uitkwam. Hij behoefde zoodoende de helft korter te rijden dan Hayward.

Toen baas Tucker bij Wenfordheuvel was gekomen, hield hij stil en keek rond. Wenfordheuvel was een punt waar de groote weg zich splitste. De linker tak, de voornaamste, leidde door Melchester naar Londen; de rechter naar Stickleford, Augleburg en de kust. Er was niets te zien op den Londenschen weg, maar op den anderen zag hij een rijtuig snel tegen een heuvel oprijden en onder de boomen verdwijnen. Het was de koets van den baron, die naar het geloofwaardige verhaal van den tuinman op Mount Lodge Margareta had getrouwd.

Toen het rijtuig uit het gezicht was, keek baas Tucker den anderen kant uit, naar Casterbridge. Daar zag hij Jaap, die niet ver van hem af was.

Jaap zag hem ook, maar bleef doorrijden. Toen beging Tucker de grootste dwaasheid van zijn geheele leven.

‘Rechts den Londenschen weg op, als je hen wilt inhalen!’ riep hij.

‘Dank u, baas, dank u!’ riep Jaap dankbaar.

Hij geloofde, dat Tucker de waarheid had gehoord van Vine en hem nu te hulp kwam.

Zonder aarzelen sloeg hij den verkeerden weg in.

Tucker wreef zich vroolijk de handen en keerde naar de stad terug.

Jaap zette zijn tocht voort, heuvel op, heuvel af, maar zag geen spoor van het rijtuig dat hij zocht. Hij bleef doorrijden, totdat Tony dreigde neer te vallen en hij door vragen tot de overtuiging kwam, dat hij den verkeerden weg had genomen. Hij bedacht eensklaps, dat baas Tucker nog niets van de waarheid afwist en hem op het verkeerde spoor had gebracht. Met een bekommerd hart keerde hij Tony’s hangende kop om en besloot naar huis te rijden.

Het paard was nu echter zoo vermoeid, dat het onmogelijk meer ver kon loopen. Na een half uurtje kwam hij gelukkig bij een herberg, waar hij Tony op stal bracht en haver gaf. Hijzelf had geen rust. Hij trachtte in de gelagkamer wat te eten, maar kon het er niet uithouden. Hij liep de deur uit en ging den weg op en neer.

Het gehucht, waartoe de herberg behoorde, was vroeger een volkrijk dorp geweest. Het droeg den naam van Letscombe Kruis. Er liep een weg middendoor, die over de heuvels den rijweg sneed en naar de lagere weilanden voerde. Op het snijpunt stonden de overblijfselen van het oude middeleeuwsche kruis, waaraan het gehucht zijn naam ontleende. Tijd en storm hadden aan het oude kruis geknaagd, maar het bleef zijn oorspronkelijke schoonheid behouden en werd dikwijls door reizende schilders in hun schetsboek opgenomen.

Jaap Hayward stond juist bij dit monument, toen hij de zwarte paarden en het rijtuig zag, die nu geheel door de avondzon werden verguld.

Hij had geen tijd om zich over die plotselinge verschijning te verbazen. Hij besloot het rijtuig onmiddellijk op te houden, liep zoo hard hij kon naar den kruisweg en bleef midden op den weg staan, om de paarden den doortocht te beletten.

De koetsier sloeg met de zweep, maar Jaap bleef staan als een rots en dreigde met zijn zwaard. De dieren stonden op hun achterpooten en de baron, door het oponthoud verschrikt, keek uit het raampje.

‘Wie is daar?’ vroeg hij.

‘Jaap Hayward’, antwoordde de jonge man trotsch. ‘En hij eischt zijn vrouw!’

De baron sprong uit het rijtuig, beval den koetsier voort te rijden en hem iets verder te wachten.

‘Ik zocht u’, zei hij tot Jaap. ‘Je vrouw is waar zij moest zijn en waar je zelf ook moest zijn — aan je eigen haard. Waar is de andere vrouw?’

Jaap antwoordde niet, maar keek ongeloovig in het rijtuig. Margareta was er niet in. ‘Ik geef niets om die andere vrouw,’ zei hij bitter. ‘Ik gebruikte haar om Margareta jaloersch te maken; ik ben nu van haar af. Ik vraag u alleen maar, mijnheer: wat heeft u met Margareta gedaan?’

‘Ik heb getracht haar den man terug te geven, dien zij scheen te hebben verloren. Ik zag haar. Zij vertelde mij, dat je met een ander op den loop waart. Ik dacht alleen — om haar geluk en zei, dat ik je wilde nareizen. Zij keurde het goed, maar wij hoorden nergens iets van je. Toen bracht ik haar — naar je huis — en daar wacht zij. Ik beloofde haar je bij haar te zenden, als het mogelijk was, en reed je nu achterna met dat doel.’

‘Dan heeft u mij achtervolgd?’

‘En de weduwe.’

‘En ik heb u en Margareta nagespoord!... Naar uw handelingen te oordeelen, moet ik u gelooven, en wanneer gij zegt dat gij haar geluk op het oog hebt, wil ik niet vergeten dat gij dit reeds vroeger bewezen hebt. De hemel beware mij, kwaad van u te denken, wanneer gij het niet verdient. Gij zijt altijd een raadsel voor mij geweest, hooggeachte heer, en in deze omstandigheden meer dan ooit.’

‘Ik ben blij, dat gij niet zoo heel slecht van mij denkt. Binnen een uur tijds zult gij opheldering verkrijgen over mijn gedrag. Wat zal ik meer doen? Stort je hart gerust voor mij uit.’

Jaap dacht een oogenblik na.

‘Baron,’ zeide hij, ‘ik ben maar een alledaagsch man en wensch niets meer dan een vredig leven met mijn vrouw te leiden. Gij hebt zeer veel invloed op haar. Als gij haar iets beveelt, dan zal zij het zeker doen. Vraagt gij mij nu, of gij nog iets voor mij doen kunt, dan antwoord ik rondborstig, of gij mij beloven wilt haar nimmer weer te zien. Niet, dat daar eenig kwaad in steekt, mijnheer, maar uw tegenwoordigheid zou ons huiselijk geluk kunnen verstoren. Wanneer ik naar haar terugkeer, wilt gij dan voor goed wegblijven?’

Zooals reeds gezegd is, hadden zij elkaar bij het kruis ontmoet. Er was nergens een levend wezen te bespeuren en Jaap bij den arm nemend, liep de baron nu de vier trappen op, legde zijn hand op het kruis en zeide:

‘Hayward, ik zweer u bij dezen heiligen steen, dat ik u noch uw vrouw ooit weder door mijn tegenwoordigheid zal verontrusten.’

Toen Jaap deze wonderlijke gebeurtenis aan den schrijver van dit verhaal mededeelde, verklaarde hij dat op dat oogenblik het rosachtige licht der ondergaande zon met bovenaardschen gloed het gelaat van den baron en het steenen kruis bescheen, toen de plechtige eed werd afgelegd. Jaap zeide dat het een oogenb[l]ik was alsof er een bliksemschicht uit het oog van den baron schoot, zooals hij nog nimmer bij een sterfelijk wezen had beschouwd.

Er viel nu niets meer te doen of te bespreken. Jaap begeleidde zijn nooit te vergeten kennis naar het rijtuig, sloeg het portier achter hem dicht, wuifde met zijn hoed en van dat uur af zagen de baron en hij elkaar op aarde nooit weder.

Met enkele woorden willen wij mededeelen hoe het Margareta was gegaan, terwijl de voorafgaande gebeurtenissen plaats grepen.

Toen zij haar geleider, den heer Vine, had verlaten, was zij werktuigelijk den kant, waar de rijtuigen stonden, opgeloopen, meer nog om aan zijn oog te ontsnappen, dan wel met eenig ander bepaald doel.

Terwijl zij daar zoo stond hoorde zij zich bij haar naam roepen en zich omkeerende, zag zij haar vreemden vriend, dien zij, zoo niet dood, dan toch mijlen ver waande. Hij wenkte en zij liep naar hem toe.

‘Je bent ziek — je bent ongelukkig,’ zeide hij, haar vriendelijk in het gelaat ziende. ‘Waar is je man?’

Zij deelde hem in korte woorden haar treurig vermoeden mede, dat Jaap van haar was weggeloopen.

De baron dacht een oogenblik na en vroeg toen naar eenige bijzonderheden betreffende den laatsten tijd. Hierop zeide hij: ‘Wij zullen hem samen wel terugvinden, — stap maar gerust bij mij in.’

Op dit bevel van den baron was zij zoo gedwee als een kind in het rijtuig gestegen en daar zat zij naast hem, tot het hem behaagde het stilzwijgen te verbreken, hetgeen hij niet deed alvorens zij een eind buiten de stad waren en de baron zekerheid meende te hebben, dat Jaap zich niet langs den straatweg naar Londen van Margareta verwijderde.

‘Het zal vergeefsche moeite zijn nog verder in deze richting voort te rijden,’ zeide hij. ‘De aangewezen weg is nu zeker u regelrecht naar zijn woning te brengen. Daarna zal ik alleen terugkeeren en hem aan u terugbrengen, als mijn overredingskracht hem daartoe kan bewegen.’

‘Ik behoef toch niet zonder hem naar zijn woning te gaan, mijnheer de baron,’ zeide zij op bevenden toon.

‘Niet behoeven!’ antwoordde hij op meesterachtigen toon. ‘Mag ik u herinneren, Margareta Hayward, dat uw plaats in het huis van uw echtgenoot is. Voor gij daar zijt hebt gij niet het minste recht een oordeel te vellen over zijn gedrag, hoe verkeerd dit ook zijn moge. Waarom hebt gij die woning verlaten?’

‘Ik weet het zelf niet, mijnheer,’ fluisterde zij, terwijl haar tranen op haar hand neerdroppelden.

‘Wist gij dan niet, dat gij daar behoordet te zijn?’

‘Ja, mijnheer.’

‘Dus zijt gij verplicht daarheen terug te keeren.’

De baron bleef nu in een langdurig stilzwijgen verzonken en liet onwillekeurig zijn oog op haar rusten. Allerlei gedachten rezen eensklaps in zijn brein op, na deze bestraffende woorden.

Margareta had zich, zonder een oogenblik te bedenken, aan hem overgegeven. Haar echtgenoot had haar naar alle waarschijnlijkheid verlaten. Zij was geheel in zijn macht en zij bevonden zich op den straatweg.

Dat hij met zijn eersten aandrang om haar te verzoeken hem te vergezellen, niet anders bedoelde dan zijn woorden te kennen gaven, valt niet te betwijfelen. Dat zijn tweede opwelling van een geheel anderen aard was, werd weldra geopenbaard, hoewel in het eerst niet aan haar, want zij was te zeer ontsteld om op te letten waar zij heen reden. In plaats van regelrecht naar Jaap’s woning te rijden, volgde de baron, geheel onder den invloed van haar weerzin om naar huis terug te keeren als Jaap haar ontrouw was geworden, den straatweg, tot de koetsier op een gegeven teeken rechtsaf stuurde.

Zij naderden weldra de kust. Het rijtuig hield stil. Margareta ontwaakte uit haren droom.

‘Waar zijn wij?’ zeide zij, met schrik uit het raampje starend. Voor haar was een half cirkelvormige inham tusschen rotsen, en in het midden van den inham dreef een jacht.

‘Op een kleine landingsplaats aan zee, waar mijn jacht voor anker ligt,’ zeide hij op verleidelijken toon. ‘Nu, Margareta, binnen vijf minuten kunnen wij aan boord zijn en over een half uur kunnen wij wegstoomen naar alle hoeken van de wereld. Ga je met mij mede?’

‘Ik kan niet,’ zeide zij eenvoudig.

‘Waarom niet?’

‘Omdat Jaap niet bij mij is, en misschien zou hij het mij kwalijk nemen, als het hem ter oore kwam.’

Toen scheen Margareta eensklaps haar toestand te doorzien: zij werd zoo wit als een doek en met een blik vol zielsangst staarde zij hem aan. Zij hief haar saamgevouwen handen naar hem op. ‘O, heer!’ hijgde zij, ‘eens redde ik u het leven — wees mij om Godswil genadig!’

Baron Xanten wendde zijn gelaat af, opende het portier en steeg haastig even uit. Na verloop van eenige seconden verliet het rijtuig de kust en reed denzelfden weg terug, dien zij gekomen waren.

Binnen een half uur bereikten zij Stickleford en Jaap Hayward’s woning. De baron steeg het eerst uit en vroeg haar door het geopend raampje:

‘Margareta, kun je mij een slechte opwelling vergeven, die, ik zweer het je, geheel onvoorbedacht was? Als je kunt reik mij dan de hand ter verzoening.’

Zij deed dit niet, maar kon hem toch niet verbieden haar bij het uitstijgen behulpzaam te zijn.

Hij scheen diep berouw te hebben over zijn verkeerde handelwijze en toen zij dit bemerkte, zeide Margareta:

‘Ik vergeef het u, mijnheer, op ééne voorwaarde: dat gij mij mijn man terugzendt.’

‘Dat wil ik, als het in mijn macht is,’ zeide hij. ‘God zegen je en maak je gelukkig. Ik zal je nimmer terugzien!’ Hij keerde zich om, steeg in het rijtuig en was verdwenen.

Na verloop van eenige uren bereikte Jaap zijn woning. De vrouw, die in Vine’s afwezigheid op het huis paste, vertelde Jaap dat een dame, die met een rijtuig gekomen was, in de huiskamer op hem wachtte.

Jaap liep in allerijl naar boven en zag, half verscholen achter den grooten stoel, omringd van het schitterende huisraad, dat zoo lang op haar gewacht had, zijn vurig verbeide vrouw.

Margareta’s oogen stonden hol en afgemat. Zij wilde spreken, maar Jaap was haar voor.

‘Waarom of ik het deed, wilde je vragen,’ zeide hij. ‘Ik kan het niet zeggen. Wil je mij mijn wantrouwen vergeven? O, Margareta — je bent toch nog mijn Margareta! Maar hoe kon je er toe komen, je geheel aan den baron over te geven, zonder hem eerst beter te kennen?’

‘Hij zeide dat ik komen moest, en toen heb ik het gedaan,’ zeide zij snikkende.

‘Je gehoorzaamt dus blindelings?’

‘Ja, dat deed ik. Misschien heb ik daar niet goed aan gedaan.’

‘Ik weet het niet,’ zeide Jaap peinzend. ‘Ik houd hem voor een goed mensch.’

Margareta gaf geen naderen uitleg. Langzamerhand klaarde haar droevige stemming op en glimlachjes verdrongen de tranen en snikken, tot de oude heer Vine thuis kwam en Jaap naar beneden ging om hem te vertellen, dat alles in orde was. Hij verzocht zijn compagnon het nieuws aan Margareta’s vader over te brengen, die nog nergens van wist.

Baas Tucker hoorde de geschiedenis schijnbaar kalm aan; maar hij strafte zijn dochter, door in verscheiden weken niet bij haar te komen, tot hij ten laatste iets van vergiffenis mompelde en het verschil met Jaap ook bijlegde.

De mooie juffrouw Peach verdween met de noorderzon naar Budmouth, niet zonder een heimelijken wrok jegens Jaap en Margareta, die, zooals zij zeide, haar schandelijk hadden behandeld.

Wat den geheimzinnigen baron betreft, die zulk een invloed op hun leven had uitgeoefend, deze hield zijn woord en bleef voortaan een vreemdeling te Stickleford. Baron of geen baron, Engelschman of vreemdeling, hij had een buitengewone belangstelling tegenover Jaap betoond en diep berouw over een zwak oogenblik. Dat hij zich tot het jonge meisje meer aangetrokken had gevoeld dan hij iemand ter wereld zou durven bekennen, leed geen twijfel.

Na verloop van jaren liep het praatje, dat hij, in een vlaag van moedeloosheid, waaraan hij nog steeds lijdende was, een eind aan zijn leven had gemaakt. Niemand te Stickleford kon het echter met zekerheid bevestigen. Daar wordt hij nog steeds beschouwd als een soort van bovenaardsch wezen. Laten wij den sluier niet trachten op te lichten, want het zou misschien aan de waardigheid van zijn persoon afbreuk kunnen doen.

Toen Margareta hoorde, dat hij zeer waarschijnlijk overleden was, bleef zij eenigen tijd in gedachten verzonken en vergat zelfs voor een oogenblik haar kind in de wieg. Jaap, die bij den haard zat, zeide:

‘Ik geloof waarlijk, Margareta, dat het je leed doet.’

‘Ja, ja’, fluisterde zij, ‘het doet mij leed.’

‘En wanneer hij nu eens onverwacht voor ons verscheen en op bevelenden toon zeide: “Margareta, ga met mij mede!”’

‘Dan geloof ik niet, dat ik den moed zou hebben neen te zeggen’, antwoordde zij met een ondeugend gezicht. ‘Hij was een toovenaar voor mij. Ik geloof, dat hij het werkelijk was. Hij kon mij om zijn vinger winden.... Neen, toch niet’, voegde zij er bij toen zij het kindje hoorde schreien, ‘hij zou me nu niet meekrijgen.’

‘Nu,’ zeide Jaap vrij kalm (want ‘la jalousie retrospective’, zooals George Sand het uitdrukte, was bijna in hem uitgedoofd), ‘of gij het doen zoudt of niet, beste kind, hij zal nooit komen. Hij heeft het mij gezworen en hij was een man van zijn woord.’

Verantwoording

The Romantic Adventures of a Milkmaid van Thomas Hardy verscheen in juni 1883 in het Engelse weekblad The Graphic en het Amerikaanse Harper’s Weekly. De romantische avonturen van een melkmeisje, de eerste en bij mijn weten enige Nederlandse vertaling, verscheen al binnen enkele maanden als feuilleton in de Provinciale Overijsselsche en Zwolsche courant: verdeeld over twintig afleveringen waren de zeventien hoofdstukken van Hardy’s novelle daarin van vrijdag 7 tot zaterdag 29 september 1883 te lezen. Niets wijst erop dat deze anonieme vertaling later nog in boekvorm is uitgegeven; wel is ze ook in minstens één andere krant verschenen.

Het feuilleton is bijna volledig terug te vinden in de Provinciale Overijsselsche en Zwolsche courant (hierna POZC) op Delpher, de bron voor deze editie; onderaan deze tekst geef ik de Delpher-links naar de afzonderlijke afleveringen. Alleen de POZC van zaterdag 8 september 1883, die aflevering 2 moet hebben bevat, staat niet in Delpher. Gelukkig blijkt hetzelfde feuilleton, in een kleiner aantal langere afleveringen, van januari tot februari 1884 te zijn gepubliceerd in de Heldersche en Nieuwedieper Courant (hierna HNC), digitaal te raadplegen via het Kranten Regionaal Archief Alkmaar.

Ik heb de feuilletons in beide kranten niet minutieus vergeleken, maar een snelle blik leert al dat het duidelijk om dezelfde vertaling gaat, met alleen wat kleine redactionele verschillen. Zo wordt in HNC consequent ‘weêr’ en ‘neêr’ geschreven waar in POZC gewoon ‘weer’ en ‘neer’ staat. En het zinnetje ‘Eindelijk piepte zij even om den hoek heen’ aan het eind van hoofdstuk 1 luidt in HNC: ‘Eindelijk keek zij even om den hoek heen’. Omdat de verschillen verwaarloosbaar lijken, heb ik de HNC-versie van hoofdstuk 2 hier ingevoegd in de POZC-versie van de rest van de tekst. De reden om uit te gaan van de POZC-versie en niet van de HNC-versie is tweeledig: ten eerste is de POZC-versie de eerdere publicatie; ten tweede is die op Delpher te downloaden als tekstbestand, terwijl van de HNC alleen afbeeldingen online staan. Die tekst moet dus nog worden overgetikt of met OCR worden uitgelezen en gecorrigeerd, wat veel extra werk kost.

Bovenstaande tekst is een getrouwe weergave van het oorspronkelijke krantenfeuilleton in de oude spelling, met alleen een handvol correcties van evidente zetfouten, die steeds met vierkante haken zijn gemarkeerd. Wel zijn alle dubbele aanhalingstekens omgezet in enkele (en vice versa), en zijn ook alle ‘lage’ aanhalingstekens vervangen door moderne ‘hoge’ aanhalingstekens.

Wie deze vertaling uit 1883 met de Engelse brontekst wil vergelijken, bedenke dat de op internet circulerende versie van Hardy’s novelle daarvoor niet geschikt is. Zowel op Gutenberg.org als de Australische dependance daarvan, op de site van de Thomas Hardy Society en op The Thomas Hardy Short Story Page staat weliswaar het jaartal 1883 boven de novelle, maar het betreft daar steeds de tekstversie van de latere boekuitgave in A Changed Man and other tales (1913), die op tal van punten aanzienlijk van de oorspronkelijke tijdschriftpublicatie verschilt. Die tijdschriftpublicatie is natuurlijk de bron geweest voor deze eerste vertaling. De tekst daarvan is op internet niet te vinden, maar is wel beschikbaar in een voortreffelijke Penguin-bloemlezing onder redactie van Kristin Brady: The Withered Arm and Other Stories, 1874-1888 (Penguin, 1999).

De vier bijgevoegde illustraties zijn eveneens afkomstig uit de eerste Engelse publicatie in The Graphic en zijn van de hand van Charles Stanley Reinhart (1844-1896). Ze zijn te vinden op de site van de Thomas Hardy Association; op Victorianweb staat een kort artikel over de relatie tussen tekeningen en verhaal. Bij de Nederlandse vertaling zijn deze illustraties nooit afgedrukt, althans niet in de POZC en de NHC; maar omdat ze mij een welkome aanvulling lijken, heb ik ze in de tekst geplaatst vlak voor of vlak na het hoofdstuk waarop ze betrekking hebben.

Frank Lekens

maart 2019

Bronverwijzing

Links naar het feuilleton in de Provinciale Overijsselsche en Zwolsche courant in Delpher:

Aflevering 1

Aflevering 3

Aflevering 4

Aflevering 5

Aflevering 6

Aflevering 7

Aflevering 8

Aflevering 9

Aflevering 10

Aflevering 11

Aflevering 12

Aflevering 13

Aflevering 14

Aflevering 15

Aflevering 16

Aflevering 17

Aflevering 18

Aflevering 19

Aflevering 20

Links naar het feuilleton in de Heldersche en Nieuwedieper Courant in het Kranten Regionaal Archief Alkmaar:

Aflevering 1

Aflevering 2

Aflevering 3

Aflevering 4

Aflevering 5

Aflevering 6

Aflevering 7

Aflevering 8

Aflevering 9

Aflevering 10

Aflevering 11

Aflevering 12