Henry James

De leugenaar

anonieme vertaling

in 1890 verschenen in het blad De Huisvriend

Inhoud

Verantwoording

De leugenaar.

I.

II.

III.

Aantekeningen

Verantwoording

Deze contemporaine en anonieme vertaling van Henry James’ verhaal ‘The Liar’ verscheen in 1890 in Nederland in het maandblad De huisvriend (1880-1905), twee jaar na de eerste publicatie van het oorspronkelijke verhaal in The Century Magazine. De drie afleveringen van de Nederlandse vertaling (die overigens niet geheel samenvallen met de drie hoofdstukken waarin James zijn verhaal indeelde) zijn in hun geheel gedigitaliseerd door DBNL, waar ze ook op de website te lezen zijn. Daar staan ze echter verdeeld over verschillende webpagina’s (aflevering 1, 2 en 3). Voor dit e-boek heb ik de tekst van DBNL gekopieerd en samengevoegd tot één bestand.

De tekst wijkt op één punt af van de typografie in de oorspronkelijke publicatie (waarvan bij DBNL een pdf-bestand kan worden gedownload). Directe rede is oorspronkelijk gemarkeerd met een curieuze mix van aanhalingstekens: voor het aanhalingsteken openen is in De huisvriend steeds een guillemet gebruikt («), maar ter afsluiting zijn steeds reguliere dubbele aanhalingstekens gebruikt (”). In de digitale tekstversie van DBNL zijn deze beide leestekens consequent vervangen door enkele aanhalingstekens, en dat heb ik hier gehandhaafd.

Verder is het liggend streepje (—) uit De huisvriend op DBNL vervangen door een koppelteken (-); dat liggend streepje heb ik in deze tekstversie hersteld. Ook heb ik een paar kleine OCR-fouten gecorrigeerd.

Tot slot zijn in de oorspronkelijke publicatie drie verschillende typografische middelen gebruikt om woorden nadruk te geven: accénten, cursief en spatiëring. Die laatste twee typografische kenmerken zijn in de digitale versie van DBNL verdwenen, maar heb ik in deze tekst zo goed mogelijk proberen te herstellen aan de hand van het pdf-bestand met de volledige scans. Het is natuurlijk wel goed mogelijk dat ik daarbij nog wat woorden over het hoofd heb gezien.

De teksten in De huisvriend werden verlucht met illustraties die geen relatie hadden met de omringende tekst (zoals hedendaags tijdschriften soms verlucht zijn met reclame). Die illustraties zijn op DBNL te bekijken, maar zijn weggelaten uit deze leesversie.

Tot slot heb ik enkele voetnoten aan het verhaal toegevoegd ter duiding van enkele historische of literaire verwijzingen, en om op een enkel opvallend aspect van de vertaling te wijzen.

De omslagillustratie is een uitsnede uit Bezoek aan het atelier (1883) van David Oyens (1842-1902), in het Dordrechts Museum.

Wie meer van Henry James wil lezen, raadplege mijn homepage en mijn blog.

Frank Lekens, 2020

https://franklekens.blogspot.com/

https://fmlekens.home.xs4all.nl/vertalingen/index.htm

De leugenaar.

Naar Henry James.

I.

De trein was een half uur te laat, en de rit van het station duurde langer dan hij gedacht had, zoodat, toen hij het huis bereikte, de bewoners reeds naar hunne kamers waren gegaan om zich te kleeden voor het diner, en hij regelrecht naar de voor hem bestemde logeerkamer werd gebracht. De gordijnen van dit toevluchtsoord waren neergelaten, de kaarsen waren aangestoken, het vuur brandde helder, en nadat de bediende hem gezwind van kleeding had helpen verwisselen, maakte het gezellige vertrekje een aangenamen indruk op hem: het scheen beloften te doen hooren van een aangenaam tehuis, afwisselend gezelschap, gesprekken, kennismakingen, verfijnde genoegens, gezwegen dan nog van een zeer goed onthaal. Hij had het te druk met zijne bezigheden om vele bezoeken ten plattelande af te leggen; maar hij had menschen, die daar meer tijd voor hadden, hooren spreken van buitenverblijven, waar ‘men zeer zijn best voor u doet.’ Hij voorzag dat de eigenaars van Stayes zeer hun best voor hem zouden doen. Als hij zich op een buitenverblijf bevond, keek hij in zijn slaapkamer altijd het eerst naar de boeken op het rekje en de platen aan de muren; hij was van oordeel, dat deze dingen een soort van maatstaf aangeven voor de ontwikkeling en zelfs voor het karakter van den gastheer en diens gezin. Schoon hij voor het oogenblik slechts weinig tijd had om zich aan een dergelijk onderzoek te wijden, was een vluchtige inspectie reeds voldoende om hem te overtuigen, dat de litteratuur wel, als gewoonlijk, hoofdzakelijk van Amerikaanschen en humoristischen aard was, maar dat de kunst toch niet bestond uit de waterverf-studiën der kinderen of uit ‘mooie’ gravures. De muren waren behangen met ouderwetsche lithographieën, meerendeels portretten van landedellieden met hooge kragen en ruiterhandschoenen; dit bracht hem tot het besluit — en het was wèl aanmoedigend — dat de traditie der portretkunst hier in eere gehouden werd. Men vond er den gebruikelijken roman van Le Fanu, voor het beddetafeltje (op een buitenplaats de ideale lectuur voor de uren na middernacht).[1] Oliver Lyon kon zich ternauwernood weerhouden er aan te beginnen, terwijl hij de kraag van zijn overhemd dichtknoopte.

Misschien was dit de reden, waarom hij niet alleen iedereen in de groote zaal aanwezig vond, toen hij beneden kwam, maar ook aan de haast waarmee men onmiddellijk aan tafel ging, kon bemerken dat men op hem gewacht had. Er was geen tijd meer om hem aan eene dame voor te stellen, want hij liep, te midden van een groep ongepaarde heeren, zonder dit aanhangsel voort. De heeren bleven achteraan drentelen, langs de randjes en de kantjes, als gewoonlijk, terwijl men de deur der eetzaal binnentrad; en de ontknooping van deze kleine komedie was, dat hij het laatst van allen op zijne plaats kwam. Dit deed hem begrijpen, dat hij zich in een vrij voornaam gezelschap bevond; want indien hij zich vernederd had gevoeld (wat niet het geval was), zou hij zich niet hebben kunnen troosten met de overweging, dat zoo iets volkomen natuurlijk was bij een jong, onbekend, worstelend kunstenaar. Hij kon zich, helaas! in zijne gedachten niet langer voorstellen als zeer jong; en al was zijne positie ook niet zoo schitterend als zij wel wezen kon, mocht hij haar volgens recht en billijkheid toch niet langer een worsteling noemen. Hij was zoo iets wat men een beroemdheid noemt, en hij bevond zich hier blijkbaar in een gezelschap van beroemdheden. Dit denkbeeld prikkelde des te meer de nieuwsgierigheid, waarmede hij de beide zijden der lange tafel overzag, terwijl hij zijne plaats innam.

Het was een talrijk gezelschap: vijfentwintig personen; eigenlijk een slechte gelegenheid voor hem om hier te komen, naar hij meende. Hij zou niet omringd zijn door de stilte, die zoo onmisbaar is om goed te kunnen werken; maar met dat al had het toch nooit een nadeeligen invloed op zijn werk uitgeoefend, wanneer hij in zijne rustpoozen het schouwspel des menschelijken levens voor zich zag. En ofschoon hij het niet wist: het was nooit rustig op Stayes. Wanneer hij goed werkte, bevond hij zich in dien gelukkigen toestand — de gelukkigste van allen voor een kunstenaar — waarin de dingen over het algemeen medewerken tot zijn bepaalde denkbeeld en er mede samensmelten: het voorthelpen en rechtvaardigen, zoodat hij voor het oogenblik een gevoel heeft alsof hem niets ter wereld kan overkomen, ook al ware het in den vorm van ramp of lijden, of het geeft een zekeren steun aan de uitwerking van zijne plannen. Bovendien was er iets opvroolijkends (hij had het vroeger reeds gevoeld) in de snelle verandering van tooneel: dezen sprong, in de schemering van den namiddag, uit het mistige Londen en zijn oude atelier naar een middenpunt van feestelijkheden in het hartje van Hertfordshire en naar een half gespeeld drama, een drama van schoone vrouwen en aanzienlijke mannen, en van verrukkelijke orchideeën in zilveren vazen. Hij bemerkte, als een niet onbelangrijk feit, dat een der schoone vrouwen naast hem was gezeten; aan zijn anderen kant zat een heer. Maar hij bemoeide zich voorloopig niet veel met zijne buren; zijne blikken waren voortdurend bezig om in alle richtingen naar Sir David te zoeken, dien hij nog nooit gezien had en naar wien hij nu natuurlijk zeer nieuwsgierig was.

Blijkbaar bevond Sir David zich echter niet aan tafel, eene omstandigheid die voldoende werd opgehelderd door de andere omstandigheid, welke zoo ongeveer het eenige uitmaakte wat onze vriend van hem wist: zijn negentigjarige leeftijd. Oliver Lyon had zich zeer verheugd in het vooruitzicht op de hem geschonken gelegenheid om een negentigjarige te schilderen; en hoewel de afwezigheid van den ouden man aan het diner iets van een teleurstelling had (het was een gelegenheid te minder om hem waar te nemen vóór hij aan ’t werk ging), scheen het een bewijs, dat hij min of meer een gewijde en misschien daarom een bezielende reliquie was. Lyon bespiedde nu met des te grooter belangstelling zijn zoon, — waarbij hij zich met verwondering afvroeg, of het glazige waas van diens wangen was overgeërfd van Sir David. Dat zou verrukkelijk zijn om te schilderen bij zoo’n ouden man: de verwelkte ruigte van een winterappel, vooral indien er nog leven in het oog was en het witte haar den killen blik deed uitkomen! Het haar van Arthur Ashmore had een echt zomerschen gloed, maar Lyon was blijde dat zijn opdracht strekte om den vader op het doek te brengen, en niet den zoon, hoewel hij den eerstgenoemde nog nooit gezien had en de ander daar thans tegenover hem zat in al het streelende gevoel eener welgeslaagde gastvrijheid. Arthur Ashmore was een goed, frischkleurig, diknekkig Engelsch edelman, maar hij vormde daarom nog geen onderwerp voor een schilderij; hij kon een boer geweest zijn, maar ook evengoed een bankier, — hij miste alle homogeniteit. Mevr. Ashmore vulde de onvolkomenheid niet aan; zij was een groote, opgeruimde, bewegelijke vrouw, die evenals haar echtgenoot iets geweldig nieuws in haar voorkomen had: een uiterlijk dat iemand min of meer aan versch vernis deed denken (Lyon kon niet zeggen of het door haar tint of door hare kleederen kwam), zoodat men den indruk kreeg alsof zij eigenlijk in een vergulde lijst behoorde te zitten, en men onwillekeurig naar het nommer keek, waarop zij in den catalogus of op de prijslijst te vinden was. Zij was als ’t ware eigenlijk reeds een slecht, maar kostbaar portret, afgeraffeld door een beroemde hand, en Lyon gevoelde niet den minsten lust om dit werk te copieeren. De mooie vrouw aan zijn rechterkant was in gesprek met haren buurman, en de heer aan zijn anderen kant had iets schuws en schrikachtigs in zijn blik, zoodat hij al den tijd had om zich te verdiepen in zijn geliefkoosd vermaak, namelijk achtereenvolgens al de gezichten gade te slaan. Deze gelaatsstudie verschafte hem het grootste genot dat hij kende, en dikwijls beschouwde hij het als een zegen, dat het menschelijk masker hem belangstelling inboezemde, of dat het zoo goed aan zijne bestemming als masker voldeed (soms was het succes al zéér duidelijk merkbaar), nu hij eenmaal zijn leven gewijd had aan het weergeven van dat masker. Ook al vormde Arthur Ashmore geen bezielend onderwerp om te schilderen (er kwam een zeker angstig vermoeden bij hem op, dat Mevr. Arthur, wanneer het hem gelukt was haren schoonvader goed te treffen, het in haar hoofd zou krijgen dat hij zich nu de eer waardig had getoond om haren echtgenoot ‘onder handen te nemen’) — en al had hij er ook wat minder uitgezien als een bladzijde schrift (mooi genoeg om gedrukt en in een bloemrand gezet te worden) zonder komma’s en punten, zou die toch altijd nog een kersversche, blinkende oppervlakte gehad hebben. Maar die heer, die vier plaatsen verder zat, — wie en wat was die toch wel? Zou die een goed sujet zijn, of was zijn gelaat niets anders dan het leesbare naamplaatje zijner identiteit, gepolijst door middel van zorgvuldig wasschen en scheren: de minste van al de welvoegelijkheden, die er aan hem op te merken waren? Dit gelaat boeide Oliver Lyon: het trof hem reeds bij den eersten oogopslag als zeer schoon. De heer kon nog jong genoemd worden, en zijne trekken waren regelmatig: hij had dichtgevulde, blonde knevels, aan de punten naar boven gekruld, — een schitterend, krijgshaftig, bijna avontuurlijk voorkomen, en een groote, fonkelende doekspeld midden op zijn overhemd. Hij deed zich voor als een schoone, verzadigde ziel, en Lyon bemerkte, dat er zich overal waar hij zijn vriendelijken blik liet rusten, een aangenaam schijnsel verspreidde, als van de stralen der Septemberzon, — alsof hij perzikken en druiventrossen, ja zelfs menschelijke aandoeningen, kon doen rijpen door er naar te kijken. Het eenige wat hem misstond, was een zekere mengeling van het nauwgezette en het buitensporige, alsof hij een gelukzoeker was, die zich met buitengewoon goeden uitslag voor een fatsoenlijk man trachtte uit te geven, of een fatsoenlijk man, die op den inval was gekomen om met een paar heimelijk medegenomen wapens uit te gaan. Hij kon ook een onttroond vorst zijn geweest, of de oorlogscorrespondent van een nieuwsblad; hij was evenzeer de vertegenwoordiger van den ondernemingsgeest, als van de traditie van goede manieren en slechten smaak. Lyon geraakte eindelijk in gesprek met de naast hem gezeten dame, — zij ontsloegen elkaar, zooals hij reeds dikwijls aan groote diners had moeten doen, van een voorafgaande wederzijdsche voorstelling, — en de aanleiding tot hun gesprek vormde zijne vraag, wie die heer toch was.

‘O, dat is Colonel Blacking; wist ge dat niet?’

Lyon wist het niet, en hij vroeg dus om verdere inlichtingen. Zijne buurvrouw had gezellige manieren en was blijkbaar gewoon, de overgangen te bespoedigen; zij wendde zich om met een stelselmatige beweging, zooals een geroutineerd kok van de eene sauspan in de andere kijkt. ‘Hij is heel lang in Indië geweest, — hij is immers erg beroemd?’ vroeg zij. Lyon moest eerlijk bekennen, dat hij nog nooit van hem gehoord had; waarop zij voortging: ‘Enfin, misschien is hij ’t niet; maar hij zegt dat hij het is, en als ge het denkt, komt het toch op hetzelfde neer, niet waar?’

‘Als gij het denkt?’

‘Ik bedoel, als hij het denkt, — dat is toch evengoed, zou ik zeggen?’

‘Bedoelt gij dat hij iets zegt, wat niet waar is?’

‘Och hemel, neen, — want ik heb er nooit het rechte van geweten. Hij is buitengewoon geestig en onderhoudend, — werkelijk de geestigste van allen die hier zijn, tenzij gij het van hem wint, natuurlijk. Maar dat kan ik nu nog niet zeggen, wel? Ik kan alleen oordeelen over de menschen die ik ken; ik zou zeggen dat dit beroemdheid genoeg is!’

‘Genoeg voor hen?’

‘O, ik zie wel dat gij geestig zijt. Genoeg voor mij! Maar ik heb van u gehoord,’ vervolgde de dame. ‘Ik ken uwe schilderijen; ik bewonder ze. Maar ik zou u niet voor den maker aangezien hebben.’

‘Het zijn meerendeels portretten,’ zeide Lyon; ‘en gewoonlijk leg ik mij niet het meest op mijne eigene gelijkenis toe.’

‘Ik begrijp wat gij meent. Maar zij hebben meer kleur. En nu zijt gij gekomen om hier iemand te doen?’

‘Ik ben uitgenoodigd, Sir David te doen. Het is eigenlijk een teleurstelling voor mij, dat ik hem van avond niet hier zie.’

‘O, hij gaat al vroeg te bed, op een erg onnatuurlijken tijd, — om acht uur, of iets van dien aard. Gij weet zeker wel, dat hij eigenlijk een oude mummie is.’

‘Een oude mummie?’ herhaalde Oliver Lyon.

‘Ik bedoel, dat hij een half dozijn vesten en dergelijke dingen draagt. Hij is altijd koud.’

‘Ik heb hem nooit gezien, en ook nooit een portret of photographie van hem,’ zeide Lyon. ‘Het verwondert mij, dat hij nooit iets van dien aard heeft laten maken, — dat men er al die jaren mede gewacht heeft.’

‘O, dat komt dat hij bang was, weet ge; het was een soort van bijgeloof. Hij hield er zich verzekerd van, dat hij, zoodra er iets dergelijks gemaakt werd, onmiddellijk daarna zou sterven. Hij heeft pas vandaag zijne toestemming gegeven.’

‘Is hij dan nu bereid om te sterven?’

‘Och, nu hij zoo oud is, bekommert hij er zich niet om.’

‘Nu, ik hoop dat ik hem niet den dood zal aandoen,’ zeide Lyon. ‘Het was dus wel wat onnatuurlijk van zijn zoon, mij hier te laten komen.’

‘O, zij hebben er niets bij te winnen, — het is alles reeds van hen!’ hernam zijne dischgenoote, alsof zij die woorden volkomen letterlijk had opgevat. Hare spraakzaamheid had iets stelselmatigs: zij was bij het familiariseeren even ernstig, als zij bij het whisten zou geweest zijn. ‘Zij doen wat zij goedvinden — zij halen het heele huis vol volk — zij hebben carte blanche.’

‘Ik begrijp u, — maar de titel dan toch nog.’

‘Nu ja, maar wat is dat?’

Onze kunstenaar schoot hier in een lach, zoodat zijne buurvrouw hem verbaasd aanzag. Vóór hij zijn gelaat in een effen plooi gebracht had, was zij weer druk aan ’t praten met haren anderen buurman. De heer aan zijn linkerhand waagde eindelijk een opmerking, en nu voerden zij samen een stuksgewijs gesprek. Deze persoon vervulde daarbij zijne taak niet zonder moeite: hij sprak een volzin uit op de wijze zooals een dame een pistool afvuurt, angstig naar den anderen kant kijkend. Om den hem toegekaatsten bal op te vangen, was Lyon genoodzaakt zijn oor luisterend zijwaarts te buigen; en bij die telkens herhaalde beweging kreeg hij eenige minuten later een dame in ’t oog, die aan denzelfden kant zat, even voorbij den heer met wien hij thans in gesprek was geraakt. Haar profiel was naar hem toe gekeerd, en bij den eersten oogopslag was hij alleen getroffen door hare schoonheid; daarna volgde er een nog veel aangenamer indruk: een gewaarwording van schemerachtige herinnering aan vriendschappelijk verkeer. Hij had haar niet oogenblikkelijk herkend, enkel en alleen wijl hij in de verste verte niet verwacht had haar hier te zullen zien; hij had haar reeds in zoo langen tijd nergens ontmoet, en ook nooit iets van haar gehoord. Zij leefde dikwijls in zijne gedachten, maar zij was geheel van zijn levensweg verdwenen. Hij dacht soms tweemaal per week aan haar, — wat wel zéér dikwijls mag genoemd worden met betrekking tot iemand, die men in twaalf jaar niet gezien heeft. Een oogenblik nadat hij haar herkend had, gevoelde hij weer, hoe zij toch wel wezenlijk de éénige was, die er zóó uitzag: want van het bekoorlijkste hoofd ter wereld (en dat had deze dame) kon er geen wedergade bestaan. Zij leunde een weinig voorover; zij bleef voortdurend in profiel, blijkbaar luisterend naar iemand, die aan haren anderen kant zat. Zij luisterde, maar tegelijkertijd keek zij; en onwillekeurig volgde Lyon de richting harer oogen. Zij waren gevestigd op den heer, dien men hem als Colonel Blacking had aangeduid, — en wel, naar het hem voorkwam, met zeker stil welbehagen. Dit was niet onverklaarbaar, want de Colonel was er ontegenzeggelijk wel de man naar, om den belangstellenden blik eener vrouw op zich te vestigen; doch Lyon gevoelde er zich eenigszins teleurgesteld over, dat zij hem zoo lang naar haar kon laten zien, zonder hem een blik te gunnen. Er bestond tot op den huidigen dag geen band tusschen hen, en hij kon geene rechten op haar doen gelden; maar zij moest toch geweten hebben dat hij komen zou (het was natuurlijk wel niet zoo’n wereldschokkende gebeurtenis, maar zij kon toch niet hier in huis gelogeerd zijn, zonder er van gehoord te hebben), en het was niet te denken, dat dit haar volkomen onverschillig zou hebben gelaten.

Zij keek naar Colonel Blacking alsof zij op hem verliefd was: een zonderling geval voor de hooghartigste en gereserveerdste van alle vrouwen. Maar zonder twijfel was alles in orde, wanneer haar echtgenoot het goed vond of het niet bemerkte; hij meende er iets van gehoord te hebben, zoo ter loops, jaren geleden, dat zij getrouwd was, en hij hield er zich verzekerd van (daar hij niet had vernomen, dat zij weduwe was geworden) dat hier ook de gelukkige man aanwezig was, wien zij had toegestaan wat zij geweigerd had aan hem, den armen candidaat-kunstenaar te Munchen. Colonel Blacking scheen niets te bemerken, en deze omstandigheid — onbestaanbaar genoeg! — ergerde Lyon meer, dan dat zij hem verheugde. Eensklaps keerde de dame haar hoofd om, waardoor zij onzen held haar volle gelaat te zien gaf. Hij had zóó stellig op een groet gerekend, dat hij oogenblikkelijk glimlachte, zooals een aangestooten volle beker overloopt; maar zij liet zijn glimlach onbeantwoord, keerde haar hoofd weer af en liet zich achterwaarts in haar stoel vallen. Al wat haar gelaat op dit oogenblik zeide, was: ‘Gij ziet dat ik nog even mooi ben als vroeger.’ Waar hij in gedachten bijvoegde: ‘Ja, en dat doet mij nog evenveel genoegen!’ Hij vroeg aan den jongen man naast hem, of hij ook wist, wie die mooie vrouw was, op den vijfden stoel van hem af. De jonge man boog zich even naar voren, wierp een blik ter zijde, en antwoordde toen: ‘Ik geloof dat het mevrouw Blacking is.’

‘Bedoelt ge zijne vrouw — van dien man daar?’ En Lyon wees den heer aan, omtrent wien zijn andere buurman hem inlichtingen had gegeven.

‘O, is dat mijnheer Blacking?’ vroeg de jonge man, die hiervan niet volkomen zeker scheen. Hij bekende volmondig zijne onzekerheid, maar verklaarde haar door de opmerking, dat er zoovele menschen aan tafel waren en hij pas den vorigen dag hier gekomen was. Zóóveel wist Lyon nu echter zeer stellig, dat mevrouw Blacking verliefd was op haren man, en nu wenschte hij meer dan ooit, dat hij zelf haar man geworden was.

‘Zij is zeer trouw,’ zeide hij onwillekeurig, drie minuten later, tot de dame aan zijne rechterhand. Hij voegde er bij, dat hij mevrouw Blacking bedoelde.

‘O zoo, kent gij haar dan?’

‘Ik heb haar in vroeger tijd gekend — toen ik buitenslands vertoefde.’

‘Maar waarom vroegt ge mij dan naar haren echtgenoot?’

‘Juist om die reden. Zij is later getrouwd, — ik wist zelfs niet, hoe zij tegenwoordig heet.’

‘En hoe weet gij het dan nu?’

‘Deze heer heeft het mij zooeven gezegd, — hij schijnt het te weten.’

‘Ik wist niet dat hij iets wist,’ zeide de dame, voor zich uitziende.

‘Ik geloof niet, dat hij iets anders weet dan dat.’

‘Dan hebt gij uit u zelven ontdekt, dat zij trouw is. Wat bedoelt ge daarmede?’

‘O, gij moet mij niet ondervragen, — ik zou ú gaarne iets willen vragen,’ zeide Lyon. ‘Wat zegt gij allen hier van haar?’

‘Gij vraagt te veel! Ik kan alleen voor mij zelve spreken. Ik zou zeggen, dat zij wat ruw is.’

‘Dat komt alleen doordat zij eerlijk en rechtschapen is.’

‘Wilt gij daarmeê zeggen, dat ik meer van de menschen houd naarmate zij mij meer teleurstellen?’

‘Ik geloof dat wij allen dat doen, zoolang wij ze niet door en door kennen,’ zeide Lyon. ‘En daarbij is er iets in haar gelaat — een soort van Romeinsch type, in weerwil dat zij zulke echt Engelsche oogen heeft. Inderdaad, zij is door en door Engelsch; doch haar tint, haar laag voorhoofd en dat prachtige smalle golfje in haar donker haar maken, dat zij er uitziet als een soort van verheerlijkte contadina.’

‘Ja, en zij steekt altijd spelden en pijlen in haar kapsel, om dat effect te verhoogen. Ik moet zeggen, dat haar echtgenoot mij beter bevalt; hij is zoo geestig.’

‘Nu, toen ik haar kende, waren er geene vergelijkingen in haar nadeel te maken. Zij was in alle opzichten de prachtigste verschijning te Munchen.’

‘Te Munchen?’

‘Hare familie woonde daar; zij waren niet rijk: eigenlijk altijd op bezuinigingen bedacht, en in Munchen was het zeer goedkoop leven. Haar vader was de jongere zoon van een adellijk geslacht; hij was voor de tweede maal gehuwd, en had heel wat kleine mondjes te vullen. Zij was het kind der eerste vrouw en hield niet veel van hare stiefmoeder; maar voor hare kleine broertjes en zusjes was zij een engel. Ik heb eens een schets van haar gemaakt als Werther’s Charlotte, bezig met brood te snijden en boterhammen te smeren, terwijl het kleine volkje zich om haar heen verdrong. Al de kunstenaars in de stad waren op haar verliefd, maar zij keek “zulk soort menschen als wij” toen met den nek aan. Zij was geweldig trotsch — dat verzeker ik u; maar toch niet verwaand of nuffig: zij was ongekunsteld, openhartig en vriendelijk genoeg. Zij deed mij dikwijls denken aan Ethel Newcome van Thackeray.[2] Zij vertelde mij, dat zij wel een goed huwelijk moest doen; dit was het éénige, waarmede zij hare familie kon helpen. Gij zult mij zeker wel kunnen zeggen, of zij een goed huwelijk heeft gedaan?’

‘Heeft zij dat aan u verteld?’ vroeg Lyons buurvrouw glimlachend.

‘O, natuurlijk heb ook ik haar een aanzoek gedaan. Maar blijkbaar denkt zij zelve zoo,’ voegde hij er bij.

Toen de dames van tafel opstonden, verzocht de gastheer, als gewoonlijk, dat de heeren wat bijeen zouden schikken, zoodat Lyon recht tegenover Colonel Blacking kwam te zitten. De conversatie liep hoofdzakelijk over het wild, want het was blijkbaar een dag van groote beteekenis op het jachtveld geweest. De meeste heeren deelden elkaar hunne avonturen en meeningen mede, maar de welluidende stem van Colonel Blacking was in dit jagerkoor het duidelijkst hoorbaar. Het was een helder, frisch, en toch mannelijk orgaan, juist een stem zooals, naar Lyon’s meening, zulk een ‘mooie man’ behoorde te hebben. Uit de door hem gemaakte opmerkingen bleek, dat hij een zeer stout ruiter was, iets wat Lyon dan ook ontwijfelbaar van hem verwacht had. Toch was hij in de verste verte geen bluffer, want zijne toespelingen van dien aard hadden altijd iets ongedwongens en zakelijks; maar het waren allen veel te gevaarlijke proefnemingen, te veel ‘op een haar af.’ Lyon meende een poosje later te bespeuren, dat de aandacht, door het gezelschap aan de opmerkingen van den Colonel gewijd, niet in rechtstreeksche verhouding stond tot de belangstelling, die zij schenen in te boezemen; wat ten gevolge had, dat de spreker, die nu bemerkte dat hij ten minste wèl luisterde, hem als zijn particulieren toehoorder begon te behandelen en op hem zijne oogen vestigde terwijl hij sprak. Lyon behoefde dit alleen te beantwoorden met sympathieke en toestemmende blikken, en Colonel Blacking scheen al die sympathie en instemming te beschouwen als iets dat hem rechtens toekwam. Een in die buurt wonend landedelman was een ongeluk overkomen: hij had op een gevaarlijke plaats een val van het paard gedaan — even vóór den afloop der jachtpartij — en nu lieten de gevolgen zich zeer ernstig aanzien. Hij was op zijn hoofd neergekomen en bleef, volgens de laatste berichten, nog altijd bewusteloos: er had hoogstwaarschijnlijk een bloeduitstorting in de hersenen plaats gehad. Nu volgde er een breedvoerige gedachtenwisseling over de kansen op zijn herstel, of dit langzaam of spoedig zou plaats hebben, en of er eigenlijk wel eens van herstel sprake zou kunnen zijn; hetgeen den Colonel aanleiding gaf om onzen kunstenaar in vertrouwen, dwars over de tafel heen, mede te deelen, dat hij voor zich nooit wanhoopte aan iemand, al bleef zijne bewusteloosheid ook weken lang duren — weken aan weken — ja zelfs maanden. Hij boog zich wat voorover, om duidelijker verstaan te worden; Lyon deed hetzelfde, om beter te kunnen luisteren, en Colonel Blacking verhaalde nu, hoe hij uit persoonlijke ervaring wist, dat er feitelijk geen grens bestond voor den tijd gedurende welken iemand bewusteloos kon blijven, zonder dat er nog bepaald gevaar voor zijn leven bestond. Hij zelf had eens in Ierland een historie van dien aard gehad, jaren geleden; hij was uit een hoogen tentwagen gevallen, een paar maal om en om geduikeld, en op zijn hoofd te land gekomen. Iedereen dacht dat hij morsdood was, maar dat was hij niet; men droeg hem eerst naar de naastbijzijnde hut, waar hij een paar dagen lang in gezelschap van de varkens bleef liggen, en vervolgens naar een herberg in een naburige stad, — het scheelde niet veel of zij hadden hem onder den grond gestopt. Hij was totaal bewusteloos en gevoelloos geweest — zonder het minste of geringste besef van wat er om hem heen gebeurde — drie volle maanden achtereen; hij had geen aasje meer bespeurd van wat er op de wereld was of voorviel. Hij was zóó ver heen geweest, dat men niet bij hem kon komen, dat men hem geen voedsel kon geven, — dat men ternauwernood naar hem kon kijken. Dit had zoo geduurd totdat hij plotseling op een goeden dag zijne oogen weer had geopend — springlevend en wel!

‘Ik verzeker u op mijn woord van eer, dat het mij goed had gedaan, — het had mijn hersens rust gegeven!’ Hij scheen het voor uitgemaakt te houden, dat voor iemand als hij, die zulk een onvermoeid werkend brein had, deze gedwongen rustpoozen een goedgunstige beschikking der Voorzienigheid waren. Lyon vond zijn verhaal zeer treffend; zulk een wonderbaar geval van tijdelijk stilstaande levensgeesten herinnerde hem aan de schoone slaapster in het bosch. Hij aarzelde evenwel om die vergelijking te maken: zoo iets scheen naar oneerbiedigheid te zweemen, vooral toen Colonel Blacking zeide, dat het ‘maar een haar’ had gescheeld of men had hem levend begraven. Dit laatste was een zijner vrienden in Indië eens overkomen, — een beste kerel, van wien men niet anders dacht of hij was aan moeraskoorts gestorven, — zij stopten hem een, twee, drie, in een doodkist. Hij was juist bezig om de verdere lotgevallen van dien diep beklagenswaardigen man te vertellen, toen de heer Ashmore aanstalten maakte om op te staan en iedereen zijn voorbeeld volgde, ten einde zich naar het salon te begeven. Lyon bespeurde bij deze gelegenheid, dat niemand acht sloeg op hetgeen hij tot hem zeide. Zij liepen ieder langs hun kant van de tafel rond en kwamen zoo bij elkaar, terwijl de andere heeren nog wat heen en weer drentelden, alvorens de eetzaal te verlaten.

‘En bedoelt gij dus, dat uw vriend letterlijk levend begraven werd?’ vroeg Lyon, min of meer in spanning.

Colonel Blacking keek hem een oogenblik aan, alsof hij den draad van het gesprek reeds verloren had. Daarop verhelderde zijn gelaat, — en als het verhelderde, was het dubbel schoon. ‘Bij mijn ziel, hij werd in den grond gestopt!’

‘En liet men hem daar zoo?’

‘Hij bleef daar zoo liggen tot ik er bij kwam en hem er uit haalde.’

‘Tot u er bij kwam?’

‘Ik droomde van hem, — het is een allerzonderlingste geschiedenis: ik hoorde hem ’s nachts mij bij mijn naam roepen! Ik nam toen het besluit, hem te gaan opgraven. Ge moet weten, er zijn menschen in Indië — een soort van dierlijk ras, de “ghouls” — die graven schenden. Ik had er een soort van voorgevoel van, dat zij met hem het eerst zouden beginnen. Ik reed er regelrecht heen — ik verzeker u, als een pijl uit een boog; en, bij Jupiter! een paar van die schurken waren juist bezig, de aarde weg te spitten! Krak-krak! uit een paar revolverloopen, en zij liepen wat ze konden, dat behoef ik u niet te zeggen. En zoudt ge willen gelooven, dat ik zelf hem er met mijne eigene handen heb uitgehaald? De frissche lucht bracht hem bij, en het heeft hem volstrekt geen kwaad gedaan. Hij heeft zijn pensioen aangevraagd, — en dezer dagen is hij weer in ’t land gekomen; de vent zou voor mij door een vuur loopen!’

‘Dus riep hij u dien nacht?’ vroeg Lyon, geheel onder den indruk van dit verhaal.

‘Dat is juist het belangwekkendste van de zaak! Want, denk maar eens, wat is het eigenlijk geweest? Zijn geest was het niet, omdat hij niet dood was. En hijzelf was het óók niet, want dat kon niet. Het was noch het een noch het ander; maar wat was het dan? Zooals ge ziet: Indië is een vreemd land, — er zit daar iets geheimzinnigs in de lucht: men is er aan alle kanten omringd door dingen, die men niet verklaren kan.’

Zij gingen de eetzaal uit, en Colonel Blacking, die tusschen de voorsten medeliep, werd nu van Lyon gescheiden; maar een oogenblik later, vóór zij het salon bereikten, voegde hij zich weder bij hem. ‘Ashmore heeft mij zooeven gezegd, wie gij zijt. Natuurlijk heb ik reeds dikwijls van u gehoord, — het is mij zeer aangenaam, kennis met u te maken; mijne vrouw kent u reeds van vroeger.’

‘Ik hoor met genoegen, dat zij zich dit nog herinnert. Ik herkende haar aan tafel dadelijk, en vreesde reeds dat zij mij niet meer kende!’

‘O, ik zou wel durven zeggen, dat zij er te beschaamd toe was!’ zeide de Colonel, met schertsende meewarigheid.

‘Beschaamd voor mij?!’ hernam Lyon, op denzelfden toon.

‘Was het niet zoo iets van een schilderij? O ja, gij hebt haar portret geschilderd.’

‘Verscheidene malen,’ antwoordde de kunstenaar; ‘en het is zeer wel mogelijk, dat zij zich schaamt over hetgeen ik van haar gemaakt heb!’

‘Nu, dat was dan met mij niet het geval, waarde heer; bij het zien van die schilderij, die gij zoo goed waart haar cadeau te geven, werd ik voor het eerst verliefd op haar.’

‘Bedoelt gij die schilderij met de kinderen, — het snijden en smeren van boterhammen?’

‘Snijden en smeren van boterhammen! Och hemel, neen, — wijngaardbladen en een tijgervel, — een soort van Bacchante.’

‘O ja,’ zeide Lyon, ‘ik weet het al. ’t Was het eerste dragelijke portret, dat ik schilderde. Ik zou het nu nog wel weer eens willen zien.’

‘Vraag haar toch vooral niet, of zij het u nog eens wil laten zien, — zij zou zich doodschamen!’ riep de Colonel angstig.

‘Doodschamen?!’

‘Wij hebben er afstand van gedaan, — op de meest belangelooze wijze,’ zeide hij lachend. ‘Een oude vriend van mijne vrouw — hare familie had hem zeer intiem gekend, toen zij nog in Duitschland woonden — was er buitengewoon mede ingenomen: de Groothertog van Silberstadt-Schreckenstein, ge weet wel?[3] Hij kwam juist te Bombay terwijl wij daar waren; hij dweepte met uwe schilderij, zoodra hij haar zag (hij is een van de grootste Europeesche verzamelaars, weet ge), en hij zette er zulke oogen bij op, dat zij, op mijn woord van eer! — het was toevallig juist zijn verjaardag — hem zeide, dat hij het ding mocht hebben, om maar van hem af te wezen. Hij was letterlijk in de wolken; maar wij zijn de schilderij kwijt!’

‘Het was zeer vriendelijk van u,’ zeide Lyon. ‘Indien het stuk zich in een groote, beroemde collectie bevindt — een werk van mijne onrijpe jeugd — dan ben ik daar ten hoogste mede vereerd!’

‘O, hij heeft het medegenomen naar een van zijne kasteelen; ik weet niet recht welk, — hij heeft er zoo’n massa, weet ge. Hij zond ons, eer hij uit Indië vertrok, — om de beleefdheid te beantwoorden, — een prachtige oude vaas.’

‘Dat was meer, dan het ding waard was,’ merkte Lyon aan.

Colonel Blacking liet die opmerking onbeantwoord; hij scheen aan iets anders te denken. Een oogenblik later zeide hij: ‘Als gij bij gelegenheid ons in de stad wilt komen opzoeken, zal ik u de vaas eens laten zien.’ En terwijl zij het salon binnentraden, gaf hij den kunstenaar een vriendschappelijk ribbestootje. ‘Ga maar eens met haar praten, daar zit zij — zij zal verrukt zijn!’

Oliver Lyon liep slechts een paar stappen voort in het ruime salon; hij bleef een oogenblik staan, om te zien naar het vroolijke schouwspel van de door het lamplicht beschenen groep schoone vrouwen, naar de hier en daar geplaatste beelden, het groote plafond van wit en goud, de paneelen van oud damast, ieder in het midden met eene enkele beroemde schilderij behangen. Er heerschte eene met smaak getemperde weelde in het geheele tafreel en een glans als van de schitterende, over het tapijt golvende sleepen der costumes. Aan het achterste einde der zaal zat mevrouw Blacking, nagenoeg alleen; zij had zich neergezet op een kleine sofa, met een ledige plaats naast zich. Lyon durfde zich niet vleien, dat zij die plaats voor hèm had open gehouden; haar verzuim om zijn blijk van herkenning aan tafel te beantwoorden, was daarmede in tegenspraak, — maar toch voelde hij zich gedreven door eene onweerstaanbare begeerte om er heen te gaan en de ledige plaats te bezetten. Bovendien handelde hij met medeweten en op aansporing van haren echtgenoot; hij liep dus de zaal door, behoedzaam over de aanhangsels van de japonnen der dames heenstappende, en stond nu weldra voor zijne oude vriendin.

‘Ik hoop niet, dat gij voornemens zult zijn, mij te verstooten,’ zeide hij.

Zij zag tot hem op met een uitdrukking van onmiskenbaar genoegen. ‘Het verheugt mij zoo, u te zien. Ik was verrukt toen ik hoorde, dat gij komen zoudt!’

‘Ik heb mijn best gedaan om aan het diner een glimlachje van u op te vangen, — maar het mocht mij niet gelukken!’

‘Ik heb het niet gezien — ik heb het niet begrepen. Bovendien, ik heb een hekel aan wenken en telegrafeeren. Ook ben ik erg verlegen — dat zult gij nog wel niet vergeten hebben! Maar nu kunnen wij op ons gemak eens met elkaar praten.’ En zij maakte wat ruimer plaats voor hem op de kleine sofa. Hij zette zich neer, en zij voerden thans een gesprek dat hem veel genot verschafte, nu de reden waarom hij vroeger altijd zoo ingenomen met haar was, weder bij hem begon te werken, tegelijk met een groot deel van die vroegere oude ingenomenheid. Zij was nog altijd de onberispelijkste schoonheid, die hij ooit gezien had, zonder eenigen zweem van coquetterie en zonder eenige hinderlijke opsiering, wat bijna een ontbrekende eigenschap scheen; er kwamen oogenblikken, dat zij hem deed denken aan een prachtig schepsel uit een gesticht: een bewonderenswaardige doofstomme, of een blinde wie men op het gevoel heeft leeren werken. Haar edel Grieksch of Romeinsch hoofd verleende haar voorrechten, die zij verwaarloosde; en wanneer de menschen hare wenkbrauwen bewonderden, ging zij eens even zien of het vuur in hare slaapkamer wel goed brandde. Zij was eenvoudig, vriendelijk en goedhartig; zonder veel uitdrukking, maar niet inhumaan of dom. Van tijd tot tijd zeide zij iets, dat een zekeren stempel van fijnheid en uitgelezenheid droeg, — den klank van een indruk uit de eerste hand. Hare verbeelding nam geen hooge vlucht, maar zij had haar gevoel zooveel mogelijk weten te ontwikkelen. Lyon sprak over de oude dagen in Munchen, herinnerde haar aan kleine voorvallen, genoegens en verdrietelijkheden, vroeg haar naar haren vader en naar de andere familieleden; en zij verhaalde hem op haar beurt, dat zij groot ontzag had gekregen voor zijn beroemden naam en zijne schitterende positie in de wereld, zoodat zij er niet geheel zeker van was geweest, of hij wel met haar wilde spreken en of zijn onmerkbare wenk aan tafel eigenlijk wel voor háár bestemd was. Dit was in alle opzichten een volkomen oprechte bekentenis — tot iets anders was zij niet in staat — en hij werd getroffen door zooveel nederigheid van den kant eener vrouw, wier aanleg van nature iets éénigs had. Haar vader was dood; een harer broeders was bij de Marine, en de andere deed groote zaken in Amerika; twee harer zusters waren gehuwd, en de jongste, die heel mooi was, ging nu juist de wereld in. Van hare stiefmoeder maakte zij geene melding. Zij vroeg hem naar zijne eigene persoonlijke wederwaardigheden, waarop hij antwoordde, dat de voornaamste bijzonderheid van zijn levensloop hierin bestond, dat hij nooit getrouwd was.

‘O, dat hadt gij wèl moeten doen,’ verzekerde zij. ‘’t Is het beste van alles!’

‘Ik mag dat graag hooren — vooral van ú!’ antwoordde hij.

‘Waarom niet van mij? Ik ben zeer gelukkig.’

‘Dat is juist de reden, waarom ik het niet kan wezen. Het is wreed van u, uw huwelijksleven te prijzen. Maar ik heb het genoegen gehad, kennis te maken met uwen echtgenoot. Wij hebben in de andere kamer een heel gesprek met elkaar gehad.’

‘Gij moet hem nog beter leeren kennen, — gij moet werkelijk eens goed kennis met hem maken,’ zeide mevrouw Blacking.

‘Ik ben er verzekerd van, hoe verder men gaat, hoe meer men vindt. Maar hij ziet er trouwens prachtig uit.’

Zij vestigde hare goedhartige grijze oogen op Lyon. ‘Vindt gij hem niet knap?’

‘Knap en geestig en onderhoudend. Gij ziet, ik ben edelmoedig.’

‘Ja; gij moet hem eens goed leeren kennen,’ herhaalde mevrouw Blacking.

‘Hij heeft reeds heel wat in zijn leven gezien!’ zeide Lyon.

‘Ja, wij zijn in zooveel plaatsen geweest. Gij moet mijne kleine meid eens zien. Zij is nu negen jaar — en eigenlijk àl te mooi.’

‘Gij moet haar eens medebrengen op mijn atelier, — ik zou haar wel willen schilderen.’

‘O, spreek daar niet van!’ zeide mevrouw Blacking. ‘Het doet mij denken aan iets zeer onaangenaams.’

‘Ik hoop dat gij daarmede niet doelt op den tijd toen gij voor mij placht te poseeren, — schoon dat u wel zal verveeld hebben.’

‘Ik bedoel niet iets wat gij deedt, — maar iets wat wij gedaan hebben. Het is een bekentenis die ik te doen heb, — het is een last, die op mijn gemoed drukt! Het betreft die prachtige schilderij, die ge mij gaaft — die altijd zoozeer bewonderd werd. Wanneer ge mij in Londen komt bezoeken (en ik reken er op, dat gij dit zeer spoedig doen zult), zal ik u overal zien rondkijken. Ik kan u niet zeggen, dat ik het stuk in mijn eigen kamer heb hangen, wijl ik er zooveel van houd, om de eenvoudige reden — —’ Zij bleef een oogenblik steken.

‘Omdat gij geen verbloemde leugens kunt zeggen,’ zeide Lyon.

‘Neen, dat kan ik niet. Dus eer gij er naar vraagt’ —

‘O, ik weet dat gij er afstand van gedaan hebt, — de slag is reeds gevallen!’ vulde Lyon aan.

‘O, dus hebt gij er reeds van gehoord? Ik was er zeker van, dat gij er reeds van wist! Maar weet gij al, hoeveel wij er voor gekregen hebben? Tweehonderd pond sterling.’

‘Gij hadt er veel meer voor moeten hebben,’ zeide Lyon met een glimlach.

‘Het scheen toentertijd al heel veel. Wij hadden groot gebrek aan geld, — het is reeds vrij lang geleden, wij waren pas getrouwd. Onze middelen waren toen zeer klein, maar gelukkig is dit langzamerhand beter geworden. Wij hadden toen een goede gelegenheid, het scheen werkelijk een groote som, en ik moet met schaamte erkennen, dat wij voor de verzoeking bezweken. Mijn man had vooruitzichten, die zich gedeeltelijk verwezenlijkt hebben, zoodat wij het thans tamelijk wel kunnen stellen. Maar ondertusschen is de schilderij weg.’

‘Gelukkigerwijs is het origineel gebleven. Maar bedoeldet gij, dat die tweehonderd pond sterling de waarde der vaas was?’ vroeg Lyon.

‘Der vaas?’

‘Die prachtige oude Indiaansche vaas, — het geschenk van den Groothertog.’

‘Den Groothertog?’

‘Hoe heette hij ook? — Silberstadt-Schreckenstein. Uw man heeft mij iets van den ruil verhaald.’

‘O, mijn man,’ zeide mevrouw Blacking; en Lyon zag dat zij een weinig bloosde.

Niet om hare verlegenheid te verergeren, maar om het misverstand op te helderen, van welke poging hij later bemerkte dat zij beter achterwege ware gebleven, ging hij voort: ‘Hij heeft mij verhaald, dat zij nu in zijne collectie is.’

‘In de collectie van den Groothertog? O zoo, weet gij óók, dat zij zoo beroemd is? Ik geloof dat er schatten in zijn.’ Zij was eenigszins verward, maar herstelde zich, en Lyon maakte in gedachten de opmerking, dat om de een of andere reden — die hij wel aannemelijk zou vinden, als hij haar kende — man en vrouw er geheel verschillende lezingen van hetzelfde geval op nahielden. Intusschen was hij het niet met zich zelven eens, dat Everina Brant eene eigene lezing van de zaak in gereedheid had gebracht: dat stemde niet met haar vroeger karakter overeen, en het lag ook nu nog werkelijk niet in hare oogen. Doch hoe het ook zij, beiden maakten te veel ophef van de zaak. Hij bracht een ander onderwerp van gesprek op het tapijt, en zeide dat mevrouw Blacking spoedig eens met haar dochtertje moest komen. Hij bleef nog eenigen tijd met haar zitten praten, en dacht — misschien was het slechts verbeelding van hem — dat zij tamelijk afgetrokken was, alsof het haar hinderde dat zij ook zelfs voor een oogenblik aan een kruisverhoor was onderworpen. Doch dit weerhield hem niet om op ’t laatst tot haar te zeggen, juist toen de dames aanstalten begonnen te maken om zich ter ruste te begeven: ‘Gij schijnt een hoogen dunk te hebben, te oordeelen naar hetgeen gij zegt, van mijn naam en mijn voorspoed, en het is wel vriendelijk van u, beiden zoozeer te overdrijven. Zoudt gij mij getrouwd hebben, indien gij hadt geweten dat ik bestemd was om succes te hebben?’

‘Ik wist het!’

‘Nu, ik niet!’

‘Gij waart veel te bescheiden.’

‘Zoo dacht gij er niet over, toen ik aanzoek om u deed.’

‘Wel, als ik met u getrouwd was, had ik hem niet kunnen trouwen — en hij is zoo lief,’ zeide mevrouw Blacking. Lyon wist dat zij dit werkelijk meende, — dat had hij wel bemerkt aan het diner, — maar het verdroot hem min of meer, dat hij het haar hoorde zeggen. De met een persoonlijk voornaamwoord aangeduide heer kwam nu te voorschijn, te midden van het eindelooze handjes geven en goeden nacht zeggen, en mevrouw Blacking zeide tot haar echtgenoot, terwijl zij zich tot hem wendde: ‘Hij zou gaarne Amy eens willen schilderen.’

‘O, zij is een bekoorlijk kind, een hoogst belangwekkend schepseltje!’ zeide de Colonel tot Lyon. ‘Zij doet de wonderlijkste dingen.’

Mevrouw Blacking bleef even staan, te midden van den ruischenden en ritselenden stoet, die achter de gastvrouw aan uit de zaal vertrok. ‘Zeg hem dat niet, — och neen, vertel hem dat liever niet!’ riep zij.

‘Wat hem niet zeggen?’

‘Och, wat zij doet. Laat hem dat zelf maar eens opmerken.’ En zij liep voort.

‘Zij denkt dat ik bluf op het kind, — dat ik er de menschen mede verveel,’ sprak de Colonel. ‘Ik hoop dat gij rookt?’ Tien minuten later verscheen hij in de rookkamer, in een prachtig gewaad: een costuum van karmijnroode zijde, bezaaid met kleine witte vlekjes. Hij maakte een aangenamen indruk op Lyon’s oog en deed hem beseffen, dat ook de moderne eeuw haren luister heeft en hare gelegenheden om in costuum te schitteren. Was zijne vrouw eene antieke, hij was een prachtig staaltje van het tijdperk der kleuren: hij kon zijn opgetreden in het karakter van een Venetiaan der zestiende eeuw. Zij vormden samen een merkwaardig paar, vond Lyon, en als hij den Colonel aanzag, terwijl deze daar vroolijk en kaarsrecht voor den schoorsteenmantel groote rookwolken stond uit te blazen, verwonderde het hem volstrekt niet, dat Everina er geen berouw over gevoelde, dat zij hem niet getrouwd had. Niet al de op Stayes vertoevende heeren behoorden tot het dampende gild der rookers, en sommigen hunner waren reeds naar bed gegaan. Colonel Blacking maakte de opmerking, dat er waarschijnlijk maar een klein gezelschap in de eetkamer bijeen zou zijn: men had vandaag zoo hard moeten werken! Dat was de schaduwzijde van een jachthuis: de heeren waren zoo slaperig na het diner; het was onuitstaanbaar vervelend voor de dames, zelfs voor haar, die mede ter jacht gingen, — want vrouwen waren zoo buitengewoon: zij lieten nooit bemerken dat zij moede waren. Maar de meeste jachtgezellen herleefden onder den opwekkenden invloed der rookkamer; en daarop vertrouwende, zouden eenigen hunner nog wel weer voor den dag komen. Enkele hunner redenen voor dat vertrouwen — niet àl de redenen — had men kunnen aanschouwen in een groep glazen en flesschen op een tafel bij het vuur, dat het groote schenkblad en zijn inhoud zeer gezellig deed flikkeren. De andere redenen waren, voorloopig althans, nog verscholen in allerlei onhebbelijke hoeken van het binnenste der grootste babbelaars. Lyon bleef gedurende eenige oogenblikken alleen met Colonel Blacking, alvorens hunne medelogés in zeer excentrieke costuums bij troepjes kwamen binnenslenteren; en hij bespeurde dat deze wonderbare man slechts weinig verlies van levens- of geestkracht te herstellen had.

Zij spraken over de inrichting van het huis, wijl Lyon iets zonderlings in den bouwtrant der rookkamer meende opgemerkt te hebben; en de Colonel verhaalde hem nu, bij wijze van toelichting, dat het uit twee verschillende gedeelten bestond, waarvan het eene uit een zeer ver verleden dagteekende. Het waren in één woord twee volledige huizen, een oud en een nieuw, beiden van grooten omvang en ieder zeer fraai in zijn soort. Beiden vormden samen een kolossaal gebouw, — Lyon moest vooral niet vergeten, het eens in zijn geheel te bezichtigen. Het moderne gedeelte was er door den ouden heer bij aangebouwd, toen hij de buitenplaats gekocht had; o ja, hij had het landgoed een jaar of veertig geleden gekocht — het was niet altijd het eigendom der familie geweest; geene bepaalde familie had er ooit blijvend in gewoond. Sir David was smaakvol genoeg geweest om het oorspronkelijke huis niet te bederven: hij had er niet aan geraakt, dan alleen voor zoover onvermijdelijk noodig was om het oude gedeelte bij het nieuwe aan te sluiten. Het was werkelijk een zeer zonderling gebouw: een vreeselijk onregelmatig, verward en geheimzinnig ding, waar men slag op slag een onderaardsche kamer of een geheime trap ontdekte. Hij voor zich evenwel vond het er over ’t algemeen verschrikkelijk somber; zelfs de moderne bijgebouwen, hoe prachtig zij ook waren, maakten het niet aantrekkelijk. Hier en daar wist men u iets te vertellen van een geraamte, dat men jaren geleden, bij gelegenheid van eene verbouwing, gevonden had onder een steenen dekplaat van den vloer in een der gangen; maar de familie wilde er liever niet van hooren en gaf ontwijkende antwoorden, wanneer het geval ter sprake werd gebracht. De plaats waar zij zich nu bevonden, was natuurlijk in het oude gedeelte, dat ondanks alles toch nog altijd eenige der mooiste kamers bevatte; hij geloofde wel dat het hier oorspronkelijk de keuken was geweest, half gemoderniseerd in de eene of andere periode tusschen den ouden en den nieuwen tijd.

‘Dan is mijne kamer dus óók in het oude gedeelte, — en dit doet mij zeer veel genoegen,’ zeide Lyon. ‘Zij is zeer gezellig en bevat al de nieuwste geriefelijkheden; maar ik vond toch iets vreemds in de buitengewone diepte van het portiek der deur en in de opmerkelijke oudheid van de gang en de trap — de eerste korte — toen ik mijne kamer verliet. Die in vakken afgedeelde gang is bewonderenswaardig; zij maakt den indruk alsof zij zich in hare donkere schemering (de lampen waren er, naar het mij voorkwam, van weinig of geen invloed op) wel een halve mijl ver uitstrekte.’

‘O, loop toch vooral niet door tot het einde van die gang!’ riep de Colonel glimlachend.

‘Komt men dan in de spookkamer?’ vroeg Lyon.

De ander keek hem een oogenblik aan. ‘Aha, weet gij er van?’

‘Neen, ik spreek niet uit ervaring; alleen uit verlangen. Ik heb nooit zoo’n buitenkansje gehad: nooit van mijn leven ben ik in een huis geweest, waar het spookte. De plaatsen waar ik kom, zijn altijd even veilig alsof men midden op de straat staat. Ik zou het wel eens willen zien, — onverschillig wat er is, als ik het ware van de zaak maar kwam te weten. Is er werkelijk een spook daar?’

‘Natuurlijk is het er, — en een duchtig rammelend spook óók!’

‘En hebt gij het gezien?’

‘O, vraag mij niet naar hetgeen ik al gezien heb, — ik zou uw geloof op een te zware proef stellen! Eigenlijk spreek ik liever niet over dat soort van dingen. Doch er zijn hier twee of drie kamers, zoo gevaarlijk — of in uw geval zoo goed! — als gij ze maar ergens kunt vinden.’

‘Bedoelt ge bij mij in de gang?’ vroeg Lyon.

‘Ik geloof dat de ergste aan het uiterste einde is. Maar het zou u slecht bekomen, als gij daar gingt slapen.’

‘Slecht bekomen?’

‘Zoolang gij uw werk nog niet afgemaakt hebt. Gij zoudt den volgenden morgen hoogst belangrijke brieven ontvangen hebben, en met den trein van 10 uur 20 huiswaarts keeren.’

‘Wilt gij daarmede zeggen, dat ik een voorwendsel zou bedenken om mijne biezen te pakken?’

‘Tenzij gij moediger mocht wezen dan bijna alle anderen hier geweest zijn. Men laat daar niet dikwijls menschen slapen; maar soms is het huis zóó overvol, dat men het wel moet doen. En dan vertoont zich altijd hetzelfde verschijnsel: kwalijk verborgen onrust aan de ontbijttafel, en brieven van het hoogste gewicht. Natuurlijk is het een kamer voor een heer alleen; mijne vrouw en ik zijn aan den anderen kant van het huis gelogeerd. Maar wij hebben de komedie nog geen drie dagen geleden zien vertoonen, — daags nadat wij hier kwamen. Men had die kamer gegeven aan een jonkman — ik ben op ’t oogenblik zijn naam vergeten — het huis was zoo vol; en de onvermijdelijke gevolgen lieten zich niet wachten. Brieven aan het ontbijt — een gezicht zoo lang als morgen de heele dag — een dringend schrijven om onmiddellijk in stad te komen — vreeselijke spijt dat zijn bezoek maar zoo kort kon duren. Ashmore en zijne vrouw keken elkaar eens aan, en de arme drommel ging er van door!’

‘O-ho, dat zou mij al zeer slecht te pas komen: ik moet eerst mijne schilderij gereed maken!’ zeide Lyon. ‘Maar heeft men hier niet gaarne, dat er over gesproken wordt? Menschen die een echt spook in huis hebben, zijn er anders gewoonlijk nog al trotsch op, niet waar?’

Welk antwoord Colonel Blacking voornemens was op die vraag te geven, is onze held nooit te weten gekomen, — want juist op dat oogenblik trad hun gastheer de kamer binnen, vergezeld van drie of vier andere heeren. Lyon begreep, dat hij gedeeltelijk beantwoord werd doordien de Colonel niet verder op het onderwerp inging. Dit was evenwel aan den anderen kant een natuurlijk gevolg van het feit, dat een der aanwezige heeren hem aansprak, om zijne opinie te vernemen in zake een ter sprake gebracht vraagstuk, dat alweer in betrekking stond tot de eeuwige geschiedenis van de dien dag gehouden jachtpartij. Wat Lyon zelf aanging, met dezen werd thans een gesprek aangeknoopt door den heer Ashmore, die er zijn leedwezen over betuigde, dat hij tot dusver nog zoo weinig gelegenheid had kunnen vinden om zich rechtstreeks met hem te onderhouden. Het onderwerp dat zich als van zelf aan de hand deed, stond natuurlijk in het nauwste verband met het eigenlijke doel der komst van den kunstenaar. Lyon maakte de opmerking, hoezeer het hem had teleurgesteld, dat hij verstoken was gebleven van het voorrecht eener voorafgaande kennismaking met Sir David, — in de meeste gevallen vond hij dit van zeer groot belang. Maar de persoon in quaestie was zóó hoog bejaard, dat men ongetwijfeld geen tijd te verliezen had. ‘O, ik kan u alles van hem vertellen,’ zeide de heer Ashmore; en een half uur achtereen deelde hij hem allerlei dingen omtrent den ouden man mede. Het was zeer belangwekkend, en tevens zeer vleiend voor den grijsaard; en Lyon kon er uit opmaken, dat Sir David een zeer vriendelijk oud man was, wijl hij zich zulk een ruime plaats had weten te veroveren in het hart van een zoon, die blijkbaar niet aan overgroote gevoeligheid leed. Eindelijk rees Lyon op; hij zeide dat hij nu naar bed moest, indien hij den volgenden morgen frisch en opgewekt voor zijn werk wilde zijn. Waarop zijn gastheer ten antwoord gaf: ‘Dan moet gij uw kaars medenemen; de lichten zijn uit, — ik laat mijne bedienden niet opblijven.’

Het volgende oogenblik had Lyon zijn blinkenden kandelaar in de hand, en toen hij de kamer doorging (hij stoorde de anderen niet met een ‘goeden nacht’; zij hadden de handen vol met het uitpersen van citroenen en het ontkurken van flesschen sodawater), herinnerde hij zich andere gelegenheden, waarop hij zich naar zijne slaapkamer had begeven, geheel alleen, door een donker buitenverblijf. Dergelijke gelegenheden waren niet zeldzaam geweest, want hij was bijna altijd de eerste, die de rookkamer verliet. Ook al vertoefde hij niet in huizen, die den naam hadden dat het er spookte, had hij toch niettemin (daar hij nu eenmaal een artistiek temperament bezat) soms wel wat ‘griezeligs’ gevonden in die groote, donkere gangen en trappen; er was dikwijls voor zijne verbeelding iets huiveringwekkends geweest in het geluid zijner voetstappen door de lange portalen, of in de wijze waarop ’s winters de maan hare stralen liet vallen door de groote ramen langs de trapleuningen. Hij kon de gedachte niet van zich af zetten, dat als huizen zonder bovennatuurlijke reputaties er ’s nachts zoo spookachtig uit konden zien, de oude corridors van Stayes hem dan voorzeker wel een rilling op het lijf zouden jagen. Hij wist niet, of de eigenaars van dit landgoed zich met zulke dingen inlieten; maar in de meeste gevallen was het waar, wat hij aan Colonel Blacking gezegd had, dat de menschen zich zulke verdenkingen ten opzichte hunner woning wel gaarne laten aanleunen. Wat hem aandreef tot spreken, met een zeker besef van gevaar, was zijn twijfel, omdat de Colonel zulke wonderlijke geschiedenissen vertelde. Terwijl hij zijne hand reeds aan de deurkruk had, zeide hij tot Arthur Ashmore: ‘Ik hoop, dat ik hier geen geesten zal ontmoeten!’

‘Geen geesten?’

‘Gij zult er wel een paar hebben, — hier in dit prachtige oude gedeelte.’

‘Wij doen ons best; maar que voulez-vous?’ zei de heer Ashmore. ‘Ik geloof, dat zij niet bijzonder op de verwarmingsbuizen gesteld zijn.’

‘Zouden die hun misschien te veel aan hun eigen klimaat herinneren? Maar hebt gij niet een kamer waar het spookt, — aan het einde van mijn portaal?’

‘Och, er zijn van die geschiedenissen, — wij trachten ze zooveel mogelijk gaande te houden.’

‘Ik zou daar zeer gaarne willen slapen,’ zeide Lyon.

‘Nu, gij kunt morgen derwaarts verhuizen, als ge dat verkiest.’

‘Misschien deed ik beter met te wachten tot mijn werk gereed is.’

‘Zeer goed; maar gij behoeft daar niet te werken, ziet ge. Mijn vader zal in zijne eigene vertrekken voor u poseeren.’

‘O neen, dat bedoel ik niet; ik ben bang, dat ik anders weg zal loopen, evenals die heer van een dag of drie geleden.’

‘Een dag of drie geleden? Welke heer?’ vroeg de jonge Ashmore.

‘Die bij het ontbijt zulke dringende brieven kreeg om dadelijk naar stad te komen, en zich met den trein van 10 uur 20 uit de voeten maakte. Heeft hij het langer dan één nacht uitgehouden?’

‘Ik weet werkelijk niet, wat gij bedoelt. Er is hier zoo’n heer niet geweest, drie dagen geleden.’

‘Nu, des te beter,’ zeide Lyon, waarna hij zijn gastheer goeden nacht knikte en vertrok. Hij ving zijn tocht aan, terwijl hij over dit alles nadacht, met zijn flikkerende kaars in de hand; en schoon hij een groote menigte schrikwekkende voorwerpen ontmoette, bereikte hij veilig en wel de gang, waarin zijne kamer uitkwam. In de halve duisternis scheen zij zich nog veel verder uit te strekken, en louter uit nieuwsgierigheid liep hij haar door tot aan het einde. Hij kwam verscheidene deuren voorbij, met den naam der kamer er op geschilderd; maar overigens vond hij niets. Een oogenblik kwam hij in verzoeking om de laatste deur eens even open te doen, — om ter loops een kijkje te nemen in deze slecht befaamde kamer; maar hij bedacht, dat dit onbescheiden zou zijn, nu Colonel Blacking — als ‘raconteur’ — zich zooveel dichterlijke vrijheden veroorloofde. Misschien was er een geest, en misschien ook niet; maar de Colonel zelf — zoo besloot hij zijne overpeinzingen — was de onbegrijpelijkste figuur in het geheele huis.

II.

Lyon vond in Sir David Ashmore een prachtig ‘sujet’, en bovendien iemand die alleraangenaamst poseerde. Daarbij was hij een zeer gezellig oud man, schrikkelijk gerimpeld, maar nog volkomen helder van geest; en hij droeg juist den met bont omzoomden pelsjas, die Lyon gekozen zou hebben. Hij was trotsch op zijn ouderdom, maar schaamde zich over de gebreken van zijn leeftijd, die hij evenwel grootelijks overdreef en die dan ook geen beletsel voor hem waren om daar met even groote onderworpenheid te poseeren, alsof het portretteeren een soort van chirurgische operatie was. Hij logenstrafte het sprookje als zou hij bang geweest zijn, dat de ‘operatie’ een noodlottigen invloed op hem kon hebben, en gaf er een verklaring van, die onzen vriend veel beter beviel. Hij was van oordeel, dat iemand zich slechts ééns in zijn leven moest laten schilderen, — dat het ijdel en kinderachtig was, zich hier en daar en overal op te laten hangen. Dat was goed voor vrouwen, die een fraaie wandversiering opleverden; maar het mannelijk gelaat leende zich volstrekt niet tot zulke decoratieve herhalingen. De meest geschikte tijd voor de gelijkenis was op het laatst van het leven, wanneer de geheele man er was, — men krijgt dan het totaal zijner ervaringen. Lyon kon hier niet op antwoorden, dat die periode niet altijd een zuiver ‘kort begrip’ van ’s menschen leven was, — en dat men ook rekening moest houden met hetgeen er op den langen weg verloren was gegaan; want er was geen enkel scheurtje of berstje in Sir Davids cristallisatie. Hij sprak over zijn portret alsof het een volledige landkaart moest worden, die zijne kinderen dan later in geval van onzekerheid zouden kunnen raadplegen. Een juiste kaart kon alleen gemaakt worden wanneer men het gansche land bereisd had. Hij gaf Lyon zijne ochtenden, totdat het tijd werd om te lunchen; en zij spraken over allerlei dingen, waarbij het natuurlijk niet uit kon blijven, dat de menschen, die op dit oogenblik in zijn huis vertoefden, de noodige stof tot gesprek opleverden. Nu hij niet meer ‘uit ging’, zooals hij zeide, zag hij veel minder van de bezoekers van Stayes dan vroeger; er kwamen en gingen thans menschen van wie hij niets afwist, en hij vond het nu zeer aangenaam, ze door Lyon te hooren beschrijven. De kunstenaar schetste met fijne trekjes en maakte geen carricaturen, en gewoonlijk kwam het zoo uit, dat als Sir David de zoons en dochters niet kende, hij toch de vaders en moeders had gekend. Hij was een van die verschrikkelijke oude heeren, die als ’t ware een museum van herinneringen vormen. Maar in zake de familie Blacking, op welke zij met een gemakkelijken overgang het gesprek leidden, omvatte zijne kennis twee, of zelfs drie geslachten. Generaal Blacking was een oude bekende van hem, en hij herinnerde zich ook diens vader heel goed. Deze was een vrij kranig soldaat, maar in het particuliere leven van een veel te speculatieve natuur: altijd in de stad rondzwervend om zijn geld weg te werpen. Hij trouwde een meisje dat hem eenig geld aanbracht, en zij kregen een half dozijn kinderen. Hij wist niet recht wat er van hen allen geworden was, behalve dat er een in kerkelijken dienst was getreden en het daarin zeer ver had gebracht, — was hij niet Deken van Rockingham geworden? Clement, de zoon die thans op Stayes logeerde, had eenig militair talent; hij had in de Oost gediend, en hij was met een mooi meisje getrouwd. Hij had tegelijk met Arthur te Eton op kostschool gelegen, en gewoonlijk kwam hij den vacantietijd op Stayes doorbrengen. Toen hij laatst in Engeland terugkwam, was hij hier weer komen logeeren met zijne vrouw; dat was eer hij — de oude man — voortdurend gedwongen was, zijne kamer te houden. Het was een beste kerel, maar hij had één monsterachtig gebrek.

‘Een monsterachtig gebrek?’ vroeg Lyon.

‘Hij is een aartsleugenaar.’

Lyon’s penseel bleef eensklaps steken, terwijl hij herhaalde, want hij kon werkelijk zijn eigen ooren niet gelooven: ‘Een aartsleugenaar?’

‘Gij zijt wel zeer gelukkig geweest, dat gij dit nog niet ontdekt hebt.’

‘Nu, ik moet bekennen dat ik wel een romantisch bijsmaakje bemerkt heb —’

‘O, het is niet altijd romantisch! Hij zal liegen als hij u zegt hoe laat het is, of als hij u den naam van zijn hoedenmaker opgeeft. Het schijnt dat er zulke menschen zijn.’

‘Nu, het zijn prachtexemplaren van schurken!’ verklaarde Lyon, terwijl zijne stem een weinig beefde bij de gedachte aan de wijze waarop Everina Brant zich ‘vergooid’ had.

‘O, niet altijd,’ zeide de oude man. ‘Deze snaak is in de verste verte geen schurk. Hij doet niemand kwaad, en hij heeft ook geen slechte bedoelingen; hij steelt niet, hij lastert niet, hij speelt niet, hij drinkt niet; hij is zeer goedhartig, — hij aanbidt zijne vrouw, en hij is dol op zijne kinderen. Het eenige is maar, dat hij u nooit een oprecht antwoord kan geven.’

‘Dan moet ik veronderstellen, dat alles wat hij mij gisteren avond vertelde, pure duimzuigerij was; hij heeft zijn hart dan eens terdege lucht gegeven! Zijne vertelsels kwamen mij al dadelijk vrij ongelooflijk voor; maar ik had nooit gedacht aan zulk een eenvoudige verklaring.’

‘Zonder twijfel is hij dan tegenover u eens recht op dreef geweest,’ ging Sir David voort. ‘Het is eene natuurlijke eigenschap, — evenals bij iemand die scheel is, of stottert, of linksch is. Ik geloof dat zoo iets opkomt en verdwijnt, evenals tusschenpoozende koorts. Mijn zoon heeft mij verteld, dat zijne vrienden er gewoonlijk alles van weten en zij de zaak maar blauw blauw laten, ter wille van zijne vrouw.’

‘O, zijne vrouw — zijne vrouw!’ mompelde Lyon, terwijl hij haastig voortschilderde.

‘Ik durf zeggen, dat zij er al aan gewoon is.’

‘Totaal onmogelijk, Sir David! Hoe kan zij daaraan gewoon zijn geworden?’

‘Och, mijn waarde heer, als een vrouw tot over hare ooren verliefd is! — En roeien zij niet meestal met dezelfde riemen? Zij zijn kenners en hebben sympathie voor een mede-vertooner.’

Lyon bleef een oogenblik zwijgen; hij had geen reden om te loochenen, dat mevrouw Blacking zeer gehecht was aan haren echtgenoot. Maar een poosje later meende hij toch te moeten zeggen: ‘O, die ééne niet! Ik heb haar reeds jaren geleden gekend — lang vóór haar huwelijk; ik kende haar goed, en bewonderde haar. Zij was zoo oprecht als een spiegel!’

‘Ik houd zeer veel van haar,’ zeide Sir David; ‘maar ik heb gezien, hoe zij hem de hand boven ’t hoofd hield.’

Lyon bleef Sir David een oogenblik zwijgend aanzien, — niet in het licht van een model. ‘Zijt gij daar volkomen zeker van?’

De oude heer aarzelde; maar eindelijk antwoordde hij glimlachend: ‘Gij zijt verliefd op haar.’

‘Zeer waarschijnlijk. God weet, dat ik het geweest ben!’

‘Zij moet hem toch uit den brand redden, — zij kan hem niet laten uitlachen.’

‘Zij kan haar mond houden!’ merkte Lyon op.

‘Nu, tegenover u zal zij dat waarschijnlijk wel doen.’

‘Daar ben ik juist zoo nieuwsgierig naar.’ En Lyon voegde er in zijne gedachten bij: ‘Goede hemel, wat moet hij van haar gemaakt hebben!’ Hij hield die opmerking echter wijselijk voor zich, want hij was van oordeel, dat hij zijne gemoedsgesteldheid ten opzichte van mevrouw Blacking reeds meer dan genoeg verraden had. Niettemin verkeerde hij nu in geweldige spanning over de vraag, hoe zulk eene vrouw zich uit zulk een moeielijken toestand zou weten te redden. Hij sloeg haar met eene diepgevoelde belangstelling gade, toen hij zich weder bij het gezelschap voegde; hij had zijne eigene levenszorgen, — maar zelden of nooit was hij zóó verlangend geweest naar iets, als nu om te zien waartoe de loyauteit eener vrouw en de aanstekelijkheid van een slecht voorbeeld een volkomen oprecht karakter gebracht zouden hebben. O, wat hem betrof, voor hèm stond het onwrikbaar vast, dat — hoever andere vrouwen ook mochten afdwalen — deze ééne nooit of nimmer in staat was geweest om een haarbreed van den rechten weg af te wijken. Ook al was zij niet te oprecht om iemand te misleiden, zou zij er te trotsch toe zijn geweest; en indien zij niet te nauwgezet van geweten was, zou zij er toch te weinig lust in gehad hebben. Zoo iets was wel het allerlaatste, waaraan zij zich zou hebben onderworpen of medegewerkt, — juist iets wat eene vrouw als zij nooit zou hebben kunnen vergeven. Verkeerde zij in angst terwijl haar echtgenoot zijne luchtsprongen maakte, of was zij nu ook reeds zóó bedorven, dat zij het iets heerlijks vond als iemand boeiend was ten koste van zijne eer? Er zou een wonderbare alchemie noodig zijn geweest — achterwaarts werkende, als ’t ware — om het laatstgenoemde resultaat te verkrijgen. Behalve die twee alternatieven (dat zij in stilte de grootste martelingen leed, of dat zij zóó verliefd was, dat de vernederende karakterloosheid van haren echtgenoot in háár oog slechts een schat te meer was, een bewijs van leven en talent), bestond er nog altijd de mogelijkheid, dat zij hem nog niet doorgrond had, dat zij zijne droombeelden voor goede munt aannam. Een weinig nadenken evenwel maakte die veronderstelling onhoudbaar; het was te duidelijk, dat de lezing, die hij van de feiten en toestanden gaf, herhaaldelijk in botsing moest zijn gekomen met hare eigene ervaringen. Een paar uur nadat hij hen hier voor ’t eerst ontmoette, had Lyon zelf haar in kennis gesteld met het totaal uit de lucht gegrepen verzinsel omtrent de wijze, waarop zij over zijne vroegere schilderij hadden beschikt. En zelfs dááronder had zij, voor zoover hij zien kon, niet geleden, en — maar voor het oogenblik moest hij zich tevreden stellen met bespiegelingen over het geval.

En zelfs al ware de zaak niet, ten gevolge van zijne onverflauwde genegenheid voor mevrouw Blacking, met iets spannends vermengd geweest, dan zou zij zich tóch nog aan hem voorgedaan hebben als een niet alledaagsch vraagstuk; want hij had niet gedurende zoovele jaren portretten geschilderd, zonder min of meer een psychologist te worden. Zijn onderzoek was voor het oogenblik beperkt tot de gelegenheid, die een der drie volgende dagen wellicht kon opleveren, want na dien tijd zouden de Colonel en zijne vrouw ergens anders gaan logeeren. Dat onderzoek gold natuurlijk ook voor een groot deel den Colonel; die goede man scheen uit zulk een zonderlinge verzameling van tegenstrijdigheden te bestaan. Bovendien zou het zeer schielijk moeten gaan. Lyon was te schroomvallig om aan andere menschen te vragen wat zij van het geval dachten: hij was te bang om de vrouw te compromitteeren, die hij eens bemind had. De waarschijnlijkheid bestond ook, dat het gewenschte licht voor hem zou ontstoken worden door de gesprekken der overige leden van het gezelschap; de zonderlinge gewoonte van den Colonel zou, zoowel wat zijn eigen toestand als wat zijne vrouw betrof, schering en inslag der gesprekken zijn in al de huizen, waar hij nu en dan placht te vertoeven. In de kringen die hij gewoon was te bezoeken, had Lyon nooit iets bespeurd van een bepaalden weerzin om critiek te oefenen op de eigenaardigheden hunner leden. Het was een groot beletsel voor den goeden uitslag zijner pogingen, dat de Colonel den geheelen dag op de jacht was, terwijl hij zijne penseelen hanteerde en met Sir David babbelde; maar er kwam een Zondag tusschen, en dit deed hem gedeeltelijk slagen. Mevrouw Blacking ging gelukkig niet mede ter jacht, en wanneer zijn werk was afgeloopen, was zij niet ontoegankelijk. Hij deed een paar lange wandelingen met haar (zij hield zeer veel van wandelen), en wist haar, in het theeuurtje, naar een gezellig hoekje der zaal mee te tronen. Doch hoe hij haar ook aanzag, hij kon er geen genoegzame zekerheid van verkrijgen, dat zij verteerd werd door een verborgen schaamte; het gevoel van gehuwd te zijn met een man, wiens woord geene waarde had, was, zoover hij kon nagaan, niet voor haren geest de kanker in de roos. Haar gelaat scheen geene andere sporen te vertoonen dan van hare eigene kalme openhartigheid, en wanneer hij haar in de oogen zag (zeer diep, zooals hij zich van tijd tot tijd veroorloofde), dan was er geen zweem van onrust of verlegenheid in te bemerken. Telkens en telkens weder sprak hij met haar over de heerlijke dagen van ouds, en herinnerde hij haar aan dingen, waarvan hij (vóór deze hereeniging) volstrekt niet gedacht had dat hij ze nog wist. Daarna sprak hij met haar over haren echtgenoot, prees hij diens voorkomen, zijn talent voor conversatie, bekende hij al spoedig vriendschap voor hem gevoeld te hebben, en vroeg hij (met een innerlijke vrijpostigheid, die hem een weinig deed beven) wat soort van man hij was. ‘Wat soort van man?’ vroeg mevrouw Blacking. ‘Lieve hemel! hoe kan iemand een beschrijving geven van zijn eigen echtgenoot? Ik houd zeer veel van hem.’

‘O, dat hebt gij mij reeds gezegd!’ riep Lyon uit, met overdreven spijtigheid.

‘Waarom vraagt ge er mij dan nog eens naar?’ Maar een oogenblik later liet zij er op volgen, alsof zij zóó gelukkig was, dat zij zich wel kon verwaardigen om medelijden met hem te hebben: ‘Hij is één en al goedheid en vriendelijkheid. Hij is een soldaat — en een edel man — en een lieve man! Hij heeft geen enkel gebrek. En hij is zéér bekwaam.’

‘Ja, — hij maakt den indruk van iemand die groote bekwaamheden bezit. Maar natuurlijk kan ik hem geen lieven man vinden.’

‘Het is mij onverschillig, hoe gij hem vindt,’ zeide mevrouw Blacking, waarbij het hem toescheen, dat zij, toen zij glimlachte, er schooner uitzag dan hij haar ooit gezien had. Zij was òf door en door cynisch, òf in nog grooter mate door en door onpeilbaar; en hij had slechts weinig hoop, dat hij van haar de vertrouwelijke inlichtingen zou bekomen, die hij zoo vurig verlangde, — eenig blijk van eene bij haar opgekomen overtuiging dat zij, alles saamgenomen, liever de vrouw had moeten worden van een man, die niet de levende verpersoonlijking was van de verachtelijkste en laaghartigste aller ondeugden. Groote goden! had zij dan niets gezien — had zij dan niets gevoeld — van den glimlach, die er rondging toen haar echtgenoot weer een bijzonder karakteristieke improvisatie ten beste gaf? Hoe kon een vrouw van zóó edele natuur dit verdragen, dag aan dag, jaar aan jaar, tenzij hare natuur niet meer zoo edel was als vroeger? Maar hij zou in die verlaging van haar karakterpeil eerst dàn gelooven, wanneer hij haar had hooren liegen. Hij werd geheel en al beheerscht door de quaestie, half betooverd en half tot wanhoop gedreven, en hij deed zich allerlei soorten van vragen. Loog zij niet reeds, welbeschouwd, wanneer zij zijne verzinsels zonder een woord van protest liet doorgaan? Was haar leven niet een eindeloos warnet en doolhof, en schonk zij hem geen hulp en aanmoediging door het enkele feit reeds, dat zij niet van hem walgde? Dan weer dacht hij, dat zij misschien wèl van hem walgde, en dat het louter de wanhoop van haren trots was, die haar zulk een ondoordringbaar masker had doen aannemen. Misschien protesteerde zij, als zij onder vier oogen waren, hartstochtelijk tegen zijn gedrag; misschien deed zij hem iederen avond, in hunne eigene vertrekken, na al de hatelijke dingen van den afgeloopen dag, de bitterste verwijtingen. Maar indien al die tooneelen niets baatten, en hij geen moeite meer deed om zich te beteren, hoe kon zij hem dan aanzien — en nog wel na zoovele jaren zijne vrouw geweest te zijn! — met die volkomen ongekunstelde ingenomenheid, waardoor zij Lyon al dadelijk dien eersten dag aan tafel zoozeer verrast had? Als onze vriend haar niet bemind had, kon hij de stoutigheden des Colonels van de lachwekkende zijde beschouwd hebben; maar zooals de zaak nú stond, namen zij in zijne gedachten altijd een tragisch karakter aan, zelfs terwijl hij een gevoel had, dat er om zijne bezorgdheid misschien óók verdiende gelachen te worden.

Uit zijne waarnemingen gedurende deze drie dagen bleek hem intusschen, dat Blacking wel een vruchtbaar, maar geen kwaadaardig leugenaar was, en dat zijn prachtig talent zich hoofdzakelijk oefende op onderwerpen van minder overwegend belang. ‘Hij is een Platonisch leugenaar,’ zeide hij bij zich zelven; ‘hij gaat belangeloos te werk: het is hem niet te doen om winst te behalen, en evenmin handelt hij uit zucht om te beleedigen. Het is eene kunst als iedere andere, en hij wordt gedreven door de liefde voor het schoone. Hij heeft een innerlijk visioen van wat misschien had kunnen gebeuren, van hetgeen had moeten gebeuren, en hij komt de goede zaak te hulp door de eenvoudige aanbrenging van een “nuance”. Hij schildert als het ware, en dat doe ik óók!’ Zijne werkstukken kenmerkten zich door de grootst mogelijke verscheidenheid; maar allen vertoonden zij toch eenzelfden familietrek, hoofdzakelijk bestaande in hunne zonderlinge onmogelijkheid. En juist dit maakte ze zoo hatelijk; zij belemmerden den geregelden loop der gesprekken, namen een kostbaren tijd in beslag, en deden het onderhoud veranderen in een soort van schitterenden, door de zon bestraalden nevel. Een noodleugen, uitgesproken onder een onweerstaanbaren drang, kan men gewoonlijk wel eens plaatsen, bijv. als iemand zich bij de première van een nieuw tooneelstuk toegang weet te verschaffen door middel van een vervalscht briefje van den schrijver. Maar de leugen buiten noodzaak is de heer zonder bewijsstuk of kaartje, die zich eenvoudig op een stoel in den doorloop neerzet.

In één enkel opzicht moest Lyon zijn gelukkiger medeminnaar vrijspreken. Hij had zich met verwondering afgevraagd of Blacking, die anders nooit in staat was zich in toom te houden, zijne verbeelding ook wel den vrijen teugel vierde ten opzichte van den militairen dienst. Maar hij bemerkte, dat de Colonel den dienst eerbiedigde: deze eerwaardige instelling bleef beveiligd tegen zijne fantastische uitspattingen. Want schoon er vrij wat bluf met zijne vertelsels gemengd was, golden zijne snorkerijen — zonderling genoeg! — slechts zeer zelden zijne krijgsbedrijven. Hij had een hartstocht voor de jacht, hij had meegedaan aan jachtpartijen in verre landen, en eenigen zijner stoutste stukjes waren herinneringen aan geheel alleen doorstane gevaren en reddingen. Hoe eenzamer de plaats der handeling was, des te kraniger was natuurlijk het avontuur van den verteller. Elke nieuwe kennis, dien de Colonel opdeed, werd altijd vereerd met een uitgelezen bouquetje van deze bloemen; die ervaring had Lyon al zeer spoedig opgedaan. Maar deze buitengewone man had ook inconsequenties en onverwachte buien, — buien waarin hij botweg de waarheid sprak. Lyon merkte ook zijnerzijds op, wat Sir David hem reeds gezegd had, dat Blackings afdwalingen iets van vlagen of aanvallen hadden, — dat hij soms wel een maand lang den koninklijken weg hield. Zijne muze bezielde hem geheel naar willekeur; ja, dikwijls liet zij hem een poos in den steek. Hij verzuimde dan de prachtigste gelegenheden om zijne kunst te beoefenen; doch zoodra de gunstige bries slechts even opstak, ging hij er weer met volle zeilen van door. Over het algemeen waren zijne vertelsels meer een bevestiging van het onware, dan wel een loochening van het ware; maar toch gebeurde het ook wel, dat die verhouding op eene in ’t oog loopende wijze omgekeerd werd. Zeer dikwijls stemde hij hartelijk in met het gelach, dat ten zijnen koste werd aangeheven: hij scheen daarmede te willen erkennen, dat hij ongelooflijke dingen vertelde, en dat een groot deel zijner anecdoten het karakter eener proefneming hadden. Toch trok hij zijne woorden nooit ten volle in of terug, — hij dook onder, en kwam op een andere plaats weer boven. Lyon vermoedde, dat hij bij voorkomende gelegenheden wel in staat was om met kracht en geweld zijne positie te verdedigen; maar alleen dan, wanneer die positie totaal onhoudbaar was. Dan kon hij wel eens gevaarlijk worden, — dan zou hij er in den blinde op losslaan en niet voor lasteringen terugdeinzen. Dergelijke gelegenheden konden de zelfbeheersching zijner vrouw op een zware proef stellen, — Lyon zou haar in zulke oogenblikken gaarne eens gezien hebben. In de rookkamer, en overal elders, had het gezelschap, voor zoover het uit zijne kennissen bestond, altijd een lachwekkend protest bij de hand; maar voor de lieden die hem reeds lang gekend hadden, was zijne opgesmukte voordracht eene oude geschiedenis, zóó oud, dat zij er niet eens meer over spraken, — en Lyon vond het, zooals wij gezegd hebben, niet de moeite waard, het oordeel uit te lokken van hen, die wellicht zijne eigene verbazing zouden gedeeld hebben.

Het zonderlingste van alles was, dat nòch deze verbazing, nòch deze bekendheid een hinderpaal waren tegen de algemeene ingenomenheid met den Colonel; zijne hoogste wissels op de ongeloovige aandacht werden geaccepteerd als een overmaat van levenslust en vroolijkheid, — ja, bijna van een goede inborst. Hij deed niets liever dan zijne dapperheid afschilderen, en hanteerde daarbij een zeer reusachtig penseel; en toch was hij ontegenzeggelijk dapper. Hij was een eerste ruiter en schutter, in weerwil van zijn onuitputtelijken anecdotenschat ter ophemeling van die eigenschappen; in één woord, hij was werkelijk bijna zoo vernuftig, en zijn loopbaan was werkelijk bijna zoo wonderbaar geweest, als hij voorgaf. Zijne beste eigenschap evenwel was en bleef die onverstoorbare gezelligheid, welke zich bij voorbaat van belangstelling en geloof verzekerd hield en waarop hij het minst snoefde. Zij maakte hem banaal, zij maakte hem zelfs in zekeren zin vulgair; maar zij was zóó aanstekelijk, dat zijn toehoorder min of meer op zijne hand was, al streed het ook tegen de waarschijnlijkheid. Het was eene eigengedane ontdekking van Oliver Lyon, dat hij niet alle[e]n loog, maar dat men zich ook zelf een leugenaar gevoelde, zelfs (of vooral) als men hem tegensprak. Des avonds, aan tafel, en ook later, bespiedde onze vriend het gelaat zijner vrouw, om te zien of er geen zweem van wrevel of afkeer op te bespeuren was. Maar zij liet niets blijken; en het verwonderlijkste was, dat, wanneer hij sprak, zij bijna altijd luisterde. Dat was haar trots; zij wilde zelfs de verdenking niet opwekken, als zou zij niet dweepen met die muziek. Lyon had niettemin een martelend visioen van eene gesluierde gedaante, die den volgenden dag in de schemering hier en daar heen sloop, om de door den Colonel aangerichte schade te herstellen, evenals de familieleden van met kleptomanie behepte personen zich geregeld naar de winkels begeven, die onder hunne aangeboren zucht tot diefstal geleden hebben.

‘Ik moet u wel verschooning vragen, het was natuurlijk niet waar, — ik hoop dat het niemand kwaad gedaan heeft — het is alleen zijne ongeneeslijke — —’ O, de stem van die vrouw te hooren bij zóó diepe zelfvernedering! Lyon had geene gruwzame plannen, — hij was niet bepaald voornemens, een aanval op hare gevoeligheid te doen; maar hij zeide bij zichzelven, dat hij haar toch gaarne tot het besef zou willen brengen, dat er meer waardigheid zou geweest zijn in een vereeniging met zeker ander persoon. Hij droomde zelfs van het uur, waarin zij, met een van schaamte gloeiend gelaat, hem zou vragen, er geene ruchtbaarheid aan te geven. Dan zou hij bijna getroost zijn, — hij zou grootmoedig wezen.

Lyon voltooide zijne schilderij en vertrok van het landgoed, na er gewerkt te hebben in een sfeer van belangstelling, die hem deed gelooven aan zijn succes, zoodat hij bemerkte dat hij iedereen behaagd had, vooral den heer en mevrouw Ashmore, juist toen hij twijfelmoedig begon te worden. Het gezelschap was min of meer veranderd; Colonel en mevrouw Blacking waren huns weegs gegaan. Hij was evenwel in staat om tot zichzelven te zeggen, dat zijne scheiding van de dame niet zoozeer een einde, dan wel een begin was; en kort nadat hij in de stad was teruggekeerd, bracht hij haar een bezoek. Zij had hem de uren medegedeeld, waarop zij thuis was, — zij scheen hem gaarne ten harent te zien. Maar als zij van hem hield, waarom was zij dan zijne vrouw niet geworden, of waarom had zij er dan in ieder geval geen spijt van, dat zij het niet geworden was? Als zij er spijt van had, dan wist zij het maar al te goed te verbergen. Lyon’s nieuwsgierigheid te dien opzichte zal den lezer misschien vrij kinderachtig voorkomen; maar bij een teleurgesteld man moet men iets door de vingers zien. Hij was voor het overige niet veeleischend; hij eischte niet, dat zij hem nu nog zou liefhebben, of dat zij hem vrijheid zou geven om haar te zeggen, dat hij haar beminde, — maar alleen dat zij hem op de eene of andere wijze zou doen blijken, dat zij berouw had. In plaats daarvan bepaalde zij er zich voor het oogenblik toe, hem haar dochtertje voor te stellen. Het kind zag er prachtig uit en had de liefste en onschuldigste oogen, die hij ooit gezien had: wat hem echter niet belette om zich met verwondering af te vragen, of zij óók zulke afschuwelijke leugens opdischte. Dit denkbeeld gaf hem veel stof tot peinzen, — dat visioen van den angst waarmede hare moeder, als zij ouder werd, zou letten op de eerste verschijnselen van de erfelijkheid der kwaal. Dat zou een fraaie bezigheid zijn voor Everina Brant! Loog zij zelve het kind voor, omtrent haren vader? — was dit noodzakelijk, wanneer zij hare dochter aan haren boezem drukte, om de sporen van zijne trekken in haar gelaat niet te zien? Hield hij zich in tegenwoordigheid van het meisje in bedwang, zoodat zij hem geen dingen kon hooren zeggen, waarvan zij wist, dat zij anders waren dan hij ze voorstelde? Lyon betwijfelde dit: zijn instinct zou hem te machtig zijn, en de eenige veiligheid voor het kind zou hierin bestaan, dat zij te dom was om te ontleden, om waarheid en verdichting van elkaar te onderscheiden. Men kon daar nu nog niet over oordeelen, — zij was nog te jong. Als zij verstandig opgroeide, zou zij ongetwijfeld in zijne voetstappen treden: een prachtig vooruitzicht, van het standpunt harer moeder geoordeeld! Haar klein gezichtje had niets bedriegelijks, maar dat had het groote van haren vader óók niet; dus dit bewees niets.

Lyon herinnerde zijne vrienden meer dan eens aan hunne belofte, dat Amy voor hem poseeren zou, en het was nu slechts de vraag, wanneer hij er tijd toe had. En intusschen kwam het verlangen bij hem op, den Colonel zelf óók te schilderen: een werk waarvan hij zich een rijke zelfvoldoening beloofde. Hij zou hem te zien geven zooals hij werkelijk was; hij zou hem tentoonstellen in die totaliteit, waarover hij met Sir David gesproken had, en alleen de ingewijden zouden het weten. Maar zij zouden dan ook het stuk hoogelijk waardeeren, en het zou wel zes gronden diep worden: een meesterstuk van fijne karakterontleding, van gewettigd verraad. Het was reeds jaren lang zijn ideaal geweest, iets voort te brengen dat zoowel den stempel zou dragen van den psychologist als van den schilder, en hier had hij dan nu eindelijk zijn onderwerp gevonden. Jammer genoeg dat het niet beter was, — maar dat kon hij niet helpen. Hij hield er zich van overtuigd, dat hij nu reeds beter dan iemand anders den Colonel doorzag, en hij deed het niet alleen uit instinct, maar volgens een bepaald plan. Er kwamen oogenblikken, dat hij bijna bevreesd was voor het succes van zijn plan: de arme Colonel dreef zijn bedrog zoo vreeselijk ver! Hij zou den een of anderen dag komen binnenstormen, Lyon met doordringende blikken aanzien, begrijpen dat men hem een poets gespeeld had, — wat dan weer ten gevolge zou hebben, dat zijne vrouw het óók begreep! Lyon bekommerde zich daar evenwel niet veel om, zoolang zij niet vermoedde (en dat kon zij niet) dat zij zelve óók in zijne grap betrokken was. Hij maakte er nu allengs zoozeer een gewoonte van, haar des Zondagsnamiddags te gaan bezoeken, dat het een teleurstelling voor hem was, als zij uit de stad ging. Dit gebeurde dikwijls, daar het echtpaar vele bezoeken aflegde en de Colonel altijd naar jachtpartijen uitzag, die hem het best bevielen wanneer zij uit eens andermans beurs bekostigd werden. Lyon meende te moeten veronderstellen, dat dit soort van leven al bijzonder weinig naar haren smaak was, want hij hield er zich verzekerd van, dat haar echtgenoot juist op buitenplaatsen en jachtsloten het krachtigst zijne talenten ontwikkelde. Hem er alleen heen te laten gaan, om er geen getuige van te moeten zijn hoe zij zich blootstelde, — dat zou waarschijnlijk een verlichting en een genot voor haar geweest zijn. Zij verhaalde Lyon dan ook inderdaad, dat zij eigenlijk veel liever thuis bleef; maar zij zeide er niet bij, dat het was omdat zij bij andere menschen aan huis altijd op de pijnbank zat, — de reden, die zij er voor opgaf, was, dat zij zoo moeilijk van het kind af kon. Er was misschien niets berispelijks in het te berde brengen van zulk een verontschuldiging, maar het was toch zeer banaal; de arme Lyon slaakte een zucht van verlichting, toen hij tot die gevolgtrekking kwam. Voorzeker, den een of anderen dag zou ook de Colonel de grenslijn overschrijden en een schadelijk gedierte worden. Ja, op dit eigen oogenblik was hij reeds banaal, in weerwil van zijne talenten, zijn knap uiterlijk en zijne straffeloosheid. Tweemaal liet hij, bij uitzondering, tegen het einde van den winter, toen hij de stad uitging om buiten een paar dagen te jagen, zijne vrouw tehuis. Lyon was nog niet zoo ver gekomen om zichzelven de vraag te stellen, of de begeerte om twee zijner bezoeken niet te missen, in eenig verband kon staan met haar tehuis blijven. Dit onderzoek zou misschien beter over eenigen tijd kunnen geschieden, wanneer hij het kind begon te schilderen en zij er telkens mede bij hem kwam. Maar zij was er de vrouw niet naar om de dingen niet bij den rechten naam te noemen, of om uitvluchten te zoeken; en Lyon kon zien, dat zij wel moederlijken hartstocht bezat, ondanks het slechte bloed in de aderen van het meisje.

Zij kwam onveranderlijk elken keer mede, ofschoon Lyon het aantal zittingen zeer vermeerderde, — Amy mocht nooit aan de kindermeid of de gouvernante toevertrouwd worden. Hij had den armen ouden Sir David in tien dagen klaar gespeeld; maar het portret van dit eenvoudige kindergelaat was mooi op weg om tot in het volgende jaar te duren. Hij vroeg de eene zitting na de andere; en wie er bij tegenwoordig was geweest, zou allicht de opmerking gemaakt hebben, dat hij het kleine meisje noodeloos vermoeide. Maar hij wist wel beter, en mevrouw Blacking wist het óók wel; zij waren beiden getuigen van de lange rustpoozen, die hij haar gunde, als zij hare pose opgaf en in het ruime atelier rondsprong, zich vermakende met al de curiositeiten die zij er vond, of als zij stond te spelen met de oude draperiën en costumes, waarbij zij volkomen vrijheid had om te doen wat zij goedvond. Dan gingen haar moeder en de heer Lyon wat met elkaar zitten praten; hij legde zijne penseelen ter zijde en leunde achterover in zijn stoel, en altijd schonk hij haar thee. Wat mevrouw Blacking niet wist, was de wijze waarop hij gedurende die weken andere bestellingen onuitgevoerd liet: vrouwen zijn niet in staat om zich eenig begrip te maken van het werk van een man, uitgenomen het vage denkbeeld dat het er niet veel op aankomt. Het was een feit, dat Lyon alles uitstelde en verscheidene beroemdheden wachten liet. Later kwamen er weer halve uren van stilte, waarin hij onafgebroken penseel en palet hanteerde en zich ternauwernood scheen te herinneren, dat Everina in zijne nabijheid zat. Zij scheen zich hier zeer goed in te kunnen schikken, wanneer hij haar niet bepaald tot spreken drong, en zij werd er niet in onrust of verlegenheid door gebracht. Soms nam zij een boek ter hand, — er was voorraad genoeg beschikbaar; soms ook, een weinig zijwaarts van hem in haren stoel gezeten, sloeg zij de vorderingen van zijn werk gade (zonder echter in de verste verte aan raadgevingen of verbeteringen te denken), alsof zij toe wilde zien op elken penseelstreek, die de beeltenis harer dochter hielp voltooien. Die streken waren nu en dan wel wat woest: hij dacht zooveel meer aan zijn hart dan aan zijne hand! Hare verlegenheid was niet grooter dan de zijne, maar hij was meer geagiteerd; het was alsof er in den loop der zittingen (want ook het kind was verwonderlijk rustig) iets tusschen hen groeide, of reeds gegroeid was: een soort van vertrouwelijkheid, van een onuitsprekelijk geheim. Hij gevoelde dat het zoo was; maar met dat al wist hij toch niet volkomen zeker, of het haar óók zoo ging. Wat hij wenschte dat zij voor hem deed, was zeer weinig; zij had zelfs niet behoeven te erkennen, dat zij ongelukkig was. Hij zou het reeds als een onwaardeerbaar voorrecht beschouwd hebben, wanneer zij hem had doen bemerken, al ware het slechts door een heimelijken wenk, hoe zij nu inzag dat haar leven met hem schooner zou zijn geweest. Somtijds meende hij — zijne veronderstellingen gingen zoo ver — dien wenk te kunnen zien in hare bereidwilligheid om hier te komen zitten.

III.

Eindelijk en ten laatste bracht hij het denkbeeld ter sprake om den Colonel te schilderen: het was nu zeer laat in het seizoen, — er bleef nog slechts weinig tijds beschikbaar vóór de algemeene verstrooiing. Hij zeide dat men het zoo goed mogelijk moest trachten te maken; de hoofdzaak was maar, er aan te beginnen, en dan kon men het in ’t najaar, als zij weer in Londen kwamen wonen, wel verder voortzetten. Mevrouw Blacking had er een groot bezwaar tegen: dat zij er werkelijk niet in kon toestemmen, nogmaals een geschenk van zoo groote waarde van hem aan te nemen! Lyon had haar reeds eenmaal haar eigen portret gegeven, in vroeger dagen, en hij had gezien, hoe onkiesch zij er mede gehandeld hadden. Thans had hij haar weer deze prachtige beeltenis van het kind aangeboden, — want prachtig zou het zeker wezen als het voltooid was, indien hij slechts zichzelven kon bevredigen, — een kostbaar kleinood, dat zij altijd op hoogen prijs zou stellen. Maar hiermede moest zijne edelmoedigheid dan ook een einde nemen: zij konden hem niet zoo geweldig ‘verplicht’ zijn. Zij konden de schilderij niet bestellen, — dat zou hij wel begrijpen, ook zonder dat zij het nader verklaarde: het was een weelde die hun bereik te boven ging, want zij wisten welke aanzienlijke prijzen hij gewoon was te ontvangen. Daarbij, wat hadden zij ooit gedaan, — wat, bovenal, had zij ooit gedaan, dat hij hen met weldaden zou overladen? Neen, werkelijk waar, hij was àl te goed; het was bepaald onmogelijk, dat Clement voor hem zou poseeren. Lyon hoorde haar zonder een woord van protest aan, zonder haar een enkele maal in de rede te vallen, terwijl hij zich over zijn werk heenboog; maar op het laatst zeide hij: ‘Nu, als gij het portret dan niet hebben wilt, waarom zou hij dan niet voor mijn eigen genoegen en voordeel voor mij poseeren? Laat het dan een gunst of een dienst wezen, dien ik van hem vraag. Het zal mij ongelooflijk veel goed doen, hem eens te schilderen, en het portret blijft onder mijne berusting.’

‘Op welke wijze zal het u zooveeel goed doen?’ vroeg mevrouw Blacking.

‘Och, hij is zulk een zeldzaam model, — zulk een belangwekkend onderwerp. Zijn gelaat is zoo vol uitdrukking. Ik zal er kolossaal veel door leeren!’

‘Vol uitdrukking van wat?’ vroeg mevrouw Blacking weer.

‘Wel, van zijn karakter.’

‘En zijt ge dus zoo verlangend om zijn karakter te schilderen?’

‘Natuurlijk ben ik dat. Zoo iets krijgt men alleen door een groot portret, en van den Colonel zal ik een groot maken. Het zal mij een heel eind verder brengen!.... Zoo ziet gij dus, dat er aan mijn verzoek een groote massa eigenbelang ten grondslag ligt.’

‘Hoe kunt gij nog een heel eind verder komen dan gij reeds zijt?’

‘O, ik ben onverzadelijk! Dat zult gij mij moeten toestemmen,’ zeide Lyon.

‘Ja, zijn karakter is zeer edel,’ merkte mevrouw Blacking op.

‘O, laat dat maar aan mij over; ik zal het er wel in weten te brengen!’ riep Lyon uit, min of meer beschaamd over zichzelven.

Mevrouw Blacking zeide, eer zij heenging, dat haar echtgenoot waarschijnlijk wel aan zijne uitnoodiging gevolg zou geven; maar tegelijkertijd voegde zij er bij: ‘Niets zou mij kunnen overhalen, om mij op die wijze door u te laten begluren!’

‘O, wat u betreft,’ antwoordde Lyon lachend, ‘ú zou ik in donker kunnen schilderen!’

Kort daarna stelde de Colonel zijne ledige uren ter beschikking van den schilder, en in het laatst van Juli had hij hem reeds verscheidene bezoeken gebracht. Lyon zag zich evenmin teleurgesteld in de eigenschappen van zijn model, als in het peil waartoe hij zichzelven bij deze gelegenheid verhief; hij geloofde werkelijk met volkomen vertrouwen dat hij iets zeer schoons zou voortbrengen. Hij bevond zich in de goede stemming; hij was ingenomen met zijn motief en stelde ten hoogste belang in de opgevatte taak. Het eenige wat hem zorg baarde, was het denkbeeld, dat, wanneer hij zijne schilderij naar de tentoonstelling in de Academie zond, hij niet in staat zou zijn om als titel, voor den catalogus, eenvoudig op te geven ‘De Leugenaar’. Dit maakte evenwel weinig uit; want hij was nu tot het besluit gekomen, dat dit karakter zelfs voor het bekrompenste verstand waarneembaar zou zijn, — even onbedriegelijk als het voor hem, volgens zijn eigen waarnemingsvermogen, in den levenden man was te zien geweest. En daar hij tegenwoordig in den Colonel niets anders zag, gaf hij zich met hart en ziel over aan het genot om dan ook niets anders te schilderen. Hoe hij het deed, had hij u niet kunnen uitleggen; maar het kwam hem voor, dat het mysterie van de wijze waarop hij het doen moest; hem telkens wanneer hij zich aan ’t werk zette, bij vernieuwing werd geopenbaard. Het lag in de oogen en het lag in den mond, het lag in iedere lijn van het gelaat en in iederen plooi van het uiterlijk voorkomen, in de ronding der kin, in de wijze waarop het haar was gegroeid en de knevels waren gekruld, de glimlach opkwam en verdween, de ademhaling rees en daalde. Het lag aan de wijze waarop hij staarde naar zijne opgeplakte wereld, — in één woord: aan de wijze waarop hij er altijd zou uitzien. Er waren een half dozijn portretten in Europa, die Lyon hoogschatte als uitstekend; hij beschouwde ze als onsterflijk, want zij waren even voortreffelijk bewaard gebleven als voortreffelijk geschilderd. Onder die kleine, onvergankelijke groep wenschte hij een plaats ingenomen te zien door het doek, waaraan hij thans bezig was. Een van de kunstwerken, die tot deze verzameling behoorden, was de verrukkelijke Moroni van de National Gallery: de jonge kleedermaker in het witte buis, met zijn schaar in de hand.[4] De Colonel was geen kleedermaker, en Moroni’s model was — wat men volstrekt niet van alle kleedermakers kan zeggen — geen leugenaar; maar wat de meesterlijke zuiverheid betrof, waarmede het individu was weergegeven, moest zijn werk er op één lijn mede kunnen gesteld worden. Hij smaakte in eene mate zooals vroeger zelden het geval was geweest, de voldoening, het leven meer en meer onder zijn penseel te zien groeien. De Colonel was, zooals spoedig bleek, een groot liefhebber van poseeren, en terwijl hij poseerde, maakte hij gaarne een praatje, wat zeer gelukkig was, daar zijn discours grootelijks medewerkte om Lyon te inspireeren. Lyon bracht nu het denkbeeld in uitvoering, dat hij reeds sedert zoovele weken gevormd had: een portret van Blacking’s karakter te geven; en voor dat oogmerk kon hij onmogelijk in een betere relatie met hem gekomen zijn. Hij moedigde hem aan, hij bepraatte hem en prikkelde zijn hartstocht, legde eene onbegrensde goedgeloovigheid aan den dag, — en hield alleen dan op met werken, wanneer de Colonel er niet op antwoordde. Deze had ook zijne lustelooze buien, zijne uren van onvruchtbaarheid, — en dan gevoelde Lyon, dat de schilderij eveneens kwijnde. Hoe meer uitstapjes op het gebied der phantaisie de ander maakte, hoe beter hij schilderde; hij kon hem zijn vlucht nooit hoog genoeg doen nemen. Hij zweepte hem voort, als hij dreigde te verslappen; en in sommige oogenblikken begon hij werkelijk te vreezen, dat de Colonel zijn spel zou doorzien. Maar dit deed hij blijkbaar niet; hij koesterde en ontwikkelde zich in het schoone, bestendige licht van des schilders aandacht. Op die wijze vorderde de schilderij zeer snel; het was verbazend, zoo weinig tijd als zij kostte, vergeleken met het portret van het kleine meisje. Op den 5den Augustus was het stuk nagenoeg voltooid, — dat was de datum der laatste zitting, die de Colonel voor het oogenblik in staat was te geven, daar hij den volgenden dag met zijne vrouw uit de stad zou gaan. Lyon was tamelijk tevreden: hij zag zijn weg zoo duidelijk voor zich afgeteekend; hij zou nu wel in staat zijn om op zijn gemak af te werken wat er nog aan te doen was, met of zonder den bijstand van zijn vriend. In ieder geval, daar er volstrekt geen haast bij was, zou hij het portret onvoltooid laten staan tot hij zelf te Londen terugkwam, in November, wanneer hij het als ’t ware met een opgefrischten blik zou weerzien. Op het verzoek van den Colonel of zijne vrouw het den volgenden dag eens zou mogen komen zien, als zij er een oogenblik tijd voor kon vinden — zij verlangde er zoo vurig naar! — vroeg Lyon, als een bijzondere gunst, dat zij hiermede nog zou wachten: hij was nog zoo ver van voldaan. Dit verzoek was de herhaling van een voorstel, dat mevrouw Blacking hem gedaan had bij gelegenheid van zijn laatste bezoek ten harent, en hij had toen om een uitstel gevraagd, — bewerende dat hij volstrekt niet tevreden was. In werkelijkheid was hij verrukt; maar tegelijkertijd gevoelde hij zich ook min of meer beschaamd over zichzelven.

Dien 5den Augustus was het zeer warm weder, en om die reden zette Lyon, terwijl de Colonel in de voorgeschreven pose zat te babbelen, bij wijze van ventilatie een kleine zijdeur open, waarmede men regelrecht uit zijn atelier in den tuin kwam en die somtijds dienst deed als in- en uitgang voor modellen en voor de bezoekers van lageren stand, en tevens voor het vervoer van doeken, lijsten, pakkisten en andere artikelen van dien aard. De hoofdtoegang was door het huis en door zijne eigene vertrekken; en deze weg had de bekoorlijke eigenaardigheid, dat men eerst werd toegelaten in een hooge galerij, van waar men langs een schilderachtige wenteltrap afdaalde in de ruime, prachtig versierde en met een bonten chaos bezette zaal. Het gezicht op deze zaal, beneden hen, met al hare artistieke kleinigheden en al de voorwerpen van waarde, die Lyon er had bijeengebracht, ontlokte altijd uitroepen van verbazing en bewondering aan de personen, die de galerij binnenkwamen. De weg door den tuin was eenvoudiger, en daarbij ook practischer en vertrouwelijker. Lyon’s woning, in St. John’s Wood te Londen, was niet zeer uitgestrekt, maar wanneer op een zomerdag die deur open stond, had men een bekoorlijk kijkje op boomen en bloemen; men kon er de heerlijkste geuren opsnuiven en hoorde er de vogels zingen. Op dien bijzonderen morgen was aan dezen toegang de voorkeur gegeven door eene onaangediende bezoekster: eene jonge vrouw, die in de kamer stond eer de Colonel haar had opgemerkt, en die hij opmerkte eer zijn vriend iets van hare komst bespeurd had. Zij bleef zeer bedaard staan en keek van den eenen heer naar den anderen. ‘Och hemel, daar hebben wij er alwéér een!’ riep Lyon, zoodra hij haar in ’t oog kreeg. Zij bleek te behooren tot een tamelijk lastige menschensoort: het model, dat hier of daar plaatsing zoekt, en bij wijze van toelichting deelde zij mede, dat zij zoo vrij was geweest om langs dezen weg regelrecht binnen te komen, daar het zeer dikwijls gebeurde, als zij zich bij de heeren schilders kwam aanmelden, dat de bedienden haar voor den gek hielden, haar wegzonden en haar naam niet wilden gaan zeggen.

‘Maar hoe zijt gij eigenlijk in den tuin gekomen?’ vroeg Lyon.

‘Het hek was open, mijnheer, — het bediendenhek. De kar van den slager stond er voor.’

‘Dan had de slager het dicht moeten doen,’ zeide Lyon.

‘Dus hebt ge mij niet noodig, mijnheer?’ ging de dame voort.

Lyon bleef inmiddels rustig voortschilderen; hij had haar eerst met een streng onderzoekenden blik opgenomen, maar verder zag hij haar niet meer aan. Doch de Colonel sloeg haar voortdurend met belangstelling gade. Zij was iemand van wie men eigenlijk niet recht kon zeggen, of zij jong was en er oud uitzag, dan of zij er jong uitzag en oud was. Zij had, in ieder geval, blijkbaar reeds heel wat medegemaakt in het leven; en haar gelaat was wel blozend, maar bezat toch iets eigenaardigs, dat niet aan frischheid deed denken. Niettemin was zij toch wel mooi, en zag zij er zelfs uit alsof zij indertijd voor haar teint geposeerd kon hebben. Zij droeg een hoed met een menigte vederen, een costuum met een menigte kralen, lange zwarte handschoenen, omsloten door zilveren braceletten, en zeer slechte schoenen. Zij had iets over zich, dat eenigszins het midden hield tusschen de buiten betrekking zijnde gouvernante en de naar een emplooi zoekende actrice, maar dat in ieder geval deed denken aan een verlaten werkkring, of zelfs aan een mislukte loopbaan. Zij was tamelijk vuil en groezelig, en nadat zij eenige oogenblikken in de kamer was geweest, kwam er een zekere alcoholische geur in de lucht, of althans in de neusgaten. Zij had moeite om de h uit te spreken, en toen Lyon haar eindelijk bedankte en zeide dat hij haar niet noodig had — hij was op ’t oogenblik niet aan iets bezig, waarbij zij hem van dienst kon zijn, — antwoordde zij op een min of meer gekrenkten toon: ‘Nu, gij weet toch, dat ge mij vroeger wel eens ’ier ge’ad ’ebt?’[5]

‘Ik kan mij u niet herinneren,’ zeide Lyon.

‘Nu, ik durf zeggen dat de menschen, die uwe schilderijen zagen, zich mij wèl zullen ’erinneren! Ik ’eb niet veel tijd, maar dacht dat ik toch eens even moest binnenloopen.’

‘Ik ben u zeer verplicht.’

‘Als ge mij ooit mocht noodig ’ebben, be’oeft ge mij maar even een briefkaart te zenden...’

‘Ik verzend nooit briefkaarten,’ zeide Lyon.

‘Nu, goed, — ik zou een particulieren brief op ’oogen prijs stellen! ’et adres is: Aan Miss Geraldine, Mortimer Terrace Mews, Notting ’ill —’

‘Heel goed; ik zal het onthouden,’ zeide Lyon.

Miss Geraldine aarzelde. ‘Ik dacht dat ik juist van pas kwam, dat er nu juist gelegenheid zou zijn.’

‘Ik vrees dat ik u geen hoop kan geven; ik heb het zoo druk met portretten,’ vervolgde Lyon.

‘Ja, dat zie ik. Ik wenschte daar wel in de plaats van dien ’eer te zitten!’

‘Ik vrees dat het in dat geval niet op mij zou lijken,’ zei de Colonel lachend.

‘O, ’et zou er natuurlijk niet in vergelijking mede kunnen komen, — ’et zou niet zoo mooi zijn! Maar ik ’eb een ’ekel aan die portretten!’ verklaarde Miss Geraldine. ‘Zij stooten ons altijd zoo ’et brood uit den mond.’

‘Nu, er zijn er heel wat, die ze niet kunnen schilderen,’ merkte Lyon op, bij wijze van troost.

‘O, ik ’eb geposeerd voor de allerbesten, — en alléén voor de besten! Velen ’unner kunnen ’et niet buiten mij stellen.’

‘Het doet mij genoegen, dat gij zoo in trek zijt.’ Lyon begon het gesprek vervelend te vinden, en hij voegde er bij, dat hij haar niet langer wilde ophouden, — dat hij wel om haar zou zenden, als hij haar noodig mocht hebben.

‘Zeer goed; ont’oud vooral de Mews — meer is niet noodig. Gij zit niet zoo goed als wij!’ vervolgde Miss Geraldine, met een blik op den Colonel.

‘Gij hindert hem; gij maakt hem verlegen,’ zeide Lyon.

‘’èm verlegen maken! — o genadige goed’eid!’ riep de bezoekster, met een lach die weer een eigenaardigen geur verspreidde.

De arme vrouw ging eindelijk heen, met een weifelenden, besluiteloozen stap. Zij vertrok weer door den tuin, evenals zij gekomen was.

‘Hoe akelig toch, — zij is dronken!’ zeide Lyon. Hij was druk aan ’t schilderen, maar hij hield even stil en zag op; Miss Geraldine, die nog in de geopende deur stond, had het hoofd omgewend.

‘Ja, ik ’aat ze — dat soort van dingen!’ riep zij, met eene uitbarsting van vroolijkheid, die Lyon’s meening bevestigde. En daarop verdween zij voor goed.

‘Welk soort van dingen, —wat bedoelt zij eigenlijk?’ vroeg de Colonel.

‘O, dat ik u schilder, terwijl ik liever háár moest schilderen.’

‘En hebt gij haar wel eens geschilderd?’

‘Nooit van mijn leven; het is voor den eersten, en ik hoop voor den laatsten keer, dat ik haar zie! Zij heeft het glad mis.’

De Colonel bewaarde een oogenblik het stilzwijgen; en toen maakte hij de opmerking: ‘Zij was zeer mooi — een jaar of tien geleden.’

‘Dat geloof ik ook; maar zij is nu totaal weg. Voor mij worden zij bedorven door den laatsten druppel, dien zij te veel drinken; ik zou haar voor alles ter wereld niet willen hebben.’

‘Beste jongen, zij is geen model!’ sprak de Colonel lachend.

‘Vandaag is zij stellig en zeker dien naam niet waard; maar zij is er een geweest.’

‘Jamais de la vie! Dat is louter een voorwendsel.’

‘Een voorwendsel?’ Lyon spitste de ooren, — hij begon zich met verwondering af te vragen, wat er nu weer komen zou.

‘Het was haar niet om ú te doen — maar om mij.’

‘Ik bemerkte wel, dat zij u met meer dan gewone opmerkzaamheid gadesloeg. Wat wil ze van u hebben?’

‘O, mij een leelijken poets spelen. Zij haat mij — zooals een massa vrouwen doen. Zij loert op mij — zij volgt mij overal op de hielen.’

Lyon leunde achterover in zijn stoel, — hij geloofde van dit alles geen enkel woord. Maar niettemin vond hij er het grootste vermaak in, en ook in de vroolijke, naïeve manier, waarop de Colonel zijne verzinsels opsneed. De geschiedenis was, in al haar geuren en kleuren, hier zoo pas ontloken. ‘Maar mijn waarde Colonel!’ mompelde hij, met veel vriendelijke belangstelling en medelijden.

‘Ik vond het vervelend, dat zij binnenkwam — maar ontstelde er volstrekt niet door,’ vervolgde zijn sujet.

‘En al waart gij het, dan hebt ge het uitnemend verborgen!’

‘Och, wanneer iemand reeds zooveel heeft meegemaakt als ik! Evenwel, ik moet bekennen dat ik er vandaag half op voorbereid was. Ik had haar hier in de buurt zien rondzwerven, — zij weet altijd waar ik ben of heenga. Dezen morgen was zij in den omtrek van mijn huis, — zij moet mij gevolgd zijn.’

‘Maar wie is zij dan — om hier zoo’n standje te komen maken?’

‘Ja, zoo is zij nu eenmaal,’ sprak de Colonel; ‘maar, zooals gij hebt opgemerkt, zij was niet normaal. Maar toch had zij ze in de mouw, zooals men zegt, toen zij hier kwam. O, het is zoo’n slecht schepsel! Zij is geen model, en zij is het ook nooit geweest; maar zij heeft denkelijk met een paar van die vrouwen omgegaan en zich hare manieren eigen gemaakt. Zij heeft kennis gehad aan een vriend van mij, tien jaar geleden: een domme jonge gans, die eigenlijk niet beter verdiende dan dat men hem door haar naar hartelust had laten plukken, maar met wien ik wel verplicht was mij te bemoeien, uithoofde van familie-relatiën. Het is een lange geschiedenis, — ik had het werkelijk zoo goed als geheel vergeten. Zij is zeven en dertig jaar, zoo zij niet ouder is. Ik liep er binnen en haalde hem van haar weg — en haar zelve joeg ik eenvoudig de deur uit. Zij wist dat ik de man was, aan wien zij dat te danken had. Zij heeft het mij nooit kunnen vergeven, — ik denk dat zij er gek van geworden is. Maar nooit van mijn leven geloof ik, dat zij Geraldine heet; en ik betwijfel ook sterk of het door haar opgegeven adres wel juist is.’

‘Ha zoo! Maar hoe heet zij dan?’ vroeg Lyon, met vertoon van de grootst mogelijke nieuwsgierigheid. De details begonnen zich altijd te vermenigvuldigen, in steeds wassenden overvloed, zoodra de ander maar eenmaal goed op dreef was, — zij stormden dan voorwaarts bij gansche bataillons tegelijk.

‘Zij heet Herson, Harriet Herson; maar zij noemde zich gewoonlijk altijd Grenadine; was dat niet een bijnaam die naar den drank riekte? Grenadine — Geraldine — die overgang was gemakkelijk genoeg.’ Lyon was verrukt over de vaardigheid, waarmee dit antwoord gegeven werd; en dadelijk daarop ging het weer als in één adem voort: ‘Ik had sedert jaren niet meer aan haar gedacht — ik had haar geheel uit het oog verloren. Ik weet niet wat zij in het schild voert, maar feitelijk is zij onschadelijk. Toen ik hier binnenkwam, meende ik haar te zien, een klein eindje verder den weg op. Zij moet er iets van vernomen hebben, dat ik in den laatsten tijd dikwijls hier kom, en vóór mij hierheen gegaan zijn. Ik zou wel durven zeggen — of liever, ik ben er zeker van — dat zij mij nu ergens staat op te wachten.’

‘Zou het niet beter zijn, dat gij bescherming hadt?’ vroeg Lyon lachend.

‘De beste bescherming is vijf shillings — ik ben bereid daartoe over te gaan, tenzij ze werkelijk een flesch vitriool bij zich mocht hebben. Maar zij werpen alleen vitriool naar die mannen, die haar bedrogen hebben, en ik heb haar nooit bedrogen, — den eersten keer dat ik haar zag, heb ik haar reeds gezegd dat het niet ging.[6] Och, als zij er is, zullen wij samen een eindje op wandelen en er nog eens over praten; en, zooals ik zeide, ik zal tot vijf shillings toe gaan.’

‘Nu,’ zeide Lyon, ‘dan zal ik er nog vijf bij doen.’ Hij voor zich vond, dat hij hiermede het vermakelijke onderhoud niet te duur betaald had.

De voor hem zoo aangename bezigheid werd intusschen tijdelijk gestoord door het vertrek van den Colonel. Lyon hoopte op een brief, die hem het gefingeerde vervolg zou brengen; maar blijkbaar was zijn prachtig model niet even vaardig met de pen als met de tong. In ieder geval, Blacking verliet de stad zonder hem geschreven te hebben; zij hadden de afspraak gemaakt, elkaar over drie maanden weder te ontmoeten. Oliver Lyon bracht zijn vacantietijd altijd op dezelfde wijze door. Gedurende de eerste weken ging hij logeeren bij zijn oudsten broeder, de gelukkige bezitter van een merkwaardig oud huis in het zuiden van Engeland, met echte parken en tuinen, waarin hij naar hartelust kon genieten. En daarna begaf hij zich buitenslands, — gewoonlijk naar Italië of Spanje. Ook dit jaar volgde hij weer zijne oude gewoonte, na een laatsten blik geworpen te hebben op zijn bijna voltooid werk, waarmede hij nagenoeg evenzeer ingenomen was als met iedere andere verwezenlijking van zijne denkbeelden door zijne hand, — hoewel het, volgens hem, altijd een onvolkomen verwezenlijking bleef. Op zekeren zonnigen achtermiddag, terwijl hij buiten was en op een der oude terrassen zijne pijp zat te rooken, kwam het verlangen bij hem op, het stuk nog eens te zien en er nog een paar kleinigheden aan te doen; hij had er reeds zoo dikwijls over gedacht, terwijl hij daar liep rond te slenteren. De aandrift was te sterk om bedwongen te kunnen worden; en schoon hij plan gemaakt had om in den loop der volgende week naar de stad terug te keeren, kon hij zich geen dag langer uitstel getroosten. Een blik van vijf minuten op de schilderij zou genoeg zijn: daardoor zouden eenige duistere punten opgehelderd worden, die nu in zijn brein rondspookten. Om zich die weelde te gunnen, nam hij den volgenden morgen plaats op den trein naar Londen. Hij zond geen bericht van zijne komst vooruit; hij zou in zijne club koffie drinken, en waarschijnlijk om 5 uur 45 naar Sussex terugkeeren.

In St John’s Wood vloeit de stroom des menschelijken levens nimmer zeer snel, en in de eerste dagen van September vond Lyon dan ook de bekende ledigheid in de rechte, zonnige straten, waar de kleine gepleisterde tuinmuurtjes, met hunne als deuren gemetselde nissen, een min of meer Oostersch aanzien hadden. Er heerschte eene onverstoorbare stilte in zijn eigen huis, waar hij zich toegang verschafte door middel van zijn sleutel, dien hij altijd bij zich droeg, daar hij voor zich de meening was toegedaan, dat het wel eens goed was, de bedienden onvoorbereid te verrassen. De goede vrouw, die met het algemeen toezicht belast was en tegelijkertijd de functiën van keukenmeid en huishoudster vervulde, kwam evenwel op het hooren van zijn voetstap terstond te voorschijn, en (hij hield er van, zijne dienstboden met zekere vertrouwelijke openhartigheid te behandelen) zij ontving hem zonder de verlegenheid der verrassing. Hij zeide haar, dat zij niet moest denken dat er iets niet in orde was; hij zou waarschijnlijk niet langer dan een paar uur blijven, — alleen om het een en ander in zijn atelier in orde te brengen. Hierop gaf zij hem te kennen, dat hij juist van pas kwam om er eene dame en een heer aan te treffen, die zich op ’t oogenblik daar bevonden, — zij waren een minuut of vijf geleden gekomen. Zij had hun gezegd dat hij niet thuis was, maar zij meenden dat dit er volstrekt niet op aan kwam; zij zouden maar even naar een schilderij gaan kijken en alles onaangeroerd laten. ‘Ik hoop dat ik er geen kwaad aan gedaan heb, mijnheer’, besloot de huishoudster. ‘De heer zegt dat gij zijn portret onder handen hebt, en hij gaf mij ook zijn naam op, — een mij onbekende naam; ik geloof dat hij een Colonel is. De dame is een zeer schoone vrouw; en in ieder geval zijn zij er nu, mijnheer.’

‘O, het is heel goed!’ zeide Lyon, nu het hem duidelijk geworden was, wie zijne bezoekers waren. De goede vrouw kon het niet weten, want zij bemoeide zich gewoonlijk zeer weinig met de komenden en gaanden; en zijn bediende, die de menschen in- en uitliet, was met hem mede naar buiten gegaan. Het verwonderde hem grootelijks, dat mevrouw Blacking het portret van haren man was komen bezichtigen, nu zij bekend was met den wensch van den schilder, dat zij er nog wat mede zou wachten; maar hij wist van ouds, dat zij eene vrouw van bijzondere denkbeelden was. Bovendien, misschien was de dame niet mevrouw Blacking; de Colonel kon ook wel de eene of andere belangstellende vriendin hebben medegebracht, eene dame die een portret van haar eigen echtgenoot geschilderd wenschte te hebben. Maar wat deden de Blackings op dit oogenblik eigenlijk in de stad? Lyon begaf zich met zekere nieuwsgierige spanning op weg naar het atelier; hij kon werkelijk niet recht begrijpen, wat zijne vrienden daar ‘uitvoerden’. Hij schoof het gordijn ter zijde, dat in de communicatiedeur hing, — de deuropening op de hooger gelegen galerij, die men gemakshalve had aangebracht toen het atelier aan het huis was toegevoegd. Wanneer wij zeggen, dat hij het ter zijde schoof, hebben wij ons niet volkomen juist uitgedrukt; hij vatte het wel met de hand aan, maar op hetzelfde oogenblik werd hij weerhouden door een zeer zonderling geluid. Het kwam onder uit de zaal beneden hem, en vervulde hem met onuitsprekelijke verbazing, daar het blijkbaar niets anders was dan een hartstochtelijke weeklacht — een soort van gesmoorden gil — gepaard met een heftige uitbarsting van tranen. Oliver Lyon bleef een oogenblik ademloos toeluisteren, en daarna ging hij verder voorwaarts tot op het balkon, dat met een oud, zwaar Moorsch tapijt belegd was. Zijn stap was onhoorbaar, hoewel hij zich hiertoe niet opzettelijk moeite gegeven had; doch na dit eerste oogenblik vond hij eene onweerstaanbare bekoring in de toevallige omstandigheid, dat hij de aandacht niet getrokken had van de beide personen in het atelier, die zich een twintig voet beneden hem bevonden. En zij waren dan ook werkelijk aan zulk een hevige en zonderlinge gemoedsbeweging ten prooi, dat hunne onbewustheid van hetgeen er om hen heen gebeurde, daardoor voldoende verklaard werd. Het tooneel, dat daar omlaag voor Lyon’s oogen werd afgespeeld, was een der vreemdsoortigste, die hij ooit aanschouwd had. Een gevoel van kieschheid en van totale onmacht om iets te begrijpen van hetgeen hij zag, weerhield hem in ’t eerste oogenblik, hier storend tusschenbeiden te komen. — want wat hij aanschouwde, was een vrouw, die onder een vloed van tranen hare armen om den hals van haren echtgenoot had geslagen, — en deze indrukken werden een minuut later (de minuten waren zeer klein en zeer vluchtig) gevolgd door een beslissende gewaarwording, die thans krachtig genoeg was om hem achter het gordijn terug te doen treden. Wij kunnen er bijvoegen, dat zij óók krachtig genoeg was om hem voor verdere beschouwing gebruik te doen maken van een kijkgat, gevormd door het bijeen nemen van de twee helften der portière. Hij was zich volkomen bewust van de rol die hij speelde: op dit oogenblik was hij feitelijk een luistervink en een spion; maar hij was er zich óók bewust van, dat er daar een zeer zonderlinge zaak plaats had, waarin met zijn vertrouwen gespeeld werd, en dat zij hem misschien wel in zeker opzicht niets aanging, maar in andere opzichten toch ook weer zeer veel. Al zijne opmerkingen en overwegingen schoten hem als een bliksemstraal door het hoofd.

Zijne bezoekers stonden beiden in het midden der zaal. Mevrouw Blacking hield haren echtgenoot omvat, schreiend en snikkend alsof haar hart zou breken. Hare droefheid was iets afgrijselijks voor Oliver Lyon; maar zijn verbazing was toch nog grooter dan zijn afschuw, toen hij den Colonel die tranen en snikken hoorde beantwoorden met de op heftigen toon uitgeroepen verwensching: ‘O, die vervloekte kerel! die vervloekte kerel!’ Wat ter wereld kon er gebeurd zijn? Waarom snikte zij zoo, en wie werd er door hem vervloekt? Wat er gebeurd was, zag Lyon het volgende oogenblik: de Colonel had ten slotte zijn onvoltooid portret voor den dag gehaald (hij wist in welken hoek de kunstenaar het gewoonlijk neerzette, om het uit den weg te hebben, met het gezicht naar den muur), en het tegenover zijne vrouw geplaatst, op een ledigen ezel. Zij had er eenige oogenblikken naar gekeken, en toen had — waarschijnlijk althans — hetgeen zij er in zag, een uitbarsting van weerzin en ergernis bij haar teweeggebracht. Zij snikte veel te luidruchtig, en de Colonel had het veel te druk met haar vast te houden en zijne verwensching te herhalen, om op of om te zien. Het tooneel kwam Lyon zóó onverwacht voor, dat hij het in de gegeven omstandigheden niet kon beschouwen als een bewijs van de triomf zijner kunst — van eene overweldigend treffende gelijkenis: hij kon zich slechts met verbazing afvragen, wat ter wereld hier te doen kon zijn. Het denkbeeld van triomf kwam een weinig later. Want nu kon hij het portret zien, van de plaats waar hij stond; hij was verwonderd over het leven dat er in lag — hij had niet gedacht dat het zóó meesterlijk zou slagen. Mevrouw Blacking rukte zich van haren echtgenoot los, — zij viel in den naastbijzijnden stoel neder, leunde daar op een tafel en begroef haar gelaat in hare armen. Haar schreien was eensklaps niet meer hoorbaar; doch zij lag daar te beven, alsof zij overstelpt was door angst en schaamte. Haar man bleef een oogenblik naar de schilderij staren; daarna trad hij op haar toe, boog zich over haar heen, hield haar weder vast en troostte haar. ‘Wat is er, lieveling? Wat is het toch in ’s hemels naam?’ vroeg hij.

Lyon kon haar antwoord verstaan. ‘Het is wreed, — o, het is al te wreed!’

‘Die vervloekte kerel! — die vervloekte kerel!’ begon de Colonel weer.

‘Alles is er in! — alles! — — alles!’ ging mevrouw Blacking voort.

‘Maar spreek dan toch! Wat alles?’

‘Alles wat er niet in wezen moest, — alles wat hij gezien heeft, — het is àl te vreeselijk!’

‘Alles wat hij gezien heeft? Nu, ben ik dan niet iemand die er goed uitziet? Hij heeft me geweldig mooi gemaakt!’

Mevrouw Blacking was weder opgesprongen; zij had nogmaals een schuwen blik geworpen op het geschilderde verraad. ‘Mooi? Afschuwelijk! afschuwelijk! O God, neen! — neen, dat niet! — dat nooit!’

‘Wat niet, in ’s hemels naam?’ brulde de Colonel bijna. Lyon kon zijn gloeiend, verwilderd gelaat zien.

‘Wat hij van u gemaakt heeft, — wat ge wel weet! Hij weet het! — hij heeft het gezien! En nu zal iedereen het zien! Verbeeld u, dat ding in de Academie!’

‘Gij zult er nog krankzinnig van worden, lieveling; maar als gij het zoo haat en verafschuwt, behoeft het er niet heen te gaan.’

‘O, hij zal het er toch heen zenden — het is zoo goed! Kom mede! — laat ons weggaan — weg, ver van hier!’ jammerde mevrouw Blacking, terwijl zij haren echtgenoot bij den arm greep.

‘Is het zóó goed geschilderd?’ riep de arme man.

‘Kom mede! — kom mede!’ herhaalde zij slechts; en zij keerde zich reeds om naar de trap, waarmede men op de galerij kwam.

‘Niet dien weg! niet het huis door, in den toestand waarin gij u op ’t oogenblik bevindt!’ hoorde Lyon den Colonel hiertegen inbrengen. ‘Dezen weg — wij kunnen hier óók door,’ voegde hij er bij; en hij trok zijne vrouw mede naar de kleine deur, die in den tuin uitkwam. Deze was met een grendel gesloten; hij schoof den grendel weg en deed de deur open. Zij trad haastig naar buiten; maar hij bleef nog staan en keek achter zich om in de zaal. ‘Wacht hier een oogenblik op mij!’ riep hij haar toe; en met gejaagde schreden liep hij het atelier weer binnen. Hij ging nogmaals voor de schilderij staan, en nogmaals beschouwde hij haar met groote opmerkzaamheid. ‘Die vervloekte kerel! — die vervloekte kerel!’ barstte hij bij vernieuwing los. Het was Lyon niet duidelijk, of die verwensching betrekking had op het origineel, of op den schilder van het portret. De Colonel keerde zich weder om en liep haastig de zaal rond, alsof hij naar iets zocht; voor het oogenblik kon Lyon zijne bedoeling onmogelijk gissen. Maar al spoedig zeide de kunstenaar bij zich zelven, onwillekeurig fluisterend: ‘Hij zal het gaan bederven!’ Zijne eerste opwelling was, naar beneden te snellen en hem tegen te houden; maar hij aarzelde, daar de nagalm van Everina’s snikken hem nog altijd in de ooren klonk. De Colonel vond eindelijk wat hij zocht, — hij vond het tusschen allerlei rommel op een klein tafeltje, en snelde er mede terug naar den ezel. Op één en hetzelfde oogenblik bemerkte Lyon, èn dat het gezochte en gevonden voorwerp een kleine Oostersche dolk was, èn — dat hij dien in het doek had gestoken. Hij scheen onder den invloed eener plotselinge razernij te verkeeren, want met ongelooflijke krachtsinspanning rukte hij het wapen naar beneden (Lyon wist dat het geen zeer scherpe snede had), en maakte hij er een lange, afschuwelijke scheur mede. Vervolgens trok hij den dolk er uit en stak hij hem weder verscheidene malen in het gelaat van het portret, juist alsof hij een menschelijk slachtoffer doorboorde; het maakte een allerzonderlingsten indruk en deed denken aan een soort van studie voor een zelfmoord. Weinige oogenblikken later had de Colonel den dolk weggeworpen, — terwijl hij dit deed, keek hij er naar, alsof hij verwacht had dat hij rooken zou van het warme bloed — en snelde hij het huis uit, waarbij hij de deur achter zich sloot.

Het zonderlingste bij dit alles was — gelijk men ongetwijfeld zal oordeelen — dat Oliver Lyon geen voet verzette om zijne schilderij te redden. Maar hij had geen gevoel alsof hij haar verloor, of anders bekommerde hij zich niet om dat verlies, — zóóveel sterker was zijn besef, dat hij hier eene volkomen zekerheid won. Zijne oude vriendin schaamde zich over haren echtgenoot, en hij had er haar toe gebracht, — hij had een groot succes behaald, zelfs al was de schilderij nu ook aan flarden gesneden. Deze openbaring bracht hem in zóó groote spanning — gelijk overigens het geheele tooneel reeds gedaan had — dat hij, de trap afgaande nadat de Colonel vertrokken was, voortdurend beefde van zalige ontroering; hij was duizelig en moest een oogenblik gaan zitten. Het portret had een dozijn gapende wonden bekomen — de Colonel had het letterlijk doodgekorven. Lyon liet het staan waar het was, raakte er niet aan, keek er zelfs bijna niet naar; hij liep slechts in zijn atelier op en neder, nog altijd in een toestand van opgewondenheid, wel een uur lang. Na verloop van dien tijd kwam zijne goede huishoudster hem vermanen, dat hij toch wat zou eten en drinken; er was een gang, onder de trap door, naar de benedenverdieping.

‘O, zijn de dame en de heer vertrokken, mijnheer? Ik heb hen niet hooren heengaan.’

‘Ja, zij zijn door den tuin gegaan.’

Maar eensklaps bleef zij stilstaan en gaapte zij met verbazing de schilderij op den ezel aan. ‘Groote goedheid! wat hebt gij dat toegetakeld, mijnheer!’

Lyon deed als de Colonel. ‘Ja, ik heb het aan flarden gesneden — in een bui van tegenzin.’

‘Wel lieve hemel! En nadat gij er zooveel moeite aan gehad hebt! Omdat het hun niet beviel, mijnheer?’

‘Ja, het beviel hun niet.’

‘Nu, dan schijnen zij nog al wat noten op hun zang te hebben! Hadden zij het mij maar gegeven!’

‘’k Heb het kort en klein gesneden; het is nu goed om er het vuur mede aan te maken,’ zeide Lyon. Hij ging met den trein van 3 uur 30 weer naar buiten, en stak een paar dagen later naar Frankrijk over. Gedurende de twee maanden dat hij uit Engeland afwezig was, hoopte hij op iets, — hij kon eigenlijk zelf niet zeggen wat; een of ander levensteeken van den kant des Colonels. Zou hij niet eens schrijven, zou hij het gebeurde niet ophelderen, zou hij er zich niet verzekerd van houden dat Lyon had ontdekt, op welke wijze hij, zooals de keukenmeid het noemde, de schilderij had ‘toegetakeld’, en zou hij zich niet, al ware het dan slechts welstaanshalve, verplicht achten om zijn leedwezen te betuigen over zijn dollemanswerk? Zou hij schuld bekennen, of de verdenking van zich af trachten te weren? Het laatste zou niet zeer gemakkelijk gaan en eene buitengewone krachtsinspanning van zijn genie noodig maken, met het oog op de stellige getuigenis van Lyon’s huishoudster, die de bezoekers had binnengelaten en het verband zou aanwijzen tusschen hunne aanwezigheid in het atelier en het daar gepleegde vernielingswerk. Zou de Colonel eenigerlei verontschuldiging of eene schadevergoeding aanbieden; of zou ieder woord van hem slechts eene uiting te meer zijn van die verwoestende brooddronkenheid, waartoe onze vriend hem door zijne vrouw zoo plotseling en zoo krachtig had zien aanzetten? Hij zou òf moeten verklaren dat hij de schilderij niet had aangeraakt, òf moeten bekennen dat hij het wèl gedaan had; maar in ieder geval zou hij dan een prachtige geschiedenis hebben op te disschen. Lyon reikhalsde met ongeduld naar die geschiedenis, en toen er geen brief kwam, gevoelde hij zich geweldig teleurgesteld. Zijn ongeduld was evenwel nog veel grooter ten opzichte van mevrouw Blacking’s voorstelling van de zaak, gesteld dat zij er een eigen voorstelling van gaf; want dit zou dan voorzeker het afdoende bewijs zijn, — daaruit zou dan blijken, hoe ver zij zou gaan voor haren man aan den eenen kant, of voor hem, Oliver Lyon, aan den anderen. Hij kon zich bijna niet bedwingen van ongeduld om te zien, welken weg zij zou inslaan: of zij zich eenvoudig zou aansluiten bij de verklaring van den Colonel, hoe die dan ook wezen mocht. Hij wenschte haar zonder langer dralen iets te ontlokken, bij voorbaat iets van hare gedachten te weten. Te dien einde schreef hij haar uit Venetië een brief, op den toon van hunne jarenlange vriendschap, — een brief waarin hij vroeg, of er ook nieuws was, waarin hij het een en ander verhaalde van zijne zwerftochten en de hoop uitsprak, dat zij elkaar spoedig in Londen zouden weerzien; maar zonder een enkel woord van de schilderij te reppen. De eene dag verliep als de andere, na het afzenden van dit schrijven, maar hij ontving geen antwoord; waarop hij tot de gevolgtrekking kwam, dat zij zichzelve niet genoeg vertrouwde om aan hem te schrijven, — dat zij nog te veel onder den invloed der ontroering verkeerde, die zijn ‘verraad’ bij haar had teweeggebracht. Haar man had in die ontroering gedeeld, en zij had gedeeld in de daad, welke hij tengevolge daarvan bedreven had; en het was nu een volkomen breuk, en alles was tusschen Lyon en de Blackings uit! Lyon vond dit vooruitzicht zeer bedroevend, terwijl het hem tegelijkertijd betreurenswaardig voorkwam, dat zulke innemende lieden zóó ver op den verkeerden weg waren afgedwaald. Eindelijk werd hij in verrukking gebracht, maar toch nog veel meer teleurgesteld, door de aankomst van een brief, kort maar hartelijk van vorm en inhoud, die echter in geen enkel opzicht aan een grief of aan een kwaad geweten deed denken. Het belangwekkendste gedeelte er van was, in Lyon’s oog althans, het postscriptum, dat uit deze woorden bestond: ‘Ik moet u nog een bekentenis doen. Wij zijn den 1sten September voor een paar dagen naar de stad gegaan, en van die gelegenheid heb ik gebruik gemaakt om uw verbod te overtreden, — het was zeer slecht van mij, maar ik kon het niet laten. Ik verzocht Clement, mij naar uw atelier te brengen, — ik was zoo vreeselijk verlangend om eens te gaan zien, wat gij wel van hem gemaakt hadt, niettegenstaande uwen stelligen wensch dat ik het portret nog ongezien zou laten. Wij verzochten uw bedienden ons binnen te laten, en toen heb ik de schilderij eens goed bekeken. Zij is bewonderenswaardig!’ ‘Bewonderenswaardig’ was geen bekentenis; maar — met dien brief in de hand kon er althans geen sprake van een breuk zijn.

De derde dag na Lyon’s terugkomst in Londen was een Zondag, zoodat hij bij mevrouw Blacking kon gaan koffiedrinken. Zij had hem in het voorjaar eene doorloopende uitnoodiging daarvoor gegeven, en hij had er reeds verscheidene malen gebruik van gemaakt. Bij die gelegenheden (eer hij voor hem poseerde) had hij het familiaarst met den Colonel omgegaan. Onmiddellijk na afloop van den lunch verdween zijn gastheer (hij ging dan uit, om — zooals hij zeide — zijne dames te gaan bezoeken), en het daarop volgende half uur was het beste, ook al waren er andere menschen. En thans, in de eerste dagen van December, was Lyon zoo gelukkig het echtpaar alleen te vinden, zelfs zonder Amy, die dezen keer niet aan de koffietafel verscheen. Zij zaten in het salon te wachten op de aankondiging dat mijnheer en mevrouw bediend waren; en zoodra hij binnentrad, snelde de Colonel op hem toe met den uitroep: ‘Beste vriend, wat verheugt het mij, u te zien! Ik ben zoo verlangend om weer te beginnen!’

‘O, ga er toch aan voort! het is zoo prachtig!’ zeide mevrouw Blacking, terwijl zij hem de hand gaf.

Lyon keek beurtelings de een en den ander aan; hij wist zelf niet recht, wat hij eigenlijk verwacht had, maar zeer zeker had hij dit niet verwacht. ‘Wel zoo, — gij denkt dus, dat ik er iets goeds van gemaakt heb?’

‘Gij hebt er alles goeds van gemaakt,’ zeide mevrouw Blacking, met een glimlach in hare goudbruine oogen.

‘Heeft zij u geschreven over onze stoutigheid?’ vroeg haar man. ‘Zij sleepte mij er heen — ik moest wel mede.’ Lyon vroeg zich een oogenblik met verwondering af, of hij met hunne ‘stoutigheid’ den aanval op het doek bedoelde; maar de volgende woorden van den Colonel bevestigden die opvatting niet. ‘Gij weet dat ik zoo gaarne voor u poseer, — het geeft mij zulk een goede gelegenheid om aan mijne babbelzucht bot te vieren. En ik heb nu juist den tijd.’

‘Gij zult u herinneren, dat ik het bijna voltooid had,’ merkte Lyon op.

‘Dat is zoo. Maar het spijt mij genoeg. Ik voor mij zou wel willen, dat gij nog eens begont.’

‘Lieve vriend, ik zal werkelijk nog eens moeten beginnen!’ zeide Oliver Lyon lachend, terwijl hij mevrouw Blacking aanzag. Zijn blik ontmoette den hare echter niet, — zij was opgestaan en schelde den bediende, om te vragen of de koffietafel gereed was. ‘De schilderij is stukgesneden’, vervolgde Lyon.

‘Stukgesneden? Maar waarom hebt ge dàt gedaan?’ vroeg mevrouw Blacking, terwijl zij daar voor hem stond in al haar reine, prachtige schoonheid. Nu zij hem aanzag, was zij ondoordringbaar.

‘Ik heb het zelf niet gedaan — ik vond haar zoo — met een dozijn gaten er in gestoken!’

‘Wat zegt ge daar?’ riep de Colonel.

Lyon vestigde, nog altijd glimlachend, zijne oogen op hem. ‘Ik hoop dat gij het toch niet gedaan hebt?’

‘Is het geheel vernield?’ vroeg de Colonel. Hij scheen even volkomen ter goeder trouw als Everina, en zette eenvoudig een gezicht alsof Lyon’s vraag niet ernstig gemeend kon zijn. ‘Ter wille van het poseeren? Beste vriend, als ik daaraan gedacht had, zou ik het gedaan hebben!’

‘En gij óók niet?’ vroeg de schilder aan mevrouw Blacking.

Eer zij nog den tijd had om te antwoorden, had haar man haren arm gegrepen, alsof het raadsel eensklaps voor hem ware opgelost. ‘Zeg eens, melieve, die vrouw — die vrouw!’

‘Die vrouw?’ herhaalde mevrouw Blacking; en Lyon begreep ook niet dadelijk, welke vrouw hij bedoelde.

‘Herinnert gij u niet meer — toen wij het huis uit kwamen — dat zij bij de deur stond — of een klein eindje er van af? Ik heb met u over haar gesproken — ik vertelde u het een en ander van haar. Geraldine — Grenadine — die meid, die toen op dien dag kwam binnenstappen,’ zeide hij, bij wijze van toelichting, tot Lyon. ‘Wij zagen haar in den omtrek rondzwerven — ik maakte Everina nog opmerkzaam op haar.’

‘Bedoelt gij, dat zij het op mijne schilderij voorzien had?’

‘O ja, ik herinner het mij,’ zeide mevrouw Blacking, met een zucht.

‘Zij sloop weder naar binnen — zij had nu den weg geleerd — zij wachtte haar kans af,’ vervolgde de Colonel. ‘O, dat kleine monster!’

Lyon sloeg de oogen neer: hij voelde dat hij bloosde. Op zóó iets had hij juist gewacht — op een oogenblik waarin de Colonel koelbloedig een onschuldig persoon zou opofferen. En kon zijne vrouw zich medeplichtig maken aan die verfijnde wreedheid? Lyon had zich gedurende de afgeloopen weken herhaalde malen herinnerd, dat, toen de Colonel zijn wandaad bedreef, zij het atelier reeds verlaten had; maar niettemin hield hij er zich van overtuigd — het was een beslissende zekerheid — dat hij, zoodra hij zich weer bij haar voegde, haar onmiddellijk had medegedeeld wat hij gedaan had. Hij brandde nu eenmaal van verlangen om vertoon te maken; en zelfs al had hij met geen enkel woord gerept van hetgeen hij gedaan had, zou zij het tóch geraden hebben. Hij sloeg geen oogenblik geloof aan het vertelsel, dat de arme Miss Geraldine in den omtrek van zijn huis had rondgezworven; en evenmin had hij zich door het verhaal, dat de Colonel den vorigen zomer had opgedischt omtrent zijne verhouding tot die juffer, ook maar in de verste verte om den tuin laten leiden. Lyon had haar nooit of nimmer gezien vóór den dag, waarop zij in zijn atelier was verschenen; maar hij herkende haar toch en wist haar dadelijk een plaats te geven onder de klasse waartoe zij behoorde. Hij was bekend met de Londensche vrouwelijke modellen in al hare variëteiten — in elken graad van hare ontwikkeling en elken trap van haar verval. Toen hij op dien Septembermorgen zijn huis binnentrad, even na de komst van den Colonel en zijne vrouw, was er in den ganschen omtrek geen spoor van eene nogmaals verschijnende Miss Geraldine te zien geweest. Dit feit was in zijne gedachten geprent door zijne herinnering aan de leegte der straat toen zijne keukenmeid hem mededeelde, dat er eene dame en een heer in zijn atelier waren: het had hem bevreemd, dat er geen koets of huurrijtuig voor zijn deur stond. Later had hij er over gedacht, dat zij wel met den ondergrondschen spoorweg konden gekomen zijn; hij woonde dicht bij het Marlborough Road station, en hij wist dat de Colonel, wanneer hij bij hem kwam poseeren, meer dan eens van die geriefelijkheid had gebruik gemaakt. ‘Hoe ter wereld kan zij er in gekomen zijn?’ Hij richtte deze vraag op een onverschilligen toon tot zijn gastheer en diens vrouw.

‘Laat ons nu naar beneden gaan om koffie te drinken,’ zeide mevrouw Blacking, terwijl zij de kamer verliet.

‘Wij zijn door den tuin gegaan — om uwen bediende niet lastig te vallen — ik wilde mijne vrouw dien weg eens laten zien.’ Lyon volgde de vrouw des huizes en haren man; maar de Colonel hield hem boven aan de trap nog even staande. ‘Beste vriend, ik kan mij toch niet schuldig gemaakt hebben aan de nalatigheid van de deur niet te sluiten?’

‘Dat zou ik u niet met zekerheid kunnen zeggen, Colonel,’ antwoordde Lyon, terwijl zij samen naar beneden gingen. ‘Het moet een zeer vastberaden hand geweest zijn — op en top een wilde kat!’

‘Nu, zij is een wilde kat — en eene afschuwelijke óók! Daarom heb ik zoo mijn best gedaan om hem van haar weg te krijgen.’

‘Maar ik kan mij onmogelijk eenig begrip maken van haar beweegreden.’

‘Zij is half gek — en zij haat mij; dàt was haar beweegreden.’

‘Maar zij haat mij toch niet, beste vriend!’ zeide Lyon lachend.

‘Zij haat de schilderij — herinnert gij u niet meer, dat zij het zelve gezegd heeft? Hoe meer portretten er zijn, des te minder werk is er voor zulk slag menschen.’

‘Ja, — maar als zij niet werkelijk een model is, zooals zij beweert te zijn, hoe kan dat haar dan hinderen?’ vroeg Lyon.

Die vraag deed den Colonel een oogenblik verbluft staan; maar ook niet langer dan een oogenblik. ‘Och, zij was in een kwade bui! Zooals ik u zeide: zij is half gek!’

Zij traden nu de eetzaal binnen, waar mevrouw Blacking hare plaats reeds had ingenomen. ‘Het is al te slecht! het is al te afschuwelijk!’ sprak zij. ‘Gij ziet, dat het lot zich tegen u verklaard heeft. De Voorzienigheid wilde niet toelaten, dat gij zóó onbaatzuchtig zoudt zijn en geheel belangeloos meesterstukken schilderen!’

‘Hebt gij de vrouw gezien?’ vroeg Lyon met zekere strengheid in zijn toon, die hij niet bedwingen kon.

Mevrouw Blacking scheen hiervan niets te bemerken, of, als zij het bemerkte, er zich niet aan te storen. ‘Er liep iemand rond, niet ver van uwe deur, op wie Clement mij opmerkzaam maakte. Hij vertelde mij iets van haar, — maar wij gingen den anderen kant uit.’

‘En zoudt gij denken, dat die vrouw het gedaan heeft?’

‘Hoe kan ik dat zeggen? En als zij het gedaan heeft, was zij krankzinnig, het arme schepsel!’

‘Ik zou haar zeer gaarne eens in verhoor willen nemen,’ zeide Lyon. Dat was een onware verklaring, want hij was volstrekt niet verlangend om in eenige verdere gedachtenwisseling met Miss Geraldine te treden. Hij had zijne vrienden tentoongesteld voor zichzelven; maar hij wenschte hen niet voor iemand anders ten toon te stellen, en wel allerminst voor hen zelven.

‘O, reken er op: zij zal zich nooit weer vertoonen. Gij zijt veilig!’ riep de Colonel.

‘Maar ik heb haar adres onthouden: Mortimer Terrace Mews, Notting Hill.’

‘O, dat is puur verzinsel; zoo’n buurt is er niet.’

‘Groote goden, wat een bedriegster!’ zeide Lyon.

‘Hebt gij nog tegen iemand anders verdenking?’ ging de Colonel voort.

‘Neen, tegen geen sterveling.’

‘En wat zeggen uwe bedienden wel?’

‘Zij zeggen dat zij het niet gedaan hebben, en ik betuig dan dat ik dit ook nooit beweerd heb. Dat is ongeveer het hoofdbestanddeel onzer gedachtenwisselingen.’

‘En wanneer ontdekten zij de verwoesting?’

‘Die hebben zij volstrekt niet ontdekt. Ik was de eerste, die er iets van te zien kreeg, — toen ik terug kwam.’

‘Wel, zij kan het doek gemakkelijk stukgetrapt hebben,’ meende de Colonel. ‘Herinnert gij u niet, hoe zij zich dien dag om en om draaide, evenals een clown in het paardenspel?’

‘Ja zeker, — zij kan het karreweitje in drie seconden klaargespeeld hebben, behalve dat de schilderij niet op den ezel stond.’

‘Beste vriend, vloek mij niet! — maar natuurlijk heb ik haar te voorschijn gehaald en op den ezel gezet.’

‘En hebt gij haar niet weer opgeborgen?’ vroeg Lyon, op hoogst tragische wijze.

‘Ach, Clement! Clement! heb ik het u niet gezegd?’ jammerde mevrouw Blacking, op den toon van het zachtmoedigst verwijt.

De Colonel snikte, echt dramatisch; hij bedekte zijn gelaat met zijne handen. De woorden zijner vrouw waren, voor Lyon, de allesbeslissende slag: zij deden al zijne luchtkasteelen ineenstorten en logenstraften heel zijne theorie, als zou zij zelve in ’t geheim oprecht en ongeveinsd zijn gebleven. Zelfs voor haren ouden minnaar wilde zij dat niet zijn! Hij was ziek; hij kon niet eten; hij wist dat hij er zeer zonderling uitzag. Hij mompelde iets over het volkomen nuttelooze van verdere gesprekken over kogels, die nu eenmaal toch door de kerk waren, — hij trachtte de conversatie op andere onderwerpen over te brengen. Maar het was een afgrijselijke poging, en hij vroeg zich met verwondering af, of zij het evenzeer gevoelden als hij. Hij was eigenlijk benieuwd naar allerlei soort van dingen: of zij vermoedden dat hij hen niet geloofde (dat hij hen gezien had, zouden zij natuurlijk nooit vermoeden); of zij hunne geschiedenis reeds vooruit hadden gereed gemaakt, dan of het slechts eene ingeving van het oogenblik was geweest; of zij weerstand geboden en geprotesteerd had, toen de Colonel haar zijne verzinsels voorsloeg en zij zich daarna door hem had laten medeslepen; of zij, in één woord, zich zelve niet haatte en verfoeide, zooals zij daar zat. De wreedheid, de laaghartigheid, om de schuld van hun vloekwaardig bedrijf op de schouders dier ongelukkige vrouw te wentelen, maakte op hem den indruk van iets monsterachtigs, — niet minder monsterachtig trouwens dan de lichtzinnigheid, die hen kon blootstellen aan het gevaar, dat zij, in hare alleszins billijke verontwaardiging, hunne leugen aan het licht bracht. Natuurlijk kon dit gevaar slechts een vrijspraak voor haar en geene beschuldiging tegen hen opleveren, wijl zij door de waarschijnlijkheden zoo volkomen gedekt werden; en waar de Colonel op rekende (waar hij reeds den eigen dag op gerekend zou hebben, toen hij zich uit de moeielijkheid redde, na haar eerst gezien te hebben, in het atelier, gesteld al dat hij toen over de zaak gedacht en niet uit de oorspronkelijke ingeving van zijn genie gesproken had), was eenvoudig dit, dat Miss Geraldine feitelijk weer voor altijd verdwenen was in de onbekendheid, waaruit zij was voortgekomen. Lyon was zóó verlangend, van het onderwerp af te stappen, dat, toen mevrouw Blacking hem een poosje later vroeg: ‘Maar zou er dan niets meer aan te doen zijn? Kan de schilderij niet meer hersteld worden? Gij weet, men brengt tegenwoordig zulke wonderen op dit gebied tot stand,’ hij haar eenvoudig ten antwoord gaf: ‘Dat weet ik niet, — het is mij ook onverschillig — alles is nu toch afgeloopen, — n’en parlons plus!’ Hare huichelarij walgde hem. En toch, als om haar het masker heel en al van het gelaat te rukken, begon hij kort daarna weer opnieuw tot haar: ‘En het beviel u werkelijk goed?’ Waarop zij uitriep, terwijl zij hem strak aanzag, zonder te blozen, zonder bleek te worden, zonder eenigen zweem van verlegenheid: ‘O, ik dweepte er mede!’ Waarlijk, haar man had haar goed gedresseerd! Daarna sprak Lyon er geen woord meer over, en de anderen zagen dan ook voor ’t oogenblik van verderen aandrang af, als lieden van tact en sympathie, nu zij bemerkten dat het betreurenswaardige voorval hem diep gegriefd had.

Toen zij van tafel opstonden, ging de Colonel heen, zonder eerst weder boven te komen; maar Lyon keerde naar het salon terug, met zijne gastvrouw, wie hij evenwel onderweg deed opmerken, dat hij slechts een oogenblik blijven kon. Hij bracht dat oogenblik door — het werd nog een weinig gerekt — met een gesprek, terwijl zij samen voor den schoorsteenmantel stonden. Zij ging niet zitten, en noodigde er ook hem niet toe uit; aan hare bewegingen kon men zien, dat zij voornemens was uit te gaan. Ja, haar man had haar goed gedresseerd; toch droomde Lyon nog een oogenblik dat zij, nu hij alleen met haar was, misschien zou bezwijken, terugtreden, vergiffenis vragen, vertrouwelijk worden, en tot hem zeggen: ‘Beste oude vriend, vergeef deze afschuwelijke komedie, — gij begrijpt er alles van!’ En hoe zou hij haar dan liefgehad hebben, en haar beklaagd en bewaakt en altijd geholpen hebben! Als zij niet geneigd was om iets van dien aard te doen, waarom had zij hem dan behandeld alsof hij een dierbare oude vriend van haar was; waarom had zij hem dan, maanden lang, zekere dingen doen veronderstellen; waarom was zij dan in zijn atelier gekomen, dag aan dag, om in zijne nabijheid te zitten, onder voorwendsel van het kinderportret, alsof zij zich gaarne voorstelde hoe alles had kunnen zijn? Waarom was zij dan zoo op de grens van eene zwijgende bekentenis gekomen, in één woord, als zij niet geneigd was een duimbreed verder te gaan? En zij was er niet toe geneigd — zeer zeker niet: dat kon hij zien terwijl hij daar stond te praten. Zij liep af en toe de kamer eens door, en verschikte hier en daar een paar kleine voorwerpen op de tafeltjes; maar meer deed zij niet. Plotseling sprak hij de vraag uit: ‘Welken kant liep zij op, toen gij buiten kwaamt?’

‘Zij? — de vrouw die wij zagen?’

‘Ja, die zonderlinge kennis van uw man. Het is een raadsel, dat de moeite van het oplossen wel schijnt te zullen loonen.’ Hij wenschte haar geen vrees aan te jagen; het was eenig en alleen zijn doel, de onweerstaanbare opwelling teweeg te brengen, die haar zou doen uitroepen: ‘Ach, spaar mij! — en spaar hèm! Er was nergens zulk een vrouw te zien.’

In plaats daarvan gaf mevrouw Blacking hem ten antwoord: ‘Zij liep van ons weg — zij stak dwars de straat over. Wij begaven ons regelrecht naar het station.’

‘En scheen zij den Colonel te herkennen, — zag zij om zich heen?’

‘Ja, zij keek rond, maar ik sloeg er niet veel acht op. Er kwam een vigelante voorbij. En daar stapten wij in. Eerst toen vertelde Clement mij, wie zij was: ik herinnerde mij nog, hoe hij zeide, dat zij, hierheen komende, zeker niet veel goeds in ’t schild voerde. Ik geloof dat wij beter hadden gedaan met terug te keeren.’

‘Ja, daarmede zoudt gij de schilderij gered hebben.’

Voor het oogenblik zeide zij niets, maar daarop zag zij hem met een glimlach aan. ‘Om uwentwil doet het mij zeer leed. Maar gij moet bedenken, dat ik het origineel bezit!’

Bij die woorden keerde Lyon zich om. ‘Nu, ik moet vertrekken,’ zeide hij; en hij verliet haar, zonder een ander woord van afscheid, en zoo ging hij het huis uit. Terwijl hij langzaam de straat doorliep, herinnerde hij zich weer zijne gewaarwording van dien eersten keer, toen hij haar weergezien had op Stayes, — de wijze waarop hij haar, dwars over de tafel heen, naar haren echtgenoot had zien staren. Lyon bleef op den hoek der straat staan, met een droomenden, onbestemden blik heen en weer kijkend. Hij zou er nooit weer heen gaan — dat kon hij niet. Zij was nog altijd verliefd op den Colonel — hij had haar maar àl te goed gedresseerd!

Aantekeningen

[1] Le Fanu: Sheridan Le Fanu (1814-1873), populair victoriaans schrijver van inmiddels klassieke spookverhalen.

[2] Ethel Newcome van Thackeray: de vrouw die in de lange roman The Newcomes (1854-5) van William Makepeace Thackeray het hof wordt gemaakt door de jonge aspirant schilder Clive Newcome.

[3] Groothertog van Silberstadt-Schreckenstein: James besteedt altijd veel aandacht aan de namen van zijn personages en herhaalt zich daarbij zelden of nooit. Maar de komische klank van Silberstadt-Schreckenstein moeten hem bijzonder hebben bekoord, want deze naam figureert ook al eens in zijn vroege roman The Europeans.

[4] Moroni: de ‘kleedermaker’ (The Tailor) hangt nog steeds in de National Gallery.

[5] Zij had moeite om de h uit te spreken: En inderdaad, lezen we dan in de dialoog: ‘Nu, gij weet toch, dat ge mij vroeger wel eens ’ier ge’ad ’ebt?’ De meeste lezers zullen dan al hebben begrepen wat hier misgaat in de vertaling, maar ten overvloede: dit schildersmodel spreekt Cockney en ‘drops her aitches’, of zoals James het formuleert: ‘She was unpractised in the h’. De vertaler wist zich hier blijkbaar niet goed raad mee, wist althans niets anders te bedenken dan dit één op één over te nemen. Wat in het Nederlands helaas een wat potsierlijke indruk maakt: als de h niet wordt uitgesproken, doet ons dat eerder denken aan een Franstalig accent. En dat klinkt eerder chic of mondain dan ordinair – zoals hier eigenlijk de bedoeling is. Juffrouw Geraldine is immers, vertaald naar een Nederlandse context, eerder zo iemand die ‘de son in de see siet sakke’.

[6] een flesch vitriool: In 1879 had de Franse sensatiepers (al dan niet naar waarheid) melding gemaakt van een golf van jaloerse vrouwen die hun rivaal met zwavelzuur hadden belaagd.