Bret Harte

Spijbelaars van de beschaving

drie verhalen

© vertaling: Frank Lekens, 29-12-2019

Inhoud

De Mazzel van Kamp Reuring (1868)

Hoe de Kerstman naar Simpsons Bank kwam (1875)

De drie vagebonden van Trinidad (1899)

Toelichting

Appendix: Hoe Sinterklaas reed te Simpson’s Bar

De Mazzel van Kamp Reuring (1868)

Kamp Reuring was in rep en roer. Een vechtpartij kon het niet zijn, want die waren in 1850 nog niet zo bijzonder dat de hele kolonie ervoor uitliep. Niet alleen de claims en de greppels lagen er verlaten bij, zelfs Grutterij Tuttle was leeggelopen – terwijl de kaartspelers daar toch, zoals men zich zal heugen, doodkalm waren blijven doorkaarten op de dag dat French Pete en Kanaka Joe elkaar aan de toog in de voorkamer overhoop hadden geschoten. Het hele kamp had zich nu verzameld bij een primitieve blokhut aan de rand van het bos. Daar werden op gedempte toon gesprekken gevoerd waarin vaak de naam van een vrouw viel. Een bekende naam in het kamp: Cherokee Sal.

Aan haar moeten we misschien niet te veel woorden vuil maken. Het was een onbehouwen en helaas volkomen zedeloze vrouw. Maar ze was destijds de enige vrouw in Kamp Reuring en ze lag daar in de allerhoogste nood, die nood waarin ze meer dan ooit behoefte had aan de goede zorgen van iemand van haar eigen kunne. Liederlijk, onverbeterlijk en verdorven als ze was, legde ze nu een martelgang af die met de verlichting van een helpende vrouwenhand al zwaar genoeg zou zijn geweest, maar in haar huidige verlatenheid helemaal verschrikkelijk was. Ze onderging haar beproeving in diezelfde eenzaamheid die de straf voor de eerste zondeval zo ondraaglijk moet hebben gemaakt. Misschien hoorde het bij de boetedoening voor haar zonden dat zij, juist nu het gebrek aan vrouwelijke zorg en medeleven zich zo sterk liet gelden, enkel de half-smalende gezichten van haar mannelijke kampgenoten om zich heen zag. Al waren sommige van die toeschouwers volgens mij wel geraakt door haar lijden. Sandy Tipton vond het ‘maar rot voor Sal’ en vergat bij de gedachte aan haar barensnood zelfs heel even dat hij nog een aas en twee boeren in zijn mouw had.

Men zal ook begrijpen dat dit voor het kamp een primeur was. Sterfgevallen waren in Kamp Reuring bepaald niets bijzonders, maar een geboorte was iets nieuws. Veel mensen waren in dit kamp al doeltreffend, definitief en zonder recht op retour naar de andere wereld gezonden; maar dit was voor het eerst dat er iemand ab initio aan de bevolking werd toegevoegd. Vandaar de opwinding.

‘Ga jij nou effe kijken, Stompie,’ zei een vooraanstaand burger die bekendstond als ‘Kentuck’ tegen een van de omstanders. ‘Kijk jij nou effe wat je ken doen. Jij heb ervaring met die dingen.’

Het was misschien een logische keuze. Stompie scheen elders aan het hoofd van wel twee gezinnen te hebben gestaan; het was een zekere juridische nonchalance op dat vlak waaraan Kamp Reuring – een vrijplaats voor velen – zijn gezelschap nu te danken had. Kentucks keuze kreeg bijval van de menigte en Stompie was verstandig genoeg om zich bij de wens van de meerderheid neer te leggen. De deur sloot zich achter de nieuwbakken huisarts annex vroedvrouw en buiten maakte de bevolking van Kamp Reuring het zich gemakkelijk en rookte in afwachting van de uitkomst een pijpje.

Het gezelschap telde zo’n honderd man. Een of twee van hen waren daadwerkelijk op de vlucht voor justitie, enkelen waren misdadigers, en allemaal waren het waaghalzen. Aan hun uiterlijk viel hun verleden of karakter niet af te lezen. De grootste schurk had een rafaëlesk gelaat met een dikke bos blond haar. De gokker Oakhurst had de droefgeestige uitstraling en intellectuele onthechting van een Hamlet. De kranigste en koelbloedigste kerel in het kamp was hooguit één meter vijftig, zacht van stem en schuchter van gedrag. ‘Ruig volk’ was een benaming die hen eerder omschreef dan typeerde. Misschien dat het kamp in aantallen vingers, tenen, oren enz. iets te kort kwam, maar zulke onbeduidende manco’s deden niets af aan hun collectieve kracht. De sterkste man had nog maar drie vingers aan zijn rechterhand; de beste schutter had maar één oog.

Tot zover de fysieke verschijning van de mannen rond de blokhut. Het kamp lag in een driehoekige vallei tussen twee berghellingen en een rivier. De enige uitvalsweg was een steil bergpad op de helling tegenover de hut, dat nu verlicht werd door de rijzende maan. Misschien dat de kermende vrouw het vanuit haar primitieve ledikant kon zien – als een zilverdraadje omhoog kronkelend tot waar het zich verloor tussen de sterren daarboven.

De mannen maakten het zich gezellig met een vuur van verdorde sparrentakken. Allengs kreeg Kamp Reuring zijn natuurlijke luchtigheid terug. Er werden alweer weddenschappen gesloten op de uitkomst. Drie tegen vijf ‘dat Sal het zou overleven’ of zelfs dat het kind het zou halen, aanvullende weddenschappen over geslacht en huidskleur van de nieuwe aanwinst. Midden in een verhitte discussie klonk een kreet van de mannen die het dichtst bij de deur zaten, en het hele kamp viel stil. Boven het gekreun van de zwaaiende sparren, het jachtige ruisen van de rivier en het genoeglijke geknetter van het kampvuur was ineens een schel gehuil te horen – een gehuil zoals in het kamp nog nooit was gehoord. De sparren stopten met kreunen, de rivier hield op met ruisen en het vuur met knetteren. De natuur zelf leek stil te vallen om toe te horen.

Als één man kwam het kamp overeind! Iemand opperde het plan om een vaatje buskruit tot ontploffing te brengen, maar met het oog op de toestand van de moeder zag men daarvan af en werden er alleen wat revolvers afgevuurd; want of het nu kwam door de karige medische zorg in het kamp of door iets anders, Cherokee Sal ging hard achteruit. Binnen een uur had ze als het ware dat zware pad naar de sterren beklommen en aldus alle zonde en schande van Kamp Reuring voorgoed achter zich gelaten. Ik geloof niet dat de mannen door dat nieuws erg ontdaan waren, maar het leidde wel tot speculaties over de levenskansen van het kind. ‘Maakt dat nog een kans?’ werd Stompie gevraagd. Uit het antwoord sprak twijfel. Het enige levende wezen in het kamp van hetzelfde geslacht en in dezelfde postnatale positie als Cherokee Sal was een ezelin. Men twijfelde of die geschikt zou zijn, maar waagde zich aan het experiment. Het bleek minder problematisch dan de antieke remedie van Romulus en Remus, en ogenschijnlijk even succesvol.

Toen deze zaken waren afgehandeld, wat nog een uur in beslag nam, ging de deur open en betraden de benieuwde mannen, die een keurige rij hadden gevormd, een voor een de blokhut. Naast het simpele bed waarop het lichaam van de moeder zich duidelijk aftekende onder de dekens stond een grenen tafel. Daarop was een kistje gezet en in dat kistje lag, in felrood katoen gewikkeld, de nieuwe bewoner van Kamp Reuring. Naast het kistje lag een hoed. De bedoeling daarvan werd snel duidelijk.

‘Alle heren,’ zei Stompie met een curieuze mengeling van gezag en ambtelijke gewichtigheid, ‘alle heren lopen van de voordeur langs de tafel en zo via de achterdeur weer naar buiten. Wie de wees wat wil schenken, vindt daar een hoed.’

De eerste heer had bij het binnenkomen zijn hoed nog op, maar ontblootte al rondkijkend zijn hoofd en gaf zo onbewust het goede voorbeeld aan de volgende. Zowel goede als slechte daden zijn in zo’n gemeenschap aanstekelijk.

Af en toe was uit de langstrekkende rij mannen een opmerking te horen – misschien bij wijze van kritiek op Stompie’s kwaliteiten als kermisbaas.

‘Is dat hem nou?’

‘Wat een scharminkel.’

‘Zit haast geen kleur op.’

‘Zo klein as een Derringer.’

De giften waren al even karakteristiek. Een zilveren tabaksdoos, een dubloen, een met zilver ingelegde revolver, een goudklompje, een fraai geborduurde dameszakdoek (van Oakhurst, de gokker), een diamanten dasspeld, een diamanten ring (als reactie op de speld, met de opmerking dat de gever ‘die speld zag en twee karaat meer inzette’), een slinger, een bijbel (gever onbekend), een gouden rijspoor, een zilveren theelepel (met initialen waarvan ik tot mijn spijt moet zeggen dat ze niet van de gever waren), een doktersschaar, een lancet, een biljet van vijf Britse pond en zo’n tweehonderd dollar in goud- en zilvergeld.

Stompie betrachtte tijdens het hele gebeuren een zwijgen zo onverstoorbaar als dat van de overledene aan zijn linkerzijde en een ernst zo ondoorgrondelijk als die van de zuigeling aan zijn rechter. Slechts één incident doorbrak de monotonie van deze merkwaardige processie. Toen Kentuck zich half-nieuwsgierig over de kist boog, draaide het kind zich net om en greep in een krampje de tastende wijsvinger van de goudzoeker even vast. Verbluft en bedremmeld keek Kentuck toe. Op zijn gelooide wang probeerde iets van een blos door te breken. ‘Verdomde dondersteen!’ zei hij, terwijl hij met meer zorg en tederheid dan waartoe hij misschien in staat was geacht zijn vinger terugtrok. Onderweg naar buiten hield hij die vinger voor zich uit en bleef hem gefascineerd bestuderen. Dat onderzoek ontlokte hem nog eens dezelfde authentieke uitspraak over het kind. Hij leek er zelfs genoegen in te scheppen om die woorden te herhalen. ‘Vocht met mijn vinger,’ zei hij tegen Tipton, voor wie hij de betreffende vinger ophield. ‘Die verdomde dondersteen!’

Het was vier uur voordat de mannen hun leger opzochten. In de hut van het kind bleef het licht branden, want Stompie ging die nacht niet naar bed. Kentuck ook niet. Hij dronk stevig en deed enthousiast verslag van zijn belevenis, telkens afsluitend met zijn karakteristieke verwensing van de nieuwkomer. Dat leek hem in te dekken tegen onterechte verwijten van sentimentaliteit, waarvoor hij met de vrees was behept die het sterke geslacht eigen is. Toen iedereen naar bed was liep hij naar de rivier en floot peinzend een deuntje. Vervolgens liep hij de kloof weer in en passeerde de blokhut, nog steeds demonstratief onbekommerd fluitend. Hij bleef even staan bij een reuzensequoia en liep terug, weer langs de blokhut. Nog voor hij bij de waterkant was bleef hij weer staan, liep terug en klopte op de deur. Die werd geopend door Stompie.

‘Hoe gaat het?’ vroeg Kentuck, die over Stompie’s schouder naar het kistje loerde.

‘Alles rustig,’ zei Stompie. ‘Wat is er?’

‘Niks.’

Er volgde een stilte die gênant lang duurde, en Stompie bleef bij de deur staan. Toen begon Kentuck maar weer over zijn vinger, die hij voor Stompie ophield. ‘Ging ie verdorie mee vechten – verdomde dondersteen,’ zei hij, en taaide af.

De volgende dag kreeg Cherokee Sal de primitieve uitvaart die Kamp Reuring zijn overledenen bood. Nadat zij op de helling was begraven, werd er vergaderd over wat er met haar kind moest gebeuren. Een motie om het te adopteren werd enthousiast en unaniem aangenomen. Maar meteen ontspon zich een levendige discussie over de beste manier om ervoor te zorgen. Opmerkelijk genoeg bleef dat debat verschoond van de felle persoonlijke botsingen waarmee discussies in Kamp Reuring meestal gepaard gingen. Tipton stelde voor om het kind naar De Rode Hond te sturen, een mijnwerkerskolonie veertig mijl verderop, waar het aan de zorg van vrouwen kon worden toevertrouwd, maar dat onzalige idee stuitte op felle en unanieme tegenstand. Het was zonneklaar dat geen enkel plan dat het vertrek van hun nieuwe aanwinst behelsde ook maar overwogen kon worden.

‘Die lui van De Rode Hond zouden er trouwens iets voor willen ruilen,’ zei Tom Ryder, ‘en ons met iemand anders opschepen.’ Wantrouwen jegens andere mijnwerkerskolonies was in Kamp Reuring, evenals elders, gemeengoed.

Ook het aantrekken van een vrouwelijke verzorgster stuitte op bezwaren. Iemand beweerde dat geen fatsoenlijke vrouw zich in Kamp Reuring zou willen vestigen en voegde eraan toe dat ze er ‘van het andere slag geen meer wilden’. Zo grof als deze onvriendelijke verwijzing naar de overleden moeder mag klinken, in feite was het de eerste stuip van fatsoen – het eerste symptoom van de zedelijke verheffing van het kamp.

Stompie roerde zich niet. Misschien vond hij het niet kies om zich met de selectie van zijn mogelijke opvolger te bemoeien. Maar desgevraagd zei hij ronduit dat hij en ‘Jenny’ – het eerder genoemde zoogdier – het kind wel konden grootbrengen. Dat plan had iets origineels, iets soevereins en heldhaftigs dat de kampgenoten aansprak. Stompie bleef dus in functie. En er werden spullen besteld in Sacramento. ‘Het beste van het beste, hoor,’ zei de penningmeester die de postiljon een buideltje stofgoud in handen drukte. ‘Het mooiste goed, van kant en zo, met alle tierelantijnen – het mag wat kosten!’

Verbazend genoeg blaakte het kind van gezondheid. Mogelijk werden de materiële tekortkomingen van het kamp door het verkwikkende klimaat gecompenseerd. De natuur legde de vondeling aan haar brede borst. Misschien dat de ijle berglucht in die uitlopers van de Sierra’s – dat kruidige aroma, die etherische hartversterker, zo fris en prikkelend tegelijk – het kind tot voedsel diende of via een verfijnde scheikundige reactie ezelinnenmelk omtoverde tot krachtvoer. Stompie schreef het toe aan dat laatste, en aan zijn eigen goede zorgen. ‘Ik en die ezel,’ zei hij vaak, ‘zijn als een vader en moeder voor hem.’ Om de hulpeloze hummel dan te vermanen: ‘Wee je gebeente als jij het erbij laat zitten, hoor!’

Toen hij een maand oud was, werd duidelijk dat ze hem een naam moesten geven. Tot dan toe stond hij in het kamp bekend als ‘het kind’, ‘Stompie’s knul’, ‘de coyote’ (een toespeling op zijn vocale vermogens) en was zelfs Kentucks koosnaam ‘die verdomde dondersteen’ wel te horen. Maar die titels vond men vaag en onbevredigend en werden uiteindelijk afgeschaft om een andere reden. Kansspelers en avonturiers zijn doorgaans bijgelovig en Oakhurst beweerde op een dag dat de baby Kamp Reuring mazzel bracht. Het was zeker waar dat het ze in die dagen voor de wind ging. ‘Mazzel’ was dus de naam die hij kreeg, met voor het gemak Tommy als voorvoegsel. Over de moeder werd niet meer gerept en de vader was onbekend.

‘Altijd beter om met verse kaarten te beginnen,’ zei de filosofische Oakhurst. ‘Met Mazzel als naam heeft ie een goed begin, en dat is het halve werk.’

Ze kozen dus een dag om hem te dopen. Wie zich van de schaamteloze baldadigheid van Kamp Reuring al enig idee heeft gevormd, kan zich ook wel voorstellen wat daarbij de bedoeling was. De ceremoniemeester was ene ‘Boston’, een notoire potsenmaker, zodat het een lollige aangelegenheid beloofde te worden. De scherpzinnige humorist had twee dagen gewerkt aan een parodie op de kerkelijke doopdienst, vol spitse lokale toespelingen. Het koor had goed gerepeteerd en Sandy Tipton zou als peetoom optreden. Maar toen de optocht zich met fanfare en banieren naar het bos had begeven en het kind bij het namaakaltaar was gelegd, trad Stompie naar voren om het woord te richten tot de mannen die zich daar stonden te verkneukelen.

‘Het is niet mijn stijl om de pret te bederven, jongens,’ zei de kleine man, die de anderen recht in de ogen keek. ‘Maar dit vin ik nou toch niet kenne. Een rotstreek om te spotten met zo’n kind dat er zelf nog niks van begrijp. En as ie dan een peetoom mot hebben, wil ik wel es weten wie of daar meer aanspraak op heb as ik.’

Daarop viel er een stilte. Tot eer van alle komieken moet gezegd dat de grappenmaker die zo van zijn optreden werd beroofd, de eerste was om Stompie gelijk te geven.

‘Maar we zijn hier om hem te dopen,’ zei Stompie, die snel zijn kans greep, ‘en dopen zullen we hem. Krachtens de wetten van de Verenigde Staten en de staat Californië doop ik jou Thomas Mazzel, zo waarlijk helpe mij God.’ Het was de eerste keer dat in Kamp Reuring de naam van de Allerhoogste viel zonder te zijn verpakt in een vloek. Deze doop was misschien nog bespottelijker dan de komiek het zich had voorgesteld; maar vreemd genoeg was er niemand die dat zo zag en moest niemand lachen. Tommy werd zo plechtig gedoopt alsof hij zich in een gebedshuis bevond, en al even orthodox was de wijze waarop hij vervolgens begon te huilen en getroost werd.

En zo werd de verheffing van Kamp Reuring in gang gezet. Bijna onmerkbaar kwam er een verandering over de nederzetting. De blokhut van ‘Tommy Mazzel’ – kortweg ‘de Mazzel’, zoals hij meestal werd genoemd – was de eerste plek die van zichtbare verbetering blijk gaf. Het huis werd keurig schoon gehouden en in de verf gezet. Vervolgens werd het betimmerd, behangen en aangekleed. En bij de rozenhouten wieg, van tachtig mijl verderop met een muildier aangevoerd, ‘stak de rest van het meubelair’, in Stompie’s woorden, ‘maar bekaaid af’. Dus moest het huisje verder worden opgeknapt. De mannen die geregeld bij Stompie rondhingen om te zien ‘hoe het met de Mazzel ging’, leken die verbetering op prijs te stellen. Om niet achter te blijven bestelde het concurrerende etablissement, Grutterij Tuttle, snel een vloerkleed en spiegels. De blik die de bewoners van Kamp Reuring daarin van zichzelf opvingen, leidde tot verbetering van de persoonlijke hygiëne. Stompie begon ook sanitaire eisen te verbinden aan het voorrecht om de Mazzel te mogen vasthouden. Voor Kentuck – die ten gevolge van zijn nonchalante natuur en het harde mijnwerkersleven alle kleding was gaan beschouwen als een tweede huid die hem door slijtage uiteindelijk vanzelf ontviel, zoals bij een slang die vervelt – was het een pijnlijke vernedering toen hem dat privilege uit voorzorg werd ontzegd. Maar zo dwingend waren de subtiele krachten der vernieuwing dat hij daarna iedere middag verscheen in een schoon overhemd en met een glimmend geboend gezicht.

Ook op het vlak van het zedelijke en sociale verkeer werd vooruitgang geboekt. Tommy werd verondersteld de hele dag vooral te willen slapen en mocht dus niet door lawaai van zijn rust worden beroofd. Het gebrul en geschreeuw waaraan deze kolonie zijn jammerlijke naam te danken had, was binnen zijn gehoorsafstand uit den boze. Daar converseerden de mannen voortaan op fluistertoon of zaten ze te roken met de zwijgende ernst van een indiaan. Als vanzelf werd op deze gewijde plek door niemand nog gevloekt, en ook elders in het kamp werden veelvoorkomende verwensingen met betrekking tot iemands ‘mazzel’ of gebrek daaraan taboe verklaard, als zijnde al te persoonlijk. Zingen was niet verboden, want dat werd juist geacht een rustgevende werking te hebben. Een wijsje van ‘Kruiser Jack’, een Engelse matroos uit hare majesteits Australische koloniën, werd een populair wiegelied. Het was een naargeestig relaas over de wapenfeiten van ‘de Arethusa’, een stemmig deuntje in mineur met een weemoedige uithaal in de terugkerende slotregel van elk couplet, ‘aan bo-o-o-oord van de Arethusa’. Het was fraai om te zien hoe Jack met de Mazzel in zijn armen dat zeemansdeuntje zong terwijl hij heen en weer wiegde als op de deining van een schip. Door dat wiegen van Jack, of doordat het zo’n lang lied was – het telde negentig coupletten die altijd tot het bittere eind werden uitgezongen – had dat slaapliedje doorgaans het gewenste effect. In de zoele schemering van de zomeravond lagen de mannen dan languit onder de bomen hun pijp te roken en zich aan dat melodieuze gekweel te laven. Het onbestemde gevoel dat ze een idylle beleefden nam bezit van het kamp. ‘Dit,’ zei Cockney Simmons peinzend, op zijn zij in het gras liggend, ‘is nou echt hemels.’ Het herinnerde hem aan Greenwich.

Tijdens de lange zomerdagen werd de Mazzel meestal meegenomen naar de kloof waar Kamp Reuring zijn goud won. Over een bed van sparrentakken werd daar een dekentje gespreid waarop hij kon liggen terwijl de mannen beneden in de geulen aan het werk waren. Allengs werden er primitieve pogingen gedaan dat plekje te versieren met bloemen en geurige planten. Bijna altijd bracht iemand de baby wel een bosje wilde kamperfoelie, azalea’s of een van de andere felkleurige bloemen uit Las Mariposas. Ineens kregen de mannen oog voor de schoonheid en het nut van kleinigheden waaraan ze altijd achteloos voorbij waren gegaan. Een brokje glimmend mica, een stukje gespikkeld kwarts of een felgekleurde kiezel uit de beek verkreeg ineens een glans waarvoor hun nu pas de ogen waren geopend, en werd dan ook steevast bewaard voor de Mazzel. Wonderbaarlijk hoeveel schatten er in het bos en op de helling werden gevonden die ‘echt iets voor Tommy’ waren.

Omringd door zoveel speelgoed als geen kind in sprookjesland ooit had bezeten, mogen we hopen dat Tommy tevreden was. Hij leek volmaakt gelukkig, al had hij ook een soort kinderlijke ernst, iets peinzends in die ronde grijze kijkers dat Stompie soms zorgen baarde. Het was een stil en gemakkelijk kind, er wordt verteld dat hij een keer uit zijn ‘kraal’ was gekropen – een geïmproviseerde haag van sparrentakken rond zijn bedje – en van het talud zo in de zachte aarde was gekukeld, waar hij minstens vijf minuten onverstoorbaar ondersteboven was blijven staan, zijn gemarmerde beentjes in de lucht. Hij was uit die benarde positie bevrijd zonder een kik te geven.

Ik aarzel om hier nog meer voorbeelden van zijn diepe wijsheid op te dissen, aangezien die helaas louter op de getuigenissen van zijn partijdige vrienden berusten. Sommige verhalen waren niet helemaal vrij van bijgeloof.

‘Ik ben daarnet even bij hem gaan koekeloeren,’ zei Kentuck op een dag in ademloze bewondering, ‘en verdomd als ie daar niet met een gaai op zijn schoot zat te babbelen. Zaten daar gewoon gezellig met mekaar te kletsen, as twee hartediefies.’ Want of de kleine nu over de takken kroop of lui op zijn rug naar de boomtoppen lag te staren, voor hem kwetterden de vogels, kwebbelden de eekhoorns en bloeiden de bloemen. De Natuur was zijn verzorgster en speelkameraad. Voor hem liet zij gouden zonnestralen door de takken dringen om hem te omspelen, hem stuurde ze een balsemende bries die geurde naar boomhars en laurier. Hem knikten de reuzensequoia’s loom en gemoedelijk toe, voor hem zoemden de hommels en koerden de roeken hun rustgevend gekras.

Dat waren de hoogtijdagen van Kamp Reuring. Het was een zomer van overvloed, het geluk lachte hun toe. De mijnopbrengsten waren enorm. Het kamp waakte angstvallig over zijn bodemrechten en bekeek elke vreemdeling met argwaan. Nieuwkomers waren ongewenst, en om hun afzondering compleet te maken hadden ze alle grond aan weerszijden van de omringende hellingen opgekocht. Daardoor, en door hun reputatie van buitengewone vaardigheid met de revolver, was het besloten karakter van het kamp gewaarborgd. De postiljon – hun enige contact met de buitenwereld – vertelde soms wonderbaarlijke verhalen over het kamp. ‘Daar in Reuring hebben ze een straat waar geen straat in De Rode Hond aan kan tippen,’ zei hij dan. ‘Ze hebben bloemen en klimop bij hun huisjes geplant en ze wassen zich wel twee keer per dag. Maar van vreemden zijn ze niet gediend en ze aanbidden een indianenkind.’

Met de welvaart van het kamp groeide ook het verlangen naar verdere verbetering. Ze vatten het voornemen op om het volgende voorjaar een hotel te bouwen en daar een of twee nette gezinnen uit te nodigen voor een verblijf, ten behoeve van de Mazzel, die mogelijk baat zou hebben bij wat vrouwelijk gezelschap. Met deze knieval voor het zwakke geslacht, waarvan ze zowel de deugdzaamheid als het nut sterk in twijfel trokken, brachten de mannen een offer dat alleen uit hun liefde voor Tommy te verklaren valt. Sommigen bleven er ook op tegen. Maar aangezien het plan pas over drie maanden ten uitvoer kon worden gebracht, gaf die minderheid zich zonder morren gewonnen in de hoop dat er voor die tijd iets zou gebeuren om het te verhinderen. En aldus geschiedde.

De winter van 1851 zal men zich in die bergen nog lang heugen. Er lag een dik pak sneeuw op de Sierra’s en elke bergbeek zwol aan tot een rivier, elke rivier tot een meer. Alle kloven en canyons werden onstuimige waterlopen die de bergen af raasden, enorme bomen meesleurden en al hun wrakhout over de vlakte verspreidden. De Rode Hond was al tweemaal overstroomd en Kamp Reuring was gewaarschuwd.

‘Het water heeft het goud in die kloven gestopt,’ zei Stompie. ‘Het is hier al eerder geweest en zal hier nog wel es komme!’ En die nacht trad de North Fork ineens buiten haar oevers en zette de driehoekige vallei van Kamp Reuring blank.

Met al het geweld van woest stromend water, omvallende bomen en brekend hout en de duisternis die samen met het water heel die fraaie vallei van de aardbodem leek weg te vagen, was er geen redden meer aan. Bij het ochtendgloren bleek de hut van Stompie, die het dichtst bij de rivier had gestaan, te zijn weggespoeld. Hogerop in de kloof vonden ze het lichaam van de onfortuinlijke bewoner. Maar de hoop, trots en vreugde, de Mazzel van Kamp Reuring, was verdwenen. Met bedroefd gemoed liepen ze weer omlaag, toen ze werden teruggeroepen door geschreeuw vanaf de waterkant.

Het was een boot met reddingswerkers van stroomafwaarts. Twee mijl verderop hadden die een zwaargewonde man en een baby uit het water gehaald, zeiden ze. Wist iemand wie dat waren, en waren ze van hier?

Eén blik volstond om te zien dat het Kentuck was, ernstig toegetakeld, maar met de Mazzel van Kamp Reuring nog in zijn armen. Zodra ze zich over dat vreemde stel bogen, constateerden ze dat het leven uit het kind geweken was.

‘Hij is dood,’ zei iemand.

Kentuck opende zijn ogen.

‘Dood?’ herhaalde hij zwakjes.

‘Ja, kerel, en jij ligt ook op sterven.’

Er glom een lach in de ogen van de stervende Kentuck.

‘Op sterven!’ herhaalde hij. ‘Hij neemt me mee. Zeg maar tegen de jongens dat ik de Mazzel nu mee heb.’

En die potige kerel, die zich aan dat kwetsbare kind vastklampte zoals een drenkeling aan een strohalm schijnt te doen, dreef weg op de duistere rivier die eeuwig naar de onbekende zee stroomt.

Hoe de Kerstman naar Simpsons Bank kwam (1875)

Het had lang geregend in het dal van de Sacramento. De North Fork was buiten zijn oevers getreden en het wed in de Rattlesnake Creek was onbegaanbaar. De rotsblokken die ’s zomers aangaven waar je bij Simpsons Wad kon oversteken, gingen nu schuil onder een watervlakte die zich uitstrekte tot de voet van de bergen. De postkoets reed niet verder dan Grangers; de laatste koets was in de biezen blijven steken en de koetsier had moeten zwemmen voor zijn leven. ‘Een gebied zo groot als Massachusetts,’ schreef de Sierra Avalanche met droeve regionale trots, ‘staat nu onder water.’

En hoger op de hellingen was het niet veel beter. De weg was één groot modderbad bezaaid met wagens die met geen macht of moreel verwijt nog losgemaakt konden worden uit de poel van verderf waarin ze waren gestrand, en om Simpsons Bank te vinden hoefde je het spoor van luid gevloek en vastgelopen voertuigen maar te volgen. Daar verderop lag op die kerstavond in 1862 dan, afgelegen en ongenaakbaar, bemodderd en beregend, gegeseld door de wind en belaagd door het wassende water, Simpsons Bank, als een zwaluwnest tegen de ruige architraaf en verbrokkelde kapitelen van de Table Mountain gekleefd en sidderend in de storm.

Toen de avond viel over het kamp, gloeiden er hier en daar in de nevel nog wat lichtjes op in de vensters van de hutten aan weerskanten van de doorgaande weg, die nu doorkliefd en overspoeld werd door woeste waterstromen en geteisterd door de striemende wind. Gelukkig zat het merendeel van de inwoners in de winkel van Thompson rond een roodgloeiende kachel geschaard, waar ze zwijgend af en toe op spuugden, een gezellig tijdverdrijf dat praten wellicht overbodig maakte. De meeste andere vormen van vermaak waren in Simpsons Bank ook uitgeput; het hoge water verhinderde alle werkzaamheden in de kloof en de rivier, en het resulterende gebrek aan geld en whiskey had alle minder betamelijke vormen van ontspanning van hun aardigheid ontdaan. Zelfs de heer Hamlin was liever vertrokken met zijn schamele vijftig dollar op zak – al wat hij had kunnen innen van de fikse bedragen die hij in de succesvolle uitoefening van zijn zware beroep had gewonnen. ‘Ajje ’t mij vraag,’ zei hij daar later over, ‘ajje mij nou vraag waar een speler in ruste, die het niet meer om het geld te doen is, zijn eigen nou aardig bezig ken houwen en in vorm ken blijven, dan zeg ik Simpsons Bank. Maar voor een jonge knul die een groot gezin te onderhouwen heb, is het daar de moeite niet.’ Aangezien zijn eigen ‘gezin’ hoofdzakelijk uit meerderjarige dames bestond, illustreert die uitspraak eerder zijn gevoel voor humor dan zijn verantwoordelijkheden.

De onwetende mikpunten van zijn spot zaten die avond in ieder geval bijeen met die lijdzame lusteloosheid die voortvloeit uit ledigheid en verveling. Zelfs het plotse geplas van hoeven in de modder kon ze niet uit hun apathie wekken. Alleen Dick Bullen stopte even met het schoonschrapen van zijn pijp om een blik op de deur te werpen, geen van de anderen gaf enig blijk van belangstelling of zelfs maar herkenning van de man die de winkel betrad.

Ze kenden hem daar allemaal en noemden hem ‘de ouwe’. Een man van een jaar of vijftig, zijn schaarse haar al grijs maar zijn gezicht nog fris en jeugdig. Uit dat gezicht sprak een gulle maar wat hulpeloze hartelijkheid en een kameleontisch vermogen om zich aan de wisselende sfeer en stemmingen van zijn omgeving aan te passen. Hij kwam duidelijk net van een paar jolige vrienden vandaan en had niet meteen door hoe somber de stemming hier was: joviaal sloeg hij de dichtstbijzijnde man op de schouder en liet zich op een lege stoel vallen.

‘Zo’n verhaal als ik nou gehoord heb, jongens! Jullie kennen Smiley wel, van verderop – Jim Smiley, de grappigste kerel hier in de buurt? Die had me toch zo’n kostelijk verhaal...’

‘Die —— Smiley is een idioot,’ werd hij nors afgekapt.

‘Een —— schoft van hier tot ginder,’ klonk een andere kniesoor.

Na die stellige beweringen viel er een stilte. De ouwe keek eens om zich heen en langzaam veranderde zijn gelaatsuitdrukking. ‘Dat is waar,’ zei hij peinzend. ‘Heeft absoluut iets van een schoft en iets van een idioot. Allicht.’ Hij zweeg even, als gekweld door herinneringen aan de idiote schoftenstreken van de impopulaire Smiley. ‘Rotweer, hè?’ begon hij opnieuw, nu hij de stroom van het heersende sentiment in dit gezelschap had gevonden. ‘Hard gelag voor iedereen, geen cent te verdienen zo. En morgen alweer kerst.’

Dat woord ontlokte de mannen enige beweging – van afkeer of blijdschap, dat was niet duidelijk. ‘Ja,’ vervolgde de ouwe met de grafstem die hij inmiddels onbewust had opgezet, ‘kerst, ja, en vandaag al kerstavond. En weet je, jongens, nou had ik zo es gedacht – dat wil zeggen, het is maar een idee waar ik mee speelde, hoor – maar dat jullie hier misschien nog even bij mij wouden langskomen, voor een rondje bij mij thuis. Maar dat zal wel niet, zeker? Hebben jullie zeker geen zin in?’ zei hij beschroomd, begripvol en met zijn blik op hen gericht.

‘Och, ik weet niet,’ zei Tom Flynn, die al wat monterder klonk. ‘Misschien wel. Maar je vrouw dan, ouwe? Wat vindt die daarvan?’

De ouwe aarzelde. Zijn echtelijke ervaringen waren niet van de gelukkigste, dat was in Simpsons Bank algemeen bekend. Zijn eerste echtgenote, een mooi tenger vrouwtje, had in stilte geleden onder de jaloerse verdenkingen van haar man, tot die het op een dag had bestaan iedereen in het kamp bij hem thuis uit te nodigen om er getuige van te zijn hoe hij haar op heterdaad betrapte. Bij aankomst bleek het frêle, schuchtere huisvrouwtje ijverig aan het werk in de keuken, zodat iedereen beteuterd en beschaamd afdroop. Maar de teergevoelige ziel kwam de schok van die schandalige streek niet zomaar te boven, en toen ze met veel moeite haar kalmte had herwonnen, bevrijdde ze haar minnaar uit de kast waarin die zich had verstopt en ging er met hem vandoor. Een zoontje van drie liet ze achter om haar man met zijn verlies te troosten. De huidige vrouw van de ouwe was zijn voormalige kokkin. Die was trouw, struis en strijdlustig.

Voordat de ouwe kon antwoorden zei Joe Dimmick botweg dat het ‘de ouwe z’n huis was’ en dat hij daar, als het aan hem lag – en hij riep er de Allerhoogste bij aan – kon uitnodigen wie hij wou, al moest hij er zijn zaligheid aan offeren. Alle machten van het kwaad, voegde hij er nog aan toe, zouden hem daar niet van weerhouden. Dit alles in kernachtige bewoordingen van een kleurrijke kracht die in deze noodzakelijke vertaling onherroepelijk verloren gaat.

‘Allicht. Zeker. Zo is het maar net,’ zei de ouwe met een bevestigende frons. ‘Dá’s geen enkel probleem. Het is mijn huis, met me eigen handen gebouwd. Van haar heb je niets te duchten, jongens. Ze kán nogal es fel uit de hoek komen, zo zijn vrouwen, maar ze draait altijd weer bij.’ In feite hoopte de ouwe maar dat de kracht van de drank en het dappere voorbeeld van zijn vrienden hem in dat geval moed zouden schenken.

Dick Bullen, orakel en gangmaker van Simpsons Bank, had nog niet gesproken. Die haalde nu zijn pijp uit zijn mond. ‘Hoe gaat het met jouw Johnny, ouwe? Ik zag hem laatst stenen gooien naar Chinezen en ik vond hem er niet zo floressant bij staan. Net of ie er geen lol in had. Gisteren kwam er weer een stel Chinezen langs, gevlucht voor het water hogerop, en ik moest weer aan hem denken, dat het zonde voor hem was dat ie ze misliep. Als ie ziek is, hebbie daar misschien alleen maar last van ons?’

De vader was duidelijk geroerd door die droeve schets van wat Johnny had gemist, maar vooral ook door het medeleven van de spreker, en haastte zich om hem te verzekeren dat Johnny beter was en dat ‘wat gezelligheid hem goed zou doen’. Waarop Dick opstond, zich uitrekte en zei: ‘Vooruit dan. Na jou, ouwe. Karren maar.’ En met een sprongetje en zijn karakteristieke kreet schoot hij zelf als eerste naar de deur. Onderweg trok hij een brandende tak uit de haard. De andere mannen volgden zijn voorbeeld en verdrongen zich in de deuropening om hem te volgen, en voordat de verblufte grutter door had wat zijn gasten in de zin hadden, was zijn winkel al leeg.

Buiten was het pikdonker. Hun provisorische fakkels werden door de eerste de beste windvlaag gedoofd, zodat alleen aan de roodgloeiende uiteinden die als dronken dwaallichtjes in het duister op en neer dansten nog te zien was waar ze liepen. Ze trokken in optocht naar de Pine-Tree Canyon. Vooraan in die kloof stond tegen de rotswand een brede, lage blokhut met een dak van boomschors. Dat was het huisje van de ouwe en de ingang van de mijngang waarin hij werkte – als hij werkte. Daar hielden de mannen even halt, uit beleefdheid tegenover hun gastheer, die hijgend achter hen aan hobbelde.

‘Misschien beter as jullie hier even buiten wachten, dan ga ik binnen kijken of alles klaarstaat,’ zei de ouwe, met een zorgeloosheid in zijn toon die hij niet voelde. Het voorstel werd beleefd aanvaard, de gastheer verdween achter de voordeur en de mannen bleven met hun rug tegen de muur staan wachten en luisteren, rillend onder de dakrand.

Enige tijd was alleen het geluid van de druppelende dakrand en het geruis en gekraak van takken boven hun hoofd te horen. Toen begonnen de mannen onrustig te worden en hun vermoedens en verdenkingen aan elkaar door te fluisteren.

‘Ik wed dat ze hem subiet de hersens heeft ingeslagen.’

‘Nee, de mijngang in gelokt en daar opgesloten.’

‘Ze heeft hem gevloerd en zit boven op hem.’

‘Ze heeft vast iets op het vuur staan om over ons heen te smijten. Weg bij de deur, jongens!’

Want de grendel klikte, de deur draaide langzaam open en een stem klonk: ‘Kom binnen, je wordt nat daarbuiten.’

Het was niet de stem van de ouwe of zijn vrouw. Het was de stem van een kind, een zwakke jongenssopraan met een onwezenlijke schorheid die alleen het gevolg kan zijn van een schooiersbestaan en een soort voorlijke zelfbewustheid. Het gezicht dat naar de hunne opkeek was dat van een kind, het had fraai en verfijnd genoemd kunnen worden als het niet inwendig door kennis van het kwaad en uitwendig door vuil en bittere ervaringen was getekend. De jongen had een deken om zich heen geslagen en kwam duidelijk net uit bed.

‘Kom binnen,’ zei Johnny nog een keer, ‘maar maak dat je stil bent. De ouwe staat met ma te praten.’ En hij wees naar een aangrenzende ruimte die als keuken leek te dienen en van waaruit de smekende stem van de ouwe te horen was. ‘Laat me los,’ voegde de jongen er boos aan toe tegen Dick Bullen, die hem met deken en al had opgepakt en deed alsof hij hem in het vuur wou gooien. ‘Laat me g——me los, ouwe gek. Los, hoor je!’

Aldus vermaand zette Dick de jongen met een onderdrukt lachje weer op de grond, terwijl de mannen stilletjes binnenkwamen en plaatsnamen aan de lange ruwhouten tafel in het midden van de kamer. Johnny liep naar een kast en haalde daar wat leeftocht uit die hij plechtig op tafel zette. ‘Hier heb je whiskey. En biscuit. En bokkem. En kaas.’ Daarvan nam hij onderweg naar de tafel zelf een hap. ‘En suiker.’ En al lopend graaide hij met zijn bijzonder smerige handje ook daar een mondvol van. ‘En toebak. Gedroogde appels staan er ook, maar daar ben ik niet dol op. Dat ligt zo zwaar op me maag. Nou,’ rondde hij af, ‘tast toe, mannen. Hou je niet in. Dat ouwe mens maakt mij niet bang. Míjn moeder is ’t niet. Truste.’

Hij was naar de deur gelopen van een van het hoofdvertrek afgeschot kamertje nauwelijks groter dan een bezemkast, waar ze in het duister een bedje zagen staan. In de deuropening stond hij, op zijn blote voeten die onder de deken uit piepten, het gezelschap nog even aan te kijken en knikte ten afscheid.

‘Maar Johnny toch! Je kruipt toch niet terug in bed?’ zei Dick.

‘Dat doen ik wel,’ zei Johnny gedecideerd.

‘Waarom, jongen? Wat scheelt eran?’

‘Ik ben ziek.’

‘Wat nou ziek!’

‘Ik heb koorts. En wintertene. En rummetiek,’ zei Johnny, en verdween in zijn kamertje. Even later voegde hij er vanuit het donker, blijkbaar van onder de dekens aan toe: ‘En aarbeien!’

Er viel een ongemakkelijke stilte. De mannen keken naar elkaar, en naar het vuur. Zelfs met dat lekkers voor hun neus leek het even alsof ze weer in de zwaarmoedigheid van Thompsons winkel zouden vervallen, toen de bezwerende stem van de ouwe ineens onbedoeld hard uit de keuken opklonk.

‘Absoluut! Helemaal waar. Allicht zijn ze dat. Een stelletje lamlendige zuiplappen, en die Dick Bullen is het grootste stuk ongeluk van allemaal. Wij zitten met een zieke en niks te eten in huis, en die dwaas weet niks beters te doen dan ons hier lastig te komen vallen. Heb ik ook tegen hem gezegd: Bullen, zeg ik, jij bent straalbezopen of niet goed wijs, zeg ik, dat je dat in je hoofd haalt. Ik zeg: Staples, zeg ik, ben jij nou een vent, Staples, dat je mijn huis op stelten komt zetten als daar mensen ziek leggen te wezen? Maar nee, ze moesten en zouden komen. Typisch iets voor dat uitvaagsel hier in het kamp.’

Die onverhoeds opgevangen preek ontlokte de mannen een schaterlach. En of dat in de keuken nu gehoord was, of dat de woedende eega van de ouwe alle andere manieren om haar minachting en woede te ventileren al had uitgeput, ik weet het niet, maar ineens werd een achterdeur heel hard dichtgesmeten. Even later verscheen de ouwe met een gezapige glimlach, kennelijk onwetend van de oorzaak van hun hilariteit.

‘Moeders is even gaan buurten bij mevrouw McFadden,’ legde hij luchtig uit, en nam plaats aan het hoofd van de tafel.

Vreemd genoeg doorbrak juist dat penibele incident de gêne die het gezelschap begon te bekruipen. Met hun gastheer was ook hun natuurlijke brutaliteit teruggekeerd. Ik hoef het gezellig samenzijn van die avond niet in detail te schetsen. De nieuwsgierige lezer zal van mij wel aannemen dat het gesprek werd gekenmerkt door dezelfde intellectuele verhevenheid, dezelfde omzichtige eerbied, dezelfde uitgelezen verfijning en, iets later op de avond, dezelfde retorische precisie en logische samenhang die gelijksoortige bijeenkomsten van leden van de mannelijke kunne op beschaafdere locaties in gunstiger omstandigheden immer typeert. Glazen werden er niet gebroken omdat ze die niet hadden; drank werd niet nodeloos op vloer of tafel gemorst omdat die te schaars was.

Het liep al tegen middernacht toen de feestelijkheden ineens werden onderbroken. ‘Stil eens,’ zei Dick Bullen met een bezwerend gebaar. Het was de klaaglijke stem van Johnny in zijn kamertje: ‘Hé, pa!’

Schielijk stond de ouwe op en verdween in de bezemkast, waaruit hij al snel weer terugkwam. ‘Zijn rummetiek speelt weer op,’ legde hij uit, ‘ik mot hem inwrijven.’ Hij pakte de whiskeykruik van de tafel en schudde eraan. Leeg. Met een verlegen lachje zette Dick Bullen zijn tinnen beker op tafel. De anderen ook. De ouwe keek wat er nog in zat en zei optimistisch: ‘Zal wel genoeg zijn. Veel heb ie niet nodig. Blijf rustig zitten, ik ben zo terug.’ En met de whiskey en een ouwe lap verdween hij weer in het kamertje. Omdat de deur niet goed sloot, was de volgende dialoog uitstekend te horen:

‘Nou, vent, waar heb je het meeste pijn?’

‘Soms daarboven en soms hieronder; maar het ergst van hier tot hier. Wrijf maar, pa.’

In de stilte die volgde werd hij blijkbaar stevig ingewreven. Toen klonk Johnny weer:

‘Is het gezellig daar, pa?’

‘Ja, knul.’

‘Morgen is het kersmus, toch?’

‘Ja, knul. Hoe voelt het nu?’

‘Beetje lager ook nog. Wat is kersmus eigenlijk? Wa stelt dat voor?’

‘O, gewoon een dag.’

Die diepgravende definitie volstond blijkbaar, want er viel weer een stilte waarin Johnny werd gemasseerd. Toen zei hij:

‘Ma zegt dat ze overal dingen aan mekaar geven met kersmus, behalve hier, en toen begon ze op jou te foeteren. Ze zegt dat er een man is, de kersman, niet iemand zoals wij hoor, een soort sjinees of zo, die in de nacht voor kers door de schoorsteen kom en dan dingen aan de kinderen geef, aan jongens als ik. Stopt ie in d’r schoen! Dat wou ze mij wijsmaken. Pas op pa, waarom wrijf je daar nou – daar heb ik heel geen pijn. Dat heeft ze gewoon verzonnen hè? Om jou en mij op stang te jagen, hè? Maar daar toch niet... Pa!’

In de diepe stilte die was neergedaald, was het ruisen van de sparren om het huis en het gedruppel van de boomtakken goed te horen. Het was ook bijna op een fluistertoon dat Johnny vervolgde: ‘Trek het je maar niet aan, ik word snel weer beter. Wat zijn de jongens daar aan het doen?’

De ouwe trok de deur een eindje open en keek door de kier. Zijn gasten zaten gemoedelijk om de tafel, waarop wat zilveren munten en een leren beursje lagen. ‘Zitten te spelen – om geld te wedden op het een of ander. Ze hebben het prima naar hun zin,’ zei hij tegen Johnny, en hij hervatte zijn massage.

‘Ik zou weleens wat geld willen winnen met een robbertje,’ zei Johnny peinzend.

De ouwe ratelde een standaardantwoord af dat hij duidelijk vaker debiteerde: dat Johnny geduld moest hebben tot zijn pa in de mijn een rijke ader vond, dan zouden ze baden in het geld, enz. enz.

‘Ja,’ zei Johnny, ‘maar dat doe je niet. En of jij dat goud nou vindt of ik win het, dat komt toch op hetzelfde neer. Allemaal puur geluk. Maar wel een raar verhaal van kersmus, toch? Waarom heet dat eigenlijk zo?’

Misschien om de anderen niet te laten meeluisteren, of vanuit een vaag gevoel dat de naam in deze omgeving niet op zijn plaats was, klonk het antwoord van zijn vader zo zacht dat het buiten het kamertje niet te horen viel.

‘Ja,’ zei Johnny op een toon die al minder geïnteresseerd klonk, ‘van hém heb ik wel es gehoord. Nou, zo is het wel genoeg, pa. Ik heb al stukken minder pijn. Stop die deken nou es lekker strak in. Zo ja.’ En fluisterend voegde hij eraan toe: ‘En blijf bij me zitten tot ik slaap.’ Om er zeker van te zijn dat zijn vader niet vertrok, maakte hij één hand los uit de deken, greep zijn vader bij de mouw en sloot zijn ogen.

De ouwe zat zo een tijdje geduldig naast hem. Toen begon hij zich af te vragen waarom het zo buitengewoon stil in huis was, en zonder van zijn plaats te komen trok hij met zijn vrije hand voorzichtig de deur open en keek de kamer in. Tot zijn grote verbazing was die donker en verlaten. Toen brak in de haard een smeulend houtblok in tweeën en zag hij in de oplaaiende houtskoolgloed de gestalte van Dick Bullen bij de haard zitten.

‘Hallo!’

Dick schrok op, kwam overeind en stapte met onvaste passen op hem af.

‘Waar zijn de jongens?’ vroeg de ouwe.

‘Frisse neus halen in de canyon. Ze komen me zo halen. Ik zit op ze te wachten. Wat zit je nou te staren, ouwe?’ zei hij met een geforceerd lachje. ‘Denk je dat ik dronken ben?’

Een veronderstelling die de oude man vergeven mocht worden, want Dicks ogen waren vochtig en zijn wangen rood. Hij lummelde terug naar de schoorsteen, geeuwde, rekte zich uit, knoopte zijn jas dicht en lachte. ‘Zoveel drank hebben we niet gehad, ouwe. Nee, blijf maar zitten,’ ging hij verder toen de ouwe aanstalten maakte om zijn mouw uit Johnny’s greep te bevrijden. ‘Ik laat mezelf wel uit. Blijf maar zitten waar je zit. Ik ben zo weg. Daar, ik hoor ze al komen.’

Er werd zacht aangeklopt. Snel opende Dick de deur, nam met een knikje afscheid van zijn gastheer en vertrok. De ouwe had wel achter hem aan willen gaan, als dat bewusteloze handje zijn mouw niet in de greep had gehad. Hij had zich gemakkelijk van die greep kunnen bevrijden, zo klein, zwak en uitgemergeld was dat handje. Maar misschien juist omdát het zo klein, zwak en uitgemergeld was, veranderde hij van gedachten, schoof zijn stoel dichter bij het bed en legde zijn hoofd tegen de leuning. In die weerloze houding werd hij door de kracht van de genuttigde geestrijke vochten overvallen. De kamer begon te zweven en vervagen voor zijn ogen, doemde terug op en vervaagde weer, verdween dan geheel en liet hem... slapend achter.

Dick Bullen had ondertussen de deur achter zich dichtgetrokken en stond voor zijn kompanen. ‘Ben je er klaar voor?’ zei Staples.

‘Jawel,’ zei Dick. ‘Hoe laat is het?’

‘Over twaalven al,’ was het antwoord. ‘Haal je dat wel? Het moet bijna vijftig mijl zijn, heen en terug.’

‘Zoiets,’ zei Dick kortaf. ‘Waar is de merrie?’

‘Bill en Jack houden ’r in bedwang, op de weg.’

‘Zeg maar dat ik eraan kom,’ zei Dick.

Hij draaide zich om en liep zachtjes weer naar binnen. In het licht van de druipende kaars en het stervende haardvuur zag hij dat de deur van het kleine kamertje openstond. Hij liep er op zijn tenen naartoe en keek binnen. De ouwe zat onderuitgezakt in zijn stoel te snurken, zijn hulpeloze voeten op één lijn met zijn afgezakte schouders, de hoed over zijn ogen getrokken. In het smalle houten ledikantje ernaast lag Johnny diep onder de deken, die alleen een streepje voorhoofd en wat krullen vrij liet, plakkerig van het zweet. Dick Bullen zette een stap in zijn richting, aarzelde, keek over zijn schouder de lege voorkamer in. Overal stilte. Toen pakte hij resoluut met beide handen zijn enorme knevels vast en boog zich over de slapende jongen. Maar precies op dat moment veegde een venijnige windvlaag door de schoorsteen, blies het haardvuur nieuw leven in en zette de kamer in een schaamteloze gloed die de verschrikte Dick bedremmeld deed vluchten.

Zijn kompanen stonden te wachten op de weg, waar twee van hen in het donker met een monsterlijke gestalte worstelden. Van dichterbij kon Dick daarin de contouren herkennen van een groot geel paard.

Dat was de merrie. Een fraaie aanblik bood ze niet. Van haar Romeinse neus tot haar bolle billen, van de ingezakte rug onder de stijfleren Mexicaanse zadeltassen tot haar potige, hoekige, knokige benen viel nergens een greintje elegantie of verfijning in haar trekken te bespeuren. Uit haar half blinde maar heel vals kijkende witte ogen, haar pruilende onderlip en haar monsterlijke gele kleur sprak niets dan lelijkheid en chagrijn.

‘Vooruit,’ zei Staples. ‘Kijk uit voor d’r hoeven, jongens, en hup jij, in het zadel. Pak ’r in één keer goed bij d’r manen en zorg dat je je andere voet gauw in de stijgbeugel krijgt. Nu!’

Hinkstap, graaien en grabbelen, been erover, haastig terugdeinzende mannen, wild om zich heen trappende hoeven, twee bokkensprongen waar de grond van dreunde, licht gerinkel van de sporen, het begin van een draf en dan de stem van Dick ergens uit het duister: ‘Ajuus!’

‘Rij niet terug over de lage weg, tenzij je echt in tijdnood komt. En bergaf vooral niet intomen! Wij staan om vijf uur bij het wed. Vooruit! Yeeha! Zet ’m op!’

Rondspattend slik, een vonk die uit de stenen sprong, kletterend hoefgeroffel, en Dick was weg.

Zing, Muze, van de rit van Richard Bullen! Zing, Muze, van ridders koen en fier! Van de graaltocht en de heldenmoed, de vuige hinderlaag van lompe vlegels, de bange rit en gruwelijke gevaren die de Parel van Simpsons Bank trotseren moest! Maar ach, nee! haar neus haalt ze voor hem op, deze muze. Zij wil niets weten van die boerse bruut, van de branie van die haveloze ruiter, dus zal ik hem op de manke voeten van mijn proza moeten volgen!

Om één uur was hij nog maar op Rattlesnake Hill. Jovita had de tijd namelijk benut om al haar gebreken te demonstreren en al haar ondeugden uit te leven. Driemaal was ze gestruikeld. Tweemaal had ze met haar Romeinse neus de teugels strakgetrokken en was ongeacht bit of sporen als een dolle de verkeerde kant op gedraafd. Tweemaal had ze gesteigerd en was achterover gevallen; en tweemaal wist de behendige en ongedeerde Dick haar weer te bestijgen voordat het valse kreng zelf overeind was gekrabbeld. Een mijl verderop, aan de voet van een steile helling, lag de Rattlesnake Creek. Dick wist dat zijn vermogen om de onderneming tot een goed einde te brengen daar een definitieve proef wachtte. Hij klemde zijn kaken op elkaar, drukte zijn knieën diep in de flanken van zijn knol en liet zijn verdedigende aanpak varen om vol in de aanval te gaan. Getergd en opgezweept zette Jovita de afdaling in. Met luid gefoeter en geveinsde angstkreten deed de sluwe Richard nu net alsof hij haar wilde afremmen. Onnodig te zeggen dat ze onmiddellijk in gestrekte galop ging. Evenmin hoef ik te vermelden in welke recordtijd ze die afdaling volbrachten – die is in de annalen van Simpsons Bank geboekstaafd. Het volstaat hier te zeggen dat ze, zoals Dick het ervoer, nog geen minuut later de overstroomde oevers van de Rattlesnake Creek bereikten. Inmiddels had Jovita, zoals Dick al had verwacht, zoveel vaart dat ze niet meer stoppen kon, zodat hij zich stevig vastgreep en ze met een enorme sprong midden in het snelstromende water belandden. En na wat trappelen, waden en zwemmen kon Dick opgelucht ademhalen op de andere oever.

De weg van Rattlesnake Creek naar Red Mountain was vrij vlak. En of de duik in de kreek het vuur van haar opstandigheid nu had geblust, of de list van haar berijder haar tot een besef van diens superieure sluwheid had gebracht, feit is dat Jovita haar krachten niet langer aan gemene grillen verspilde. Eenmaal steigerde ze nog, maar dat was uit macht der gewoonte; eenmaal schrok ze even, maar dat was van een pas geverfd kerkje bij een kruising in de weg. Over greppels en geulen, grintafzettingen en vers jong gras raasden haar ratelende hoeven. Ze begon onfris te ruiken en hoestte één of twee keer, maar zonder verlies van snelheid of kracht. Om twee uur waren ze de Red Mountain over en zetten de afdaling naar de vlakte in. Tien minuten later werd de postiljon van de snelle Pioneer-postkoets gepasseerd door ‘een man op een gevlekt paard’ – het was opvallend genoeg om te worden opgemerkt. Om half drie verhief Dick zich met een brul in de stijgbeugels. In het licht van de sterren die tussen de wolkenflarden flonkerden, verrezen in de verte twee kerktorens, een vlaggenmast en een rommelige reeks zwarte blokken op de vlakte. Dick liet zijn sporen rinkelen en zwaaide met zijn lasso, Jovita zette aan en in een oogwenk stoven ze Tuttleville binnen en hielden halt voor de houten veranda van het Hotel der Naties.

Wat zich die nacht in Tuttleville voltrok, maakt strikt genomen geen deel uit van dit relaas. Maar ik kan wel kort vermelden dat Dick – na Jovita aan de zorgen van een slaperige stalknecht te hebben toevertrouwd, die zij met een flinke schop meteen onprettig bij zijn positieven bracht – met de barkeeper een ronde door het slapende stadje begon te maken. In sommige saloons en goktenten brandde nog licht, maar zij gingen juist naar verschillende winkels die al dicht waren en waarvan ze de eigenaren met aanhoudend geklop en goed gedoseerd geschreeuw zover kregen dat ze hun bed uit kwamen om de deur voor hen te openen. Soms werden ze met gevloek ontvangen, maar vaker met belangstelling en medeleven met hun wensen, en hun bezoek werd steevast afgesloten met een borrel. Pas om drie uur waren al die plichtplegingen achter de rug en keerde Dick met een kleine, waterdichte gummi tas over zijn schouder terug naar het hotel. Daar vond hij evenwel een schoonheid op zijn pad – een schoonheid rijk aan charme, rijk in kleding, rijk aan overredingskracht en rijkelijk Spaans van tongval! Vergeefs trachtte zij hem te verlokken met dezelfde bede die door de alpiene reiziger in Longfellows ‘Excelsior’ zo fier werd weerstaan en ook door deze zoon van de siërra’s nu werd afgewezen – een afwijzing die hij verzachtte met een lach en zijn laatste gouden muntstuk.{1} Toen sprong hij weer in het zadel en stoof de uitgestorven straat uit en de nog veel verlatener vlakte op, waar de zwarte contouren van de kerktorens, de huizen en de vlaggenmast al snel achter hem in de aarde verzonken en in de verte verdwenen.

Het slechte weer was weggewaaid, de lucht was koud en verkwikkend, de silhouetten van heuvels en bergen waren goed zichtbaar in de sterrennacht, maar het was al half vijf toen Dick het kerkje bij de kruising bereikte. Om steile hellingen te mijden had hij een omweg gekozen waarop Jovita bij iedere stap tot over haar enkels in de dikke modder was weggezakt. Dat was geen ideale voorbereiding op een gestage klim van nog eens vijf mijl, maar Jovita verzamelde al haar krachten en beklom de helling met haar gebruikelijke blinde, redeloze furie, zodat ze een halfuur later het lange vlakke stuk hadden bereikt dat naar de Rattlesnake Creek leidde. Die was nog een halfuur gaans. Dick vierde Jovita’s teugels, klakte met zijn tong ter aanmoediging en begon te zingen.

Ineens werd de merrie in haar opmars gestuit en steigerde zo onverhoeds dat ze een minder ervaren ruiter uit het zadel zou hebben geworpen. Een van het talud opgesprongen figuur hing aan haar teugels en voor hen doemde de donkere gestalte op van een ruiter die hun de weg versperde. ‘Handen omhoog,’ beval die tweede verschijning vloekend.

Dick voelde de merrie beven en sidderen en schijnbaar onder hem wegzinken. Hij wist wat dat betekende en zette zich schrap.

‘Opzij, Jack Simpson. Ik ken jou, vuile dief. Laat mij er g——e door, of anders...’

Hij maakte zijn zin niet af. Met een machtige beweging verhief Jovita zich op haar achterbenen, schudde zich met één felle ruk los van de handlanger en stormde met dodelijke vastberadenheid af op het obstakel in haar pad. Gevloek, een pistoolschot, en paard en bandiet buitelden over de weg en Jovita was alweer honderd meter verder. Maar de rechterarm van haar berijder, zijn goede arm, bungelde machteloos langs zijn lichaam, verbrijzeld door een kogel.

Zonder vaart te minderen nam hij de teugels over met zijn linkerhand. Meteen daarna moest hij stoppen om de zadelriem aan te trekken, die in de commotie was losgeraakt. Dat duurde met zijn lamme arm wel even. Hij was niet bang voor achtervolgers, maar toen hij opkeek zag hij dat de sterren in het oosten verbleekten en de bergpieken aan de kim hun spookachtig witte glans hadden verloren en al zwart stonden afgetekend tegen een lichtere hemel. De dageraad kondigde zich aan. Maar hij was zo vastberaden dat hij de pijn van zijn verwonding vergat, zijn paard besteeg en naar Rattlesnake Creek jakkerde. Jovita ademde inmiddels met horten en stoten, het duizelde Dick in het zadel en steeds helderder begon de hemel te gloren.

Rij, Richard – ren, Jovita – talm nog wat, dageraad!

De laatste paar meters klonk er gebulder in zijn oren. Was het bloedverlies en uitputting? Draaierig en verdwaasd vloog hij de helling af en zag niet meer waar hij was. Was hij een verkeerd pad ingeslagen of was dit Rattlesnake Creek?

Dat was het. Maar de bruisende beek die hij enkele uren tevoren was overgezwommen, was gezwollen tot meer dan tweemaal zijn vorige omvang. Een woest stromende rivier lag nu tussen hem en Rattlesnake Hill. Voor de eerste keer die nacht zonk de moed Richard in de schoenen. De rivier, de berg, de nakende dageraad, het duizelde hem voor de ogen. Die sloot hij even om zich te herpakken. In dat korte ogenblik kwamen hem, door de wondere werking van ons bewustzijn, het kamertje in Simpsons Bank en het beeld van de slapende vader en zoon weer voor de geest. Hij sperde zijn ogen open, ontdeed zichzelf van laarzen, jas en holsterriem en Jovita van haar zadel, bond zijn kostbare lading stevig om de schouders, klemde de kale flanken van Jovita tussen zijn blote knieën en dreef haar schreeuwend het gele water in. Van de overkant klonk een gil toen de hoofden van man en paard na een korte strijd met de harde stroom werden meegesleurd in een kolkende massa ontwortelde bomen en dobberend drijfhout.

De oude man schrok wakker. Het vuur in de haard was dood, de kaars in de kamer flakkerde nog op de blaker en iemand klopte aan de deur. Toen hij die opende, deinsde hij met een kreet terug voor de druipende, halfnaakte gestalte die zich aan de deurpost overeind hield.

‘Dick?’

‘Stil! Slaapt hij nog?’

‘Ja. Maar Dick...’

‘Hou je mond, ouwe gek! Geef me wat whiskey, snel!’ De ouwe vloog naar binnen en kwam terug met... een lege fles! Dick wilde wel vloeken maar had er de kracht niet meer voor. Hij wankelde, vond steun bij de deurklink en wenkte de oude man.

‘Er zit iets in mijn tas voor Johnny. Haal hem van mijn rug. Mij lukt het niet meer.’

De ouwe haalde de tas van zijn schouder en legde hem voor de uitgeputte ruiter.

‘Snel, doe open!’

Dat deed hij met trillende vingers. Er zat enkel wat simpel speelgoed in – goedkoop en primitief, dat zeker, maar glimmend en felgekleurd. Eén speeltje was stuk, een ander had, vrees ik, onherstelbare waterschade opgelopen en het derde was – ocherm! – met bloed besmeurd.

‘Veel stelt het niet voor, dat is waar,’ zei Dick mistroostig. ‘Maar het is alles wat we konden vinden... Stop het gauw in zijn sok, ouwe, en zeg maar tegen hem... zeg maar dat... Hou me vast, ouwe...’ De oude man hield hem overeind. ‘Zeg maar,’ zei Dick met een zwak lachje, ‘zeg maar dat de Kersman is gekomen.’

En zo, haveloos en verregend, ongeschoren en ongelikt, met één lamme arm bungelend langs zijn lichaam, kwam de Kerstman naar Simpsons Bank en viel op de eerste dorpel flauw. Daarna begon de kerstdag langzaam te gloren en zette aan de kim de pieken in een roze gloed van onuitsprekelijke liefde. En keek zo teder neer op Simpsons Bank dat de hele berg, als op een gulle daad betrapt, moest blozen.

De drie vagebonden van Trinidad (1899)

‘O, ben jij het,’ zei de hoofdredacteur.

De Chinese jongen tot wie deze laconieke opmerking was gericht vatte hem, zoals gewoonlijk, letterlijk op: ‘Altijd zelfde Li Tee. Ik niet velandel. Ik niet zomaal Chinese jongen.’

‘Dat is waar,’ beaamde de hoofdredacteur volmondig. ‘In heel Trinidad County is er geen belhamel zoals jij. Nou, blijf voortaan niet als een eekhoorn aan de deur staan krabben, kom gewoon binnen.’

‘Volig keel,’ zei Li Tee droogjes, ‘ik kloppie kloppie. Jij niet leuk. Jij zegt is net als smelige specht in boom.’

Dat was waar: het kantoortje van de Trinidad Sentinel stond op een open plek midden in een naaldbos, en die lommerrijke locatie met zijn bijbehorende fauna maakte geluiden soms moeilijk te duiden. En de natuurgetrouwe nabootsing van een specht was ook een van Li Tee’s talenten.

De hoofdredacteur gaf geen antwoord, maar voltooide eerst de brief die hij zat te schrijven. Waarop Li Tee, alsof hem ineens iets te binnen schoot, de lange mouw optilde die hem tot broekzak diende en daar als bij een goocheltruc een brief uit schudde. De hoofdredacteur wierp hem vermanende blik toe en keek wat erin stond. Het betrof een simpel verzoek van een van de agrarische abonnees van de streekkrant, ene Johnson, om ‘melding’ te maken van een reusachtige radijs die door de betreffende abonnee was gekweekt en meegegeven aan de brenger van de brief.

‘Waar is die radijs, Li Tee?’ vroeg de hoofdredacteur argwanend.

‘Niet meel heb. Vlaag Melikaanse jongen.’

‘Wat?’

Waarop Li Tee zich verwaardigde uit te leggen dat hij bij het passeren van de school was belaagd door de leerlingen en dat de grote radijs – die, zoals de meeste monsterlijke vruchten van de welige Californische aarde, weinig meer was geweest dan een hoop bijeengehouden water – op de hoofden van enkele belagers ‘tot moes’ was geslagen. Daar de hoofdredacteur zich pijnlijk bewust was van deze dagelijkse pesterijen en hij wellicht besefte dat een radijs die niet geschikt was als slagwapen ook niet echt voedzaam had kunnen zijn, maakte hij zijn loopjongen geen verwijten.

‘Maar ik kan geen melding maken van wat ik niet zie, Li Tee,’ zei hij monter.

‘U kan liegen – net eendel als Johnson,’ opperde Li al even olijk. ‘Hij hou u vool gek met lotte gloente – u hou Melikanen vool gek, allemaal eendel.’

De hoofdredacteur bewaarde een deftig zwijgen tot hij zijn brief had geadresseerd. Toen gaf hij hem aan Li Tee. ‘Breng dat naar mevrouw Martin,’ zei hij, ‘en blijf uit de buurt van de school. Loop ook niet langs de zandbank als de mannen daar aan het werk zijn, en als je leven je lief is zeker niet langs Flanigans kroeg, die laatst bijna in brand vloog omdat jij er voetzoekers had afgestoken. Kijk uit voor Barkers hond bij de kruising en blijf niet op de hoofdweg als je de tunnelwerkers ziet aankomen.’ Hij besefte dat hij de jongen praktisch alle mogelijke routes naar het huis van mevrouw Martin had verboden en zei: ‘Ga maar door het bos, zodat je helemaal niemand tegenkomt.’

De jongen snelde de deur uit en de hoofdredacteur stond hem even meewarig na te kijken. Hij had een zwak voor zijn kleine beschermeling sinds dat onfortuinlijke joch, een weeskind uit een Chinese wasserij, was gegijzeld door enkele boze mijnwerkers bij wie hij een lading bijzonder slecht gewassen kleren had bezorgd. Ze wilden hem niet laten gaan voordat ze hun kleren schoon terugkregen, maar helaas had een andere troep mijnwerkers met dezelfde klacht de wasserij inmiddels vernield en de wassers verdreven, zodat Li Tee verweesd achterbleef. Enkele weken lang was hij toen een soort mascotte van de mijnwerkers geweest: het onverstoorbaar mikpunt van goedbedoelde grappen, afwisselend prooi van buitenissige gulheid en volstrekte onverschilligheid. Hij kreeg beurtelings halve dollars en schoppen onder zijn kont, die hij beide met stoïcijnse kalmte incasseerde.

Maar in die omstandigheden verloor hij al snel de gezeglijke en sobere aard die hij had geërfd en begon zijn kleine vernuft in stelling te brengen tegen zijn kwelgeesten, tot die meer dan genoeg kregen van zowel hun eigen streken als de zijne. Ze wisten alleen niet wat ze met hem moesten aanvangen. Met zijn mooie nanking-gele huid was hij niet welkom op de ‘openbare’ school van de blanken, en hoewel het in de lijn der verwachting lag dat de zondagsschool zich over deze heiden zou ontfermen, bleken de ouders die met alle plezier geld gaven voor de heidenen in het buitenland, hem niet tussen hun kinderen in eigen land te dulden.

Toen had de hoofdredacteur aangeboden hem als duvelstoejager in dienst te nemen op zijn drukkerij. Aanvankelijk leek hij op zijn gebruikelijke wijze vooral druk doende de letterlijke betekenis van de eerste helft van dat woord ten volle waar te maken. Hij inkte alles behalve de persen. Hij kraste onwelvoeglijke Chinese karakters op de ‘interlinies’, drukte die af en hing de teksten her en der in de drukkerij op. Hij stopte houtmolm in de pijp van de opzichter en werd betrapt op het met een duivels genoegen doorslikken van kleine drukletters. Als bode was hij snel, maar in de bezorging onberekenbaar. Enige tijd geleden had de hoofdredacteur een beroep gedaan op het medeleven van mevrouw Martin, een goedmoedige boerin die Li Tee op proef als hulp in huis had genomen, maar op de derde dag was hij er al vandoor gegaan. De hoofdredacteur gaf het nog niet op, en het was een dringend verzoek om het nog eens te proberen dat hij haar nu had geschreven.

Hij stond nog steeds in gedachten verzonken naar het omringende bos te turen, toen hij vlakbij in een bosje hazelaars een lichte maar geruisloze beweging waarnam en daar een gestalte uit zag sluipen. Die herkende hij meteen als Jim, een rondzwervende indiaan die welbekend was in de nederzetting en zich alleen in de beschaving vertoonde om aan ‘vuurwater’ te komen, waarvoor hij zowel het reservaat verliet, waar drank verboden was, als zijn eigen bivak, waar het niet voorhanden was. Zonder te merken dat hij werd gadegeslagen liet hij zich op zijn knieën zakken en drukte beurtelings zijn oor en zijn neus tegen de grond, als een dier dat iets op het spoor is. Schijnbaar tevreden met zijn bevindingen kwam hij toen weer overeind en draafde voorovergebogen in een rechte lijn het bos in, enkele seconden later gevolgd door zijn hond – een schichtig, wolfachtig beest, dat met zijn superieure instincten de geluidloze menselijke aanwezigheid van de hoofdredacteur wél bespeurde. Dat ontlokte het dier een werktuiglijk gejank, in afwachting van de steen waarmee mensen hem in zijn ervaring altijd bekogelden.

‘Fraai is dat,’ klonk een stem, ‘maar net wat ik altijd al dacht.’

Met een ruk draaide de hoofdredacteur zich om. Zijn voorman stond achter hem en had blijkbaar alles gezien.

‘Ik heb het altijd al gezegd,’ ging de man verder. ‘Die knul en die indiaan zijn twee handen op één buik. Je ziet ze nooit zonder elkaar en ze hebben zo van die trucjes en signalen om elkaar te kunnen volgen. Toen u laatst aan het boekhouwen was en Li Tee voor u op pad was, heb ik hem gevolgd tot helemaal in het moeras, gewoon door achter dat valse kreng van een hond aan te sjouwen. Daar had dat hele zooitje zijn kamp opgeslagen, Jim incluis, ze zaten rauwe vis te vreten die Jim had gevangen, en groenvoer dat ze uit de moestuin van Johnson hadden gesnaaid. Mevrouw Martin kan hem in huis nemen wat ze wil, maar zolang Jim hier rondspookt zal ze hem niet lang houwen. En waarom of Li nou achter die ouwe zuipschuit van een indiaan aan drentelt. Of waarom Jim, die tenminste nog een Amerikaan is, met zo’n buitenlandse heiden aanpapt. Ik kan er met mijn verstand niet bij.’

De hoofdredacteur zei niets. Hij had dit wel vaker gehoord. En waarom zouden die twee, allebei verschoppelingen van de maatschappij, ook geen steun bij elkaar zoeken!

Li Tee’s verblijf bij mevrouw Martin was wederom van korte duur. Zijn vertrek werd versneld door een ongelukkig voorval – ingeleid, zoals bij grote rampen wel vaker het geval is, door een mysterieus voorteken aan de hemel. Op een ochtend kwam vanuit de verte een vreemde vogel van buitengewone omvang aangevlogen die boven het vrome stadje bleef hangen. Bij nadere beschouwing bleek dit vervaarlijk gevogelte een reusachtige Chinese vlieger in de vorm van een vliegende draak te zijn. In de kleine gemeenschap baarde dit schouwspel veel opzien, die alras omsloeg in onrust en verontwaardiging. De vlieger bleek in een afgelegen hoekje van het erf van mevrouw Martin in het geniep te zijn vervaardigd door Li Tee, die bij zijn eerste proefvlucht echter al snel had gemerkt dat het gevaarte door een ontwerpfout een extreem lange staart nodig had. Daarin had hij haastig voorzien met het eerste het beste wat hij voorhanden had: de waslijn van mevrouw Martin, waaraan nog een deel van haar wasgoed hing. Voor de oppervlakkige toeschouwer was dat niet meteen zichtbaar, al was het wel een vreemde staart – maar misschien niet vreemder dan een drakenstaart behoort te zijn. Toen de diefstal van de waslijn echter was ontdekt en het nieuws de ronde deed, begon de vlieger grote belangstelling te trekken en werden er verrekijkers ingezet om vast te stellen welke kledingstukken men aan de geroofde waslijn kon ontwaren. Die kledij, door het gekronkel van de vlieger allengs losgerukt van de lijn, werd gelijkelijk over de hele stad verdeeld: een van de kousen van mevrouw Martin viel op de veranda van de Polka Saloon en de andere werd later aangetroffen op de klokkentoren van de Eerste Methodistenkerk – tot grote verbolgenheid van de gemeente.

En was het daar maar bij gebleven. Maar helaas, de gevolgen van Li Tee’s huisvlijt strekten verder. Aan de hand van het verraderlijke touw van de vlieger werden de maker en zijn handlanger, Jim de indiaan, opgespoord in een afgelegen deel van het moeras, waar het maaksel botweg in beslag werd genomen door ouderling Hornblower en een veldwachter. Helaas zagen die laatste twee over het hoofd dat de vliegeraars het stevige touw van de vlieger uit voorzorg eenmaal rond een boomstam hadden gewikkeld om de enorme trekkracht van de vlieger te kunnen weerstaan – een kracht waarmee de gezagsdragers geen rekening hielden, zodat de ouderling de functie van de boomstam onbesuisd met zijn eigen lichaam overnam. Toen moet zich voor de aanwezigen een bijzonder schouwspel hebben ontvouwd. Zij zagen de ouderling met grote sprongen door het moeras hollen, op de voet gevolgd door de veldwachter, die het uiteinde van het touw in handen had en de vaart verwoed probeerde af te remmen. Die buitengewone wedloop voerde hen tot in de nederzetting, waar de veldwachter viel en zijn greep op het touw verloor. Dit scheen de ouderling zodanig te verlichten dat hij tot ieders verbijstering pardoes een boom in vloog! Toen men hem te hulp was gesneld en van de duivelse vlieger had bevrijd, bleken zijn schouder ontwricht en de veldwachter danig van streek te zijn.

Zo hadden de twee verschoppelingen met één onfortuinlijke klap zowel het wereldlijk als het kerkelijk gezag van Trinidad County tegen zich in het harnas gejaagd. En het valt te vrezen dat ze ook van de alledaagse sentimenten van het pioniersdorpje waaraan ze nu waren overgeleverd weinig goeds te verwachten hadden. Daarom waren ze de volgende dag uit de nederzetting verdwenen – niemand wist waarheen. Lichtblauwe rook die enkele dagen later opkringelde vanaf een onbewoond eilandje in de baai wekte de indruk dat ze daar wellicht hun heenkomen hadden gezocht. Maar het kon niemand veel schelen. Het begripvolle pleidooi van de hoofdredacteur kon rekenen op een typerende tirade van de heer Parkin Skinner, een voornaam burger in de nederzetting: ‘Ken je nou wel zielige verhalen gaan ophangen over nikkers, Chinezen en indianen, en maar lachen dat de ouderling als Elia in zijn wagen ten hemel oprees in die vervloekte Chinese vlieger – maar ik zeg jullie dat dit het land van de blanke man is, heren! Jawel, daar ken je niet omheen. Al die nikkers die hier rondlopen, geel, bruin of zwart, of je ze nou Chinezen, indianen of Kanaken noemt: als de Angelsakser komt, motten ze opkrassen van de voetbank des Heeren voeten! Het is toch nogal wiedes dat zij niet passen bij de drukpers, de maaimachine en de Bijbel. Ja meneer, de Bijbel. En ouderling Hornblower ken dat je haarfijn uitleggen. Het is onze evidente lotsbestemming om ze hier weg te vagen – da’s waarvoor wij op aarde zijn gezet – en da’s nou net wat wij hier moeten doen.’{2}

Ik haal de bezielende woorden van de heer Skinner hier alleen aan om uit te leggen dat Jim en Li Tee waarschijnlijk waren gevlucht om aan een mogelijke lynchpartij te ontkomen, en aan te tonen dat dergelijke hooggestemde en verheven sentimenten veertig jaar geleden al leefden in een Amerikaans pioniersdorpje dat nog niet van expansie en imperialisme droomde.

Maar het ontbrak de heer Skinner aan inzicht in de menselijke psyche. Op een ochtend liep de jonge Bob Skinner, zijn zoon van twaalf, van school weg om in een oude indianenkano naar het eiland van de arme vluchtelingen te varen. Hij had daarbij zelf geen vastomlijnd doel voor ogen, hij liet zich door de omstandigheden leiden. Hij zou ofwel Jim en Li Tee gevangennemen, of zich bij hun bandeloze leventje aansluiten. Hij had zich op beide mogelijkheden voorbereid door stiekem zijn vaders geweer te lenen. Ook had hij proviand bij zich, aangezien hij had horen zeggen dat Jim sprinkhanen en Li Tee ratten at, en hij betwijfelde of hij zo’n dieet zou aankunnen.

Hij peddelde eerst langzaam en dicht onder de kust, om vanuit de nederzetting niet te worden opgemerkt, en stak in zijn lekke kano toen recht over naar het eiland – een grote, dichtbegroeide kluit aarde die in een zware storm van de rest van de drassige kaap was losgeslagen. Het was heel mooi weer, de middagwind trok amper een rimpeling over het water in de baai, maar toen hij het eiland naderde werd hij de golfslag bij de zandbank voor de kust gewaar en het geraas van de Stille Oceaan verder weg, en begon hij een beetje bang te worden. De kano raakte op drift, belandde in een dal van de deining en maakte water – zout water, wat de paniek van deze prairieboy verhevigde. Hij vergat zijn plan voor een stille invasie en zette het op een schreeuwen toen de stuurloze en half volgelopen boot het eiland voorbij dreigde te drijven – waarop er een lenige gestalte opdook uit het riet die een haveloze deken afwierp en geluidloos, als een dier, het water in gleed. Het was Jim, die kano en knul half wadend, half zwemmend aan land trok. De jonge Skinner liet zijn aanvalsplan op slag varen en sloot zich bij de vluchtelingen aan.

Dat was een heel gemakkelijk besluit, gezien zijn weerloze situatie en het evidente plezier dat hij schepte in hun primitieve kamp en hun zigeunerleven – ook al was hij in het verleden een van de kwelgeesten van Li Tee geweest. Maar die flegmatieke heiden getuigde van een filosofische onverschilligheid die niet voor christelijke vergiffenis onderdeed, en Jims aangeboren zwijgzaamheid kon doorgaan voor toestemming. En misschien voelden de twee vagebonden wel enige sympathie voor deze spijbelaar van de beschaving en vonden ze het vleiend dat jongeheer Skinner niet uit de stad was verjaagd, maar uit eigen beweging naar hen toe was gekomen. Hoe het ook zij, ze gingen samen vissen, plukten bessen in het broekland en schoten een eend en twee plevieren, en toen de jonge Skinner mocht helpen bij het bereiden van de vis in een kegelvormige mand die werd ingegraven, gevuld met water en verhit door er roodgloeiende stenen uit hun kampvuur van drijfhout in te rollen, kon zijn geluk niet meer op. En wat een middag! Zoals ze na dat feestmaal op hun buik in het gras lagen, dierlijk voldaan, verscholen voor alles behalve de zon boven hun hoofd, en zo stil dat grijze zwermen strandlopers onbekommerd rond hen neerstreken en een glanzende bruine muskusrat op een meter van hun gezicht uit het slib gekropen kwam – zo voelden ze zich één met al wat er leefde in hemel en aarde.

Niet dat die hemelse vrede hun eigen jachtinstinct in slaap suste. Dat zwarte stipje dat ze af en toe in het water zagen en dat volgens de indiaan een zeehond was, de sluipgang van een geelbruine vos die een nest jonge eenden belaagde, het verdwaalde hert van hoger in het binnenland dat zich even aan de rand van het moeras vertoonde, het waren even zovele prikkels die aanspoorden tot een fijne maar vruchteloze jacht. En toen de avond viel, veel te snel, en zij zich om de warme as van hun kampvuur vlijden, onder de lage stokken van hun wigwam van gedroogd slik, riet en drijfhout, hun neus vol van de gezamenlijke geuren van vis, rook en de warme zilte adem van het drasland, toen sliepen ze als een roos. In de verte doofden één voor één alle lichtjes van de nederzetting en aan de hemel namen de sterren, heel groot en heel stil, hun plaats in. Het blaffen van een hond op de dichtstbijzijnde landtong werd beantwoord door een hond verder in het binnenland. Maar de hond van Jim lag aan de voeten van zijn baasje en reageerde niet. Wat had hij met de beschaving te schaften?

De volgende ochtend werd de jonge Skinner wel bekropen door een zekere vrees voor de gevolgen, maar was hij nog vast van plan om daar te blijven. Dat plan stuitte vreemd genoeg op tegenstand van Li Tee.

‘Jij betel toch telug. Zeg tegen familie kano ondelsteboven gewees – jij in bush gezwom. Hele nacht in bush. Huizen boel veel vel weg, veels te vel vool jou. Snappie?’

‘En dan laat ik het geweer hier achter en zeg tegen vader dat dat in het water is gevallen toen de kano omsloeg,’ zei de jongen gretig.

Li Tee knikte.

‘En volgende zaterdag kom ik terug, met kruit en patronen en een fles drank voor Jim,’ zei de jonge Skinner enthousiast.

‘Goed!’ bromde de indiaan.

Waarna ze de jongen overzetten naar het schiereiland en hem een pad door het drasland wezen dat alleen zij kenden en dat hem naar de nederzetting zou voeren. En toen de hoofdredacteur de volgende ochtend een artikel plaatste met de kop ‘Op drift in de baai – scholier aan de dood ontsnapt’, wist hij net zomin als zijn lezers welke rol de vermiste Chinese loopjongen in dat verhaal had gespeeld.

De twee verschoppelingen waren ondertussen teruggekeerd naar hun bivak op het eiland. Misschien voelde het alsof er met Bob ook iets van de zonneschijn van het eiland was verdwenen, want ze waren in de greep van een doffe, domme fascinatie voor die kleine witte tiran die brood met hen had gebroken. Hij had zich verrukkelijk egoïstisch en ronduit onbeschoft gedragen zoals alleen een scholier dat kan, daarbij in het volle besef van de superioriteit van zijn ras. En toch verlangden ze naar zijn terugkeer, al viel zijn naam maar zelden in hun schaarse gesprekken, die uit weinig meer bestonden dan gemompel, ieder in zijn eigen taal met hier en daar een Engels woord, en nog vaker louter uit gebaren. Als ze al over hem spraken was het – als een subtiel eerbetoon – in wat zij beschouwden als zijn taal.

‘Boston jongen zou die wat graag vangen,’ zei Jim dan, wijzend naar een zwaan in de verte. Of Li Tee mompelde doodleuk, als hij in het riet op een waterslang joeg: ‘Melikaanse jongen hou niet van slang.’

En dit terwijl ze de eerste twee dagen na zijn vertrek toch met enig ongemak kampten. Bob had al hun proviand verorberd of verkwist en wat nog vervelender was: had met zijn eigengereide bezoek, zijn geweer en zijn al te uitbundige enthousiasme het wild verjaagd waarvan zij met hun rust en zwijgzaamheid nu net het vertrouwen hadden gewonnen. Ze rammelden dus van de honger, maar ze namen het hem niet kwalijk. Alles zou wel goedkomen als hij terug was. Ze telden de dagen af, Jim door stiekem in de grote tentstok te kerven, Li Tee aan het draadje vol geluksmunten dat hij altijd op zak had.

Toen brak eindelijk de grote dag aan – een warme herfstdag waarop hier en daar een flard nevel als blauwe rook boven het binnenland hing, naast stille open stukken bos en zee. Maar uit geen van beide verscheen de jongen voor hun verwachtingsvol turende ogen. Heel die dag bewaarden ze een stoïcijns stilzwijgen, tot de avond viel. Toen zei Jim: ‘Boston jongen misschien dood.’ Li Tee knikte. Het kwam deze twee heidenen voor dat niets anders dan de dood het christenkind had kunnen beletten woord te houden.

Daarna trokken ze vaak met de kano het moeras in, waar ze ieder apart gingen jagen om elkaar vervolgens vaak, met een verbaasd gebrom, tegen te komen op het pad waarlangs Bob was vertrokken. Die opgekropte gevoelens, waaraan ze met geen woord of gebaar uiting gaven, moeten uiteindelijk zijn overgeslagen op de anders zo stille hond, die zijn zwijgzaamheid één of twee keer zozeer aflegde dat hij aan de waterkant ging zitten huilen. Jim had altijd al de gewoonte gehad om op sommige dagen een stil plekje op te zoeken en daar in een deken gewikkeld urenlang roerloos met zijn rug tegen een boom te blijven zitten. In de nederzetting schreef men dit doorgaans toe aan de nawerking van de drank en werd het ook wel zijn ‘delier’ genoemd, maar Jims verklaring was dat ‘zijn hart dan slecht was’. En afgemeten aan die sombere buien leek zijn hart nu wel heel vaak slecht te zijn.

Toen werd op een avond de lang uitgebleven regen aangevoerd op een felle zuidwester die hun gammele hutje aan stukken scheurde en alle kanten op gooide, hun kampvuur uitblies en vanuit de baai zo onstuimig over het riet van hun eiland bleef razen dat horen en zien hun verging. De wind joeg het wild weg van Jims geweer, rukte de netten aan flarden en blies het aas uit de handen van Li Tee de visser. Koud en hongerig van lichaam en geest, maar zwijgzamer en koppiger dan ooit stuurden ze hun kano de woeste baren van de baai op om met gevaar voor lijf en leden naar het drassige schiereiland te roeien. Daar, op het terrein van de vijand, bereikten ze sluipend door de biezen en kruipend door de bosjes ten lange leste de rand van het bos onder de nederzetting. Geplaagd door nijpende honger en met koppig onverschilligheid voor de eventuele gevolgen verloren ze alle voorzichtigheid uit het oog, en aan de rand van de nederzetting viel een zwerm talingen ten prooi aan Jims geweer.

Een fataal schot, waarvan de weerklank de krachten der beschaving tegen hen op de been bracht. Het werd namelijk gehoord door een houthakker die vanuit zijn hut bij het moeras Jim al voorbij had zien sluipen. Deze achteloze, welgemoede pionier zou misschien nooit van de aanwezigheid van de verschoppelingen hebben gerept, als daar dat belastende schot niet was geweest. Een indiaan met een vuurwapen! Dat geweer, die contrabande, die alleen op straffe van een zware boete aan hem kon worden verkocht! Iets dat moest worden uitgezocht – iemand die moest worden gestraft! Een indiaan met een wapen dat hem de gelijke maakte van de blanke! Wie was nog veilig?

Hij snelde naar de nederzetting om de veldwachter in kennis te stellen, maar kwam onderweg de heer Skinner tegen en vertelde het aan hem. Die schamperde dat de veldwachter er al die tijd niet achter had kunnen komen waar Jim zich ophield en stelde voor dat ze met enkele gewapende burgers zelf naar hem op jacht moesten gaan. De waarheid was dat de heer Skinner, nooit helemaal gerustgesteld door de verklaring die zijn zoon voor het verlies van het geweer had gegeven, nu begon te vermoeden hoe de vork in de steel zat en wilde voorkomen dat het wettelijk gezag zou constateren dat zijn wapen in handen was gevallen van een indiaan. Hij ging naar huis en gaf de jonge Bob er zo ongenadig van langs en schetste zo’n gruwelijk beeld van het misdrijf dat hij had gepleegd en de straf die daarop stond, dat Bob alles opbiechtte. Sterker nog, ik moet helaas bekennen dat Bob loog. De indiaan ‘had zijn geweer afgepikt’ en gedreigd hem een kopje kleiner te maken als hij het zou verklappen. Hij vertelde dat ze hem bruut aan land hadden gezet en gedwongen een pad naar huis te nemen dat alleen hun bekend was. Binnen twee uur was overal in de nederzetting te horen dat die snode Jim zich niet alleen schuldig had gemaakt aan illegaal vuurwapenbezit, maar ook nog aan een gewelddadige beroving. Het geheim van het eiland en het pad door het moeras kwamen slechts een enkeling ter ore.

Ondertussen hadden onze vluchtelingen het zwaar te verduren. Zo vlak bij de nederzetting konden ze geen vuur maken, want dat zou hun locatie kunnen verraden, dus kropen ze tegen elkaar aan en zaten de hele nacht te bibberen in een bosje hazelaars. Daaruit weer verjaagd door nietsvermoedende passanten die van het pad waren afgedwaald lagen ze de hele daaropvolgende dag en nacht tussen het slijkgras waar de kille zeewind doorheen streek – koud, maar veilig uit het zicht. Aangezien ze de mysterieuze kunst verstonden om zich volkomen roerloos te houden, gingen ze volmaakt op in hun omgeving. De beschutting van een door het gras slingerende wingerd of een ribbeltje wrakhout op het strand waarachter ze urenlang stillagen, was genoeg om hen aan het zicht van speurende ogen te onttrekken.

Terwijl ze zich zo schuilhielden spraken ze niet meer, maar volgden elkaar met het blinde instinct van dieren, en altijd feilloos, alsof ze elkaars gedachten konden lezen. Vreemd genoeg gaf alleen het echte dier in hun gezelschap, de naamloze hond, nu af en toe blijk van ongeduld en een zekere menselijke wisselvalligheid in zijn humeur. De noodzaak om zich schuil te houden waar zij zich bij neerlegden, het afzien dat zij stilzwijgend accepteerden, bleek alleen hem tegen te staan! Als bepaalde, voor hun zintuigen niet waarneembare geuren of geluiden hun kant op woeien, kwamen zijn haren overeind en begon hij ingehouden maar furieus te grommen. Toch hielden zij zich zo koest dat zelfs dat niet genoeg zou zijn geweest om iemands aandacht te trekken, als hij de tweede nacht niet ineens was verdwenen om twee uur later terug te keren met een bebloede muil – verzadigd, maar toch nog schichtig en snauwerig. Pas toen ze onder de ochtend op handen en voeten door een stoppelveld kropen, stuitten ze op het verminkte kadaver van een schaap. De mannen keken elkaar zwijgend aan: ze wisten wat deze plundering voor hen betekende. Het betekende hernieuwde verontwaardiging – het betekende dat het net verder om hen werd gesloten, door toedoen van hun hongerige metgezel. De indiaan gromde, Lee Ti glimlachte wezenloos. Maar met handen en messen voltooiden ze wat de hond was begonnen en maakten zichzelf net zo schuldig. Heidenen of niet, ze hadden de morele verantwoordelijkheid niet christelijker onder elkaar kunnen verdelen.

De op rijst grootgebrachte Li Tee had het meest onder hun ontberingen te lijden. Zijn gebruikelijke onverstoorbaarheid werd versterkt door een zekere lichamelijke lethargie die Jim niet begreep. Als ze even uit elkaar waren, vond hij Li Tee daarna soms languit op zijn rug met een vreemde starende blik in zijn ogen, en eenmaal meende hij, toen hij op hem afliep, van een afstandje een dunne nevel te zien opstijgen en verdampen waar de Chinese jongen in het gras lag. Toen hij hem overeind probeerde te krijgen, hoorde hij iets lijzigs in zijn stem en rook een medicinale geur in zijn adem. Jim sleepte hem naar de beschutting van een elzenbosje. Het was gevaarlijk dicht bij de druk belopen weg, maar in de inmiddels wat troebele geest van Jim was het vage idee gerezen dat, al waren ze allebei even grote schooiers, Li Tee toch dichter bij de beschaving stond, aangezien de leden van zijn ras tussen de blanken mochten leven en niet werden opgejaagd en bijeengedreven in ‘reservaten’, zoals het volk van Jim. Als Li Tee ‘boel veel ziek’ was, konden andere Chinezen hem wellicht vinden en verplegen. Wat Li Tee zelf betreft, die had in een van zijn heldere momenten onlangs gezegd: ‘Ik doodgaan – net eendel als Melikaanse jongen. Jij ook dood – allemaal eendel,’ waarna hij weer met een glazige blik naar boven had gestaard. Dit had Jim niet bang gemaakt, hij vatte Li Tee’s toestand op als een betovering die hij zijn goden had afgesmeekt – net zoals hij dat had gezien bij de medicijnmannen van zijn eigen stam die in een trance vielen – en hij was blij dat de jongen niet meer leed.

De dag vorderde en Li Tee sliep nog steeds. Jim hoorde de kerkklokken luiden. Hij wist dat het zondag was – de dag waarop de veldwachter hem altijd uit de hoofdstraat verjoeg; de dag dat de winkels dicht waren en de saloons alleen aan de achterdeur drank verkochten. De dag waarop niemand werkte – en om die reden, wat hij niet wist, ook de dag die de slimme Skinner en enkele van zijn vrienden hadden gekozen als de ideale dag om achter de vluchtelingen aan te gaan. Het klokgelui verried daar niets van – al snauwde de hond geluidloos en verstrakte zijn rug. Toen hoorde Jim nog iets anders, ver weg en vaag, iets dat zijn doffe ogen deed fonkelen, dat zijn zwaarmoedige Hebreeuwse gezicht even deed oplichten en weer wat kleur op zijn ingevallen wangen bracht.{3} Hij legde zijn oor aan de grond en luisterde met ingehouden adem. Nu hoorde hij het heel duidelijk. Het was de jongen uit Boston die riep, en wat hij riep was ‘Jim’.

Toen doofde het vuur in zijn ogen en wendde hij zich met zijn gebruikelijke kalmte tot de naast hem liggende Li Tee. Hij schudde even aan zijn schouder en zei: ‘Boston jongen komt terug!’ Maar hij kreeg geen antwoord, het dode lichaam gaf willoos mee met zijn hand; het hoofd rolde opzij en de mond van het uitgemergelde gele gezicht viel open. De indiaan keek hem een poosje aan en draaide zich toen langzaam om in de richting van de stem. Maar zijn doffe geest was verbijsterd, want behalve die stem hoorde hij ook andere geluiden – van meerdere lomp sluipende voeten bijvoorbeeld. Toen hoorde hij de stem weer ‘Jim!’ roepen en zette hij zijn handen aan zijn mond om hem met een zachte kreet te antwoorden. Daarop volgde stilte, en toen hoorde hij de stem weer, de stem van de jongen, ditmaal heel dichtbij, die opgewonden riep: ‘Daar is ie!’

Toen begreep de indiaan alles. Maar hij vertrok geen spier in zijn gezicht toen hij zijn geweer pakte en een man vanuit het struikgewas het pad op stapte en riep: ‘Laat dat geweer vallen, vuile indiaan!’

De indiaan verroerde zich niet.

‘Laat vallen, zeg ik.’

De indiaan bleef roerloos en met rechte rug staan.

Uit het bosje klonk een geweerschot. Aanvankelijk leek het de indiaan te hebben gemist, en de man die hem had aangesproken spande de haan van zijn eigen geweer. Maar toen zeeg Jims rijzige gestalte ter plekke ineen tot een hoopje vodden.

De man die had geschoten, liep daarop af met het air van een veroveraar. Maar ineens verrees voor hem een afschrikwekkend spook – pure bloeddorst belichaamd in een beest met furieus fonkelende ogen, blikkerende tanden en de warme adem van een roofdier. Hij had nog niet ‘een wolf!’ geroepen toen die kaken zich al om zijn keel klemden en zij samen over de grond rolden.

Het was echter geen wolf – zoals na een tweede schot bleek – maar slechts Jims schichtige hond: de enige van de verschoppelingen die op dit moment suprême was teruggevallen tot zijn natuurlijke staat.

Toelichting

Deze vertaling van drie verhalen van Bret Harte (‘The Luck of Roaring Camp’, ‘How Santa Clause Came to Simpson’s Bar’ en ‘Three Vagabonds of Trinidad’) is tot stand gekomen tussen 2017 en 2019. De vertaling van de eerste twee verhalen is gereviseerd en daarmee sterk verbeterd door Rob Kuitenbrouwer. De voetnoten bij het derde verhaal zijn van mijn hand.

De appendix bevat het tweede verhaal in de eerste Nederlandse vertaling van B.L. Teding van Berkhout, verschenen in 1873. Het is de tekst zoals die in september 1873 verscheen in Het nieuws van den dag, te vinden in Delpher. Meer informatie daarover op mijn blog.

De omslagillustratie van E. Boyd Smith (‘Tell him Sandy Claus has come’) en onderstaand portret (‘Bret Harte in 1872’, fotograaf onbekend) zijn afkomstig uit de ‘Roaring Camp Edition’ van The Writings of Bret Harte, Vol. II (diverse scans beschikbaar op https://archive.org/). De anonieme gravure van de bezichtiging van het kind is afkomstig uit de eerste geillustreerde uitgave van The Luck of Roaring Camp and other sketches (1872, https://archive.org/details/luckofroaringcamp00hartrich).

Frank Lekens, 6 mei 2019

Appendix:
Hoe Sinterklaas reed te Simpson’s Bar

(vertaling: B.L. Teding van Berkhout, 1873)

Het had geregend in het dal van den Sacramento. De North-Fork was buiten hare oevers getreden en de passage over de Ratelslangkreek was gestremd. De weinige rotsblokken die de richting aanduidden, in welke men ’s zomers de rivier doorwaadde, waren bedolven onder een breede watervlakte, welke zich uitstrekte tot aan het lagere gebergte. De diligence ging niet verder dan tot Granger; de laatste brievenmail had men in de tules moeten achterlaten, terwijl de postiljon zijn leven met zwemmen had gered. „Eene uitgestrektheid,” merkte de „Sierra Avalanch” met zekeren somberen lokalen trots aan, „zoo groot als geheel Massachusetts staat nu onder water.” Op de hooger gelegen landen was het weder niet beter. Het slik lag voeten hoog op den bergweg; wagens, die noch door physieke kracht noch door zedelijke drangredenen van den slechten weg waren af te brengen, dien zij verkozen hadden in te slaan, verstopten den toegang, en het spoor naar Simpson’s Bar was afgebakend door paarden die niet verder konden, en vloeken, even zwaar als vergeefsch. En verder op, afgesneden en ontoegankelijk, beregend en beslijkt, geteisterd door den wind en bedreigd met overstrooming, hing, op den kerstavond van ’t jaar 1862, Simpson’s Bar als een zwaluwnest tegen een uitstekende punt aan van den Tafelberg, en trilde in den storm.

Toen de nacht zijne vleugelen had uitgespreid over de kleine kolonie, flikkerde hier en daar een mat licht door den dikken nevel, en wees de plaats aan der hutten, aan weerskanten van den grooten weg, nu doorploegd door bandelooze stroompjes en beken voortgezweept door den wispelturiger wind. Gelukkig was het meerendeel der bevolking vereenigd in den winkel van Thompson, rondom een gloeiende kachel gelegerd, waartegen zij stilzwijgend zaten te spuwen, wellicht volgens het algemeen aangenomen begrip dat deze uiterst gezellige wijze van omgang het spreken volkomen overbodig maakt. Om de waarheid te zeggen, waren sedert lang alle hulpmiddelen tot verstrooiing in Simpson’s Bar volkomen uitgeput; hoog water had aan de gewone bezigheden in de groeve en op de rivier voorloopig een einde gemaakt, en het noodzakelijke gevolg daarvan, gebrek aan geld en gebrek aan whiskey, maakten ook elke minder betamelijke vermakelijkheid zoo goed als onmogelijk. Zelfs Mr. Hamlin had gaarne de plaats vaarwel gezegd met de vijftig dollars in zijn zak, ’t ellendige beetje dat hij had kunnen innen van de groote sommen, door hem in de voorspoedige uitoefening van zijn moeitevol beroep gewonnen. „Als men me vroeg,” verklaarde hij later, „als men me vroeg om een lief, vriendelijk dorpje aan te wijzen, waar iemand, die van een spelletje houdt, en niet om geld behoeft te geven, allerprettigst terecht kan komen, zou ik zeggen, ga naar Simpson’s Bar, maar voor een jongmensch, die een groote familie te zijnen laste heeft, zijn de verdiensten te weinig.” Daar Mr. Hamlins familie voornamelijk bestond uit meerderjarige vrouwelijke leden, halen we deze opmerking meer aan als een bewijs van zijn humoristische beschouwingswijze, dan wel van den juisten omvang zijner verplichtingen.

Wat daarvan zij, de onbewuste voorwerpen zijner satirieke ontboezeming zaten dien avond bij elkaar in die lustelooze onverschilligheid, welke geboren wordt uit werkeloosheid en gemis aan prikkelende middelen. Zelfs het plotseling geklots van paardehoeven voor de deur was niet in staat er hen uit op te wekken. Alleen Dick Bullen hield even op met het uitkloppen van zijne pijp en lichtte het hoofd op; maar niemand anders van de groep gaf eenig blijk van belangstelling in, of herkenning van den man die binnentrad.

Het was dan ook in ’t geheel geen vreemde figuur voor het gezelschap, en algemeen bekend in Simpson’s Bar onder den genoegzamen naam van den Ouwe. Een man van misschien een vijftig jaar; tamelijk grijs en dun van haar, maar met een frissche, jeugdige kleur. Een gelaat, op welks beweeglijke trekken eene uitdrukking van sympathie lag, waarop echter niet te rekenen viel, met een kameleonachtige vaardigheid om zich naar de kleurschakeeringen der gevoelens en denkwijzen van anderen in een oogwenk te schikken. Klaarblijkelijk had hij juist eenige vroolijke metgezellen verlaten, en merkte hij in ’t eerst het ernstige voorkomen niet op van de groep, maar klopte schertsenderwijs zijn naasten buurman op den schouder, en liet zich op een ledigstaanden stoel nedervallen.

„Nooit zoo iets grappigs gehoord, jongens! Je kent Smiley wel; ginder van den overkant — Jim Smiley, de aardigste kerel van heel Simpson’s Bar? Nou, Jim was juist bezig me de prachtigste historie die je bedenken kunt te vertellen van —”

„Smiley is een — gek,” viel hem een sombere stem in de rede.

„Een vervloekte — lammeling,” voegde een ander er bij op een graftoon.

Er volgde eene stilte op deze beslissende uitspraak. De Ouwe wierp een snellen blik op de overigen. Langzaam nam zijn gezicht een andere uitdrukking aan: „Ja ’t is zoo” zeide hij, na een oogenblik nadenkens, „zeker jawel, je hebt gelijk, hij is wel zoo wat een lammeling en een halve gek. Zeker.” Een minuut of wat zei hij niets, als in pijnlijke gedachten verzonken over de lamlendigheid en de dwaasheid van den weinig populairen Smiley. „Vuil weertje, he?!” ging hij voort, nu met volle zeilen met den stroom van de publieke opinie meevarende. „Beroerde boel, geen werk en geen geld. En morgen is ’t Kerstmis!”

Er ontstond een kleine beweging onder de mannen op het hooren van deze aankondiging, maar of zij voldoening beteekende of afkeer was niet duidelijk.

„Ja” ging de Ouwe voort op den graftoon, dien hij bij de laatste woorden zonder het zelf te weten had aangenomen — „jawel, Kerstmis, en van avond is ’t Kerstavond. En nou docht ik zoo bij mezelf — dat ’s te zeggen jongens, ’t was maar zoo’n invallende gedachte, weet je — dat jullie misschien wel lust zoudt hebben om van avond bij mij te komen en er een lolletje van te maken. Maar je zult wel geen lust hebben, denk ik, he? Niet veel zin in misschien?” voegde hij er bij, en keek met angstig verlangen zijne kameraden beurtelings in de oogen.

„Wel, wat zal ik je zeggen,” antwoordde Tom Flynn, een beetje opgewekter. „Wie weet wat we doen. Maar je vrouw, Ouwe? Wat zeit die er van?”

De Ouwe aarzelde. Zijne ervaring van het huwelijksleven was niet van de gelukkigste geweest, en Simpson’s Bar wist dat.

Zijn eerste vrouw, een mooi, klein, aardig wijfje, had in het geheim erg veel verdriet gehad van de jaloersche achterdocht van haar echtgenoot totdat hij op een goeden dag het geheele dorp uitnoodigde met hem mede naar zijn huis te gaan, om getuige te zijn van hare ontrouw. Toen zij daar kwamen, vonden ze het schuchtere schepseltje druk bezig aan haar huishouden, en trokken verlegen en uit het veld geslagen af.

Maar het fijngevoelig vrouwtje herstelde zich niet spoedig van den schok haar door deze buitengewone beleediging toegebracht. Met moeite kreeg zij in zoo verre hare kalmte van geest terug, dat zij de kracht had om haar minnaar uit de kast, waarin ze hem verborgen had, te verlossen en met hem op den loop te gaan. Ze liet een jongentje achter van drie jaar om haar echtgenoot over zijn verlies te troosten. Den Ouwe zijn tegenwoordige vrouw was zijne keukenmeid geweest. Ze was groot, grof en getrouw, maar alles behalve gemakkelijk.

Voor hij antwoorden kon, had Joe Dimmick het woord al opgevat, en verklaarde met groote vrijmoedigheid dat het „den Ouwe zijn eigen huis” was, en riep alle Hemelsche machten tot getuigen, dat, als hij in het geval verkeerde, hij zich niet geneeren zou te vragen wie hij verkoos, al was er zijn eeuwige zaligheid mee gemoeid. Geene macht der Hel, zoo besloot hij, zou het hem kunnen beletten. Dit alles uitgesproken met eene kracht en kernachtigheid van uitdrukking, die noodzakelijkerwijze in deze vertolking veel geleden hebben.

„Natuurlijk. Zeker, ’t spreekt van zelf,” zeide de Ouwe met een toestemmend gebaar. „Daar is geen kwestie van. ’t Is mijn eigen huis, geen spijker dien er ik niet zelf heb ingeslagen. Wees maar niet bang voor haar, jongens. ’t Kan wel gebeuren dat ze wat opspeult, zoo als de vrouwen wel meer doen, maar eindelijk draait ze toch bij.”

Heimelijk vertrouwde de Ouwe op de kracht van de whiskey en een moedig voorbeeld om, deed ’t geval zich voor, er zich door heen te slaan.

Tot nog toe had Dick Bullen, het orakel en de belhamel van Simpson’s Bar, stil gezwegen. Hij legde de pijp uit de mond. „Ouwe, hoe maakt het je Johnny? Me dunkt, hij zag er niet zoo flink uit als anders, laatst toen ik hem op den berg met steenen zag gooien naar de Chineezen. Hij scheen er niet zoo veel plezier in te hebben als vroeger. Gisteren zag ik er een troep bij je voorbijgaan, — en toen dacht ik nog zoo bij mezelf, hoe jammer dat Johnny er nou niet is! Als hij soms ziek is, weetje, dan zouden wij maar in den weg zijn.”

De vader, klaarblijkelijk getroffen niet alleen door de roerende schildering van ’t geen Johnny ontberen moest, maar ook door de nadenkende kieschheid van den spreker, haastte zich hem te verzekeren dat Johnny wat beter was en dat „zoo’n beetje levendigheid hem goed zou doen.”

Hierop stond Dick op, rekte zich eens uit, en met de woorden. „Al klaar. Vooruit dan maar, Ouwe! ’t Gaat er op los,” holde hij met een sprong en een hoeraatje de deur uit naar buiten in den donkeren nacht.

Bij het doorgaan van de voorkamer greep hij een vlammend stuk hout van den haard. Zijn voorbeeld werd gevolgd door de rest van de partij, die elkaar verdringende haastig naar buiten stoof, en voor dat de overblufte eigenaar van Thompson’s koomenijs- en drankwinkel merkte wat zij in hun schild voerden, was de kamer verlaten.

’t Was een pikdonkere nacht.

De eerste windvlaag de beste had hunne geïmproviseerde toortsen reeds uitgebluscht, en slechts de roodgloeiende stukken hout, die in de duisternis heen en weder zwaaiden als dronken dwaallichtjes, teekenden hun koers.

Hun weg voerde hen naar het Dennenravijn, aan bet einde waarvan een breede, lage, met boomschors gedekte hut half in den berg begraven lag.

Het was de woning van den Ouwe, en tevens de ingang tot den tunnel waarin hij werkte, de enkele malen dat hem zulks overkwam.

Hier bleef de troep een oogenblik staan, uit kiesche beleefdheid voor hun gastheer, die hijgende achteraan kwam.

„Misschien zou ’t goed zijn, als je nog een oogenblik wachtte, terwijl ik naar binnen ga om te zien of de boel klaar is,” zei de Ouwe, met een onverschillig voorkomen, niet volkomen in harmonie met zijn innerlijk gevoel.

De wenk werd gaarne opgevolgd; de deur opende en sloot zich weder achter den gastheer, en met den rug tegen den muur geleund, bleven de gasten geduldig wachten en luisterden.

Een tijd lang hoorden zij niets dan het druppen van een dakgoot boven hun hoofd, en het geruisch der tegen den wind worstelende takken der boomen. Eindelijk begonnen zij zich minder op hun gemak te gevoelen, en op fluisterenden toon deelde de een den ander zijne vermoedens mede.

„Je kunt er op aan dat ze hem den eersten lik heeft gegeven!”

„Ze zal hem in den tunnel gestopt hebben, denk ik, en den ingang gebarricadeerd.”

„Ze heeft hem onder gekregen, en gebruikt hem nou als kussen om op te zitten,” opperde een derde.

„En is bezig een sausje te kooken, om ons mede te doopen. Pas op, jongens, ga op zij van de deur.”

Want op ’t zelfde oogenblik hoorde men de klink oplichten; langzaam ging de deur open, en eene stem zeide, „Kom binnen, ’tis buiten zoo nat”

De stem was noch die van den Ouwe noch die zijner vrouw. ’t Was de stem van een kleinen jongen, een zwak, schril stemmetje, waarbij het schrille en zwakke echte werd afgewisseld door dat onnatuurlijk schor geluid, ’t welk slechts het gevolg kan zijn van een zwervend leven, en een te vroeg ontwikkeld gevoel van onafhankelijkheid.

Het was het gezichtje van een kleinen jongen, dat tot hen opzag, — een gezichtje dat men lief en zelfs fijn had kunnen noemen, ware het niet misvormd door de zichtbare sporen van innerlijke verdorvenheid, uitwendige vuilheid en een hard levenslot. Hij had zich eene deken om de schouders geslagen en kwam klaarblijkelijk pas uit zijn bed.

„Kom erin” herhaalde hij „en maak geen leven. De Ouwe is daar binnen en staat te praten met moe,” vervolgde hij, naar een aangrenzend vertrek wijzende dat de keuken scheen te zijn, van waar de stem van den Ouwe in smeekende, deemoedige tonen tot hen doordrong.

„Blijf van me af,” snauwde hij kregel Dick Bullen toe die hem had opgenomen met deken en al, en deed alsof hij hem in het vuur wilde gooien, „laat me los verdoemde ouwe gek, zeg ik je.”

Met een half gesmoorden lach zette Dick Bullen Johnny weer op den grond, terwijl de mannen, op de teenen binnensluipende, aan een lange tafel van ruwe planken gingen zitten, die het midden van de kamer besloeg.

Met een deftig gezicht stapte Johnny naar de kast en haalde verschillende artikelen voor den dag, die hij op tafel zette.

„Daar heb je whiskey, en beschuit, en bokkem, en kaas” zeide hij, even aan de kaas knabbelende. „En suiker” waarvan hij en route met een klein en heel vuil pootje een handjevol in zijn mond stak. „En tabak. Er zijn ook nog gedroogde appels, daar op die planken, maar ik ben er geen liefhebber van. Appels maken me zoo dik. Ga jullie nou je gang maar” eindigde hij, „en wees niet bang. Ik geef geen zier om de ouwe vrouw. Ze heeft niks met me te maken. ’t Is mijn eigen moeder niet.”

Hij stond op den drempel van een kamertje, of liever een hokje, dat van het hoofdvertrek was afgeschoten en in een donkeren hoek een klein bed bevatte. Een oogenblik bleef hij naar het gezelschap staan kijken, terwijl zijn bloote voetjes onder de deken uitpiepten, en knikte hen toe.

„Hallo, Johnny! Je gaat toch niet weer naar bed, he?” zei Dick.

„Ja wel, secuur” antwoordde Johnny, vast besloten.

„Wel, wat scheelt er aan, kereltje?”

„’k Ben ziek.”

„Ziek? Hoe dat?”

„’k Heb de koorts. En winterhanden. En rummetiek.” En Johnny verdween. Een oogenblik later voegde hij er bij, in den donker, klaarblijkelijk reeds onder de lakens gedoken — „en een steenpuist.”

Onder een verlegen stilzwijgen zagen de mannen elkander aan en staarden in het vuur. Zelfs het uitlokkend feestmaal vóor hen scheen niet bij machte hen iets vroolijker te maken, toen het smeekend geluid van den Ouwe zijn stem, die in het vuur zijner rede onbewust luider was gaan klinken, hunne aandacht trok.

„Jazeker. Je hebt groot gelijk. Natuurlijk zijn ze dat. Een troep luie, dronken dagdieven, en die Dick Bullen, die is de ergste van allen.

„’t Is of ze gek zijn hier maar zoo in te komen vallen, en een ziek kind, en geen eten in huis. Dat ’s juist wat ik zei: „Bullen,” zeg ik „je bent bezopen” zeg ik „of je bent gek,” zeg ik, „om op zoo’n idee te komen. Ben jij een man, Staples,” zeg ik, „en denk je soms dat ik je onder mijn dak lawaai zal laten maken, en de jongen, die me daar zoo ziek als een hond op zijn bed leit?”

„Maar daar hielp niks aan; komen zouden en komen moesten ze. Wat kun je ook anders verwachten van zulk gemeen volk, als hier in het dorp woont.”

Een schaterend gelach van de mannen volgde op deze ongelukkige tirade.

Of ze het in de keuken gehoord hadden, of dat de vertoornde echtvriendin van den Ouwe alle andere wijzen om hare verachting en verontwaardiging uit te drukken had uitgeput, kan ik niet zeggen, maar plotseling werd er eene achterdeur met donderend geweld dichtgeslagen, en een oogenblik later kwam de Ouwe weer voor den dag, gelukkig onbewust van de oorzaak der laatste uitbarsting van hilariteit, en glimlachte zoetsappig.

„De vrouw zei, nou ik thuis was kon ze wel eens even naar Mrs. Mc-Fadden overwippen om een buurpraatje te houden,” gaf hij met een pedant voorkomen van onverschilligheid te kennen, terwijl hij met hen aan tafel plaats nam.

Het grappige dezer episode werkte zoo gunstig op hen, dat het verlegen gevoel, ’t welk op het punt stond zich van het gezelschap meester te maken, spoedig was geweken, en de hun eigene vrijpostige onbeschaamdheid met de terugkomst van den gastheer ook in al hare tracht wederkeerde.

Het ligt niet in mijn plan den feestavond in al zijne bijzonderheden weder te geven. De weetgierige lezer zal gaarne de getuigenis aannemen, dat het gesprek zich kenmerkte door dezelfde verstandelijke ontwikkeling, dezelfde verhevene vlucht van denkbeelden, denzelfden eerbied voor gevoelens van andersdenkenden, dezelfde kieschheid van uitdrukking, en dezelfde streng-logische bewijsvoering, vooral later op den avond, welke men gewoonlijk aantreft bij soortgelijke bijeenkomsten van het mannelijk geslacht, ook in meer beschaafde streken en onder meer gunstige omstandigheden. Geen glas werd er gebroken, bij de volkomen afwezigheid van dergelijke broze voorwerpen; geen drank uitgestort op de tafel, wegens de kostbaarheid en schaarschte van dat artikel.

’t Was bijna middernacht, toen er een kleine storing in het feest plaats greep.

„Stil even,” zei Dick Bullen, terwijl hij zijn hand opstak.

Men hoorde het kregelig-smeekend stemmetje van Johnny, dat uit het afgeschoten hokje kwam.

„O, vâ-tje!”

De Ouwe sprong haastig op en verdween in het kamertje. Weldra kwam hij terug.

„Zijn rummatiek heeft hem weer erg te pakken,” zeide hij tot opheldering „en hij wou graag wat gewreven worden.”

Hij nam de groote whiskeykruik van de tafel en schudde haar. Ze was leeg. Met een verlegen lach zette Dick Bullen zijn tinnen kroes neder, en de anderen volgden zijn voorbeeld. De Ouwe keek of er nog wat in was gebleven, en zei bemoedigend — „Dat zal wel genoeg zijn, denk ik. Hij heeft niet veel noodig. Een tientellens geduld en in een ommezien ben ik terug.” Waarop hij met een flanelletje in zijn hand en de whiskey in het hokje verdween.

De deur sloot slecht, en de volgende samenspraak was duidelijk hoorbaar.

„Nou, mijn joggie, waar doet hij ’t meeste zeer?”

„Soms hier van boven, en dan weer hier van onderen, vadertje, maar toch ’t meest van boven en van onderen. Wrijf nou maar, vâ-tje.”

Eene pauze, die een krachtige wrijving scheen aan te duiden, volgde. Toen begon Johnny weer:

„Zijn ze daar nog binnen, vadertje?”

„Ja, mijn ventje.”

„Morgen is ’t Kerstmis, is ’t niet, vader?”

„Ja, mijn manneke. Hoe is ’t er nou mee?”

„Beter. Wrijf u nog een beetje, wat lager, daar. Wat is dat, Kerstmis, eigenlijk? Wat wil dat zeggen?”

„O, ’t is maar zoo’n dag.”

Deze veelzeggende definitie scheen Johnny klaarblijkelijk voldoende, want er volgde weer een stille tusschenpoos van wrijven. Weldra begon Johnny op nieuw.

„Ma zeit dat overal, behalve bij u, iedereen mekaar mooie dingen geeft op Kerstmis, en ze vond het niks aardig van u. Ze zeit dat er een man is dien ze Sinterklaas noemen, geen gewone man, weet u, maar een soort van chineesche man, en die door de schoorsteen komt ’s nachts voor Kerstmis en mooie dingen aan de kinderen brengt — aan de jongens zooals ik. En die stopt hij ze dan in der schoenen en kousen. Ze wou me maar wat wijs maken, is ’t niet waar vader? — Waar bent u nou aan ’t wrijven, dat is een heel verkeerde plaats. — Ze heeft dat maar verzonnen, denk ik, om u en mij te plagen, zou ze niet? — Daar niet wrijven. — Wat scheelt er aan, vadertje?”

In de diepe stilte, die er over het huis scheen gekomen te zijn, was het geruisch der pijnboomen en het vallen der regendroppels op de bladeren duidelijk hoorbaar.

Op zachter toon ging het stemmetje van Johnny voort:

„Weest u maar niet bedroefd, vadertje: ’k zal wel gauw weer beter zijn. Wat doen de jongens daar ginder?”

De Ouwe zette de deur op een kier en keek erdoor. Gezellig zaten zijn gasten bij elkaar, en op de tafel lag een smal lederen zakje met een stuk of wat zilveren muntstukken er in.

„Aan het wedden, geloof ik, een of ander spelletje. Ze zijn heel rustig,” antwoordde hij Johnny, en begon weer te wrijven.

„’k Wou dat ik mee kon doen en wat geld winnen,” hernam Johnny, peinzend, na eene pauze.

Met radde tong herhaalde de Ouwe hetgeen klaarblijkelijk een vaste formule bij hem was, dat als Johnny maar wachten wou totdat hij eens op een rijke ader stootte, hij een heelen hoop geld zou krijgen, enz. enz.

„Ja, dat ’s goed,” zei Johnny, „maar u doet het niet. En of u op die ader stoof of dat ik het win, komt op hetzelfde neer. ’t Is allebei geluk. Maar van die Kerstmis is toch machtig aardig, is ’t niet? Waarom noemen ze het Kerstmis?”

Was het uit instinctmatigen schroom dat zijn gasten hem zouden hooren, of een vaag gevoel van onvoegzaamheid, het antwoord van den Ouwe werd zoo zacht uitgesproken dat het buiten de kamer niet hoorbaar was.

„O, ja,” zei Johnny, met eenigszins verminderde belangstelling. „’k Heb wel eens vroeger van hem gehoord. Zoo, nu is ’t genoeg, vadertje. ’k Heb lang zoo’n pijn niet meer als straks. Stop me nou maar eens lekker onder die deken. Zoo. En,” voegde hij er half fluisterend bij, „blijf nou bij me zitten tot ik in slaap val.”

Om zich te vergewissen dat aan zijn bevel voldaan werd, haalde hij de ene hand van onder de deken te voorschijn, hield zijn vader bij zijne mouw vast, en ging op zijne zijde liggen om te gaan slapen.

Een tijd lang wachtte de Ouwe geduldig, totdat de ongewone stilte in huis zijn nieuwsgierigheid opwekte. Zonder zich van het bed te verwijderen opende hij behoedzaam met de hand, die hij vrij had, de deur, en wierp een blik in de voorkamer.

Tot zijn niet geringe verbazing was ze donker en verlaten. Maar op hetzelfde oogenblik viel een smeulend stuk hout op den haard uit elkaar, en bij de plotseling opschietende vlam zag hij de gedaante van Dick Bullen bij het half vergane vuur zitten.

„Hallo.”

Dick schrikte, stond op en kwam met eenigszins onvaste schreden naar hem toe.

„Waar zijn de jongens?” vroeg de Ouwe.

„Het ravijn in om een luchtje te scheppen. Binnen een minuut zijn ze weerom. Ik zit hier op hen te wachten. Waarom kijk je me zoo aan, Ouwe?” voegde hij er bij met een gedwongen lach; „denk je dat ik dronken ben?’

Men had den Ouwe de vooronderstelling kunnen vergeven, want Dick zijn oogen waren vochtig en hij had een hoogrode kleur.

Nog een oogenblik bleef hij staan, slenterde toen naar den schoorsteen terug, gaapte, rekte zich uit, knoopte zijne jas dicht, en lachte.

„Zooveel drank was er niet, Ouwe. Blijf maar zitten,” vervolgde hij, toen de Ouwe eene beweging maakte om zijne mouw uit Johnny’s hand los te krijgen. „Maak geen complimenten. Blijf maar waar je bent; ’k ga zo dadelijk heen. Daar heb je ze al.”

Er werd zachtkens op de deur getikt. Dick haastte zich haar te openen, knikte zijn gastheer een goedennacht toe, en verdween.

De Ouwe was hem gevolgd, als de hand hem nog niet steeds bij zijn mouw had vastgehouden. Hij kon ze gemakkelijk losgemaakt hebben; ’t was maar een klein, zwak, uitgeteerd handje. Maar misschien juist omdat dat zoo klein, zwak en uitgeteerd was, liet hij die gedachte varen, schoof zijn stoel dichter bij het bed, en liet zijn hoofd op het kussen rusten. In deze weerlooze houding werd hij door de macht zijner vroegere plengoffers overmand.

De kamer draaide hem voor de oogen, verdween, kwam op nieuw terug, verdween toen voor goed, en liet hem achter in diepen slaap.

Onderwijl had Dick de deur gesloten, en zich bij zijne kameraden gevoegd.

„Klaar?” vroeg Staples.

„Klaar,” antwoordde Dick. „Hoe laat is het?”

„Over twaalven,” was het antwoord. „Kun je het rooien, denk je? ’t Is zeker een uur of zestien, heen en terug.”

„Jawel,” hernam Dick, kortaf. „Waar is de merrie?’

„Bill en Jack houden haar vast op den weg.”

„Laten ze haar dan nog een minuut langer houden,” zei Dick.

Hij keerde terug en ging zonder gedruisch te maken het huis weer binnen. Bij het licht van de flikkerende kaars en het hafvergane vuur zag hij, dat de deur van het vertrekje open stond. Op zijne teenen sloop hij er heen en keek naar binnen. De Ouwe lag achterover in zijn stoel, en snorkte uit al zijn macht, terwijl zijne voeten een rechte lijn vormden met zijn opgetrokken schouders, met het hoofd op de borst en zijn hoed over de oogen. Naast hem op een smalle houten krib lag Johnny, als een bakerkind in zijne deken gerold, waaruit niets tevoorschijn kwam dan een klein stukje van zijn voorhoofd waarover, vochtig van het zweet, zich een enkel lokje krulde van zijn hoofdhaar.

Dick Bullen deed een stap vooruit, aarzelde, en wierp over zijn schouder heen een blik naar de verlaten kamer. Alles was stil. Plotseling nam hij een besluit, streek met beide handen zijn zware knevels van elkaar en boog zich over het slapende jongske. Maar juist op het oogenblik dat hij dit deed, kwam er een schelmsche windvlaag, die lang op de loer had gelegen, den schoorsteen uitstuiven, schoot op den haard toe, blies de bijna uitgedoofde sintels weder aan en verlichtte de kamer met zulk een onbescheiden gloed, dat Dick beschaamd en verlegen de vlucht nam.

Op den weg stonden zijne makers hem te wachten. Twee van hen waren in de duisternis aan het worstelen met een groot, onbehouwen gevaarte, dat, toen Dick nader kwam, de gedaante aannam van een groot, geelachtig paard. ’t, Was de merrie. Ze was geen toonbeeld van schoonheid. Van af haar Romeinschen neus tot haar uitstekende heupen, van af haar hooggewelfden rug, verborgen onder de stijve machillas van een Mexicaansch zadel, tot haar dikke, knokkige beenen toe, was er geen enkele schoonheidslijn aan het geheele dier te bespeuren. In het wit der half blinde maar uiterst kwaadaardige oogen, in de vooruitstekende onderlip, in de wonderlijke, vieze kleur, lag niets dan leelijke nijdige valschheid.

„Nou jongens,” riep Staples, „op zij, en maak dat je er op komt. Pak haar ferm in de manen en zorg dat je dadelijk de stijgbeugels beet krijgt. Klaar!”

Een sprong van Dick, een sprong van het paard met de vier beenen in de lucht, dat de grond er van dreunde, een cirkel van rondvliegende hoeven, een onstuimig terugdeinzen der toeschouwers, een aanleggen der rinkinkende sporen, een sprong vooruit, en toen de stem van Dick ergens in den donkeren nacht:

„All right.”

„Ga niet den benedenweg terug, als je tijd hebt ten minste. Houd haar niet in bergaf. Om vijf uur zijn we aan de rivier. Vooruit maar!”

Flikkerend vloog het vuur uit de steenen, dreunend weerklonk de hoefslag op ’t rotsige pad, en Dick was verdwenen.

Bezing, o Muze, den tocht van den geen vrees kennenden Richard! Tokkel uwe citer, o Muze der dolende ridders en helden, en bezing de heilige zending, de dappere daden, den strijd tegen boeven en schurken, en den levensgevaarlijken rit van Simpson Bar’s kloekmoedigsten ridder! — Helaas! Ze trekt haar neusje voor hem op, de kieskeurige Muze! Niets wil ze weten van de geelkleurige, knokige merrie, of haar in lompen gehulden, brutalen berijder, en ’k moet hem wel volgen in proza, te voet!

Het sloeg éen uur, en hij was nog niet verder gekomen dan den Ratelslangheuvel; want Jovita had niet gerust voor ze hem eene algemeene repetitie had laten bijwonen van al hare gebreken en ondeugden. Driemaal had ze gestruikeld. Tweemaal had ze haar Romeinschen neus in een rechte lijn weten te brengen met de teugels, en met volkomene verachting van gebit en sporen, het veld met hem in gehold. Tweemaal had ze gesteigerd en was telkens bij die gelegenheid achterovergeslagen, en tweemaal had de vlugge Dick ongedeerd zijn zit weer hernomen, voordat ze hem had kunnen ontsnappen.

Een half uur verder aan den voet van den langen heuvel bevond zich de Ratelslangkreek. Dick wist dat daar het beslissend punt lag voor de mogelijkheid zijner onderneeming, zette zijne tanden vast op elkaar, drukte zijn ros de beenen stevig tegen de zijden, en veranderde zijne tactiek van de verdediging in die van een heftigen aanval. Dol van woede rende Jovita den heuvel af in hollende vaart, terwijl de listige Richard den schijn aannam of hij haar wilde inhouden, en geveinsde kreten van angst slaakte. Het is onnodig er bij te voegen dat Jovita des te harder liep. Evenmin behoef ik den juisten tijd op te geven, waarin zij de afdaling van den heuvel ten einde bracht; staat die niet opgeteekend in de jaarboeken van Simpson’s Bar? ’t Is voldoende op te merken dat zij in het volgende oogenblik, zoo scheen het Dick ten minste toe, op de overstroomde oevers van de Ratelslangkreek door het water plaste.

Zooals hij verwacht had, was het moment van snelheid, dat ze verkregen had, zoo groot dat het haar onmogelijk was op te houden, en de merrie ferm in elkaar zettende drukte hij haar nog eens de sporen in de zijde, en stortte zich met een geweldigen sprong in de den snelvlietenden stroom. Eenige oogenblikken zwemmens en spartelens, en Dick haalde ruimer adem aan den overkant van den kreek.

De weg die nu volgde tot den Rooden Berg toe was tamelijk effen. Hetzij dat het koude bad in de Ratelslangkreek haar onstuimig vuur wat bekoeld had, of dat zij de meerderheid van harer berijder stilzwijgend erkende, tenminste Jovita verspilde niet langer hare overvloedige krachten in nuttelooze grillen. Eéns nog maar deed ze eene poging om Dick er af te werpen, maar het was slechts de kracht der gewoonte, en éénmaal sprong ze op zij, maar dat was omdat ze schichtig werd van een pas geverfd houten kerkje, aan den kant van den grooten weg. Vooruit maar, altijd maar vooruit; over groeven en slooten, over hoopen steenen en grint, en kletterend wierpen hare hoeven en wolk van zand omhoog en doorploegden het jeugdige, pas ontloken gras.

Een licht zweet bedekte hare zijden, eens of tweemaal had ze even gekucht, maar van vermindering van snelheid of kracht geen spoor.

Tegen twee uur daalde hij den Rooden Berg af, tien minuten later haalde hij de snelrijdende Pionier diligence in, en ten half drie hief Dick zich met een luiden zegekreet in zijne stijgbeugels omhoog.

Door de vaneen gescheurde wolken glinsterden de starren, en ginds op de vlakte rezen twee torens vóór hem op, verhief zich een vlaggestok en teekende zich een gebroken lijn van zwarte voorwerpen af tegen den donkeren grond. Vroolijk liet Dick zijne sporen rinkinken, en deed zijne lasso gieren door de lucht. Vooruit, o, Jovita! en het volgende oogenblik renden zij Tuttleville binnen en hielden op voor de houten gaanderij van het Hôtel der Natiën.

Wat er dien nacht te Tuttleville voorviel behoort strikt genomen niet tot dit verhaal. In ’t kort echter kan ik den lezer mededeelen, dat Dick, na Jovita aan de zorg te hebben toevertrouwd van een halfslapenden staljongen, dien zij oogenblikkelijk op hoogst onaangename wijze door hare hoeven tot een staat van volkomen bewustheid bracht, met den eersten kellner het hôtel weer verliet om eene wandeling te maken door de slapende stad.

Hier en daar waren de vensters nog verlicht van een enkel dans- en speelhuis, dat zij met groote zelfverloochening links lieten liggen, om stil te blijven staan voor verscheidene gesloten winkels, wier eigenaars zij door aanhoudend gebons op de deur en wal aangewend gebruik hunner longen uit hun bed wisten te krijgen, zoodat ze eindelijk den winkel weder open sloten en hunne waren voor hen uitstalden.

Somtijds werden ze begroet met een salvo van verwenschingen, maar meestal toch ontvangen met belangstelling en lust om hen zooveel mogelijk te helpen aan het geen zij noodig hadden, zoodat de ontmoeting gewoonlijk besloten werd met een hartigen dronk. Het sloeg drie uur toen Dick eindelijk zijn laatste bezoek had afgelegd, en, met een zakje van caoutchouc over de schouders gebonden, keerde hij naar het hotel terug.

Doch ook daar nog wachtte hem eene hinderlaag, hem gelegd door eene vertegenwoordigster van het vrouwelijk schoon, gewapend met al de bekoorlijkheden eener rijke kleeding, eener vleiende, overredende tong en het verleidelijk Spaansch accent. Maar Dick weerstond de verzoeking heldhaftig, en terwijl hij den sirene met een lach zijn laatste goudstuk in den schoot wierp, sprong hij in den zadel en rende de eenzame straat af naar buiten in de nog eenzamer vlakte, waar weldra het licht, de donkere lijn der huizen, de torens en de v!aggestok achter hem in de aarde verdwenen, alsof ze nooit hadden beslaan.

De storm was gaan liggen, de lucht helder en koud, en de palen, die den weg aangaven, duidelijk herkenbaar, maar toch was ’t half vijf in den morgen, voordat hij het houten kerkje op den grooten weg had bereikt. Om haar het klimmen te besparen had hij zich een omweg getroost, die echter zoo modderig bleek te zijn, dat Jovita er bij elken stap tot over de enkels inzakte. ’t Was een slechte voorbereiding voor de twee uren bergopwaarts die haar nog overbleven, maar met haar gewone blinde woede nam Jovita de beenen weder op, en rende een drie kwartier later over de vlakke baan, die hem binnen een half uur naar de Ratelslangkreek brengen zou.

Luchtig liet Dick de teugels rusten op den nek zijner merrie, sprak haar een vriendelijk woordje toe, en begon een liedje te neuriën. Plotseling deed het paard een zijsprong, die een minder ervaren ruiter uit den zadel zou hebben geworpen. Een donkere gedaante had zich aan de teugels vastgeklemd, en op ’t zelfde oogenblik rees de spookachtige figuur van een ruiter en paard voor hen op en versperde hun den weg.

„Handen op” beval deze tweede verschijning met een vloek. Dick voelde de merrie onder zich sidderen en op het punt van neder te zinken. Hij wist wat het betekende, en dat er geen tijd te verliezen was.

„Op zij, Jack Simpson, ik ken je, jou verdoemde dief. Uit den weg, of —”

Hij kon den zin niet voleindigen. Bijna loodrecht steigerend verhief Jovita zich in de lucht, deed een verschrikkelijken sprong en, terwijl ze met een enkele beweging van haar boosaardig hoofd de gedaante van zich afslingerde, wierp zij zich met ontembare woede op het beletsel dat haar in den weg stond. Eene verwensching, een pistoolschot — ros en roover rolden over den grond, en Jovita was een honderd ellen ver weg.

Maar de trouwe rechterarm van den ruiter, door een kogel getroffen, viel slap en hulpeloos langs hem neer. Zonder zijne vaart te vertragen nam hij de teugels met de linkerhand over. Eenige oogenblikken later was hij echter verplicht af te stijgen om den singel aan te halen, die in den overhoedschen aanval bijna was losgeraakt. ’t Spreekt van zelf dat, in den toestand waarin hij zich bevond, ook dit een geruimen tijd ophield. Niet dat hij bang was vervolgd te worden, maar het oog naar boven slaande, zag hij, dat in het oosten de sterren reeds begonnen te verbleeken, en de bergspitsen in het verschiet niet langer spookachtig wit maar nu somber zwart uitkwamen tegen de reeds minder donkere lucht. Dreigend staarde het naderende daglicht hem aan.

Met slechts één denkbeeld vervuld vergat hij de pijn zijner wonde, wierp zich op nieuw op zijn paard, en rende voort naar de Ratelslangkreek. Jovita’s adem werd korter en korter; Dick wankelden in den zadel; en steeds helderder kleurde de lucht zich in het oosten.

Rij door, O! Richard; ren voort, Jovita; en gij, o! Dageraad, toef nog een poze!

Suizend en bruisend gonsde het hem in de ooren, zijne oogen schemerden, zijn hoofd duizelde — nog in dolle vaart den heuvel af, en daar ligt de kreek!

Droomde hij, of had hij een verkeerden weg ingeslagen? Was dat de kreek, die hij, een uur of wat geleden, had overgezwommen? ’t Was eene rivier, een breede, onweerstaanbare stroom geworden, wiens gezwollen wateren zich stelden tusschen hem en het doel zijner reis.

Voor de eerste maal dien nacht voelde Richard den moed zich ontzinken. De rivier, de Ratelslangheuvel, het al lichter en lichter wordende oosten, in bonte verwarring draaiden ze hem voor de oogen. Hij moest ze even sluiten om tot bezinning te komen.

In dat oogenblik rees, hij wist niet hoe of waardoor, het beeld voor hem op van het kleine kamertje in Simpson’s Bar, met het knaapje dat daar sliep aan de zijde zijns vaders.

Met geweld opende hij de oogen, trok ijlings zijn jas uit, rukte zich de laarzen van de voeten, en, terwijl hij pistool en zadel van zich afslingerde, omknelde hij de met schuim bedekte zijden van Jovita met zijn bloote knieën, en wierp zich met een woest geschreeuw in ’t midden der bruingele, bruisende wateren. En aan den tegenoverliggenden oever verhief zich een kreet van ontzetting, toen ruiter en paard na een oogenblik worstelens te midden der ontwortelde boomen en ’t drijvend, dwarrelend hout weggevaagd werden door den onweerstaanbare vloed.

Met een schok ontwaakte de Ouwe uit zijn slaap en sprong op. ’t Vuur in den haard was vergaan, de kaars flikkerde nog even in de pijp, en daar stond iemand buiten en klopte.

Hij opende de deur, maar deinsde terug met een kreet op ’t zien van de druipende, half naakte gedaante, die zich wankelend vasthield aan den deurpost.

„Dick?”

„Stil! Is hij al wakker?”

„Neen — maar Dick —”

„Hou je mond, ouwe gek! Haal me wat whiskey, gauw!”

De Ouwe vloog naar binnen en kwam terug met — een ledige flesch!

Dick zou gevloekt hebben, maar zijne krachten begaven hem. Hij wankelde, greep krampachtig den knop van de deur vast, en wenkte den Ouwe.

„In dat pak, daar zit iets voor Johnny. Neem het er af. Ik kan niet.”

De Ouwe sneed de riemen los en legde het pak voor de voeten van den uitgeputten man.

„Doe ’t open, gauw!”

Met bevende vingers maakte hij ’t open. Eenige stukken speelgoed rolden er uit — ruw en goedkoop, ’t is waar, maar toch blinkend van klatergoud en schitterende kleuren. Een er van was gebroken; een ander, vrees ik, onherstelbaar bedorven door ’t water; en op een derde helaas! Een wreede, bloedroode vlek.

„Veel moois is ’t niet, dat moet ik bekennen,” zei Dick met een treurig gezicht. „Maar we hebben ons best gedaan... Neem ze mee, Ouwe, en stop ze in zijn kousen, en zeg hem — zeg hem, je weet wel — hou me vast, Ouwe.”

De Ouwe ondersteunde hem zoo goed als hij kon.

„Zeg hem,” herhaalde Dick, met een klein zwak lachje — zeg hem dat Sinterklaas voor Johnny heeft gereden.”

En zoo, beslijkt, gescheurd, ruig van haar en ruig van baard, met den eenen arm slap langs zijne zijde hangende, sleepte Sinterklaas zich voort naar Simpson’s Bar en viel bij het eerste huis in zwijm.

Langzaam volgde hem de dageraad op den voet. Vriendelijk tintte het Kers[t]zonnetje den bergtop met den rooskleurigen gloed eener onuitsprekelijke liefde; en zoo teeder was de blik, dien het wierp op Simpson’s Bar, dat de gansche berg, alsof men hem betrapt had op een edelmoedige daad, van verlegenheid bloosde.

{1} dezelfde bede die door de alpiene reiziger in Longfellows ‘Excelsior’ zo fier werd weerstaan: in Longfellows gedicht wordt een reiziger in de Alpen door een meisje gevraagd om te blijven: “Oh, stay,” the maiden said, “and rest / Thy weary head upon this breast!” Hij trekt verder en wordt later dood gevonden onder een lawine.

{2} Elia in zijn wagen ten hemel oprees: 2 Koningen 2:11.

De voetbank des Heeren voeten: o.a. Matteüs 5:35.

Evidente lotsbestemming: manifest destiny, de naam van een vooral eind negentiende eeuw sterke politieke imperialistische stroming in de Amerikaanse politiek die draaide waarin het superieure Angelsaksische blanke Amerika als beschavingsideaal werd gezien (een ideaal waarmee de annexatie van Oregon en Texas en verschillende imperialistische oorlogen werden gerechtvaardigd). Harte maakt er in dit verhaal nog verschillende bedekte toespelingen op.

{3} Hebreeuwse gezicht: Harte (zelf van joodse afkomst) vergelijkt wel vaker de fysionomie van indianen met die van joden.