Barthi de mandenmaker.

Van Jeremias Gotthelf.

Uit het Zwitsersch.

Barthi de mandenmaker

Tegen de zuidelijke helling van den berg hing een klein huisje. Men begreep niet hoe het er nog hing en al niet lang in de beek gegleden was, die er voor liep, want het zag er net uit als een mensch, die in volle vaart den berg afgehold is en plotseling wil blijven staan, maar niet goed kan. Als men het dak aanzag, hoorde men den wind er door heen fluiten. Het zag er uit als een bedelzak, die noodzakelijk versteld moest worden, doch met al het verstellen toch altijd een bedelzak bleef. De kleine deurtjes van het huisje en het stalletje hingen altemaal scheef. Achter het huisje vond men, als het ten minste niet juist gebruikt was, een mesthoopje, zoo groot als een suikerbrood. Vóor het huisje was een tuintje, waarin eenige koolstronken prijkten, en ongeveer zeven boonenstaken, waaraan een paar ongelukkige erwten hingen; daartusschen bloeiden vriendelijk een paar rozenstruiken. Daarom heen lagen de overblijfselen van een gewezen hekje te wachten tot een hulpvaardige hand ze oprichtte. In het huisje woonde achter een geit met haar jong. Het was een deftige geit, die het hoofd heel hoog droeg en heel statig rond stapte, met haar blinkend vel, terwijl haar dochter haar met allerlei grappige sprongen volgde. Vóor woonden ook twee personen: een oude, manke mandenmaker en zijn niet mank dochtertje. De oude had waarlijk, wat deftigheid, statigheid, houding en gang betrof, veel van zijn geit kunnen leeren; maar daar was hij te oud toe.

Daarentegen bevalt ons zijn dochtertje nog beter dan het jonge geitje. Het is allerliefst en bekoorlijk, kou ook springen en huppelen; en als men ons de keus liet om voor of achter te wonen, dan zouden wij ongetwijfeld de voorkeur aan het voorhuis geven, niet om den mandenmaker, maar om zijn lief dochtertje. Het kind wist niet eens hoe mooi het was en dat was niet het minste aan haar. Als zij in den spiegel keek, zag zij het toch niet goed, want die spiegel was slechts een driehoekige scherf en daar zij zich slechts des Zondags op haar gemak mocht wasschen en kleeden, was ze Dinsdags alweer vergeten hoe zij er uitzag. Andere lieden zeiden het haar ook niet. Aan de Woeste Beek maakte men elkaar geen complimenten. Bovendien viel Zuzeli niet erg in den smaak; wanneer ze een halve centenaar zwaarder geweest was, had men meer met haar op gehad. Als ze in Oostenrijk gewoond had, zou men haar aangeraden hebben rattenkruid in te nemen, want dat maakt dik; maar het moet met verstand genomen worden. Anders kan het wel eens kwaad doen. Het was niet alleen een mooi, maar een lief, ijverig kind, dat van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat den wil van haar vader deed en nooit onwillig was, doch volstrekt geen begrip van de waarde dezer hoedanigheden had, of om fatsoenlijk te spreken: zij maakte geen pretenties.

Goed beschouwd is dit een dom gezegde; maar het heeft toch een diepen zin. Eigenlijk wil het niet maken van pretenties zeggen dat men die eenvoudigheid van geest bezit, waaraan het koninkrijk der hemelen behoort, die zich geen verdiensten bewust is, maar innig dankbaar elke gave, elk bewijs van liefde aanneemt en niets liever wenscht en geen grooter genoegen kent, dan het God en den menschen naar den zin te maken. Deze eenvoudige bescheiden naturen zijn echter geen moderne naturen.

De oude mandenmaker was echter volstrekt niet beminnelijk, noch in- noch uitwendig[;] men kon eigenlijk niet begrijpen, vooral des Zondags niet als Zuzeli zoo netjes was, hoe de twee bij elkaar kwamen, en dan nog wel als vader en dochter. De oude Barthi was leelijk en hatelijk, zuur-kijken zijn vriendelijkheid, en goede woorden gaf hij niet eens voor geld, laat staan voor niet, en toch beteekende hij iets in de wereld; want hij was iets, een persoonlijkheid, een karakter, zou men tegenwoordig zeggen. Hij was een uitstekend mandemaker, op zijn manier eerlijk, en een man van zijn woord. Ja, dan is het iemand wel geoorloofd om lomp en brutaal te zijn. Bovendien was hij zeer arbeidzaam en spaarzaam. Als hij zich zelf wilde prijzen, dan zei hij dat hij nog nooit iets gevraagd had, noch aan de gemeente, noch aan de menschen. Dat is waarlijk veel gezegd in onzen tijd, waarin velen meenen de gemeente iets cadeau te geven als zij haar hulp niet inroepen, en een rijke, geduldige persoon iets schenken is dom. De verdienste van Barthi was niet groot, maar hij bezat eergevoel; hij begreep dat wie zelfstandig wil zijn, in de eerste plaats in staat moet zijn, zich en zijn gezin te onderhouden.

Het zou heel gelukkig zijn indien dit eergevoel toe- in plaats van afnam, dan zou de vrede op aarde grooter zijn; het zou heel gelukkig zijn indien menige knappe man en menige mooie vrouw een voorbeeld aan Barthi namen, en niet verlangde hetgeen zij zelf niet kunnen verdienen; als niemand wilde vliegen, die geen vleugels heeft!

Het huisje had Barthi van zijn vader geërfd en zooveel land er bij, dat hij wat kon planten en een paar geiten houden als hij de heggen zijner buren niet spaarde en de dieren lange halzen hadden om door de heggen heen op het naburig erf te kunnen grazen. Met reparaties aan het hutje had hij zich nooit ingelaten. Voor hem was het goed genoeg; als het zijn tijd maar uithield. Hij ging door voor heel eerlijk, ofschoon hij zich in dit oplicht bedenkelijke vrijheden veroorloofde, vooral met de wilgentakken die hij voor zijn manden noodig had. Een groot gedeelte van het jaar bracht hij door bij de boeren om manden te vlechten en te repareeren. Maar hij maakte ook manden op den koop, en vooral zijn kleine meid (Meitschi) maakte die, want haar nam hij niet mee op den boer, zij moest op het huis passen. De teenen voor die manden nam hij waar hij ze vond, en bekommerde er zich niet om aan wie de wilgen behoorden, waaraan zij groeiden. Hij deed dit niet in het verborgene, met groote voorzichtigheid, om niet gezien te worden, neen, hij zei ronduit, dat zijn vader en zijn grootvader ook mandemakers geweest waren en nooit een cent voor teenen hadden uitgegeven, maar de wilgen takken genomen hadden waar zij groeiden; een boer zou zich geschaamd hebben om een arm manli een cent er voor af te nemen. Manden had men voor hen gemaakt, oude gekalefaterd, vaak goedkoop genoeg, en daar waren beide partijen tevreden mee geweest. Nu zou men alle teenen moeten betalen, en nog dankje zeggen op den koop toe; en daarenboven rooiden zij al de wilgenboomen; slechts hier en daar liet een oude boer er nog een staan opdat zijn kinderen zouden weten hoe een wilg er uit zag. Dan moesten de boeren maar manden laten vlechten van de lokken die hunne dochters op het voorhoofd droegen! Maar Barthi kwam toch nooit in moeilijkheden; er werd geen verbod op hem toegepast. Wel hief nu en dan een boer de hand dreigend op en zei: „Barthi, Barthi, pas op, anders klaag ik je aan ! Ik heb zelf weldra geen teenen meer voor een aardappelmandje, en dat is toch te erg.”

— „Waarom gunt gij het mij ook niet en zegt het als gij manden noodig hebt? Ik kan het weten en de teenen moet men snijden als het tijd is en gij zult er toch niet mee willen gaan venten, antwoordde Barthi. Goedhartig sprak de boer den dag met hem af wanneer hij komen zou en zei alleen:

— „Breng nu de teenen maar mee — maar den volgenden keer zal ik ze liever zelf snijden.”

— „Waarom niet, de moeite gun ik u, maar doe het op zijn tijd, anders ben ik u voor.”

— „Maar vraag het dan eerst.”

— „Goed, als ik het niet vergeet — vragen is ook zoo’n mode van den duivel. Men zegt vragen kost niets, ’t mocht wat! Ik heb het bij ondervinding. Ik vraag nooit om iets, wat ik ongevraagd ook kan krijgen.”

De toegevendheid, die hij ondervond, kwam voort uit dezelfde reden, waarop hij zijn rechten bouwde. Het was nog zoo’n soort van grondrecht, een overoud gebruik, dat men hem stilzwijgend toestond, ondanks de nieuwe mode om overal zooveel mogelijk geld uit te slaan, die men met alle gestrengheid op anderen toepaste.

In vroegeren tijd was er veel woest, onbeheerd land; wat op zoo’n land groeide was gemeen goed en de armen vonden daar veel wat zij zelf konden gebruiken of verkoopen. Vele werklieden, kuipers, mandenmakers, bezembinders en zelfs wagenmakers hadden recht op zoo’n land, zij namen ongevraagd wat zij goeivonden. In den zomer weidden zij er hun schapen en geiten en voor den winter haalden zij er stroo en voeder. Dat is nu heel anders geworden. Veel land is ontgonnen en de onbeheerde gronden worden zeldzaam. Wat niet aan particulieren hoort, heeft de Staat tot zich genomen en die verpacht alles zoo hoog mogelijk. De particulieren volgen dat voorbeeld, en zij hebben gelijk.

Met de manden, die Barthi thuis maakte zond hij Zuzeli langs de huizen, of hij ging zelf mee. Ofschoon hij slechts twee uur van Bern woonde, ging hij er zelden en ongaarne heen. Hij wilde niet te doen hebben met de stadsvrouwen, die geen verstand van de dingen hebben, zei hij. Zij verbeelden zich dat zij altijd moeten afdingen. Als hij zeven stuivers voor een mand vroeg, boden zij vijf, en als hij een volgenden keer vier vroeg waren ze in staat hem twee te bieden. Zoo veel verstand hadden zij er van.

— „Maar Barthi, vraag dan altijd negen, dan krijgt ge toch zeven” — maar dat wilde hij niet. Alles heeft zijn prijs en daar ging hij niet boven. Hij wilde niet dat men zeggen zou dat Barthi van de Woeste beek een dwaas was. Dan moeten ze in de stad maar zien hoe ze aan manden kwamen; hij verkocht de zijnen liever aan menschen, die er verstand van hadden.

Voor zijn dochtertje was het net omgekeerd. De dagen in de stad waren voor haar heel anders dan andere dagen; dagen zooals de Joden zich het duizendjarige rijk voorstelden, als de zon zevenmaal grooter is en de poorten van Jerusalem van diamanten en robijnen zijn, alle boomen vol met rijpe vruchten en de wijngaarden vol druiven als pruimen zoo groot.

Denk ook eens aan al die mooie heeren en dames, die winkels met goud, zilver en eetbare heerlijkheden, prachtig vleesch, allerlei lekkere broodjes, en linten en bloemen, dingen onder glas en achter glas, waarvan zij de namen niet eens wist, maar waarvan zij dacht dat zij regelrecht uit den hemel kwamen. Men ziet dikwijls kinderen in de stad, die blijkbaar niet meer weten waar zij zijn. Zij sperren oogen, neus en mond wijd open, om al die heerlijkheden in zich op te nemen. Men kan tegen hen aanloopen, hen trappen, ze merken er niets van. Meestal hangt zoo’n kind met éen hand aan den jas van vader, of aan de rok van moeder. Als sleepbooten trekken de ouden voorop, zonder van iets begrip te hebben, wordt het kind meegetrokken en de vader is gelukkig als het kind zijn jas nog vast heeft, wanneer hij in den herberg aanlandt, of de poort weer uitgaat. Dan doet het kind zijn mond en oogen toe. De chaos van indrukken komt tot staan: sommige verdwijnen, andere treden op den voorgrond. Het vragen en vertellen begint, en als zij in bed liggen, komt het droomen, er is een nieuwe wereld ontstaan, een nieuw leven gewekt, somtijds blijft het, somtijds vergaat het weer. Het eene groeit op tot Gods eer, het andere ontwikkelt zich als een distelveld, waarop in de eerste plaats de nijd bloeit en allerlei begeerlijkheden ontkiemen.

Bij het dochtertje van Barthi was het niet zoo erg. Al de heerlijkheden stonden zoover buiten haar leven, dat zij er niet aan dacht ze ooit te bezitten en al gelukkig was als zij ze maar zag. Een dochter Eva’s was Zuzeli natuurlijk ook wel, maar de slang ontbrak, want zij kwam nooit met iemand anders dan haar vader in de stad, die meer van een Michaël had. Er was echter nog iets dat het Meitschi aantrok in de stad. als Barthi er heen moest, wilde hij het ook goed hebben; hij nam in een herberg een borreltje, en liet zijn Meitschi voor een dubbeltje soep geven, waarbij zij het brood aten dat zij meegebracht hadden, en eens kreeg Zuzeli van de waardin een sneêtje koek, of een krakeling, die een gast had laten liggen. En dat was een soepje, waarvan men thuis geen begrip had, men dacht daar niet dat er zoo iets lekkers op de wereld was. Ja, arme lieden hebben ook een groot genot, dat de rijken niet kennen, al leven zij nog zoo weelderig; want het doet er niet toe wat men gebruikt, en hoeveel het kost, maar wel hoe het smaakt. Voor een dubbeltje genoot Zuzeli veel meer dan menig een die tien gulden verteert.

Barthi sloeg geen acht op het voortgaan van den tijd, hij lette alleen op of de wilgen groen werden, en of zij rijp waren om te snijden, en als de wilgen weer afgenomen hadden en zijn oogst weer kleiner uitviel, en met meer moeite ingezameld moest worden, dan pruttelde hij over de slechte tijden en was benieuwd hoe dat zou afloopen. Als het zoo voortging zouden er weldra geen teenen meer zijn. Wat moest hij dan beginnen.”

Dat zijn dochtertje grooter werd, dat er uit het kind een volwassen meisje groeide, dat merkte Barthi niet; en als men het hem zei, wilde hij het niet gelooven. Zuzeli bleef merkwaardig lang een eenvoudig kind en plaagde haar vader niet met allerlei wenschen, waarmee jonge meisjes anders al vroeg beginnen. Zij zag er dikwijls bespottelijk uit; want haar rokjes waren soms erg kort, en van opschik was in het geheel geen sprake. Vader kon het niet betalen, zij waren zóo arm, zei zij, als hare speelnootjes vroegen waarom zij dit of dat niet kocht. Met de kleeren voor het eerste avondmaal, waarmede de duivel zich zoo gaarne bemoeit en strijd veroorzaakt, waar vrede moet zijn, had een buurvrouw haar geholpen en haar een oude jurk en een nieuwen halsdoek gegeven. Het mooiste aan Zuzeli was dat zij zich nooit over haar vader schaamde. Men moet niet denken dat ik dit als iets bijzonders vermeld, want waarom zouden kinderen zich over hunne ouders schamen, als zij niets doen dat schande over de kinderen brengt? En toch schamen vele kinderen zich over hunne ouders, zonder reden, alleen om dwaasheden en vooral om hun eigen dwaasheden. Zij schamen zich over hen omdat zij ouderwetsch gekleed zijn, ouderwetsch spreken, denken, handelen, maar zou het dan mooi zijn als de ouden jong wilden zijn, zich jeugdig gingen kleeden en gedragen? Zij schamen zich over hen omdat zij oud zijn en niet meer jong, maar is dat niet dwaas? Moet men zich dan in jeugd ophangen alleen om niet oud te worden? Een aangename verschijning was Barthi niet en beminnelijk deed hij ook niet, maar Zuzeli wist niet anders dan dat haar vader nu eenmaal zoo was en zoo deed en zij liep met hem en zat naast hem en at naast hem, nu zij grooter werd voor drie stuivers soep, zonder zich om iets te bekommeren. Het omgekeerde begon het geval te worden. Een mooi meisje wordt altijd opgemerkt, dat is iets dat nooit buiten koers komt. Men zag Zuzeli aan, men sprak haar aan, en als Barthi met haar naar hem ging, was het alsof de duivel er mee speelde. Hier zei een voerman, „meitschi, wilt ge meerijden, spring maar op mijn kar!” Ginds riep een ander: „die manden zijn veel te zwaar, leg ze op mijn wagen.” En als Barthi in een herberg kwam, wilde men met zijn dochter klinken, prees haar schoonheid, vroeg of ze al een vrijer had, of misschien wel twee? Dan sprong de oude haast uit zijn vel. En wat maakte het Meitschi hem boos! Als men met haar klonk, dan dronk zij en als men van een vrijer sprak begon zij niet te huilen, maar lachte.

Het is alsof de duivel in haar gevaren is, dacht hij. Meitschi is heelemaal veranderd. Thuis kon zij zich nooit genoeg wasschen en kammen. Vroeger was eens in de week genoeg, maar nu deed ze het alle dagen en zij wilde altijd van huis weg. In plaats van kwaad te worden als hij haar om een boodschap zond, lachte zij er over en zij begon hem ook te plagen om kleeren en sprak van halsdoeken en hemden en vond dat hij nieuwe moest laten maken. Wel neen, in de kist boven lag nog veel goed van zijn vrouw, dat moest eerst afgedragen worden, voordat hij nieuw liet maken. Hij wist niet waar hij het geld van daan zou halen, hij wist nu al niet hoe hij rond kwam en ieder jaar werd het erger.

Zuzeli kon het haar vader niet meer naar den zin maken; zij had het hard bij hem en de menschen beklaagden haar. Hij zei dat hij zich over zijn meitschi schaamde; hij durfde nergens meer met haar heen gaan; als er ergens een jongen in den omtrek was, lachte zij er tegen en het was een lawaai, zooals hij nooit gehoord had. In zijn tijd was dat heel anders; hij was pas veertien dagen na zijn huwelijk met zijn vrouw begonnen te praten. Als hij er kans toe gezien had zou hij voor de woeste beek een schutting hebben gemaakt van honderd voet hoog, daarachter moest meitschi blijven, en dan mocht ze lachen als er jongens in de verte voorbij gingen. In het bijzijn van anderen bromde hij altijd op haar, vooral in de herberg als iemand haar toegesproken en zij geantwoord had. Er waren lieden, vooral vrouwen, die het meisje oprecht beklaagden. Zij zeiden tot haar: „Jou arm kind, ik bleef niet bij hem, ik liep weg, ik liet mij niet zoo behandelen. Een meisje zoo als jij krijgt overal een dienst, wordt goed betaald, krijgt mooie kleeren.”

Zij wist niet wat zij doen moest; zij liet zich met geen jongens in en wegloopen kon zij niet; want wie moest er thuis planten, melken, de eieren van de kippen zoeken, enz. — dat kon vader zelf toch niet doen. Maar zoo kon het ook niet blijven, dan was zij liever dood. Zij weende bitter en dat stond haar nog veel liever dan een oude vrouw het lachen. Maar er was nog iets veel ergers. Het is een bekende zaak, dat, wanneer iemand altijd erg en belachelijk op iets scheldt en raast, het voor de menschen een pleizier is om hem hoe langer boe boozer te maken, net als schooljongens met een blaffenden hond.

Zoodra men wist dat de mandenmaker boos werd als men zijn dochter aankeek, was het alsof alle booze geesten losgelaten waren. Nog nooit waren er zooveel menschen op den weg geweest, die een praatje maakten over de zon, de maan en de sterren en van dansen en pretmaken. En Zuzeli huilde er niet over en liep niet weg en bleef staan. Ja, de jongens kwamen tot aan de Woeste beek, klopten aan het venster en verzochten binnen gelaten te worden. Het scheelde niet veel of de oude vloog door het venster als een geweerkogel om hen te lijf te gaan.

Het gebeurde zelfs eens, toen hij ’s avonds van een boer thuis kwam, dat er een voor de keukendeur stond, en die stond nota bene open en in de deur stond Zuzeli en zij praatte niet alleen maar, zij lachte. Dat gaf een spektakel van geweld en de jongen schrikte niet eens erg, liep niet weg, maar zei eenvoudig: „Barthi maak je niet zoo boos, ik word toch niet bang. Ik heb nergens gehoord dat het verboden is met uw dochter te spreken en nog wel op klaarlichten dag. Het Meitschi staat mij aan en voor u ben ik niet bang, dat moet gij u laten welgevallen.” De oude was woedend; maar wat baatte het? Eindelijk ging de jongen heen. Hij was knecht op een naburige hofstede en daarbij een beste, zooals er niet veel zijn tegenwoordig.

Men begrijpt hoe de oude na dien dag gestemd was. Wat baatte het hem of hij ’s nachts al oppaste als een wachthond, als ze over dag kwamen, terwijl hij weg was. Op zijn werk dacht hij den heelen tijd: zou er weer een zijn? En hij kon zijne dochter toch niet opsluiten, want ze moest buiten werken; haar meenemen, ging ook niet, vanwege de geiten en de kippen en als hij die allemaal mee bracht, zou men hem bij de boeren nog meer uitlachen. En als hij zijn nood klaagde had niemand mede lijden met hem.

— „Barthi, wees toch zoo dom niet, schik er u in, gij kunt de wereld niet veranderen — jongens en meisjes, dat hoort bij elkaar, anders zou God ze zoo niet geschapen hebben. Als nu Meitschi met een man praat, is dat nog zoo erg niet en gesteld dat zij wilden trouwen, wat zou dat? Gij hebt toch ook een vrouw genomen! Gij kunt den loop der wereld immers niet tegenhouden ?”

Dan werd hij nog ongelukkiger. Er was geen godsdienst meer in de wereld. Men lachte over alles, in plaats van er om te schreien en te bidden. Men moest hetzelfde maar eens met zijn eigen dochters beleven, dan zou men er niet om lachen.

Het Meitschi was niets te verwijten, maar van lieverlede ging het haar als Eva, want nu kwamen de slangen en de grootste slang was haar eigen vader; want wat was natuurlijker dan dat zij de jongens met meer aandacht aanzag, om te zien of zij werkelijk zulke monsters en zulke afschuwelijke wezens waren. En dan vond zij dat vader erg overdreef; zij vond er zelfs heel knappe bij, die haar hoe langer hoe meer aanstonden, vooral die knecht van den buurman; daarbij kwam dat zij over dezen nog heel veel goeds hoorde, dat hij heel ijverig was en goed voor zijn oude moeder zorgde. Zij zag hem dus nog eens goed aan en vond dat zij nog nooit zoo’n lief gezicht gezien had — als het haar ooit beschoren mocht zijn van een zoon te hebben, hoopte zij dat hij er zoo mocht uitzien, dan zou zij zeker op haar ouden dag een steun en een troost hebben.

Er waren ook vele slangen en slangetjes, die haar wilden verleiden om de wijde wereld in te gaan, dan zou zij het pas goed hebben. Ach! dat goed hebben voor zulke arme meisjes, waarin bestaat dat? Het bestaat hierin, dat zij gewoonlijk een man krijgen, die niets bezit dan een tabakspijp, een groote kwast aan zijn muts, veel groote woorden in den mond en nog meer schulden; zij willen geen flinke vrouw hebben, die hen den heelen dag aanspoort tot werken; zij willen ’s avonds met de kippen naar bed; ’s middags eten zooveel er is, alles wat er is, zonder zich met dat dwaze overleggen in te laten; den heelen dag overal staan praten, zonder zich om iets te bekommeren. Die heerlijkheid duurt drie dagen of drie weken en dan komt de ellende, altijd meer kinderen en minder brood, altijd slechter kleeren en meer scheldwoorden; Zondags slaag, en eindelijk bedelen. Zomer en winter slapen op een zak met bladeren, dag en nacht kou lijden, totdat de dood komt — en een einde maakt aan al de ellende. Dat zijn de heerlijkheden die de meisjes wachten, die de wijde wereld in gaan!

Zuzeli liep gelukkig niet weg. Maar als zij ’s Zondags op den drempel van de keukendeur zat en naar de groote verzameling kippen keek, of de geiten weidde, dan dacht ze wel eens hoeveel prettiger het daarginds in de wijde wereld zou zijn. Zij wilde niet mee doen, maar toekijken, om eens te zien hoe het er eigenlijk toeging in de wijde wereld. Zij kwam wel eens in de verzoeking, als haar vader sliep of rondliep in de bosschen om zijne wilgentakken te snijden — om eens te gaan kijken naar het dansen in de herbergen; maar zij durfde toch niet. Zij wist dat vader het niet hebben wilde en zij zou zeker slaag gekregen hebben. En eigenlijk hield ze ook wel van vader; als hij gestorven was, zou ze geen raad geweten hebben. En vader hield ook wel van haar, al wist hij het zelf niet — zij was zijn schat, zijn kleinood en al zijn plagerijen waren niets dan angst en jaloerschheid, dat er iemand zou komen die haar van hem wegnam. Als een echte gierigaard, wiens afgod zijn geld is, en die er zich niet op beroemt maar doet alsof hij heel arm is, zoo deed Barthi met zijn dochter, heel anders dan vele vaders en vooral moeders, die hare dochters graag aan den man willen brengen, om ze gelukkig te maken! Barthi had steeds het verdriet dat men hem zijn dochter wilde afnemen, en die anderen hebben daarentegen vaak het verdriet dat men hen er mee laat zitten. Wat men het ijverigste zoekt, vindt men het minst.

Op zekeren dag moest Barthi weer naar de markt in Bern, want er zijn tijden in het jaar dat men buiten geen manden verkoopt. Zuzeli moest mee; hij had veel manden, en als zij bij hem was kon hij op haar passen. Thuis paste niemand op haar, want een buurvrouw, die anders een oogje op haar hield, ging ook naar de markt. Zuzeli wilde ook graag mee; al was ze niet meer zoo opgetogen als vroeger, ze zag toch allerlei waaraan ze in de eenzaamheid denken kon; en al smaakte de soep niet meer zóo heerlijk, het was toch een afwisseling en als de verkoop goed ging, liet vader wel eens een stukje vleesch en iets dat op wijn geleek komen. Hij deed wel eens alsof het hem een beetje beter ging, maar als iemand het merkte stelde hij zich armer aan.

Wie op een grooten marktdag op een hoofdweg staat, vindt stof tot vele opmerkingen. De een loopt naar het marktgewoel, als door een magneet aangetrokken; anderen gaan rustig en bedaard voort, vermijden de steenen, zoeken den besten weg, praten en kijken vergenoegd en zijn vol vertrouwen, dat zij een goeden dag zullen hebben. Derden draven door dik en dun, zijn bang om te laat te komen, willen zich gaarne haasten, maar het gaat niet, zij komen toch te laat. Hoe weemoedig oogen zij de voorbijrijdende karren na! Rijd maar zoo hard gij kunt, uw verderf tegemoet, daarna moet gij weer loopen, net als ik! Zoo praat menigeen bij zich zelf of met zijn reisgenoot, en dan wordt de doopceel gelicht van iedereen, die hen voorbij gaat.

Barthi en Zuzeli hoorden onder de loopenden, maar niet onder de ongelukkigen of ontevredenen. Barthi zou heden met de heele wereld tevreden geweest zijn, als er maar geen jongens op straat waren geweest, en Zuzeli zag er ook heel vroolijk uit. Zij kwamen vroeg in de stad, dan werden de gevaren het best vermeden. De stadsvrouwen bezorgden Barthi wel veel ergernis, maar hij zorgde goed voor de schadeloosstelling.

Intusschen deed Zuzeli nog betere zaken, want men kocht veel liever van haar dan van dien brommigen oude en als fooitje kreeg zij dikwijls de loftuitingen: „Een aardig Meitschi! Als dat netjes gekleed was, zou het fureur maken!” „Zorg maar dat zij het niet hoort,” zei dan een andere. [„]Zij zou in staat zijn in de stad te komen dienen en dan zou er wat liefs van worden!” Wie weet wat er van haar, die zoo sprak, zou geworden zijn, als zij mooi ware geweest, waarvoor God haar gelukkig bewaard had — daar zal Hij wel zijne redenen voor hebben.

Behalve zijn ergernis over de stadsvrouwen, moest Barthi zich ook altijd boos maken op de gendarmen. Hij kon niet gelooven, zei hij, dat God de heele wereld geschapen had; want God was een wijs man. Twee soorten van wezens had Hij niet gemaakt: padden en gensd’armes (als het nog veldwachters waren, zou hij niets zeggen). Van die twee kon niemand zeggen waartoe ze dienden en iedereen griezelde van allebei.

— „Wel Barthi, dat zal ik u zeggen” sprak een kameraad. „Kijk een pad en een gend’arme eens goed aan en dan zult gij God danken dat gij noch het een, noch het ander zijt — en daarvoor heeft God ze gemaakt.”

— „Ja, het is het ellendigste volk dat er bestaat — juist hetgeen zij beletten moeten, doen zij zelf. Van daag moeten zij zorgen dat de weg niet versperd wordt, en dat iedereen door kan loopen, maar zij staan juist altijd iedereen in den weg. Wij mogen nergens zijn; als zij een oud mannetje zien, dan sarren zij het, het mag nooit blijven waar het is; al driemaal hebben ze mij voor niemendal uitgescholden. En de overheid zal hen toch niet betalen om de menschen te leeren vloeken en schelden en oude mannetjes te plagen. En dan staat die aap daar voor mijn Meitschi, wie weet hoe lang en verspert iedereen den weg, houdt de klanten weg en maakt haar het hoofd op hol; en ik mag er niets van zeggen; maar ik zal het de overheid inpeperen; als ik die benadeelen kan, laat ik het niet.”

Natuurlijk moest voorloopig Meitschi het ontgelden; haar vader sprak geen woord, at in de herberg zoo snel mogelijk, zoodat het meisje niet half genoeg kreeg en schreide van verdriet. Als ze maar thuis was, kon zij haar honger ten minste stillen. Als ze maar eerst thuis waren, dacht de oude, dan ging Zuzeli zoo licht niet weer mee naar de markt; — daar ze dus beiden haast hadden, waren ze gauw de stad uit, maar veel praten deden ze niet.

Op een marktdag gaat het meestal vroolijk toe, er wordt overal gefideld en gedanst en de ramen staan steeds open. Langs al die huizen moeten de huiswaartskeerenden en krijgen dus gratis muziek te hooren. Voor meisjes, die niet binnen mogen gaan, is het hard, vooral als zij denken dat haar liefste daar vertoeft. Zuzeli was nog nooit in een danslokaal geweest. Zij kon niet dansen, kon het nooit leeren en verlangde het ook niet, zei zij. Haar vader zou haar!

Zij wist niet dat jonge meisjes leeren dansen, net als jonge honden zwemmen. Als men ze in het water werpt, gaat het van zelf. Zuzeli vond het dus niet erg hard als ze langs een huis met dansmuziek voorbij ging — zij liep dan wat langzamer. De muziek beviel haar.

Zij waren meer dan half weg, en bijna weer een herberg voorbij, toen er een jongeling naar buiten stormde en Zuzeli beetpakte.

— „Nu moet gij komen en met mij dansen,” gilde hij en wilde haar mee trekken. Het Meitschi verweerde zich en de oude brulde. „Wilt gij mijn Meitschi loslaten, ellendeling!” en hij pakte haar aan den anderen kant en trok ook. Zij gilden en trokken beide. Het was een spektakel van geweld, maar zou niet opgevallen zijn, als het maar een gewone strijd ware geweest. — Een gewone strijd wil zeggen dat een meisje gevierd is. Het is namelijk gebruik dat de meisjes zich dapper verweren als zij ten dans gevraagd worden. Zij doen het echter niet allen even ernstig, uit vrees dat de jongelieden niet zullen aanhouden. Nu gebeurt het ook wel eens dat twee jongens aan een meisje trekken, tot haar de kleeren van het lijf scheuren, of als een meisje ernstig weg wil, sleepen zij het met zooveel geweld voort, dat een vreemde zou meenen dat het dood of levend opgebracht moet worden. Ditmaal scheen het min of meer afgesproken werk te zijn, om Zuzeli in de herberg te brengen, en den ouden een poets te spelen, want uit de ramen riep men: „Benz, houd je goed, Benz laat niet los, hou vast, kunt gij dien oude niet aan?” Dus moest Benz al zijne krachten inspannen en hij zwoer, dat Zuzeli de herberg in moest, al verweerde zij zich nog zoo; hij sleepte haar werkelijk achter zich aan, tot groot vermaak der toeschouwers.

— „Laat los, oude, gij trekt uw Meitschi den arm uit het lijf. Kom mee, gij moogt drinken zooveel gij wilt. Benz hou vast, en als je het niet alleen kunt, zullen wij je komen helpen,” zoo klonk het uit de ramen.

— „Niet noodig!” riep Benz en gaf nog een fikschen ruk, zoodat de oude los moest laten en Benz met Zuzeli bijna voorover viel. Er klonk een schaterend gelach. Des te sneller vloog Benz met zijn veroverde schoone in huis.

De oude bleef beneden vloekend staan en schold de jongelieden uit voor roovers en moordenaars en merkte niet dat hij een comedie opvoerde, ten aanzien van een groot publiek. Eindelijk zei de herbergierster, een flinke resolute vrouw, met een goed hart:

— „Dit is niet heel geestig van u om een ouden man uit te lachen. Gij wilt zulke voorname boerenzoons zijn; ik dacht dat gij veel te trotsch waart voor zulke laffigheden. En waarvoor zijt gij hier?” snauwde zij den gendarm toe. „Als men u noodig heeft, ziet men u niet en als gij wat voorkomen kunt, helpt gij mee. Kom boven, Barthi, drink wat ze u aanbieden, laat Meitschi een paar rondjes dansen, dan moeten zij haar vrijlaten als gij het zegt — ik sta er u borg voor. Ik zal er orde op stellen, ik! Daar heb ik niemand voor noodig met een uniform en een sabel.”

Toen Barthi boven kwam, was Zuzeli al aan het dansen. Het was haar waarlijk gegaan als de jonge honden, hare beenen bewogen zich vanzelf op de maat. Barthi werd heel vriendelijk ontvangen, op wijn en lekkernijen onthaald; van alle kanten werd er met hem geklonken; men wilde hem zóo bezighouden dat hij het naar huis gaan vergat. Maar Barthi was ook niet van vandaag of gisteren en niet dom van aard. Een glas wijn dronk hij wel graag, als het hem niets kostte, dit zwak deelde hij met vele verstandige lieden, maar voor den gek liet hij zich niet houden, ook al moest het hem wat kosten en hij was gierig. Hij dronk totdat hij vond dat het genoeg was en er driemaal gedanst was. Toen wilde hij zijn Meitschi hebben en weggaan; maar men lachte hem uit en het spektakel begon opnieuw. Meitschi hoorde het en hoe zalig zij het dansen ook vond, hield zij toch op en wilde geen voet meer verzetten. Maar Benz wilde haar niet laten gaan en trok haar altijd weer naar zich toe. Daar kwam de waardin tusschen beiden en zei: „Laat nu het Meitschi gaan, ik heb het den oude beloofd en het moet naar huis. Wie het nu nog aanraakt, krijgt met mij te doen. Het zou mij verwonderen als de menschen niet bij mij in en uit konden gaan, zooals zij wilden.”

-—„Maar vrouw, ik dacht dat gij meer verstand hadt. Sedert wanneer is het geoorloofd met een meisje te dansen en haar met een droge keel weg te zenden. Dat doet geen ordentelijke jongen, vooral als hij nog een cent op zak heeft,” klonk van alle kanten.

— „Ik zou liever met een droge keel naar huis gaan dan op die manier drinken, maar om het even! Zal ik een halve brengen?”

Toen de halve op was, begon het opnieuw. Benz wilde haar niet los laten, eerst nu had hij moed om te dansen en het drinken alleen was niet genoeg, er moest ook gegeten worden. Het beste wat er was moest opgedischt worden. Het meisje schreide en de oude was razend. Benz schold hem uit en de strijd begon weer. Maar de waardin duwde Benz op zij, dat hij tusschen de lachende toeschouwers tuimelde en zei[:] „Zie zoo oude, neem nu uw Meitschi mee, maak dat gij wegkomt en laat niemand het haar verder lastig maken, anders tref ik hem dat het hem lang zal heugen,” riep de toornige waardin. En ongemoeid trok de oude met zijn kind af. Men gelooft niet welk gezag zoo’n flinke waardin uitoefent. De waard is er niets bij.

Barthi liep als een vuurspuwende berg voort, schold op hemel en aarde en op Zuzeli, omdat zij gedanst had, al verzekerde zij ook dat zij niet anders kon en dat zij zich zoo lang mogelijk verweerd had.

— „Schijnbaar, jou heks, als het je ernst was geweest, dan hadt ge je stijf gehouden als een stok?”

Ja zoo’n oude Barthi, zoo’n zestigjarige, heeft goed praten, die weet niet wat er in een achttien jarig meisje omgaat, wanneer de viool vroolijk klinkt en er een Benz met haar wil dansen. Het knorren van haar vader hinderde haar maar het deed haar ook pijn, dat Benz zoo woest kon zijn, als hij met haar wilde dansen en toch trippelden hare voeten nog op de maat der muziek. Zij was in een zonderlingen toestand. Oogen en voeten hadden het rapport met elkaar verloren, de oogen schreiden en de voeten dansten!!

Zoo kwamen, na al het voorgevallene, vader en dochter thuis. Het Meitschi moest voor het huishouden zorgen, voor en achter in huis. Hoe de geiten over haar behandeling dachten, weten wij niet — die arme dieren konden niet klagen, maar Barthi bromde geducht en hij had gelijk, dat moeten wij zeggen. De koffie was niet te drinken, want ze had vergeten koffie in de kan te doen. De gebakken aardappelen waren zwart en zonder zout, en de melk smaakte zoo vreemd; want bij vergissing had Zuzeli daar het zout in gedaan. Men begrijpt hoe boos haar vader was. Hij was op het punt van naar de herberg te gaan, wat hij anders nooit deed, om zijn honger te stillen en zijn nood te klagen. Maar gelukkig bedacht hij zich dat de duivel altijd een schelm was geweest en in staat om Benz weer hij Zuzeli te brengen. Hij nam dus maar een stuk kaas en dronk versche geitemelk en hield zijn Meitschi goed in het oog[.] Toen zij zei dat ze moede was en vroeg naar bed wilde, vond hij dit al heel verdacht; maar zij zou hem niet foppen. Hij verstopte zich tusschen de boonestaken om den toegang tot het huisje te overzien en loerde als een kat. Hij maakte zich zoo dun mogelijk en dat was geen kunst, want hij was van nature niet dik, en spitste de ooren. Gedurig hoorde hij iets, nu rechts dan links; er liep iets op den weg, er sloop iets, er kroop iets — maar er kwam niemand. Hij werd koud en bedacht net dat de kerel wel in huis kon zijn ... hoorde hij niet praten ? Hij sloop op zijn kousen naar het bed zijner dochter en wilde weten met wie zij sprak. Maar hij verstond hare klanken niet, voordat hij vlak voor het bed was. Daar hoorde hij: tralala, tralala — — het meisje danste nog in den slaap en maakte zelf de muziek erbij. Barthi schudde haar wakker en hield een vaderlijke toespraak, die echter niet veel indruk maakte, want nauwelijks stond hij weer tusschen de boonenstaken, of zij zong en danste weer voort... Benz kwam niet; hij had wel gewild maar daar hij wat veel gedronken had kon hij den weg niet vinden en wist niet eens hoe hij thuis gekomen was.

Toen hij tot bezinning kwam, kreeg hij gewetensbezwaren over de manier waarop hij Barthi behandeld had. Hij hield veel van het Meitschi, zij was zoo ingetogen, zoo flink, zoo vlijtig en mooi genoeg voor hem, maar het kwam niet alleen op het mooi aan, maar op het huiselijke en dan kon hij nog eens een heel huisje erven (de gaten in het dak rekende hij niet mee), dan hoefde men geen huur te betalen, en kon planten, ja dat was een mooi begin en veel gewonnen; maar hij begreep dat, als hij het meisje graag hebben wilde, het geen doelmatige preleminairen waren, om zijn aanstaande schoonouders te mishandelen en hij besefte dat hij dit goed moest maken, maar hoe? Eindelijk viel hem wat in. Hij nam van zijn boerin een paar kapotte manden weg, en begaf zich daarmede op een avond naar de Woeste Beek. De oude zat op het bankje voor het huis en het meisje op de trap in de nabijheid. Zijn boerin zond hem, zei Benz, met een paar manden om te verstellen, Barthi moest eens zien of het de moeite waard was en al pratende ging hij zonder complimenten naast den oude zitten. Barthi werd dadelijk boos toen hij die oude vodden bekeek. Eerst schold hij op die wijven, die altijd kariger werden. Wat moest hij nu aan die dingen verstellen? vroeg hij meer dan een dubbeltje voor ieder, dan dongen zij af en er was meer werk aan dan aan een nieuwen — zoo deed men met het arme werkvolk, maar op eens zag hij Benz aan en zei: „Hoor eens, met die prollen zendt jou geen boerin, die wel hij het hoofd is, en dat is de uwe. Gij wilt mij nog verder hij den neus hebben, kwajongen, maar dan zijt gij bij den verkeerden. Laat Barthi met rust, anders zal hij het je inpeperen met dien rommel, maak dat je weg komt — en kom hier nooit weer terug.”

Benz bleef stil zitten en zei: „Een beetje hebt gij gelijk en een beetje niet. Ik kwam uit mij zelf, en weet je waarom ? Ik wilde al op dien marktavond komen, maar ik had te veel gedronken. Later viel mij in dat ik onhebbelijk tegen u was geweest en dat speet me, ik deed het niet uit boosheid. Ik zal het u maar ronduit zeggen, uw Meitschi staat mij aan en ik geloof dat niemand beter hij elkaar past dan zij en ik. Wij zijn allebei jong en knap genoeg voor mekaar; wij kunnen allebei werken en wat verdienen; zij krijgt later een huisje en ik niet. Zij heeft een vader en ik een moeder; beide zijn oud en aan schoonheid hebben die elkaar niets te verwijten. Als gij tweeën nu met mekaar trouwdet, dan heb ik voor mijn moeder geen huishuur te betalen, zij kan het huishouden doen en het Meitschi des te meer verdienen, en als dan alles bij elkaar komt, krijgen we gauw geld genoeg om meer land te koopen of het huisje te laten opknappen, dat heeft het erg noodig. Bedenk u maar niet lang en zeg ja.

In het werken doe ik voor niemand onder en spaarzaam ben ik ook. Dat ik verleden te veel gedronken heb, laat je dat niet afschrikken, dat zal niet weer gebeuren. Moeder is huiselijk, zij kookt goed en is heel zuinig. Gij haalt menige gulden in het jaar uit als ge het doet. Kijk, gij bent ook al oud en heel lang zult ge het niet meer maken, gij zult alles hebben wat u toekomt, en niet als een hond behandeld worden, zooals het in vele voorname huizen gebruikelijk is. Wij zullen u als een vader behandelen, of gij wonderlijk zijt of niet, ziek of gezond. Ik heb gedacht dat gij wel blij zoudt zijn dat uw Meitschi verzorgd was vóór uw dood, en dat gij haar daarom graag aan mij zoudt geven; zij zal het bij mij, armen drommel, beter hebben dan bij menigeen die duizend gulden heeft, maar een schurk is. En het is niet dat ik in het geheel niets bezit. Niet waar, Barthi, gij geeft mij uw dochter?”

— „Ja, ja, zoo’n kwâjongen zal ik mijn dochter geven, ja, ja, dat zou een slim stukje van Barthi zijn! Aan een die niets kan dan plagen en begint met mij voor den gek te honden. Ik geloof dat gij graag het huisje wilt hebben en mij uwe oude op den hals schuiven. Maar mijn Meitschi is niet verlegen om een man; wat wij planten, willen wij zelf eten — wij hebben geen klaploopers noodig. Maak nu dat je weg komt en neem je ouwe rommel mee, of ik sla er je mee om de ooren.”

Benz wilde Barthi betoogen hoe gemakkelijk een schoonzoon in alle opzichten voor hem zou zijn, dat hij er toch een hebben moest en dat het dan veel beter was er een te nemen, die openlijk over dag kwam als een die heimelijk of in den nacht kwam om het Meitschi te verleiden. Hij moest haar eens vragen of ze wilde of niet.

Maar Barthi vroeg niets. Benz had zijn zaak geheel bedorven en den argwaan gewekt dat zij het al samen eens waren; hij begreep dat het hoog tijd werd om heen te gaan[.]

— „Zeg aan je moeder,” riep Bart hem na „als zij een man wil hebben, moet zij er maar een laten bakken, anders krijgt ze er geen.” Toen keerde Benz zich om en zei: „Zwijg nu Barthi en wacht maar, er zal nog wel een tijd komen dat gij naar Benz verlangt, maar dan kunt ge lang roepen, oude brompot, die gij zijt.”

Zuzeli had alles gehoord, maar omdat haar niets gevraagd werd, had zij ook niets gezegd. Later vroeg vader haar ook niets, maar behandelde haar als medeplichtige. Hij schold haar uit voor een jongensgek. Hij zou haar dat gichelen en knipoogjes geven wel afleeren. Hij wilde wel eens weten wat zij met zoo’n kerel doen zoude en dan nog met zoo’n oud wijf, in dat kleine huisje waar nauwelijks plaats voor hem alleen was. Sedert tien jaar, dat zijn vrouw dood was, had hij het zonder schoonzoon kunnen stellen, hij wist niet waarom hij er nu op eens een noodig had, zoo’n vent, die at voor twee, plaats innam voor twee, en niets uitvoerde! Wij hebben niemand noodig. De geit geeft ook geen melk genoeg voor drie.

Van dit standpunt bekeek Barthi de zaak en het zal niemand verwonderen dat Zuzeli het niet met hem eens was. Het dansen en de schoonzoon hadden zich in haar hoofdje genesteld en draaiden er voortdurend in rond. Pas achttien jaar en al een man kunnen krijgen, en er zijn er die op haar zeventigste er nog geen hebben. Dan zou ze met hem naar de markt kunnen gaan en op den terugweg dansen; en als de oude er niet bij was, probeerde zij of zij het nog kon. Men ziet, zij zou wel weten wat zij met den schoonzoon van haar vader beginnen moest, maar ze mocht hem niet hebben, zij mocht nooit met hem naar de markt gaan, nooit meer dansen. Zij moest er om huilen of ze wilde of niet, en altijd aan Benz denken. Hij zou toch wel te gebruiken geweest zijn; en als hij nog geen manden kon maken, had men het hem kunnen leeren!

Tot nogtoe was Zuzeli voor Barthi niet alleen de steun maar ook de bloem van zijn ouden dag geweest, maar nu begon dat te veranderen. Hare gedachten vlogen nu hier, dan daar heen. Nu vergat zij dit, dan dat en somtijds was de oude er slecht aan toe. Den eenen dag had zij niet gekookt, den anderen niet gemolken, de twee ooren van een mand aan éen kant gemaakt of het vuur aangemaakt met teenen.

Daarbij kwam dat zij zwak en vermoeid werd en zooveel huilde dat de oude aan ziek worden dacht, en een buurvrouw om raad vroeg. Die troostte hem dat jonge meisjes dat wel meer hadden — het zou wel overgaan, als ze maar kamillen dronk. Dus bij al haar verdriet moest Zuzeli nu nog kamillen drinken, wat ze heel leelijk vond, en men zag ook niet dat het hielp, integendeel. Maar daar werd de oude boos om en zei dat ze niet genoeg dronk, anders moest het beter worden. „Wilt ge drinken of niet!” —Nu kon hij wel vragen wilt ge, of wilt ge niet, maar als hij dit gevraagd had ten opzichte van den schoonzoon, zou het misschien beter aangeslagen hebben.

Of Zuzeli in dien tijd Benz nooit gezien, nooit gesproken heeft, weten wij niet; wij hebben reden om te gelooven dat zij elkaar wel zagen. Een buurvrouw beweerde het ten minste; niet dat zij hen samen gezien had, maar Zuzeli zocht het voer voor de geiten altijd op dezelfde plek en vaak op een plaats waar niets voor de geiten groeide, en haar verstand had haar toch moeten zeggen dat er op dezelfde plek niet altijd voer te vinden is. Maar van die plek zag men de hofstede, waar Benz diende, en van daar kwam men in het dorp, en dat kwam haar heel vreemd voor. Ons volstrekt niet; want zij had daar altijd kans om een been of een slip van de jas van den geliefde te zien, en dat was altijd iets.

Dit weten wij echter dat Zuzeli op den tweeden Zondag in Augustus voor het huisje zat en zich gruwelijk verveelde. De bewoners van de Woeste Beek vinden niet dat zij iederen Zondag naar de kerk moeten; als men de beste kleeren alle Zondagen aandeed, zouden ze spoedig op zijn. Barthi ging af en toe, alleen omdat Meitschi dan thuis moest blijven, want hij belette haar zooveel mogelijk om te [g]aan. „Ongetrouwde lui moest men het kerkgaan verbieden,” zei hij. „Het was hun toch niet te doen om Gods woord, maar om elkaar aan te gapen en daaruit ontstond allerlei kwaad.” Met lezen gat Zuzeli zich ook niet veel af en vader gaf haar het voorbeeld niet. Zij hadden wel een Bijbel, maar als men daar goed in lezen wil, moet men er in zijn jeugd mee beginnen en niet altijd maar spellen. Zondagsmorgens ging het nog, dan had zij voor het vee en voor vader te zorgen en zich te wasschen en te kleeden; in plaats van aardappelen aten ze dan eierkoek. Vleesch kwam er niet veel op tafel. Die maaltijd werd om elf uur gebruikt en dus was ze voor 12 met afwasschen en alles klaar, en dan? Dikwijls ging ze bessen zoeken in het bosch, aardbeien, frambozen, bramen, of boschbessen. Zij vlocht ook wel eens mandjes met allerlei kunstwerken er aan voor zich zelf; want eigenlijk werken mocht zij op Zondag niet. „Dat was het beste bewijs hoeveel slechter de menschen geworden waren” zei Barthi.

— „Vroeger konden ze in zes dagen genoeg werken dat ze er zeven van leefden, en nu werkten zij zeven dagen en konden zich toch niet voor bedelen bewaren.”

Maar in het dorp mocht Zuzeli ook niet, als haar vader er niet bij was om op haar te passen, en dus werd er ’s Zondags veel gezucht.

Zoo ook op dien tweeden Zondag in Augustus.

De geiten blaatten in den stal en de oude zei dat het hem in de beenen zat, dat er onweer zou komen. Hij zou den berg eens opgaan, om te zien hoe het er mee stond. Zuzeli zei dat ze bang begon te worden. Voor acht dagen was er zoo’n vreeselijk ongeluk gebeurd met het water en men zei dat er licht twee waterstortingen na elkander kwamen, en de tweede nog erger dan de eerste. Hij moest liever thuis blijven of mocht zij meegaan?

— „Er moest toch iemand thuis zijn. Het is ook niet gezegd dat het water komt en daarom ga ik juist eens kijken. De Eonne en de Aare zullen je hier boven niets doen, en als dat zoo was, kon ik je toch niet helpen, dan was de zondvloed nabij.”

— „Men kon nooit weten,” zei Zuzeli en dacht het was toch veel natuurlijker dat ik ging en niet vader; maar zij was een arm kind en wou liever sterven dan nog langer zoo voort leven, zonder eenig genoegen of gezelschap; van vermaak wilde ze niet eens spreken[,] zij ging op de bank zitten en zou zeker zijn gaan huilen, als de kippen niet bij haar gekomen waren, niet om het voer, maar als om bescherming te zoeken. Er is zeker een roofvogel in de buurt, dacht zij; maar de kippen wilden niet meer weg; als half ziek stonden ze om haar heen en pikten niet eens naar het voer. Waarom zouden ze zoo vreemd zijn? dacht zij; als ze maar niets verkeerds gegeten hebben, want dan zou het er slecht voor haar uitzien! Vader wilde nooit vleesch koopen en brood, zoo weinig mogelijk. Als ze niet af en toe iets van eieren maakte, aten ze jaar in jaar uit niets dan aardappelen en dat was toch vervelend.

Het onweerde in de verte, zij wist niet van welken kant. Het werd donker, bijna alsof de avond viel, geen wonder dat de kippen kwamen, zij dachten zeker dat het tijd werd om op stok te gaan.

Was vader in Godsnaam maar weer thuis! Voor haar uit zag de hemel zwart als het graf; zoo had zij het nog nooit gezien, als vader maar kwam; wat behoefde hij ook den berg op te klauteren! Het was doodstil om haar heen, geen vogel vertoonde zich meer, af en toe hoorde men een dof gerommel, alsof de doodgraver aarde op een kist in een diep graf wierp. Er vielen dikke droppels. Er kwam een buurvrouw bij Zuzeli en zei: „ik ben bang, ik kan bijna geen adem halen, ik weet niet wat er gebeuren zal.”

— „Ja, en vader is nog niet thuis — als hij alleen maar op den berg gegaan was om naar het weer te zien, moest hij er al lang zijn, maar hij heeft zeker zijn tijd verpraat.”

— „Kijk, daar komt hij en hij heeft haast; ik dacht niet dat hij nog zoo hard kon loopen,” zei de buurvrouw. Daar flikkerde het voor hare oogen, alsof er vuur uit den hemel viel, een geweldige donderslag bedwelmde de beide vrouwen, de aarde beefde en eer zij nog iets tot elkaar konden zeggen braken de waterstroomen los, de zwarte wolk was gebarsten en de regen viel in stroomen neer. Zij vloden allebei in haar huisje, een paar stappen ver en waren in eens doornat, buiten adem. Zoodra zij binnen was, riep Zuzeli: „Mijn God! Vader!”

Daar kwam hij juist binnen, al roepende: „Zoo iets heb ik nog nooit beleefd, nog nooit!” Zij vluchtten samen in de keuken, waar de kippen om den haard stonden; achter in den stal jammerde de geit, men hoorde haar af en toe tusschen het ruischen van het water en het rollen van den donder door.

— „Hadden wij de geit maar hier!” zei Barthi. „Zij is bang en daar is het dak nog slechter.”

— „Ik zal zien of ik haar halen kan.” Drie maal beproefde Meitschi om uit de keuken te komen en driemaal sloeg de waterstroom, het was geen regen meer, haar terug. Eindelijk bereikte zij het stalletje en kon de deur openen; daar sloeg weer een bliksemstraal door het water, die haar verblind en versuft tegen den wand deed tuimelen. Toen ze na een paar seconden tot bezinning kwam, was de geit weg en het kleintje ook; het water bruischte en stroomde, bij het schijnsel van het weerlicht gezien, als een razende stroom door de beek, die anders in den regentijd te nauwernood een klein molenradje in beweging bracht, dat de kinderen er in platsten.

Zuzeli vloog druipnat de keuken in. „Vader, is de geit hier!” riep ze. „Toen ik de stal opende kwam er een bliksemstraal en toen ik weer zien kon was de geit weg.”

— „Zij zal in haar angst om het huisje heen geloopen zijn, wij moeten haar roepen”, zei Barthi en riep: „Sik, sik, sik!” maar zijn stem klonk niet bove[n] Gods donder en het ruischen van het water uit; de geit kwam niet. In zijn angst ging hij voor de deur en zag bij het schijnsel van het onafgebroken weerlicht den gezwollen stroom, die de beek geheel vulde en al hooger en hooger steeg, overdekt met struiken en jonge boomen.

— „O! Zuzeli! Wij moeten sterven!” riep hij en vergat de geit. Zij dachten een oogenblik aan vluchten, maar waar moesten zij heen in dien stortvloed? Zij dachten aan den jongsten dag en begonnen te bidden. Onder vreezen en beven wachtten zij het vergaan van de wereld af.

Het water bruiste, de hut waggelde, zij gaven zich over en letten niet meer op den tijd; zij verwachtten niets dan de eeuwigheid.

Doch eensklaps werd het weer lichter, de bliksemstralen werden minder hevig; de donderslagen lieten zich onderscheiden, zij rolden minder oorverdoovend, statiger; de arme stervelingen konden weer ademen, weer hopen; de zon der genade ging weer over hen op.

Daar klonk een stem door de keukendeur: „Barthi, leeft ge nog?” — „O! hé!” was al wat de oude man kon uitbrengen.

— Gauw, gauw, kom mee, anders spoelt het huisje met u weg!” Zonder verdere overgang bracht deze uitroep Barthi uit zijn verheven stemming tot de aarde terug en hij ging naar buiten. Zuzeli was hevig ontroerd, zij had zich voorbereid om voor God te verschijnen en daar klonk de stem van Benz door de deur. Zij kon niet opstaan. Haar adem stokte, zij was als verlamd; haar bloed stroomde sneller haar naar het hart; zij vergat het huisje geheel. En daarmede zag het er toch heel treurig uit; de eene hoek was al ondermijnd en het water steeg nog steeds. Maar vlug en flink deed Benz het noodigste om den stroom te keeren. Barthi sleepte materiaal aan, hun hulpgeroep klonk ver heen, bracht helpers aan, en het huisje werd met groote moeite overeind gehouden, maar het was hoog tijd geweest — een paar minuten later zou het weggespoeld zijn.  Met vereende krachten werd het aan het gevaar ontrukt en het water begon gelukkig ook iets te zakken; men kon er den loop weer van bedwingen, de menschelijke kracht zegevierde ten slotte over het verwoestende element. De angst week uit de harten, en maakte bij sommigen, zooals bij Barthi, plaats voor klachten. Hij hoorde, zooals men weet, onder de klagers, die altijd reden hebben om te jammeren, nooit om te juichen, die het verlorene betreuren en niet denken aan hetgeen gered is, nooit dankbaar zijn in het geluk, maar altijd harrewarren met de Voorzienigheid over tegenspoeden. Hoe de buren hem ook geluk wenschten, dat hij en zijn kind en zijn huisje gespaard waren, hij hoorde het niet en jammerde voortdurend maar over zijne geiten. Zooals die oude geit was er geen tweede, noch in het Bovenland noch in het onderland, geen raadsheer was zoo knap als zij, die wist waar het gras sappiger is binnen of buiten de heg; en als zij er binnen wilden grazen, liet zij zich door geen heg weerhouden en zij was wel acht daalders waard. Als het geitje geworden was als de moeder, zou die ook acht daalders waard zijn, dus zestien samen; waar moet hij die nu van daan halen? En waar zou hij dan ooit zulk een verstandige geit vinden? Wat baat het of men al zijn best doet, als God zelf komt en alles bederft, zoodat het nooit weer terecht komt?

Dergelijke praatjes ergerden iedereen, en terwijl men hem behoorlijk op zijn plaats zette, werd er achter Barthi geblaat, eerst hard en toen zacht. Het waren zijn geiten, die hem gezond en wel ongedeerd antwoord brachten en Benz hield ze vast. Toen was de ergernis daarover weer grooter dan de blijdschap over de geiten. „Hieldt ge ze verborgen, hadt ge er zin in?” vroeg hij nijdig.

— „Ja, hoe kwam ik eraan !” zei Benz heel kalm. „Toen het zoo onweerde, dat men niet wist of er nog iets van de wereld zou overblijven, zei mijn baas: Benz, ons vee is in de schuur. Durft ge het wagen om te zien of het te helpen is? Waarom niet baas, zeg ik, als het met mij gedaan is, komt het in eens, of ik hier ben of buiten en het is in alle geval een troost voor de dieren, als er een verstandig mensch bij hen is.” Toen hij met veel moeite buiten kwam, hoorde hij naast de schuur blaten en vond de geit, die daarheen gevlucht was, onder het afdak.”

— Ja”, zei Barthi, „die is knapper dan een raadsheer.”

— [„]Hij had haar in den stal gelaten,” ging Benz voort, „en daar hij haar herkende, had hij direct gedacht dat hij aan het water ontkomen was en dat Barthi een ongeluk overkomen was; en toen hij gezien had dat de schuur geen gevaar meer liep, was hij hier heen gekomen, hoe wist hij niet; het huisje stond nog, maar liep groot gevaar; als de geit hem niet opmerkzaam had gemaakt, wie weet of Barthi en Zuzeli dan nog wel leefden.”

— „Ja, hij had wel reden om dankbaar te zijn, maar waar moest hij nu met die geit heen? Het stalletje was ondermijnd en hing in de lucht en het huisje is ook zoo bouwvallig, waar moest hij nu met de geiten heen ?”

— „Barthi, hoe is het toch mogelijk”, zei zijn buurman „in plaats van dankbaar te zijn, doet gij niets dan brommen en pruttelen.”

— „Wees dankbaar, als ge er toe gestemd bent, dankbaar voor een noodweer, zooals er na den zondvloed nooit een geweest is.”

Daarin had Barthi gelijk — er was in deze streken nog nooit zulk noodweer geweest. De wolken moeten gebarsten zijn door den druk van het water, dat zich toen over den rug en hellingen eener hooge bergketen uitstortte, waar het niet, als in een trechter gevangen, een weg uitmoest, maar naar alle zijden afstroomde in dalen, naar verschillende rivieren Oost en West.

Het huisje van Barthi hing halverwege den berg en het water, dat naar beneden kwam, stroomde daar op éen klein plekje bij elkaar en bracht honderden centenaren steenen mee, dreef onder Barthi’s huisje door een zwaren steenen bronnen bak en begroef dien onder in het dal, diep in den modder, waar hij eerst heel veel later gevonden werd. Toen het stalletje inderdaad onbewoonbaar bleek, zei de goedhartige Benz: „Weet ge wat, het Meitschi moest ze nu melken, en dan neem ik ze in ons schuurtje; op een paar hapjes voeder komt het bij mijn baas niet op aan en het is niet ver; ’s morgens en ’s avonds komt het Meitschi ze melken.”

Barthi zag hem met een onbeschrijfelijken blik aan en zei: „Zoo, vindt ge dat jongen? Hans,” ging hij tot zijn buurvrouw voort, „neem ze bij de uwen, ik zal wel zien dat ik voor het voer zorg.” De buren hadden schik over Barthi en hij ergerde hen. Natuurlijk was hun het aanzoek van Benz bekend en dat Barthi gezegd had dat hij geen schoonzoon noodig had. Zij waren allen op de hand van Benz, en als men Barthi een poets kon spelen, liet niemand het.

— „Neen, Barthi,” zei Hans „ik heb geen plaats voor uwe geiten en ze zouden ook niet bij de mijnen passen; die zijn zoo dom en de uwen zijn zoo knap als raadsheeren. Die heeft wel geweten waarom zij naar het schuurtje van Benz liep en dan geloof ik dat wij alleen aan u dat zware weer te danken hebben gehad. Onze Lieve Heer heeft u eens willen toonen waarvoor een schoonzoon te gebruiken is, wees dus niet dommer dan uwe geiten en geef ze aan Benz.”

— „Onze Lieve Heer heeft wel wat anders te doen — voor mijn geiten heb ik geen schoonzoon noodig en zulk weer zal ik nooit meer beleven. Gij zult ze wel nemen niet waar?” vroeg hij aan een anderen buurman. „Neen Barthi, bedenk wat God bijeen brengt mag de mensch niet scheiden. Jongen, ga den berg op, met de geiten, dan is het gezeur uit.”

Benz begreep het, riep Zuzeli, die niet veraf stond, toe: „Om zes uur wordt er gevoerd en is er gemolken; maak dat ge dan boven zijt; daarna sluit ik en kom niet terug. Melk nu nog gauw, want ik moet naar het vee gaan zien.” Zuzeli deed het zwijgend en Benz zei ook niet veel. De geit volgde met groote deftigheid als wist zij wat zij uitgericht had en het jong trippelde achteraan, net als een achttienjarig meisje dat hoort dat het op een bruilott genood is — en men kan nooit weten, van een bruiloft komt een bruiloft, en bruid zijn is nog veel prettiger dan bruidsmeisje!

—- „Morgen zult ge u wel niet verslapen Meitschi,” zei een buurvrouw, „en vergeet niet, wat uw vader nog niet schijnt te weten, dat wat God doet, wel gedaan is. Toen het onweer begon, dacht ge niet dat het zoo zou afloopen.” Zuzeli sliep dien heelen nacht niet. Zij zag nog aldoor dat vreeselijke weer voor zich, maar achter al dien angst en schrik zag ze de zon mooier dan ooit opgaan. Zoodra het begon te schemeren, stond zij heel zachtjes op om vader niet te wekken. Die had ook eerst niet kunnen slapen — hij was boos op God, de menschen, zijne geit, op alles. Maar hij zou de geit zelf gaan melken, dat zou geen heksenwerk zijn, en dan viel er niets meer te lachen. Het was al erg genoeg dat zijn huisje opgeknapt moest worden. Zijn Meitschi behoefde niet nog te trouwen er bij. Geen twee rampen tegelijk! Midden in zijn overpeinzingen en plannen viel hij echter in slaap en hij merkte er niets van dat Zuzeli lang voor zessen de deur uitliep.

Het was een heerlijke morgen; helder en statig ging de zon op, maar het water had zooveel verwoestingen aangericht dat Zuzeli met moeite het plekje kon bereiken, waar zij gewoon was zich te wasschen. Het gewone pad was weggeslagen en zij gleed naar beneden, niet alleen tot aan de beek, maar in de beek en bovendien was het water vuil en leelijk en ontzettend koud; maar Zuzeli waschte zich dezen morgen met bijzonder veel zorg en klouterde heel voorzichtig naar boven. Daar zij geen spiegel had, wist ze niet welk een bekoorlijke verschijning zij was, met haar frissche kleur en heldere oogen; zij nam gauw hare melkemmers en snelde den berg op, want ze wilde niet graag te laat komen. Zoo’n meisje als Zuzeli is trotsch op haar ijver en heeft er geen begrip van dat men ook een man kan krijgen met luieren en coquetteeren. Zij is bang om lui genoemd te worden en hoopt dat men zeggen zal: wie die krijgt is gelukkig, want ze verstaat haar werk en is den heelen dag in de weer.

Toen ze bijna boven was, liep ze echter wat bedaarder; hij moest niet denken dat zij zoo’n haast had. Benz was al klaar met melken en zei: ik zou niet lang meer gewacht hebben. Bij ons staat men vroeg op. Zuzeli wilde iets hier tegen in brengen, maar daar hoorde zij blaten in den stal. De geiten hadden haar stem gehoord en toen ze haar zagen, waren ze zoo teeder, dat Benz er jaloersch van werd. De oude lekte haar in het gezicht en het jong danste om haar heen.

— „Geef mij den emmer maar, zoo kunt ge toch niet melken,” zei hij; maar dat verkoos de geit niet. Zij wilde niet stil staan voor hem, Zuzeli moest het doen. Van een man wilde zij niets weten. Wat zou ze wel gedaan hebben als Barthi gekomen was!

lntusschen won Benz de vriendschap van het jong met een handvol gras, zoodat, toen Zuzeli klaar was en het wilde streelen, het diertje in groote verlegenheid kwam, tot wie het zich wenden zou. Men zou niet gezegd hebben dat die menschen een van beiden haast hadden; maar eindelijk moest men toch heengaan en dat was moeilijk genoeg, vooral met de geiten, die met alle geweld Zuzeli wilden volgen. Dat vond zij erg prettig. „Ziet ge, zij houden toch meer van mij dan van u”, zei zij; „zoo heb ik het met alle dieren, met kippen en katten ook. Zij weten wie het goed met hen meent en zij kunnen liefde betoonen als menschen, en het contrarie ook. Maar lieve hemel! wat zal vader zeggen, dat ik zoo lang weg blijf. Adieu!” —en weg was zij. Benz zag haar na en schudde het hoofd. „Denkt ze dat de dieren mij haten omdat die domme geit zich niet wilde laten melken? Dat za[l] ik haar van avond wel anders leeren.”

Toen Zuzeli thuis kwam, werd Barthi net wakker en stak zijn hoofd uit het bed.

— „Maak gauw voort”, riep hij haar toe, „ik moet gaan melken; als gij klaar zijt, ben ik weer terug.”

— „Er is al gemolken, vader, en als gij klaar zijt, is het ontbijt ook klaar.” Men kan nagaan hoe hij te keer ging, dat ze in den nacht was gaan melken, alleen om bij Benz te zijn enz., en wat de menschen er van zeggen zouden. Zuzeli zei dat het afgesproken was daar iedereen bij was, maar het hielp niet, Barthi was een van die gelukkige naturen, die nooit naar een ander luisteren en altijd maar door praten en gelijk moeten hebben. Zelfs de stand der zon kon hem niet overtuigen dat hij zich verslapen had. Dat was onmogelijk en het was veel begrijpelijker dat het onweer van gisteren de zon in de war gebracht had, zoodat die te laat opgestaan was. „Dat is eens, maar een tweede maal gaat gij daar niet melken.”

Volgens landsgebruik verschijnen bij groote rampen, brand, overstroomingen, alle dichte en verre buren met gereedschap en verrichten al het noodige werk om de schade te herstellen, niet alleen voor niet, maar vele brengen levensmiddelen mee, ook voor de noodlijdenden. Zoo gebeurde het ook ’s Maandags na dien noodlottigen Zondag aan de Woeste Beek.

De eerste verschenen reeds, terwijl Barthi nog zat te brommen en weldra vernamen zij van de buren wat daar de oorzaak van was. Dat gaf stof tot lachen en de arme Barthi was verraden en verkocht; want niemand was op zijn hand. Nadat men alles goed opgenomen had, werd er beraadslaagd waar men beginnen zou. Barthi beweerde dat zijn huisje het eerst gestut moest worden.

— „Dat geloof ik ook,” zei een stem achter hem en zich omkeerende zag hij Benz met de spade op den schouder — hij kwam als afgezant van zijn baas.

— „Ben jij daar ook alweer, Benz? Wat heb jij mee te praten, wat raakt het jou? was maar thuis gebleven, jij voert toch niets uit”, riep Barthi den nieuw aangekomene toe.

— „Zoo, zoo Barthi,” merkte een buurman op, „vergeet niet wat hij gisteren gedaan heeft en den schoonzoon raakt het wel degelijk hoe het met des schoonvaders huisje gaat.”

— „Hij is het nog niet”, bromde Barthi en keerde Benz den rug toe.

Men begon met den greppel uit te graven en het water vrijen afloop te laten en werkte zooveel mogelijk om het toenemende gevaar te keeren. Weldra begon het hier en daar in de dorpen twaalf uur te luiden en men merkte dat men honger had. Men legde het gereedschap neer en zocht zijn zak op, koos een lomme[r]rijk plekje, zocht een keuken om iets te warmen, koffie of melk enz. De meeste kwamen naar het huisje van Barthi; dat in de schaduw lag, zoodat Zuzeli de handeu vol had met allerlei aan te geven en te warmen en iedereen te woord te staan; en het spreekt van zelf dat Benz zich niet ver van de keukendeur ophield. Er werd ook veel gelachen en het Meitschi wist soms niet wie ze het eerst moest helpen. Het gonsde haar in de ooren en zij verstond vaak niet wat men zei. Men vond haar een heel lief Meitschi, zoo hulpvaardig en vriendelijk, vrij wat aardiger dan die brommige mandenmaker.

— „Neem haar toch,” zei men tegen Benz, „anders pakt een ander haar weg; wat kan het u schelen of de schoonvader een brompot, en het huisje niet veel waard is. Zeg ouwe, vraagt ge ons op de bruiloft? Als gij het kruit betaalt, zullen wij wel zoo schieten, dat men in Aarau meent dat de Franschen er weer zijn.” De oude werd boos en hoe boozer hij werd, des te meer plaagde men hem.

Tegen den namiddag kwamen er nog veel meer menschen om naar de verwoestingen te zien; zij kwamen uit nieuwsgierigheid, doch gingen vol ontzag heen; want bij zulke gelegenheden ziet de mensch in hoe weinig hij vermag en dat stemt deemoedig en barmhartig; menig geldstuk viel in de hand der noodlijdenden en vele gaven werden nog den volgenden dag gezonden. Barthi voelde zich alsof hij in een wespennest gevallen was, met al die lachende menschen om zich heen, en verheugde zich niet weinig toen hij een boer bij zijn huisje zag staan, die hij van ouds herkende. Hij was met hem op school geweest en zij waren samen aangenomen en de oude vertrouwelijkheid was blijven bestaan tusschen den rijken Hans Uli en den armen mandenmaker. Hij ging terstond naar hem toe en vroeg: „Komt gij ook naar mijn ongeluk zien? Waarom moest ik dat beleven, wat doe ik nog op de wereld? Ik heb niets dan verdriet en ergernis!”

— „Neen, neen, Barthi, bezondig je niet, gij hebt alle reden om God te danken; maar gij zijt nog altijd dezelfde, ziet alleen wat er te klagen is en niet wat er te danken is; en daarin zijt ge de eenige niet.”

— „Waarvoor moet ik dankbaar zijn, mijn huisje is ondermijnd en mijn hart is vol ergernis.”

— „Hoe weinig heeft het toch gescheeld of gij waart met uw Meitschi omgekomen en de geiten hebt ge ook terug; aan het huisje en die paar boonenstaken is niet zooveel verloren, dat weet ge ook wel.”

— „Als men mij maar met rust liet en het mijne niet afnam; maar nu ik dat niet gedoog, lacht iedereen mij uit. Er is geen vroomheid meer op de wereld, dat weet ik al lang, maar ik dacht niet dat de menschen zoo slecht waren.”

— „Zijt ge dan bestolen?” vroeg de boer.

— „Bepaald bestolen niet — maar daar is zoo’n duivelskerel, die met alle geweld mijn schoonzoon wil worden, en het Meitschi is als de anderen, zij heeft er niet tegen; en hoe het bekend is geworden, weet ik niet maar iedereen praat me van een schoonzoon, prijst hem aan en ik moet het aanzien dat zij hem naloopt en antwoord geeft.”

— „Het is toch niet die jonge man die u beiden het leven gered heeft, en, om zoo te zeggen, door uwe geiten gewaarschuwd werd?”

— „Jawel, die is het. Was hij maar weggebleven; want ik heb geen schoonzoon noodig, twee rampen te gelijk wil ik niet. Het is al erg genoeg dat ik mijn huisje moet opbouwen; ik weet niet waar ik het geld van daan zal halen en dus wil ik geen schoonzoon, die ons nog het eten uit den mond neemt. Van dat redden wil ik niets hooren, het was zoo erg niet. Het heeft zoo niet moeten wezen, daarom zijn wij gespaard gebleven, anders had de kerel er toch niets aan kunnen doen. Achteraf kan hij er zich gemakkelijk op beroemen.”

— „Gij zijt ondankbaar Barthi en het zal er u naar vergaan, reken daarop. Ik ken dien jongen. Hij is een beste werkman, èn trouw èn huiselijk; een beteren vindt ge niet en als gij moet bouwen zult ge eens zien hoe ge een schoonzoon noodig hebt.”

Barthi zei dat hij alleen wilde zorgen dat de geiten weer onder dak kwamen, meer wilde hij niet bouwen. Hij had geen hout en geen geld om het te koopen.

— „Ga toch hij de boeren om hout, Barthi; al zijt ge nog zoo’n zonderling, hout krijgt ge meer dan genoeg, en als ge dat hebt, kost de rest u niet veel dan een paar honderd daalders.”

— „Dat is gemakkelijk gezegd, waar haal ik die van daan, zonder te stelen, en schulden maken wil ik niet; wie zou die betalen, en wie zou mij crediet geven?”

— „Hoor eens, Barthi, nu we toch op dit chapiter zijn moet ik u eens iets vragen, wat mij al lang verwonderd heeft. Er zijn lieden die een goede verdienste hebben en weinig gebruiken en van wie men zou denken dat zij mettertijd rijk zouden worden. En toch ziet men er niets aan, zij zijn altijd arm of houden zich arm, komen niet vooruit en gaan onverwachts te gronde. Als men het onderzocht, vond men altijd een heimelijk gat in den zak, waar het geld uitliep, zonder dat iemand het merkte. Dan begreep men hoe het kwam; hij was als iemand die ergens een gezwel aan het lichaam heeft, dat alle sappen verteert. Zoo iemand zijt gij ook, Barthi. Gij verdient sedert jaren veel geld.”

Wat vloekte Barthi over zijn verdienste en de afgunst der boeren, omdat een arm mannetje geen honger leed. Het duurde lang eer Hans Uli kon voortgaan: „Gij hebt altijd veel verdiend en schijnbaar weinig verteerd. In de herberg zag men u zelden en aan opschik hebt ge het niet verdaan. Dus moet ge geld hebben, of een geheim gat in den zak, waar het uitloopt. Hebt ge soms ergens iemand, die ge onderhoudt? Maar me dunkt, dat zou wel eens aan den dag gekomen zijn en ik heb nooit iets dergelijks van u gehoord. Ik geloof dat gij nog liever hadt dat God de menschen allemaal van een geslacht gemaakt had, dan van twee.”

Barthi kwam hevig op tegen zulke lastertaal en die vermoedens, en zei dat rijke boeren nooit wilden gelooven dat arme lieden braaf konden zijn; hij zou hem toch niet met zijn eenen voet in het graf tot een slechten man willen maken. Maar de boer bleef onverstoorbaar kalm en zei: „Gij moogt zeggen wat gij wilt, het is zooals ik zeg. Ik heb lang genoeg geleefd om mij niets wijs te laten maken. Of er is een geheim gat in uw zak, Barthi, òf gij hebt veel meer geld dan voor een nieuw huisje noodig is; dat houd ik vol.”

— „Luister”, bromde Barthi en wenkte zijn vriend om met hem op een open plek te komen, waar geen boom, geen struik, geen sloot was, en niemand hen beluisteren kon. Daar stond hij stil en zei: „Hans Uli, gij zijt een schrander man — gij hebt gelijk, maar kwaad moogt ge niet van mij denken. Gij weet hoe het vrouwvolk is, als het een cent heeft wil het er twee gebruiken. Mijn vrouw zaliger was nog niet de slechtste en mijn Meitschi kon ook nog slechter zijn, er loopen er rond die driemaal slechter zijn, maar als ze niet altijd geloofd hadden dat wij doodarm waren, kon men niet weten wat zij begonnen waren. Daarom deed ik altijd alsof ik niets had.”

-— „Maar wat deedt ge dan met uw geld, Barthi?”

— [„]Ik wil het u wel zeggen, Hans, maar gij moet mij stellig beloven het aan niemand te vertellen. Eens toen ik van een boer terugkwam, waar ik, zooals mijn vrouw wist, veel geld verdiend had, plaagde zij mij nog meer om warme kousen voor zich, en schoenen voor Meitschi; als ik alles gegeven had wat zij vroeg, had ik niets overgehouden, en als ik het niet gegeven had, zou zij het toch gekregen hebben, en hield ik het in mijn zak, dan zou zij mijn jas nagezocht hebben. Ik wil geen kwaad van haar zeggen, want zij was huiselijk, maar ik wist dat ik een vrouw had. Dit moest anders worden, dacht ik, en toen ze eens samen den heelen dag uit waren, maakte ik onder het bed een groot gat, zette er een pot in en legde er de planken weer netjes op, zoodat men er niets van zien kon. Daar was het veilig, want we trokken het bed nooit weg en men kon er te nauwernood met een bezem onder. Mijn vrouw zaliger merkte het niet en dikwijls verweet ze mij dat ik heimelijk geld uitgaf en wilde weten waaraan. Maar ik had een goed geweten en bewaarde mijn geheim. Daar is nu een heele hoop geld in, meer dan genoeg om te bouwen, maar het gaat mij aan het hart, en dan nog een schoonzoon bovendien, denk toch eens aan Elans! Dan zoo’n Benz!”

— „Maar Barthi hoe dom! Wat brengt dat geld onder het bed u op? Als ge het uitgezet hadt, zou het rente gegeven hebben.”

— „Zoo heel dom nog niet; want als men geweten had dat ik geld had, zou ik het dan bij elkaar hebben gehouden? Dan zouden de jongens nog meer op Meitschi afgekomen zijn en ik zou nog meer verdriet gehad hebben. Zoo heb ik het ten minste nog en kan er, als er niemand in de buurt was, naar kijken en mij verheugen over de verbazing van de menschen, als zij na mijn dood het huisje nazochten, dat die oude mandenmaker zooveel geld had gehad.”

— „Hoe kunnen zij na uw dood het geld vinden, Barthi? Wie zal op het denkbeeld komen om onder uw bed te zoeken?”

— „O, daar heb ik voor gezorgd, zoo dom ben ik niet. Kijk, daar in mijn ouden kalender, dien ik altijd bij mij draag, staat voorin geschreven, ik heb het door een schoolkind laten schrijven; „Zoekt en ge zult vinden!”

— „En als zij het niet gevonden hadden?”

— „O, zoo dom zal wel niemand zijn; ze zouden wel zoeken tot ze het gevonden hadden.”

— „Maar als nu het water gisteren nog meer gestegen ware en het huisje met den pot met geld weggespoeld had, wat dan ?”

— „Nu ja, als God het zoo erg met mij maken wil, moet Hij het maar doen; maar Hij zal wel begrijpen dat Hij mij nu genoeg geplaagd beeft.”

— „O, Barthi, wat zijt gij voor een Christen! Gij wordt nooit een ander mensch, al wordt ge zoo oud als Methusalem. Maar laat ons nu het huisje bekijken en zien wat er aan te doen is.”

Er kwamen nog andere boeren bij en men was het er over eens dat er niets meer mee te beginnen was; te bewonen was het haast niet meer, hoogstens bij droog weer; als het twee dagen achtereen regende zou waarschijnlijk de heele boel in de beek glijden. Een nieuw huisje zooals Barthi noodig had, was gauw gebouwd; als men elkaar hielp, kon het spoedig bewoonbaar zijn en dan werd het in het voorjaar afgemaakt. De boeren namen op hoeveel hout er noodig was en maakten beter berekeningen dan de meeste timmerlieden, die dikwijls driemaal verkeerd rekenen, dan nog driemaal moeten zenden om hout, dat zij te kort komen, of omdat het te kort gezaagd is. O, er zijn knappe menschen onder de timmerlieden!

Barthi was geheel verbluft dat de boeren de zaak zoo spoedig in orde brachten en bereid waren hem te helpen, maar zooals ik zei: Hij was een karakter; men kon zich op hem verlaten en over hem lachen en dat vindt een boer beide even fatsoenlijk. Eensklaps stoof hij op en wilde weg.

— „Heeft u een wesp gestoken ?” vroeg een boer en hield hem tegen. „Laat mij los” riep Barthi buiten zich zelf „daar loopt die drommelsche Meitschi alweer!” Men keek op en zag Zuzeli met de melkemmers den berg opgaan. Barthi had niet meer aan het melken gedacht, en Zuzeli wilde exact zijn, anders zou Benz denken dat zij niet flink was; en daar zij vader niet wilde storen in zijn onderhandelingen, was zij stil weggegaan, liever te vroeg dan te laat; „Hé, daar gaat uw Meitschi; ze gaat zeker de geiten melken,” zei er een. „Dat mag ze juist niet. Ik wil het zelf doen, zij mag niet meer den berg op. Ik wou dat de duivel die geiten haalde en den berg erbij. Laat mij los! Zij zullen niet het genoegen smaken van mij beet te hebben!” — Nu begrepen allen wat er aan de hand was; zij lachten hartelijk en lieten Barthi niet door. „Blijft maar hier, het helpt u toch niet — als ze dezen niet krijgt, neemt zij een ander, die misschien tienmaal erger is; zoo is het al menigen vader gegaan. Bedenk als gij werklui krijgt, dan is toch veel beter dat uw Meitschi een vrijer heeft, dan dat gij er dag en nacht op moet passen. Dan is een schoonzoon in alle opzichten gemakkelijk; hij helpt toezicht houden, en terwijl gij nu gauw aan het wilgen snijden gaat, zit hij thuis en let op dat er niets verknoeid wordt en niet geluierd.” — Maar Barthi wilde niet toegeven dat zij gelijk hadden.

Intusschen klom Zuzeli den berg op. Boven stond Benz in de staldeur en zei: „Kom mijn koeien eens kijken, zie of zij mij kennen of niet” en hij ging met den zoutzak rond en gaf er hun uit. Het was waar, ze keken hem allen aan, draaiden de koppen om en schuurden zich tegen hem aan; het was inderdaad om jaloersch van te worden, als men er aanleg toe had.

— „Ziet ge wel dat die mij net zoo goed kennen als uwe geiten u? Maar zij weten ook dat ik het goed met hen meen, en daarom houden ze van mij.”

— „Ja wel — ze houden van zout, ze zouden zoo niet tegen u zijn, zonder het zont.”

Dat nam Benz kwalijk en zij begonnen te kibbelen, zooals er wel meer kibbelpartijen tusschen dergelijke jongelieden zijn. Benz wilde weten of hij zonder zout niet beminnelijk kon zijn en Zuzeli zei dat hare geiten haar veel meer liefkoosden dan de koeien van Benz. Onderwijl vergat zij bijna het melken, als zij niet op eens aan haar vader gedacht had. Nu begon Benz over haar vader en wilde weten wat hij tegen hem had en of zij hem opstookte. Hij had hem toch geen kwaad gedaan en het was hem niet alleen om het huisje te doen geweest; als Zuzeli er niet geweest was zou hij niet aan het huisje gedacht hebben.”

Een rijke vrouw kreeg hij toch niet, hij moest een huiselijke zoeken en daarbij eene, die men met pleizier aanzag en daarom wilde hij Zuzeli hebben. De oude zou nu wel merken dat hij een schoonzoon noodig had en kosten zou Benz hem niets, hij kon meer werken dan men hem aanzag.

— „Zij had vader niet opgestookt en als het haar lot was om te trouwen, waarom zou ze het dan niet doen, en als ze een armen jongen moest hebben, waarom hem dan ook niet?”; zoo sprak Zuzeli. „Ik heb niet veel noodig en ben niet bang om te werken. Dat heeft vader mij wel geleerd. Daarbij heb ik geen afkeer van je. Woest zijn kunt ge ook, dat weet ik, maar dat zijn alle mannen. Neen, heusch, Benz, ik heb vader niet opgestookt, gij moogt het gelooven of niet.”

— „Zeg dan dat gij mij hebben wilt, sla toe”, zei Benz en stak haar de hand toe. Zij gaf hem heel bescheiden de hand, wat op hetzelfde neerkwam als toe slaan. Zij spraken af dat Benz morgen vóor het melken beneden zou komen om haar te vragen „en wil dan het oude mannetje niet, dan doe ik — wat goed is.”

Deze onderhandelingen hadden ook veel tijd gekost. Zuzeli kwam schoorvoetend bij vader, maar was niet zoo dom om zich te verontschuldigen, voordat zij aangevallen werd, ’t geen altijd een middel is om uitgescholden te worden. Maar hij zei niets en dus maakte Zuzeli dat zij naar bed kwam. Den anderen morgen kwam Benz en wilde zijn aanzoek doen, maar Barthi liet hem niet aan het woord komen en zei: „Zwijg maar, ik weet al wat gij zeggen wilt; als ’t zijn moet, neem haar dan; maar verbeeld je niet dat je hier komt alleen om te eten; gewerkt moet er worden, als we voor den winter onder dak willen zijn.”

Zuzeli hoorde dit door de deur en dacht: „Mijn God, is vader krankzinnig geworden?” Eindelijk hoorde zij beslist dat er een nieuw huisje gebouwd moest worden en dat daarbij een schoonzoon heel commode te gebruiken zon zijn. Daarom moest Benz terstond zijn dienst opzeggen en hier komen; anders nam Barthi een ander.

Iedereen weet hoe iemand te moede is, die uit een donkeren kelder in eens in het volle daglicht komt. Zoo ging het onzen jongen man — hij wist niet hoe hij het had; keek den oude met groote oogen aan en kon geen woord uitbrengen.

— „Is het niet naar je zin, zeg het dan, ik kan er drie voor een krijgen.” Nu werd Zuzeli bang in haar kamertje; zij trad in de deur, en zei uit de verte goeden morgen. Dat bracht Benz tot bezinning; en nu werd hij zoo vol ijver dat hij dienzelfden dag nog aan het afbreken wilde beginnen. Hij zou wel een tent in het bosch opslaan, zooals de Zigeuners; als het huisje verbrand was, moest het toch ook zoo gaan.”

— „Maar het is niet verbrand,” zei de oude en daar kon Benz niets tegen zeggen. Barthi had geen verstand van bouwen en Benz ook niet; maar deze begreep wat de anderen aanrieden en dat deed Barthi niet, die vroeg alleen maar naar de kosten en pruttelde over elke uitgaaf. Hans Uli moest alles bedisselen, zeggen hoe het huisje moest worden, accoord maken met de bazen, enz. Hout kreeg hij meer dan genoeg; het werd hem gratis bezorgd en de buren reden zonder betaling steenen voor hem.

Het is gebruikelijk dat men bij zulke gelegenheden den werklieden een stuk brood met kaas en een glas wijn geeft; maar het had heel wat in om Barthi daartoe te krijgen; die boeren moesten hun knechts zelf maar te eten geven. Maar Benz wist bij ondervinding wat een knecht toekomt en gaf dus liever al het geld dat hij bezat, opdat er geen gepraat over de schrielheid van zijn aanstaanden schoonvader zou komen. Barthi deed alsof hij het niet merkte, maar lachte in zijn vuistje. Er kwam echter iets waarbij noch Benz noch Zuzeli hem kon helpen. De metselaar en de timmerman waren geen van beiden ruim bij kas, en daar de werklieden met de week betaald moesten worden, klopten zij bij Barthi om voorschot aan. Vrijdags vroeg de metselaar hoe het met het betalen stond; want hij moest morgen het loon uitbetalen, en als hij nu dadelijk hier het geld kon krijgen, behoefde hij het niet mee te brengen.

— „Wel, breng het geld mee, mij dunkt, gij behoeft niet betaald te worden, eer het werk af is. Ik kan mijn manden ook pas verkoopen als ze af zijn, en niet als ik er aan begin!”

— „Dat is heel wat anders; als niemand ze betalen wil, behoudt gij uwe manden, maar het werk, dat aan uw huis gedaan wordt, kan ik voor niets anders gebruiken. En zooveel geld heb ik ook niet liggen — als ik wist dat het eenmaal kwam, zou ik het opnemen.”

— „Als je bang bent dat je niet betaald wordt, ga dan maar heen; je bent niet de eenige metselaar op de wereld.” Barthi had dit wel graag gezien; want het heele bouwen verdroot hem. Hij had het nog best met het oude hutje kunnen doen, maar dat had onze Lieve Heer hem niet gegund. Den volgenden morgen kwam echter de timmerman met hetzelfde verzoek. Hij wilde honderd daalders voorschot hebben. Wat stoof Barthi toen op! Hij liet zich niet levend villen; hij betaalde niet voordat het werk af was, enz. Maar de timmerman liet zich niet afschrikken en dreigde heen te gaan als Barthi bleef weigeren.

— „Ga maar gerust,” dacht deze, „je kunt lang wachten eer ik je terug roep.”

’s Avonds kwamen de bazen terug, maar Barthi was verdwenen. Toen Zuzeli en Benz hoorden wat er aan de hand was, schrikten zij hevig. Zij mocht pas trouwen als het huisje bewoonbaar was en nu wilden de bazen niet langer werken! Benz beloofde het geld te verschaffen, als de oude het niet deed — hij zou wel zien het te leen te krijgen. Eindelijk beloofden de bazen tot Maandag geduld te hebben; maar onder uitdrukkelijke voorwaarde dat de volgende week betaald werd.

Toen het donker was kwam Barthi thuis. Zuzeli was al bang dat hij in wanhoop dat hij geen geld had een einde aan zijn leven gemaakt had; maar zijn gezicht verried geen wanhoop en hij ging rustig slapen. Den volgenden morgen vroeg kreeg Hans Uli bezoek van den timmerman, die hem aansprakelijk stelde voor de schade, welke hij leed, als Barthi niet betalen wilde en nauwelijks had hij zich van hem afgemaakt of daar verscheen de metselaar met dezelfde boodschap zoodat hij woedend uitriep: „Dat komt nu van de goedhartigheid. Je zoudt er den schrik van krijgen om een ander te helpen.”

De metselaar schold op de rijke boeren en op onzen Lieven Heer, die niet zorgde dat de aardappelen beter groeiden, enz. Toen werd Hans Uli boos: „Jij bent er ook al zoo een, die op iedereen scheldt en gij vergeet dat gij zelf ook niets voor een ander over hebt.”

— „Men laat onze kinderen verhongeren en geen mensch steekt een hand uit om ze te helpen, en men kon het toch zoo gemakkelijk doen.”

— „Daar slaat gij den spijker op den kop, metselaar, maar wie ontfermt zich het minst over hen?”

— „Wel zij, die het het beste kunnen.”

— „Zeg liever die het in de eerste plaats moeten: Vader en moeder. Ik weet niet hoe het bij u gesteld is, maar als uwe kinderen honger lijden, is het uw eigen schuld. Uw neus kost u te veel. Gij moest liever zorgen voor groene planten dan voor een rooden neus. Uw vrouw dirkt haar oudste dochter op, dat het schande is, en de jongeren hebben niets aan het lijf. Wat hebt gij voor knechts en hoe zorgen die voor hun gezin? — Als gij wilt dat onze Lieve Heer zich over u ontfermt, moet gij zelf eerst barmhartig zijn.”

— „Ja en anderen ook — wanneer kan ik het geld krijgen, dan richt ik er mij naar in,” sprak de metselaar.

— „De volgende week kunt gij terugkomen, dan krijgt gij geld, naar verhouding van het werk dat er gedaan is — voorschot geef ik niet.”

— „Ik wil ook alleen hebben wat ik verdiend heb,” zei de metselaar en vertrok.

Zoodra hij weg was, kwam Benz in groote verlegenheid. Zijn baas kon hem niet helpen. Wat moest hij nu beginnen? Hans Uli was op het punt aan Benz te vertellen waar geld genoeg te vinden was, maar hij dacht aan zijn gegeven woord en beloofde alleen te zorgen dat het er op zijn tijd was. Hij kon gerust zijn.

Nauwelijk[s] was hij weg of zijn dochter kwam uit de kerk en zei dat Zuzeli hem liet smeeken toch ’s middags hij haar te komen; zij wist geen raad meer. „Wie zou er nu nog komen?” dacht Hans. Hij had er nu genoeg van; maar er kwam niemand meer. Barthi paste wel op dat hij de vijfde niet was! Hij had ook niets te vragen of te klagen en was blij als niemand over het huisje sprak. Hans bleef ’s Zondags het liefste thuis, op het bankje voor de deur zitten; maar hij begaf zich toch op weg, omdat Zuzeli zoo bedroefd was geweest zooals zijn dochter zei. Barthi schrikte toen hij hem zag. Als hij hem had zien aankomen, zou hij zich uit de voeten gemaakt hebben. Hans begon hem geducht de les te lezen. Hij had immers geld genoeg, waarom betaalde hij dan niet; eens moest het toch gebeuren. Of dacht hij dat een ander zoo gek zou zijn het voor hem te doen? Morgen moest hij zorgen dat het geld er was en eens bedenken hoe hij het zelf zou vinden, als de boeren hem niet betaalden, enz.

Barthi wrong zich als een aal, bromde en vleide en vroeg of Hans het hem wilde voorschieten, die had zoo op het bouwen aangedrongen — hij zou het geregeld afdoen.

— „Dus hebt ge mij voorgelogen met uw verborgen schat?”

— „Neen, maar hoe moet ik het geld uit den pot nemen. Over dag kan ik het niet, dan loopt alles in en uit en ’s nachts merkt het Meitschi het.”

— „En waarom mag het Meitsehi het niet weten?” vroeg Hans en zette uiteen hoe dom het was om de jongelui nog langer in onwetendheid te laten — maar daar begreep Barthi niets van. Hij stond als een opgezette ezel en balkte niet eens. Toen schilderde hij al de onheilen, die er uit zouden voortkomen als zij het wisten.

— „En als je dood bent, krijgen ze het toch — zet het nu liever voordeelig uit.”

— „Houd op, je kunt zeggen wat je wilt, ik doe het niet. Ik heb er mij zoolang op verheugd wat de menschen zullen zeggen als ze dat geld vinden, en zou ik dat nu moeten opgeven. Neen Hans, dat kan ik niet. Dan hang ik mij nog liever van daag op, dat ze het morgen vinden.”

Hans schrikte van die taal; want hij kende Barthi genoeg, om te weten dat hij er toe in staat was. Hij praatte zoo lang met hem tot Barthi zei: „Het doet er niet toe, of de pot onder mijn bed is of in uwe handen, ik wil niet weten hoeveel er in is, maar ik wil er zelf niets uitnemen van al die mooie stukken, die ik er in gelegd heb en de anderen mogen er niets van weten. Zij zouden het niet voor zich houden, en dan lachte iedereen mij uit.”

— „Maar wie zal het werkvolk betalen ?”

— „Wel jij, wie anders, gij neemt het eruit.”

— „Dat stuit mij tegen de borst en het moet eerst geteld worden.”

— „Daar wil ik niets van weten en ook niet wat gij uitgeeft, maar als ik nog wat op zij kan leggen, geef ik het je. Later moet gij maar aan de menschen zeggen wat Barthi met zijn geld gedaan heeft.”

Hans Uli vond dit heel onaangenaam, en als Barthi niet zijn oude schoolmakker ware geweest, had hij het zeker niet gedaan; maar nu ontfermde hij zich over hem en kwam met hem overeen dat zij den jongelui geld zouden geven om naar de herberg te gaan en dan zouden zij samen als het donker was den schat naar Uli’s huis brengen, waar hij bewaard werd, totdat Barthi stierf, en voor het geval dat Uli eerst stierf, zou hij ergens opschrijven van wie het geld was en wat er mee gedaan moest worden. Barthi bracht het geld; maar Uli deed niet volgens afspraak, hij liet door twee vertrouwde personen het geld tellen en legde er hun verklaring bovenop. De jongelui waren zeer verwonderd over de grootmoedigheid van Barthi en als Uli er niet hij geweest was, hadden zij het niet durven aannemen; deze zei dat het een blijk van tevredenheid van den oude was. Zuzeli ging met een beklemd hart en zei: „Nu leeft vader niet lang meer!”

De werklieden kwamen ’s Maandags met brutale gezichten op het werk en nog vóor den avond vroeg de metselaar aan Barthi of hij nu betalen wilde.

— „Wie heeft gezegd dat het van daag moest zijn ?”

— „Hans Uli heeft het beloofd.”

— „Welnu, waarom vraagt ge het mij dan? Ga naar Uli, die zal zijn woord wel houden.” Eerst zei de metselaar dat hij zijn geld niet kon naloopen; als Barthi iemand voor den gek wilde houden moest hij een ander kiezen. Benz, die natuurlijk in doodsangst zat, verzekerde den man dat Uli er gisteren geweest was, en zij zeker een afspraak gemaakt hadden. Vader kon zoo slecht rekenen en schrijven, en daarom zou Uli het betalen op zich genomen hebben.”

— „Wel mogelijk, maar waarom zegt de oude schelm het dan niet?”

— „Waarom plaagt ge mij ook zoo; kunt ge geen acht dagen werken zonder betaling? Gij probeert mij te dwingen, maar we zullen eens zien wie de baas blijft.”

Ik geloof dat Barthi met zijn taaie sluwheid baas zou gebleven zijn, maar het was niet noodig. Toen de werklui zagen dat Uli betaalde, lieten zij alle plagerijen varen en het huisje vorderde zoo snel dat het spoedig betrokken kon worden.

Nu dachten de jongelui eindelijk gelukkig te worden, doch daar deed zich een nieuw beletsel voor. Het is de gewoonte om voor de bruiloft nieuwe kleeren te laten maken. Het bijgeloof zegt: als de bruidskleeren verslijten, vooral de schoenen, dan is het met de liefde gedaan. Het is bekend dat in den regel nieuwe kleeren langer duren dan oude en velen bergen het heele bruidspak op den zolder, dragen het zelden of nooit meer, en noemen daardoor hunne liefde het eeuwige leven te verzekeren.

De jongelieden bedachten zich dus dat zij nieuwe kleeren moesten hebben, maar hoe zou Zuzeli daaraan komen, zonder het geld te stelen? Benz had het zijne bijna heelemaal voor Barthi uitgegeven, Zuzeli had nooit iets gehad en twee heele pakken, hoe zuinig ook berekend, kostten een heele boel. Zij hadden ze wel op crediet kunnen nemen, zooals anderen, maar daarvoor schaamden zij zich. Zij waren bang voor schulden.

Op zekeren dag toen Barthi goed geluimd was gooide Zuzeli er een balletje van op! Maar daar kwamen de zwarte wolken met donder en weerlicht.

— „Wat ging het hem aan, hij wilde niet trouwen. Wie trouwen wilde, moest ook voor kleeren zorgen; hij was al genoeg gestraft en wist niet waarom hij nog op kosten gejaagd moest worden. Het ging met zijn dochter als met het huisje. Hij had het liefste dat alles bij het oude bleef. Zuzeli wilde hem vertellen hoe veel Benz al voor hem uitgegeven had.

— „Wie had hem dat bevolen? Die moet het hem maar teruggeven. Ik niet. Ik heb al kosten genoeg.” Men begrijpt hoe dit Zuzeli hinderde, vooral voor Benz en hoe zij zich voor hem schaamde. Zij dacht vaak dat ze wel in hare oude kleeren kon trouwen; daar zou de liefde toch niet van afhangen. Als zij haar best deed met werken, huishouden, en Benz op de handen droeg, dan zou zij toch niet gestraft worden voor iets waaraan zij geen schuld had. Eens toen ze voor de deur zat aardappelen te schillen en bitter schreide, kwam Hans Uli en vroeg wat haar deerde. Na veel aarzelen bekende zij het hem. Hij werd eerst boos, begon toen te lachen en zei: „De oude bleef zich toch altijd gelijk; al stampte men hem fijn in een vijzel, hij zou er altijd als Barthi uitkomen. Maar stel u gerust, gij zult kleeren hebben en Benz ook, de oude moet betalen, ik verreken het dan met de onkosten van den bouw.”

— „Dat niet, Hans Uli; ik heb vader nog nooit bedrogen, zelfs niet om mijn honger te stillen en nu wil ik het ook niet voor mijn bruidskleeren doen. Wat baten nieuwe kleeren, als ze voor gestolen geld gekocht zijn? Ik zou mij er in schamen.”

— „Gij zijt een wonderlijk kind; en als gij oud wordt, zult ge accuraat de ouwe zijn, misschien niet zoo boos, maar net zoo wonderlijk.” Gelukkig kwam Barthi er bij. Hans sprak hem zoo krachtig toe, dat hij nu genoeg had van het drommelsche gezanik; Zuzeli werd zoo benauwd dat zij zei van de nieuwe kleeren al te zullen zien; maar Hans beweerde dat hij wel niet van opschik hield, maar wie er bij zoo’n gelegenheid niet netjes uitzag, die deed het verder zijn heele leven niet”

— „Dat is grove snuif, Hans”, zei Barthi. „Gij kunt hem laten liggen of opsnuiven, zooals gij wilt!”

Zuzeli was een lief, mooi bruidje en had kinderlijk pleizier over zich zelf. Zij had nog nooit kleeren gehad, die allemaal hij elkaar pasten. A[l]s ze eens een nieuw stuk kreeg, leek het andere er nog ouder door. Zij kon niet genoeg kijken naar hare nieuwe schoenen, hare nieuwe kousen en al het andere moois, net als een kind bij een Kerstuitdeeling. En zij was niet alleen gelukkig op den bruiloftsdag, zooals helaas zoo vaak gebeurt, maar zij werd met den dag gelukkiger. Sedert den dood harer moeder was ze niet aan vriendelijke woorden gewoon geweest; van vader kreeg ze er slechts een paar maal in het jaar. Nu, Benz was ook niet zoetsappig, maar zij kreeg toch alle dagen goede woorden van hem en de anderen waren ook niet barsch of brommig. Bovendien ging ze een heerlijke toekomst te gemoet. Benz leerde het mandenmaken heel gauw en was in den winter al even knap daarin als Barthi zelf.

— „En hoe gaat het nu met den schoonzoon?” vroeg Hans Uli eens, „kunt ge hem nu gebruiken ?”

— „Ja, voor het werk is hij goed en als hij het mandenmaken geleerd had, zonder mijn schoonzoon te worden, zou het mij slecht gegaan zijn; het gaat hem van de hand, alsof hij het zijn leven lang gedaan had. Maar aan tafel, daar eet hij niet als een arme man, maar als een rijke boer, die tien koeien op stal heeft.”

— „Zoo, zegt gij dat, Barthi? Gij hebt toch vaak hij mij gegeten en dan naamt ge veel meer dan ik.”

— „Ja, als men uit werken is, dan is het wat anders, maar zoo per ordinair thuis, dan eet men zooveel niet, vooral niet alle dagen, dat merkt men.”

— „Dat geloof ik, dat heb ik ook wel gemerkt. Of denkt ge dat een boer het niet merkt, als zoo’n werkman het er eens goed van neemt?”

— „Wat kan mij dat schelen, daarvoor is hij op de wereld.”

— „Jij bent ook een mooie! als het bekend werd, dat ze zoo denkt, nam geen een boer ze meer in huis.”

— „Ook al goed, als ik maar teenen heb; ik kom veel verder als ik ze gebruiken kan, zooals ik wil, dan wanneer ik voor een boer moet werken, en niets dan water verdien.”

— „Maar denkt gij dan dat men u de teenen zal laten?”

— „Jawel; want ze zouden niet willen dat ik rond vertelde hoe ze elkaar het water afstelen, of wat ik mij herinner van de streken, die de oude boeren in hun jeugd uitgevoerd hebben.”

Barthi bleef dezelfde met zijn mond, maar zijne krachten verminderden zichtbaar. De gebeurtenissen van den zomer hadden zijn gestel te veel geschokt. Hij klaagde niet, hij hoestte maar wat meer dan anders en werd boos als Zuzeli hem aanraadde karmillen te drinken of doktersgoed te nemen. Hij spande zich dan nog meer in om te werken en verborg zijn zwakte zorgvuldiger. Eens bracht Zuzeli hem een half fleschje rooden wijn en toen werd hij zoo boos over die verkwisting dat hij haar bijna er mee in het gezicht sloeg. Zoolang zijn oud huisje stond, was er geen wijn in gekomen, zoodra er een nieuw was, had de duivel er zijn eieren in gelegd — nu zag hij hoe het na zijn dood zou gaan. Maar hij wilde nog geen plaats maken. Dergelijke taal is echter vermetel en den volgenden morgen lag hij dood in bed. Hij scheen heel vreedzaam ingeslapen te zijn, en zijn hals was niet omgedraaid. Zuzeli trok zich zijn dood erg aan; Benz was echter niet bedroefder dan de meeste schoonzoons, die een lastigen schoonvader verliezen. Maar zij waren zeer bezorgd over de schulden, die er moesten zijn en wisten niet waar zij het geld vandaan zouden halen. Natuurlijk ging Benz terstond naar Uli om raad. „Ga naar den dominé en geef hem aan, en maak het met de begrafenis eenvoudig, een goedkoop kaas-begrafenismaal in huis, geen vleesch begrafenismaal in de herberg. Ik zal nog dikwijls naar hem verlangen; maar het is een geluk voor u en voor hem dat hij niet lang ziek is geweest — dan zou hij lastig geworden zijn!” Benz vroeg nog waar hij kaas en wijn moest halen, om ze goedkoop te hebben — hij wist toch al niet hoe hij het betalen zou; zij hadden haast geen geld in huis. Mettertijd zou het wel beter gaan, als iemand hem maar wat wilde borgen.

— „Waarom niet? Gij zegt eenvoudig dat alles verzegeld is door het gerecht en ge laat ook verzegelen, dan kan niemand u iets weigeren en dat zal men toch niet, men is met u ingenomen en dat merkt men bij zoo’n gelegenheid altijd. Toen Benz nog meer wilde vragen, zei Hans: „Ga heen en doe wat ik u zeg. Op den avond van de begrafenis komt ge dan met Zuzeli, dan zal ik u alles uiteenzetten, wees maar niet bang.”

Dat was een troost, maar heel gerust waren zij toch niet. De buren waren heel vriendelijk, boden aan bij het lijk te waken, boodschappen te doen en te helpen. „Zij wist niet dat men het zoo goed met hen meende”, zei Zuzeli tegen Benz. Zij kende de menschen nog niet. Zij zijn allen hartelijk, als het maar niet te lang duurt; zij zijn medelijdend, maar iemand die op den duur hulp noodig heeft, verveelt hen. Maar hij dood en begrafenis is iedereen even hulpvaardig. Er kwamen velen op de begrafenis en bij den kaasmaaltijd gedroeg men zich bescheiden; men vond algemeen dat de jongelui het in het begin van hun huwelijk moeilijk hadden. ’s Middags werd er opgeruimd en ’s avonds begaven zij zich met een beklemd hart naar Hans Uli.

Zij moesten eerst eten en drinken en pas toen de oude man zag dat zij verzadigd waren, bracht hij hen in het kamertje. Daar lagen vele papieren op de tafel en in het midden stond een grove aardenpot. Zuzeli wilde er niet veel naar kijken, maar vond dat men zulke dingen gewoonlijk niet midden op tafel zette, als men vreemden in de kamer brengt. De papieren bevatten rekeningen en kwitanties over den bouw. „Lieve hemel! wat veel!” riep Zuzeli „wat zal dat een soms zijn!”

— „O! dat komt terecht, men is zoo zuinig geweest als men kon, men had licht de helft meer kunnen gebruiken en klaar zijt ge nog niet. Als gij wilt laten maken wat noodig is, kost het nog een hand vol geld en dat zou ik toch doen. Er is niets leelijkers en onvoordeeligers dan een half voltooid huis. Zulke huizen, als ze eens blijven liggen, worden nooit afgebouwd, en er is altijd wat aan te repareeren.”

— „Maar hoeveel meer worden wij dan schuldig. Welk een rente hebben wij te betalen?” zei Benz met een benauwde stem. „Vader zaliger betaalde geen rente en kwam toch haast niet rond.”

— „Reken zelf maar uit: er zal ongeveer tweehonderd daalders uitgegeven zijn en een paar honderd zijn er nog noodig — dus dat is vierhonderd samen. Het kost meer dan ik eerst dacht, maar ik vond het beter de zaak in eens goed te doen.”

— „Hoeveel bedraagt die rente?” vroeg Zuzeli schoorvoetend.

— „Zestien daalders, als men het geld schuldig is.”

— „Zestien daalders in het jaar!” zuchtte zij.

— „Ja het is een heele som, als men het betalen moest; maar gij heeft het mij niet te betalen. Gij zijt mij niets schuldig — het was het geld van Barthi.”

Daar stonden zij beiden met open mond.

— „Van vader?” vroeg Zuzeli.

— „Ja van vader en kijk, er is nog meer,”, en hij schoof haar den aarden pot toe, nam het papier weg, dat er in lag en hij was half vol met groote zilverstukken. Zuzeli zag den ouden man aan als wilde zij zeggen: „Waarom houdt ge ons voor den gek?”

— „Ja, kijk mij maar aan, het was uw vaders geld en nu is het van u, vrouwtje.” En toen vertelde Hans Uli hoe alles gegaan was en gaf hun het papier, waarop die mannen verklaarden hoe veel er in was geweest en daaruit bleek dat het grootste deel er nog was.

Zij stonden daar bijna even versteend als Lots vrouw, waarvan men het beeld in de kerk van Dobberau kan zien — maar de afloop was anders. Zuzeli’s gezicht versteende niet, maar er stroomden waterbeken uit haar oogen, dat haar vader zooveel geld had bezeten en zich zelf niets gunde, en alleen voor haar gespaard had; dat zij het geweten en niets voor hem gedaan had, geen dokter gehaald en hem ten minste nog een laxeering of ander goed gegeven had.

— „Nu,” zei Hans, „het doet me pleizier, dat gij het eerst daaraan denkt en eerst huilt voor dat gij juicht. Maar houd nu op met huilen en tob er niet meer over, dat hij het zijne niet gehad heeft. Hij wilde het zoo, dat was zijn genoegen, en zooals het spreekwoord zegt: een mensch zijn willen is zijn hemelrijk, en als hij u nu had kunnen zien met die verbaasde gezichten, zou hij gelachen hebben, als nog nooit in zijn leven. Dit pleizier zullen we hem gunnen, maar meer niet. Andere menschen behoeven zich niet te verbazen over Barthi’s schat. Als het mij aanging, zei ik er niets van. Maar doet zooals gij wilt; u, vrouwtje zal het hard vallen.”

Benz dankte voor den raad, hij was het er geheel mee eens. De menschen waren nu zoo goed en als men hoorde dat zij rijk geworden waren, werden ze licht afgunstig. Het beste zou zijn om land te koopen dat ze een koe konden houden. Toen begon de oude te lachen en zei: „Neem mij niet kwalijk, maar dat zou het domste zijn. Denkt ge niet dat het den menschen zou verbazen, dat gij plotseling zoo veel geld hadt? De hoofdzaak is deze: Gij wilt mandenmaker worden en dat is goed, gij ziet, er is geld mee te verdienen. Maar wat je verdient, wat het huishouden kost, dat weet ge niet. Haspelt nu niet alles door elkaar en denkt dat gij alles kunt maken en breken; daardoor is al menig erfgoed opgemaakt. Laat het huisje afbouwen en leeft dan voort, op denzelfden voet als nu. Dan weet je wat je verdient, en wat ge noodig hebt, of ge overhoudt of te kort komt, en laat het geld van vader voorloopig liggen, alsof het er niet was. Als God u gezond laat, zult ge ongetwijfeld meer verdienen dan gij noodig hebt, daarvan kunt ge u dan allerlei aanschaffen en gij hebt veel noodig; want in menig bedelaarshuishouden is men beter ingericht dan bij u. Laat het geld intusschen werken, men kan het wel plaatsen dat het hier niet bekend wordt. Zijt gij dan door uw werk vooruit gegaan, is uw handwerk bekend en beroemd, dan is het nog tijd om land en een koe te koopen, als gij er nog lust in hebt. Dan doet het den menschen genoegen, zij hebben met u op en zeggen: IJveriger menschen zijn er niet, het is hun te gunnen, dat ze vooruit gaan; ze werken hard en geven geen cent onnoodig uit. Als ze allen zoo waren, zou er minder armoede zijn en het beter gaan in de wereld.”

Men begrijpt hoe de jongelui den ouden man dankten. Hij was er zelf door aangedaan en liet zich overreden om hun schat verder te beheeren.

Op den terugweg liepen zij stilzwijgend naast elkaar voort. Eindelijk zei Zuzeli dat zij wilde neerknielen en bidden en toen ze weer opstond viel ze Benz om den hals en riep: „O! Benz! wat zijn we nu gelukkig! Maar hoor! trotsch en gierig worden we nooit en wij zullen nooit vergeten, waar van daan alles komt en aan wien we alles te danken hebben.”

Benz drukte zijn vrouwtje aan zijn hart en zij gingen hand in band naar hun huisje, waarin zij, zoo God wil, vrede op aarde vinden en zorgen voor vrede in den hemel.

EINDE.

Verantwoording

Deze anonieme vertaling van ‘Barthli der Korber’ (1852) van Jeremias Gotthelf (het origineel is hier te lezen) verscheen van 04-09-1899 tot 20-09-1899 als feuilleton in de Middelburgsche courant.

De tekst is uit Delpher gehaald. OCR-fouten zijn zoveel mogelijk hersteld. Spelling en interpunctie is weergegeven zoals in de oorspronkelijke publicatie, behoudens enkele met vierkante haken gemarkeerde correcties van evidente zetfouten.

De vijftien afleveringen van het feuilleton zijn in Delpher te vinden via de volgende links:

Aflevering 1

Aflevering 2

Aflevering 3

Aflevering 4

Aflevering 5

Aflevering 6

Aflevering 7

Aflevering 8

Aflevering 9

Aflevering 10

Aflevering 11

Aflevering 12

Aflevering 13

Aflevering 14

Aflevering 15