Arthur Conan Doyle

De heldendaden van Brigadier Gerard

vertaald door J. Van Witzenburg (1896)

tekstbezorging: Frank Lekens (2019)

De Heldendaden

van

BRIGADIER GERARD.

Naar het Engelsch

van

A. CONAN DOYLE

Schrijver van »De Avonturen van Sherlock Holmes”,
en »De Schat van Agra”.

DOOR

J. VAN WITZENBURG.

AMSTERDAM — WILMS & Co.

Inhoud

HOOFDSTUK I.

DE BRIGADIER HEEFT DEN KONING

HOOFDSTUK II.

HOE DE KONING DEN BRIGADIER HAD

HOOFDSTUK III.

HOE DE BRIGADIER DE BROEDERS VAN AJACCIO DOODDE

HOOFDSTUK IV.

HOE DE BRIGADIER OP HET KASTEEL DER DUISTERNIS KWAM

HOOFDSTUK V.

HOE DE BRIGADIER TE VELDE TROK TEGEN MAARSCHALK MILLEFLEURS

HOOFDSTUK VI.

HOE DE BRIGADIER WERD VERZOCHT DOOR DEN DUIVEL.

HOOFDSTUK VII.

HOE DE BRIGADIER OM EEN KONINKRIJK SPEELDE.

Verantwoording

Noten

HOOFDSTUK I.

DE BRIGADIER HEEFT DEN KONING{1}

Ik geloof dat ik u in mijne laatste geschiedenis{2}, mijne vrienden, meedeelde hoe ik op bevel van den Keizer voor mijn’ dapperheid het ridderkruis ontving, dat ik, indien het mij veroorloofd is het te zeggen, reeds zoolang verdiend had. Hier op den opslag van mijn jas ziet gij het lintje, maar de medaille zelve heb ik thuis in een lederen zakje geborgen, en ik neem ze er nooit uit, uitgezonderd wanneer een van de moderne vredegeneraals of de eene of andere aanzienlijke vreemdeling, die in onze kleine stad vertoeft, van de gelegenheid gebruik maakt, om den alom bekenden Brigadier Gerard zijne hulde te brengen. Dan hang ik haar op mijn’ borst, en breng mijn’ moustache in de oude Marengo-krul, zoodat de grijze punten ervan tot voor mijne oogen reiken. Maar met dat al vrees ik, dat noch zij, noch gij mijne vrienden, er immer eene goede voorstelling van zult hebben, welk een kerel ik was. Gij kent mij alleen als een civiel — die ja, het is waar, wat air en manieren heeft, maar toch louter als een civiel. Zoo gij mij gezien hadt toen ik op den 1sten Juli van het jaar 1810 in de deurpost van de herberg te Alamo stond, dan zoudt gij geweten hebben, wat eigenlijk een huzaar is.

Ik had een’ maand in dat vervloekte dorp vertoefd ten gevolge van een lanssteek in mijn enkel, welke het mij onmogelijk maakte mijn voet op den grond te zetten. Wij waren eerst met ons drieën: de ouwe Bouvet van de Huzaren van Bercheny, Jacques Regnier van de Kurassiers, en een jolige, kleine kaptein van de voltigeurs, wiens naam mij ontgaan is; maar zij herstelden allen en spoedden zich naar het front, terwijl ik op mijne nagels zat te bijten en mijn haar uit te trekken, en zelfs, ik moet het belijden, van tijd tot tijd te weenen als ik dacht aan mijne Huzaren van Conflans, en aan den jammerlijken toestand, waarin zij zich moesten bevinden, nu zij beroofd waren van hun Kolonel. Gij begrijpt, dat ik nog wel geen chef van eene brigade was, ofschoon ik mij reeds als zoodanig gedroeg, maar ik was de jongste Kolonel van den ganschen dienst, en mijn regiment was vrouw en kinderen voor mij. Het ging mij aan mijn hart, dat zij zoo beroofd waren. Het is waar, dat Villaret, de oudste majoor, een uitstekend soldaat was; maar toch, ook onder de besten bestaan er trappen van verdienste.

O! die gelukkige Julidag, waar ik daar van sprak, toen ik voor de eerste maal naar de deur hinkte en mij in den gouden Spaanschen zonneschijn koesterde! Ik had juist den vorigen avond iets van het regiment gehoord. Zij bevonden zich te Pastores, aan gindsche zijde van het gebergte, vlak tegenover de Engelschen — op nog geen veertig mijlen afstand van mij. Maar hoe bij hen te komen? Dezelfde stoot, welke mijn enkel doorboorde, had ook mijn strijdros gedood. Ik won den raad in, niet alleen van Gomez, den kastelein, maar ook van een ouden priester, die dien nacht in de herberg had doorgebracht, maar geen hunner kon meer doen dan mij verzekeren, dat er in de geheele streek nauwelijks een veulen was overgebleven. De herbergier wilde er niet van hooren, dat ik zonder escorte het gebergte zou oversteken, want hij verzekerde mij, dat El Cuchillo, de Spaansche guerillahoofdman, met zijn’ bende dien kant opgegaan was, en hem, die in zijne handen viel, zeker den marteldood wachtte. De oude priester merkte evenwel op, dat hij niet dacht, dat een Fransch huzaar zich daardoor zou laten afschrikken, en zoo ik al een oogenblik had geaarzeld, die aarzeling zou natuurlijk door zijne opmerking zijn overwonnen.

Maar een paard! Hoe zou ik daaraan komen? Ik stond in den deurpost te overleggen en plannen te maken, toen ik den klank van hoefijzers vernam, en omkijkende zag ik een lang, gebaard man in een’ blauwen mantel, welke op militaire wijze met tressen over de borst was toegeknoopt, naar mij toekomen. Hij reed op een dik, zwart paard met één witte sok aan den linker voorpoot.

„Hola, kameraad!” riep ik, toen hij naderbij kwam.

„Hola!” riep hij.

„Ik ben Kolonel Gerard van de Huzaren,” zeide ik. „Ik heb hier een’ maand gewond gelegen, en ik ben nu weêr in orde om mij bij mijn regiment te Pastores te voegen.”

„Ik ben Mijnheer Vidal van de administratie,” antwoordde hij, „en ik ben zelf ook op weg naar Pastores. Ik zou het erg prettig vinden de reis derwaarts in uw gezelschap te maken, want ik hoor, dat het gebergte alles behalve veilig is.”

„Helaas!” zeide ik, „ik heb geen paard. Maar zoo gij nu het uwe wilt verkoopen, wil ik u gaarne beloven, dat er een escorte huzaren zal gezonden worden om u af te halen.”

Hij wilde daar niet van hooren, en tevergeefs vertelde de kastelein hem vreeselijke geschiedenissen van de daden van El Cuchillo, en wees ik hem op zijne verplichting tegenover het leger en het land. Hij wilde zelfs niet redekavelen, maar bestelde met luider stem een beker wijn. Ik vroeg hem sluw, of hij niet wilde afstijgen en een glas wijn met mij drinken, maar hij moet zeker iets in mijn gelaat gezien hebben, want hij schudde eenvoudig het hoofd, en toen ik hem daarop naderde met het geheime plan, hem bij zijne beenen te pakken, drukte hij zijne hielen tegen de zijden van zijn paard en verdween in een wolk van stof.

Op mijn woord, het was voldoende om een mensch krankzinnig te maken, zijn kameraad daar zoo vroolijk te zien wegrijden om weêr bij zijne vleeschvaten en zijne brandewijntonnen te komen, en dan te denken aan mijne vijfhonderd prachtige huzaren zonder hun aanvoerder. Ik keek hem met wrevel in het hart na, toen de kleine geestelijke, van wien ik sprak, mij tegen den elleboog tikte.

„Ik kan u helpen,” zeide hij; „ik ben zelf opreis naar het zuiden.”

Ik sloeg mijne armen om hem, en daar mijn enkel op hetzelfde oogenblik zwikte, vielen wij samen bijna op den grond.

„Breng mij te Pastores,” riep ik, „en gij krijgt een rozenkrans van gouden kralen van mij.” Ik had er namelijk een uit het klooster van den Heiligen Geest meêgenomen. Dit bewijst hoe noodzakelijk het is, dat men meêpakt wat men kan, als men een veldtocht meêmaakt, en dat de onwaarschijnlijkste dingen ons van nut kunnen worden.

„Ik zal u meênemen,” hernam hij in uitstekend Fransch; „niet omdat ik op eenige belooning hoop, maar omdat het mijne gewoonte is altijd alles te doen wat ik kan, om mijn medemensch van dienst te wezen, en dat is ook de reden, waarom men mij, overal waar ik kom, zoo gaarne mag.”

Dit zeggende leidde hij mij buiten het dorp naar een ouden koestal, waar wij een vervallen soort diligence vonden, zooals men in het begin dezer eeuw als vervoermiddel tusschen deze en gene afgelegene dorpen gebruikte. Dáár stonden ook drie oude muilezels, waarvan er geen enkele sterk genoeg was om een man te dragen, maar welke tezamen de koets moesten trekken. Het zien van hunne ontvleeschde ribben en met spatten bezette pooten verschafte mij meer genoegen, dan al de twee honderd en twintig kleppers van den Keizer, welke ik in de stallen te Fontainebleau heb gezien. In tien minuten spande de eigenaar hen vóór het rijtuig, evenwel niet in de opgewektste stemming, want hij verkeerde in doodelijken angst voor dien vreeselijken Cuchillo. Alleen door hem schatten in deze wereld te beloven, terwijl de priester hem dreigde met verdoemenis in de toekomende, lukte het ons eindelijk hem in veiligheid, met de teugels tusschen de vingers, op den bok te krijgen. Toen hij daar eenmaal zat, was hij zoo gejaagd om weg te komen, uit vrees dat wij ons in de duisternis in de bergpassen zouden bevinden, dat hij mij nauwelijks den tijd liet, om mijne trouwbeloften aan de kasteleins dochter te vernieuwen. Ik kan mij op dit oogenblik haar naam niet herinneren, maar wij weenden allebei toen wij afscheid namen, en ik weet wel, dat het een’ zeer schoone vrouw was. Gij zult begrijpen, mijne vrienden, dat wanneer een man zooals ik, die in veertien verschillende koninkrijken de mannen bevochten en de vrouwen gekust heeft, een woord tot lof van den een of de ander spreekt, dat iets beteekent voor hem wien het geldt.

De kleine geestelijke had min of meer een ernstig gezicht gezet toen wij elkander vaarwel kusten, maar hij bleek mij weldra een uitstekend reismakker in de diligence te wezen. Den ganschen weg over hield hij mij aangenaam bezig met verhalen van zijn’ kleine parochie in het gebergte, en ik op mijn’ beurt vertelde hem geschiedenissen uit den oorlog; maar, bij mijn’ ziel, ik moest op mijn tellen passen, want zoo ik maar een woord te veel zeide, zat hij onrustig op zijn’ plaats heen en weer te schuiven, en openbaarde zijn gelaat het verdriet, dat ik hem berokkend had. En het past natuurlijk een welopgevoed man, tegen een geestelijke niet anders dan op nette wijze te spreken, ofschoon, ook met de grootste zorg ter wereld, kan iemand toch wel eens een woord ontvallen.

Hij was, zooals hij mij mededeelde, uit het Noorden van Spanje gekomen, en ging zijn’ moeder bezoeken in een dorp van Estremadura, en toen hij over hare landelijke woning sprak en over hare vreugde als zij hem wederzag, riep mij dit mijn’ eigen moeder zoo levendig voor den geest, dat de tranen mij in de oogen sprongen. In zijn eenvoud liet hij mij de kleine geschenken zien, welke hij voor haar medebracht, en zijn’ wijze van doen was zoo goedaardig, dat ik hem gaarne geloofde als hij zeide, dat men van hem hield waar hij ook kwam. Hij bekeek mijn’ uniform met even groote belangstelling als een kind, bewonderde de pluim van mijn kolbak{3}, en streek met zijne vingers over het sabelbont, waarmede mijn dolman omzoomd was. Hij trok ook mijn zwaard uit de schede, en toen ik hem daarop vertelde, hoevele menschen ik er mede nedergesabeld had, en ik mijn vinger legde op de schaar, welke er door het schouderbeen van den aide-de-camp van den Russischen Keizer ingekomen was, rilde hij en borg het wapen onder het lederen kussen, zeggende dat het zien er van hem van streek maakte.

Nu, zóó pratende hadden wij slingerende en schokkende een goed eind wegs afgelegd, en toen wij den voet van het gebergte bereikt hadden, konden wij rechts van ons heel in de verte kanongebulder hooren. Dit kwam van Massena, die, zooals ik wist, Ciudad Rodrigo belegerde. Ik had niets liever gewenscht, dan regelrecht naar hem toe te gaan, want zoo hij al, gelijk sommigen beweerden, Joodsch bloed in zijne aderen had, hij was de beste Jood van wien ik sinds den tijd van Josua heb gehoord.{4} Wanneer men onder het bereik van zijn haviksneus en zijne onverschrokkene, zwarte oogen is, loopt men geen gevaar veel te missen van hetgeen er voorvalt. Trouwens, een’ belegering is altijd een’ ellendige zaak, en ik snakte er naar met mijne huzaren tegenover de Engelschen te staan. Met elke mijl, welke wij verder kwamen, werd mijn hart gaandeweg lichter, totdat ik eindelijk onwillekeurig als een jong tweede luitenant, die zoo pas van de school te Saint Cyr is gekomen, juichte en zong op de enkele gedachte, dat ik al mijne schoone paarden en mijne dapperen nogmaals terugzag.

Naarmate wij dieper in het gebergte doordrongen, werd de weg hobbeliger en de bergengte woester. In den aanvang hadden wij nog enkele muilezeldrijvers ontmoet, maar thans scheen de geheele landstreek verlaten, wat niet te verwonderen is, wanneer men bedenkt, dat de Franschen, de Engelschen en de guerilla’s er ieder op hunne beurt heerschappij over gevoerd hebben. Zij was, daar het ééne groote, bruine rotsgevaarte op het andere volgde en de bergpas al enger en enger werd, zoo somber en woest, dat ik ophield met uit te kijken, maar zwijgend over het een en ander zat na te denken, over vrouwen, die ik bemind, en over paarden, welke ik bereden had. Ik werd evenwel eensklaps uit mijne droomen gewekt, daar ik de inspanning van mijn reismakker opmerkte, die met een’ els, welke hij voor den dag had gehaald, een gat zocht te boren in den lederen riem, waaraan zijn’ waterflesch hing.{5} Daar hij met kromme vingers werkte, ontglipte hem de riem en de houten flesch viel aan mijne voeten. Ik bukte om ze op te rapen, en toen ik dit deed, sprong de priester mij zonder een woord te spreken op de schouders en stak zijn’ els in mijn oog!

Mijne vrienden, ik ben, zooals gij weet, een man die den moed heb om elk gevaar onder de oogen te zien. Wanneer men van de affaire bij Zurich{6}) tot dien laatsten noodlottigen dag van Waterloo gediend, en men de bijzondere medaille gekregen heeft, welke ik thuis in een lederen zakje bewaar, dan mag men er gerust voor uitkomen, als men ontsteld geweest is. Het kan enkelen uwer tot troost wezen, als uwe zenuwen u soms parten spelen, u te herinneren, dat gij zelfs mij, Brigadier Gerard, hebt hooren zeggen, dat ik ontsteld was. En behalve mijn schrik bij dien ijselijken aanval en de pijn van de wond, welke mij waanzinnig maakte, had ik eene plotselinge gewaarwording van haat, zooals gij zoudt voelen, wanneer eenige venijnige, afschuwelijke tarantula’s hare tanden in u sloegen.

Ik greep den ellendeling met de beide handen, smeet hem op den bodem van het rijtuig en trapte hem met mijne zware laarzen. Hij had een pistool uit zijn’ soutane gehaald, maar ik schopte het hem uit de hand en viel met de knieën op zijn’ borst. Toen voor het eerst gilde hij ontzettend, terwijl ik, half blind, naar het zwaard tastte, dat hij zoo listig had verborgen. Mijn’ hand had het juist gevonden en ik veegde het bloed van mijn gelaat om te zien wáár hij lag, ten einde hem te doorboren, toen de koets opzijde viel en mijn wapen door den schok buiten het bereik van mijn vuist geworpen werd. Voordat ik mij kon oprichten, vloog het portier open en werd ik bij de hielen op den weg getrokken. Maar op hetzelfde oogenblik dat ik op de harde rotsblokken geslingerd werd en ontdekte, dat dertig roovers om mij stonden, werd ik met vreugde vervuld, omdat mijn mantel in de worsteling over mijn hoofd gevallen was en één mijner oogen bedekte en ik met mijn gekwetst oog dien troep struikroovers aanschouwde. Gij ziet zelve aan deze plooi en dit litteeken, hoe het dunne lemmer tusschen de holte en den oogappel in het oog drong, maar juist op het oogenblik, dat ik uit de koets geslingerd werd, begreep ik, dat ik het gezicht niet voor immer verloren had. De bedoeling van het monster was blijkbaar het mij in de hersenen te steken, en inderdaad beledigde hij een gedeelte van mijn binnen-hoofdbeen, zoodat ik later meer last van die wond had, dan van één van de zeventien andere, welke ik opgedaan heb.

Zij trokken er mij met vloeken en verwenschingen uit, die hondenkinderen, sloegen mij met hunne vuisten en schopten mij toen ik op den grond lag. Ik had dikwijls opgemerkt, dat de bergbewoners hunne voeten met linnen lappen omwikkeld hebben, maar ik had mij nooit voorgesteld, dat ik nog eenmaal overwegende reden zou hebben om dankbaar daarvoor te zijn. Daar zij ontdekten dat mijn gelaat met bloed bemorst was en ik rustig lag, meenden zij onmiddellijk, dat ik bewusteloos was, terwijl ik mij toch het gemeene gelaat van ieder hunner in het geheugen prentte, zoodat ik mij overtuigd hield hen eenmaal allen te zullen zien hangen, zoodra mijn kans gunstiger werd. ’t Waren stevige schavuiten met gele zakdoeken om het hoofd en met groote, roode sjerpen, waartusschen wapens staken. Zij hadden twee stukken rots op den weg gewenteld, ter plaatse waar deze een scherpen draai maakte, en daardoor was één der wielen van het rijtuig gerukt en dit omgeworpen. De ellendeling, die zoo handig den priester uitgehangen en mij zooveel van zijn’ parochie en zijn’ moeder verteld had, had natuurlijk geweten, waar de hinderlaag gelegd was, en gepoogd mij op het oogenblik, dat wij die plek bereikten, geheel weerloos te maken.

Ik kan u niet vertellen hoe woedend zij waren toen zij hem uit de koets lichtten en den toestand zagen, waarin ik hem gebracht had. Mocht hij al niet volkomen loon naar werken gekregen hebben, hij had ten minste iets tot een souvenir aan zijne ontmoeting met Etienne Gérard, want zijne beenen slingerden zonder stuur aan zijn lichaam, en ofschoon zijn bovenlijf van woede en pijn stuiptrok, zakte hij onmiddellijk in elkander, toen men hem overeind poogde te zetten. Maar voortdurend waren zijne twee kleine, zwarte oogen, welke in de koets zoo vriendelijk en zoo onschuldig schenen, woedend, als die van een’ gewonde kat, op mij gevestigd, en hij spuwde herhaaldelijk in mijne richting. Op mijn woord, toen de ellendelingen mij met een ruk weder overeind zetten en ik op één van de bergpaden gesleept werd, begreep ik, dat er een tijd aanbrak, waarop ik al mijn moed en al mijn’ geestkracht zou behoeven. Mijn vijand werd op de schouders van twee mannen achter mij gedragen, en ik hoorde, toen ik het kronkelende pad opgedreven werd, zijn fluiten en schelden eerst in het eene en vervolgens in het andere oor.

Ik veronderstel, dat wij zoo ongeveer een uur geklommen moeten hebben, en wat betreft mijn gewonden enkel en de pijn aan mijn oog, en de vrees dat die wond mijn uiterlijk zou bedorven hebben, heb ik geen dag doorleefd, waarop ik met minder genoegen terugzie. Ik ben nooit van mijn leven een goed klimmer geweest, maar het is verwonderlijk wat men zelfs met een stijven enkel vermag, als men aan weerszijde een koperkleurigen struikroover heeft en een negen duim breede kling in de onmiddellijke nabijheid van zijne knevels weet.

Wij kwamen eindelijk op eene plaats, wáár het pad over een bergrug liep, en aan de andere zijde tusschen dikke pijnboomen afdaalde in een dal, dat uitliep naar het Zuiden. Ik twijfel er geen oogenblik aan of de schelmen waren in vredestijd allen smokkelaars, en de paden, welke wij thans betraden, waren de geheime wegen, waarlangs zij de grenzen van Portugal overschreden. Er waren een’ menigte sporen van muilezels, en eens zag ik, ter plaatse waar een beek het pad week had gemaakt, met verbazing den afdruk der hoeven van een groot paard. Dit werd mij opgehelderd toen ik, komende aan een’ plaats, waar er een’ open plek in het dennenwoud was, het dier zelf aanschouwde met den halster aan een omgevallen boom vastgebonden. Mijne oogen waren er nauwelijks op gevestigd, of ik herkende de groote, zwarte leden en den witten linker voorpoot. Het was hetzelfde paard, waar ik ’s morgens om verzocht had.

Wat was er dan van den officier van administratie Vidal geworden? Was het mogelijk dat nog een Franschman in even gevaarlijken toestand als ik zelf verkeerde? De gedachte daaraan was nauwelijks bij mij opgekomen, toen onze troep stilstond en één er van een eigenaardigen schreeuw gaf. Er werd op geantwoord uit de braamstruiken, welke den voet van een rots aan de eene zijde van een’ open plek omzoomden, en een oogenblik later kwamen er tien of twaalf struikroovers uit te voorschijn, en de beide partijen begroetten elkander. De nieuw-aangekomenen omringden mijn vriend van de els met kreten van smart en medelijden, en zich vervolgens naar mij wendende, zwaaiden zij hunne messen en brulden tegen mij als een troep moordenaars, dat zij trouwens waren. Hunne bewegingen waren zoo woedend, dat ik mij overtuigd hield, dat mijn einde gekomen was, en ik verzamelde reeds al mijne krachten om het op eene mijn goeden naam waardige wijze af te wachten, toen één hunner een bevel gaf en ik op ruwe manier over de kleine open plek naar de braamstruiken gesleept werd, waaruit deze nieuwe bende opgedoken was.

Een smal pad liep door deze struiken naar een’ diepe grot in de zijde van de rots. De zon ging reeds onder, en in het hol zelf zou het bepaald donker zijn geweest, zonder een paar kaarsen, welke op kandelaars aan weerszijde haar licht verspreidden. Tusschen deze zat daar aan een’ ruwe tafel een persoon, die er zeer zonderling uitzag en van wien ik op grond van het ontzag waarmede de anderen hem aanspraken, terstond begreep, dat hij niemand anders kon wezen dan de rooverhoofdman, die, op grond van zijne vreeselijke inborst, den onheilspellenden naam van El Cuchillo had gekregen. De man, dien ik had toegetakeld, was naar binnen gedragen en boven op een vat gezet, terwijl zijne ongelukkige beenen er vóór langs bengelden en zijne kattenoogen nog blikken vol haat op mij wierpen. Ik begreep uit de gesprekken tusschen den hoofdman en hem, voor zoover ik die kon volgen, dat hij de luitenant van de bende was, en dat zijn taak ten deele hierin bestond, met zijn’ vleijende tong en zijn vreedzaam gewaad reizigers zooals mijzelf in hinderlaag te lokken. Als ik bedacht hoeveel dappere officieren er wellicht door dit monster van huichelarij in het verderf waren gelokt, verschafte mij de gedachte, dat ik aan zijne schurkerijen een einde had gemaakt, een innerlijk genoegen — niettegenstaande ik vreesde, dat ik het gedaan had ten koste van een leven, dat noch de Keizer, noch het leger best kon ontberen.

Terwijl de toegetakelde man, die voortdurend door zijne makkers op het vat werd ondersteund, in het Spaansch mededeeling deed van alles, wat hem was overkomen, werd ik door eenige schelmen vlak vóór de tafel, waaraan de hoofdman zat, vastgehouden, en had zóó eene uitmuntende gelegenheid om hem op te nemen. Ik heb zelden een man gezien, die naar mijn idee minder van een struikroover had en voornamelijk van een struikroover met zulk een’ befaamdheid, dat hij in een land van wreedheid zoo’n treurigen scheldnaam gekregen had. Zijn gelaat was vol, breed en goedig, met roode wangen en nette kleine bakkebaarden, welke hem het uiterlijk gaven van een welgesteld kruidenier uit de Rue St. Antoine. Hij droeg geen enkel van die schitterende gordels en flikkerende wapenen, waardoor zijne volgelingen zich onderscheidden, maar hij stak integendeel, als een achtenswaardig huisvader, in een fijn lakenschen jas, en met uitzondering van zijne bruine slobkousen was er niets aan hem, dat aan een leven tusschen de bergen deed denken. Ook zijne omgeving was in overeenstemming met zijn persoon, en behalve zijne snuifdoos lag er op de tafel een groot, bruin boek, dat het uiterlijk had van een koopmansgrootboek. Verscheidene andere boeken stonden op een plank tusschen twee kruittonnen gerangschikt, en daarbij lag er een groote hoop papieren, waarvan er enkele met verzen beschreven waren. Dit alles nam ik op terwijl hij, vadzig achterover in zijn stoel geleund, naar het verslag van zijn luitenant luisterde. Toen hij alles vernomen had, beval hij den lamme weder weg te brengen, en ik bleef met mijne drie bewakers achter, om mijn vonnis te vernemen. Hij nam zijn’ pen op, en terwijl hij met de veer er van tegen zijn voorhoofd tikte, beet hij zich op de lippen en keek met loenschen blik naar het gewelf der grot.

„Ik veronderstel,” zeide hij eindelijk in zeer goed Fransch, „dat gij geen rijmwoord op „Covilha” weet op te geven.”

Ik antwoordde hem, dat mijn’ kennis van de Spaansehe taal zoozeer beperkt was, dat ik niet in staat was hem van dienst te wezen.

„’t Is een’ rijke taal,” zeide hij, „maar minder vruchtbaar in rijmwoorden, dan de Duitsche of de Engelsche. Om die reden zijn onze beste werken geschreven in rijmlooze verzen, een vorm van samenstelling, welke, ofschoon in uwe litteratuur te nauwernood bekend, vatbaar is eene aanmerkelijke hoogte te bereiken. Maar ik vrees dat dergelijke onderwerpen eenigszins buiten de sfeer van een huzaar liggen.”

Ik stond op het punt te antwoorden, dat zij, zoo zij goed genoeg waren voor een guerilla, zij niet te hoog konden wezen voor de lichte cavalerie, maar hij boog zich al weder over zijn half voltooiden versregel. Weldra legde hij met een uitroep van zelfvoldoening de pen neder, en declameerde eenige regels, welke aan de drie roovers, die mij vasthielden, een kreet van goedkeuring ontlokten. Zijn breed gelaat bloosde als dat van een jong meisje, dat haar eerste compliment ontvangt.

„De critici zijn blijkbaar gunstig voor mij gestemd,” zeide hij; „wij vermaken ons gedurende de lange avonden met het zingen van onze eigene balladen, begrijpt gij. Ik bezit eene zekere vaardigheid op dat punt, en ik wanhoop er volstrekt niet aan eerlang enkele van mijne nietige pogingen gedrukt te zien, en nog wel met „Madrid” op het titelblad. Maar wij moeten tot de zaken terugkeeren. Mag ik u vragen hoe gij heet?”

„Etienne Gerard.”

„Rang?”

„Kolonel.”

„Corps?”

„Het Derde Regiment Huzaren van Conflans.”

„Gij zijt nog jong voor een Kolonel.”

„Mijn’ carrière is rijk aan voorvallen geweest.”

„Stil, dat maakt de zaak des te ernstiger,” zeide hij met zijn goedigen glimlach.

Ik gaf daarop geen antwoord, maar ik trachtte hem door mijn’ houding te toonen, dat ik op het ergste, wat mij kon overkomen, voorbereid was.

„Tusschen twee haakjes, ik geloof zeker, dat wij er hier enkelen van je corps gehad hebben,” zeide hij, de bladen van zijn dik, bruin register omslaande. [„]Wij getroosten ons de moeite een register van onze krijgsbedrijven te houden. Hier heb ik een kolomhoofd onder 24 Juni. Hebt gij niet een jong officier, Soubiron genaamd, een lang, tenger jongmensch met licht haar?”

„Zeker.”

„Ik lees daar, dat wij hem op genoemden datum begraven hebben.”

„Arme jongen!” riep ik. „En hoe stierf hij?”

„Wij begroeven hem.”

„Maar voor dat gij hem begroeft?”

„Gij verstaat mij verkeerd, Kolonel. Hij was niet dood toen wij hem begroeven.”

„Gij hebt hem levend begraven?”

Ik was eerst te verbijsterd om iets te doen. Een oogenblik later wierp ik mij op den kerel, zooals hij daar zat met zijn kalmen glimlach op de lippen, en ik zou hem zijn strot uit de keel gescheurd hebben, zoo de drie ellendelingen mij niet van hem afgetrokken hadden. Herhaaldelijk beproefde ik, terwijl ik hijgende en vloekende, met inspanning van alle krachten nu den eenen dan den anderen kerel mij van den hals schoof, hem te lijf te gaan, maar ik kon mij nooit geheel vrij maken. Eindelijk werd ik, terwijl mijn buis mij bijna van den rug gescheurd was en het bloed van mijne vuisten droop, met een touw achteruit getrokken en aan handen en voeten gekneveld.

„Jou gemeene hond!” schreeuwde ik. „Zoo ik je te avond of morgen op de punt van mijn zwaard krijg, zal ik je leeren een van m’n jongens te mishandelen. Je zult ondervinden, bloeddorstig beest, dat mijn Keizer lange armen heeft, en dat, ofschoon
je hier als een rat in z’n nest ligt, de tijd zal komen, dat we je er uit zullen halen, en jij en je gespuis te zamen zult vergaan.”

Ja mijn woord, ik heb een’ ruwe tong, en er was geen hard woord dat ik in de veertien campagnes, welke ik meemaakte, had geleerd, dat ik hem niet toesnouwde, maar hij zat met het boveneinde van zijn pen tegen zijn voorhoofd te tikken, en zijne oogen loenschten naar het gewelf, alsof hem een idee voor de eene of andere nieuwe stanze was ingevallen. Juist deze zijne bezigheid bracht mij op de gedachte, hoe ik wellicht mijn doel bij hem zou kunnen bereiken.

„Jou mispunt!” zeide ik; „je denkt, dat je hier veilig bent, maar je leven zal van even korte duur wezen, als dat van je belachelijke verzen, en God weet of het niet korter dan deze zal duren.”

O, je hadt hem eens van zijn stoel moeten zien opspringen, toen ik deze woorden sprak.

Dat laaghartige monster, dat dood en marteling toediende als een kruidenier zijne vijgen uitweegt, had ééne gevoelige zenuw, welke ik kon prikkelen naar believen. Zijn gelaat werd loodkleurig, en die kleine, burgerlijke bakkebaarden trilden van toorn.

„Zeer goed, Kolonel. Je hebt genoeg gesproken,” schreeuwde hij met gesmoorde stem. „Je zegt, dat je een’ zeer merkwaardige loopbaan hebt gehad. Ik beloof je ook een zeer merkwaardig einde. Kolonel Etienne Gerard van het Derde Regiment Huzaren zal een hem waardigen dood sterven.”

„En ik verzoek je alleen,” zeide ik, „dat je dien niet in een vers herdenkt.” Ik had nog een paar kleine spotternijen op de lippen, maar hij ontnam mij plotseling door een woedend gebaar het woord, waarop mijne drie bewakers mij uit het hol sleepten.

Ons onderhoud, dat ik u zoo goed als ik mij dat kan herinneren heb verteld, moet eenigen tijd hebben geduurd, want toen wij buiten kwamen was het volkomen donker en scheen de maan zeer helder aan den hemel. De struikroovers hadden van de droge takken der denneboomen een groot vuur ontstoken; natuurlijk niet voor de warmte, daar de avond reeds vrij drukkend was, maar om hun avondeten te koken. Een reusachtige koperen ketel hing boven de vlammen, en de schavuiten lagen er allen om in het rossige schijnsel, zoodat het tooneel veel overeenkomst had met een van de schilderijen, welke Junot uit Madrid had meegenomen. Daar zijn enkele soldaten, die bekennen, dat zij niets om kunst en dergelijke zaken geven, maar ik heb er mij altijd toe getrokken gevoeld, en toon daardoor mijn goeden smaak en mijn’ opvoeding. Zoo herinner ik mij bij voorbeeld, dat ik, toen Lefebvre na den val van Dantzig den buit verkocht, een zeer fraaie schilderij, bekend onder den naam van „Nimfen verrast in een woud” kocht, en het twee veldtochten met mij meêdroeg, totdat mijn strijdros het ongeluk had er zijn hoef door te slaan.

Ik deel u dit evenwel alleen mede, om u te bewijzen, dat ik nooit een door en door ruw soldaat ben geweest, zooals Rapp of Ney. Toen ik in dat rooverkamp lag, had ik weinig tijd en lust om over dergelijke zaken te denken. Zij hadden mij onder een boom gesmeten, terwijl de drie schelmen er om nedergehurkt zaten en onder het bereik van mijn’ hand hunne sigaretten rookten. Ik kon maar niet tot een besluit komen, wat mij te doen stond. Ik geloof niet, dat ik gedurende mijn gansche loopbaan tienmaal in zoo’n hopeloozen toestand heb verkeerd. „Courage maar,” dacht ik. „Courage, m’n dappere jongen! Je werdt op achtentwintigjarigen leeftijd niet tot Kolonel van de Huzaren bevorderd omdat je een cotillon kondt dansen. Je bent een wakkere kerel, Etienne; een man, die zich door meer dan twee honderd netelige gevallen heeft weten heen te slaan, en deze kleinigheid zal zeker het laatste niet wezen.” Ik begon ernstig naar de eene of andere gelegenheid tot ontsnappen uit te kijken, en dit doende zag ik iets, dat mij met groote verbazing vervulde.

Ik heb u reeds verteld, dat er in het midden der open plek een groot vuur brandde. Deels door den gloed van dat vuur en deels door de maan was alles zoo helder mogelijk verlicht. Aan de andere zijde van de open plek stond een enkele, hooge denneboom, welke mijn’ aandacht trok doordat zijn stam en onderste takken verkleurd waren, alsof er eerst zeer onlangs aan zijn voet een vuur was ontstoken. Vóór den boom was een groepje struiken opgeschoten en bedekte zijn voet. Welnu, toen mijn oog daarop viel, trof het mij een paar schoone rijlaarzen, welke blijkbaar aan den boom vastgemaakt waren, met de punten omhoog boven het kreupelhout te zien uitsteken. Eerst dacht ik, dat ze daar vastgebonden waren, maar toen ik nauwkeuriger keek ontdekte ik, dat zij er aan bevestigd waren met groote nagels, welke door de zolen er van geslagen waren. En toen begreep ik eensklaps, huiverende van ontzetting, dat het geen ledige laarzen waren; en mijn hoofd een weinig rechts draaiende, was ik in staat te zien, wie daar bevestigd was, en waarom men een vuur aan den voet van den boom had ontstoken. Het is niet aangenaam over gruwelen te spreken of er aan te denken, mijne vrienden, en ik wensch u van nacht geen onaangename droomen te bezorgen, maar ik kan u niet onder de Spaansche guerilla’s verplaatsen, zonder u te laten zien wat soort van menschen zij waren en op welke wijze zij oorlog voerden. Ik wil u alleen zeggen, dat ik begreep waarom Mijnheer Vidal’s paard onbeheerd bij het boschje stond te wachten, en dat ik hoopte, dat hij dat vreeselijk lot met geestkracht en moed, zooals dat een goed Franschman betaamt, ondergaan had.

Het was voor mij, zooals gij u kunt voorstellen, geen erg opwekkend gezicht. Toen ik met hun hoofdman in de grot was, had ik mij door mijn’ woede over den wreeden dood van den jongen Soubiron, een van de opgeruimdste kerels, die ooit een strijdros bereden had, zóó laten vervoeren, dat ik geen oogenblik aan mijn eigen toestand had gedacht. Misschien had ik verstandiger gehandeld, zoo ik tegen den moordenaar kalm had gesproken, maar het was nu te laat. De flesch was ontkurkt, en ik moest den wijn drinken. Bovendien, waar de onschuldige officier van administratie op die wijze was vermoord, welke hoop bestond er daar voor mij, die de ruggegraat van hun luitenant gebroken had? Neen, ik was in elk geval ten doode gedoemd, en het was dus waarschijnlijk het beste, dat ik mij in het geval zoo goed mogelijk schikte. Dat beest zou tenminste kunnen getuigen, dat Etienne Gerard was gestorven zooals hij had geleefd, en dat één gevangene tenminste niet vóór hem had gesidderd. Ik dacht dáár liggende aan de verschillende meisjes, die mij zouden betreuren, en aan mijn’ goede, oude moeder, en aan het jammerlijk verlies, dat’ mijn sterven zoowel voor mijn regiment als voor den Keizer zou zijn, en ik schaam mij niet voor u te belijden, dat ik tranen stortte bij de gedachte aan de algemeene verslagenheid, welke mijn vroegtijdig uiteinde zou teweegbrengen.

Maar al dien tijd nam ik alles, wat mij wellicht zou kunnen helpen, zoo scherp mogelijk op. Ik ben er de man niet naar om kalm te liggen wachten als een ziek paard op den knecht van den paardenarts en de bijl. Eerst rukte ik een weinig aan de touwen, waarmede mijne enkels saamgebonden waren, en vervolgens aan die om mijne polsen, en terwijl ik mij inspande om ze losser te maken, keek ik tevens rond om te zien, of er ook iets te ontdekken was, dat mij van dienst kon wezen. Eén ding was mij volkomen duidelijk. Een huzaar zonder zijn paard is maar een’ halfheid, en mijn’ andere helft graasde rustig nog geen dertig el van mij af. Vervolgens merkte ik iets anders op. Het pad, waarlangs wij over de bergen gekomen waren, was zoo steil, dat een paard er slechts langzaam en met moeite langs kon geleid worden, maar dat in de tegenovergestelde richting het terrein meer open scheen te zijn en rechtstreeks in een’ zacht glooiende vallei uitliep. Had ik mijne voeten maar in gindsche stijgbeugels en mijn sabel in mijn hand gehad, dan zou één enkele stoute sprong mij aan de macht van dat gespuis der rotsen onttrokken hebben.

Ik dacht daar nog over na en sjorde met polsen en enkels, toen hun hoofdman uit zijn grot kwam, en nadat hij een oogenblik met zijn luitenant, die bij het vuur lag te kreunen, had gesproken, knikten zij beiden met het hoofd en keken naar mij. Vervolgens sprak hij eenige woorden tot de bende, die in de handen klapte en luide lachte. De zaken zagen er onheilspellend uit, en ik voelde met genoegen, dat mijne handen zoover vrij waren, dat ik, zoo ik dat wenschte, ze gemakkelijk uit de touwen kon trekken. Maar met mijne enkels vreesde ik niets te kunnen doen, want als ik daarmede rukte, veroorzaakte dat zulk een pijn in de lanswonde, dat ik op mijn knevel moest bijten om te voorkomen, dat ik het niet uitschreeuwde. Ik kon alleen, half vrij en half gebonden, stil liggen en afwachten welke wending de zaken zouden nemen.

Ik kon maar volstrekt niet ontdekken, wat zij voornemens waren. Eén van de schavuiten klom in een hoog opgeschoten pijnboom, welke aan den eenen kant van de open plek stond, en bond een touw om den top van den boom. Vervolgens maakte hij op dezelfde wijze een ander touw aan den top van een dergelijken boom aan den anderen kant vast. De beide losse einden hingen nu naar beneden, en ik wachtte met zekere nieuwsgierigheid en, om de waarheid te zeggen, ook een weinig angstig, om te zien wat zij nu verder zouden doen. De geheele bende trok aan één van de touwen zoolang tot zij den stevigen, jongen boom in een halven cirkel gebogen hadden, en maakten het daarop aan een stam vast, teneinde den boom in dien vorm te houden. Toen zij ook den anderen boom op dezelfde wijze naar beneden gebogen hadden, waren hunne beide toppen slechts weinige voeten van elkander verwijderd, maar zouden, zooals gij begrijpt, terugspringen en hunnen vorigen stand hernemen zoodra de boomen weder losgelaten werden. Ik doorzag nu onmiddellijk het duivelsche plan reeds, dat die booswichten hadden gevormd.

„Ik veronderstel, dat gij een sterk man zijt, Kolonel,” zei de hoofdman, met zijn hatelijken glimlach om den mond tot mij komende.

„Indien je zoo vriendelijk wilt wezen deze touwen los te maken,” antwoordde ik, „zal ik je toonen hoe sterk ik ben.”

„Wij zijn allen benieuwd te zien, of gij even sterk zijt als die twee jonge boomen,” zeide hij. „Wij hebben het plan, om elk van uwe enkels het einde van een touw te binden en dan de boomen weder los te laten. Zijt gij sterker dan de boomen, dan zal u natuurlijk geen kwaad geschieden; maar indien daarentegen de boomen sterker blijken te zijn dan gij, welnu, in dat geval Kolonel, zullen zij aan elken kant van onze kleine open plek eene herinnering aan u behouden.

Hij lachte toen hij dit zeide, en op het gezicht hiervan lachten al de veertig anderen ook. Zelfs nu nog, wanneer ik soms somber gestemd ben, of wanneer ik een aanval heb van mijn’ oude Lithausche koorts, zie ik in mijn slaap dien kring van bruine, woeste gezichten met hunne wreede oogen, en het vurig schitteren hunner ivoorwitte tanden.

Het is verbazend — en ik heb menigeen dezelfde opmerking hooren maken — hoe scherp iemands zintuigen worden in zulk een beslissend oogenblik als dit. Ik houd mij overtuigd, dat men nooit zoo krachtig, zoo scherp leeft, dan op het oogenblik als een geweldige en voorziene dood ons overvalt. Ik kon de harsachtige takkenbossen ruiken, ik kon elk takje op den grond zien, ik kon elk geritsel van de takken hooren, zooals ik dat nooit heb gerooken, of gezien of gehoord, behalve in dergelijke tijden van gevaar. En zóó geschiedde het, dat ik lang vóór iemand anders, zelfs vóór het oogenblik waarop de hoofdman mij had toegesproken, een flauw, eentonig geluid had gehoord, ver verwijderd wel is waar, maar toch elk oogenblik naderbij komend. In het eerst was het niet meer dan een geruisch, een gerommel, maar toen hij ophield met spreken, terwijl de moordenaars mijne enkels losmaakten teneinde mij naar het tooneel van den moord te voeren, hoorde ik, even duidelijk als ik ooit van mijn leven iets hoorde, het getrappel van paardenhoeven en het klinken van kin-kettingen, met het gekletter van sabels tegen stijgbeugels. Is het waarschijnlijk dat ik, die sedert het eerste haar mijn lip bedekte bij de lichte cavalerie had geleefd, mij zou vergissen in het geluid van troepen op marsch?

„Helpt, kameraden, helpt!” gilde ik, en niettegenstaande zij mij op mijn mond sloegen en mij naar de boomen poogden te slepen, hield ik aan met gillen. „Helpt me, m’n dappere jongens! Helpt me, m’n kinderen! Ze vermoorden je Kolonel!”

Voor het oogenblik hadden mijne wonden en mijn angst mij waanzinnig gemaakt, en ik verwachtte niets meer of minder, dan dat mijne vijf honderd huzaren, muziek en alles, aan den ingang van de open plek zouden verschijnen.

Maar dat wat in werkelijkheid verscheen verschilde hemelsbreed van dat, wat ik mij had voorgesteld. Binnen de opene ruimte kwam een schoon jongman op een prachtig, rood-gespikkeld paard galoppeeren. Hij had een frisch, prettig gelaat, met de beminnelijkste houding van de wereld en de beleefdste manier van zich voor te doen, eene manier welke mij min of meer aan mijne eigene deed denken. Hij droeg een zonderlingen rok, welke eens geheel rood was geweest, maar thans de kleur had van een door het weder verflensd eikenblad. Zijne schouderbelegsels evenwel waren van goudgalon, en hij had een schitterenden metalen helm op het hoofd, met een’ fraaie witte pluim aan de eene zijde van den kam. Hij rende op zijn paard de open plek op, terwijl achter hem vier ruiters in dezelfde monteering reden, allen frisch geschoren, met ronde, prettige gezichten, die meer als monniken, dan als dragonders naar mij keken. Op een kort, barsch bevel maakten zij met een hevig gekletter van wapenen halt, en reed hun aanvoerder vooruit, terwijl de gloed van het vuur zijn onverschrokken gelaat en den fraaien kop van zijn strijdros bescheen. Ik wist natuurlijk door de vreemde rokken, dat zij Engelschen waren. Het was de eerste maal dat ik hen zag, maar aan hunne kloeke houding en hunne voortreffelijke wijze van doen kon ik met één oogopslag zien, dat hetgeen men mij altijd had verteld waarheid was, en dat zij uitstekend volk waren om tegen te vechten.

„Wel, wel, wel!” riep de jonge officier in tamelijk slecht Fransch, „wat voeren jelui hier uit? Wie gilde er om hulp, en wat zijn jelui van plan met hem te doen?”

Op dat oogenblik leerde ik de maanden te zegenen, welke Obriant, de afstammeling der Iersche koningen, heeft besteed om mij iets van de Engelsche taal te leeren.

Mijne enkels waren juist vrij gemaakt, zoodat ik mijne handen slechts uit de koorden behoefde te trekken, en met een enkelen sprong was ik overeind gevlogen, had mijn sabel, welke bij het vuur lag, opgeraapt en mij in den zadel op het paard van den armen Vidal geworpen. Ja, wegens mijn gewonden enkel stak ik mijn voet niet eens in den stijgbeugel, maar was met een enkelen sprong in den zadel. Ik rukte den halster van den boom los, en voordat die ellendelingen ook maar een pistool op mij konden afschieten, stond ik naast den Engelschen officier.

„Ik geef me aan u over, Sir!” riep ik; ofschoon ik me overtuigd houd, dat mijn Engelsch niet veel beter was dan zijn Fransch. „Zoo gij op dien boom links uw oog wilt vestigen, zult gij zien wat die ellendelingen den achtenswaardigen mannen aandoen, die in hunne handen vallen.”

Het vuur flikkerde juist op, en zóó aanschouwden zij den armen Vidal, een zoo afgrijselijk voorwerp als men slechts in een’ nachtmerrie kan zien. „Mijn’ God!” riep de officier, en „Mijn’ God!” riep ieder der vier ruiters, wat hetzelfde is als dat wij roepen: „Mon Dieu!” De vijf zwaarden werden getrokken en de vier mannen sloten zich aaneen. Eén hunner, die de sergeantsstrepen droeg, lachte en klopte mij op den schouder:

„Verdedig je huid, Franschman!” zeide hij.

O, het was zoo heerlijk een paard tusschen mijne dijen en een wapen in mijn vuist te hebben. Ik zwaaide het boven mijn hoofd en juichte in mijn’ verrukking. De hoofdman was met zijn hatelijk glimlachend gelaat vooruitgetreden.

„Uwe excellentie zal in het oog houden, dat die Franschman onze gevangene is,” zeide hij.

„Je bent een gemeene struikroover,” zeide de Engelschman, zijn zwaard dreigend tegen hem zwaaiende. „Het is een ongeluk voor ons zulke bondgenooten te hebben. Op m’n woord, indien Lord Wellington van mijne meening was, zouden we jelui aan den eersten boom den besten opknoopen.”

„Maar mijn gevangene?” vroeg de roover met zijne vriendelijke stem.

„Hij gaat met ons meê naar het Britsche kamp.”

„Sta mij toe u slechts een enkel woord in het oor te fluisteren, vóór gij hem wegvoert.”

Hij naderde den jongen officier, en toen, zich snel als het licht omdraaiende, schoot hij zijn pistool af in mijn gezicht. De kogel baande zich een weg door mijn haar en doorboorde mijn kolbak. Toen hij zag, dat hij mij gemist had, hief hij het pistool omhoog en was op het punt het mij naar het hoofd te werpen, toen de Engelsche sergeant, met één enkelen achterwaardschen slag, hem het hoofd bijna van den romp scheidde. Zijn bloed had den grond nog niet bereikt en de laatste vloek was nog niet op zijne lippen bestorven, of de gansche bende viel op ons aan, maar met een dozijn sprongen en evenveel houwen waren wij allen behouden uit de open plek, en galloppeerden het kronkelende pad af, dat naar de vallei leidde.

Niet voordat wij den bergpas ver achter ons gelaten hadden en in het open veld gekomen waren, waagden wij het halt te houden en te zien, welke schade wij geleden hadden. Wat mij betreft, gewond en vermoeid als ik was, mijn hart klopte fier, en mijn borst deed bijna mijn opperkleed barsten bij de gedachte, dat ik, Etienne Gérard, dien troep moordenaars zooveel had achtergelaten, waardoor zij zich mijner moesten herinneren. Op mijn woord, zij zouden zich wel tweemaal bedenken vóór zij het weder waagden de handen te slaan aan een van het Derde Regiment Huzaren. Ik was zoo in verrukking gebracht, dat ik een’ kleine redevoering tot die dappere Engelscheu hield en hun vertelde wie hij was, dien zij hadden helpen verlossen. Ik zou ook van roem en van sympathieën van dappere mannen gesproken hebben, maar de officier viel mij in de rede.

„Dat is afgeloopen,” zeide hij. „Zijn er ook verwondingen, Sergeant?”

„Het paard van cavalerist Jones is door een pistoolkogel aan z’n vetlok geraakt.”

„Soldaat Jones gaat met ons. Sergeant Halliday met de cavaleristen Harvey en Smith houden rechts totdat zij aan de voorposten der Duitsche Huzaren komen.” Derhalve reden deze drie samen weg, terwijl de officier en ik, op eenigen afstand gevolgd door den ruiter wiens paard gewond was, rechtstreeks in de richting van het Engelsche kamp reden. Al zeer spoedig hadden wij onze harten voor elkander ontsloten, want wij schenen elkander van den aanvang af te bevallen. Hij was van adel, een dappere kerel, en hij was door Lord Wellington op verkenning uitgezonden, om te zien of er ook enkele teekenen waren te ontdekken van ons vooruittrekken door het gebergte. Eén voordeel van een reizend en trekkend leven als het mijne is, dat men die greintjes kennis leert verzamelen, welke den man van de wereld kenmerken. Ik heb, bij voorbeeld, bijna nooit een Franschman ontmoet, die een Engelschen titel correct kon nazeggen. Zoo ik niet gereisd had, zou ik niet in staat zijn met zelfvertrouwen te zeggen, dat de ware naam van dien jongen man was Milor the Hon. Sir Russell, Bart,{7}) dit laatste woord duidt eene eervolle onderscheiding aan, zoodat ik hem gewoonlijk met dezen titel aansprak, even zooals men in het Spaansch „Don” zegt.

Terwijl wij dien schoonen Spaanschen nacht in het maanlicht reden, stortten wij ons hart voor elkander uit, alsof wij broeders waren. Wij waren beiden, moet gij weten, van gelijken leeftijd, stonden beiden ook bij de lichte cavalerie (hij bij het Zestiende Regiment Lichte Dragonders), en koesterden beiden dezelfde verwachtingen en dezelfde eerzucht. Nooit heb ik een man zoo spoedig leeren kennen als den Baronet. Hij noemde mij den naam van een meisje, waarmede hij liefdesbetrekkingen had gehad in een tuin, Vauxhall genaamd, en wat mijzelven betreft, ik sprak hem van de kleine Coralie van de Opera. Hij toonde mij een’ lok haar, welke hij op zijn’ borst droeg, en ik een kouseband. Vervolgens kregen wij bijna verschil van gevoelen over huzaar en dragonder, want hij was belachelijk trotsch op zijn regiment, en gij moest hem zijn’ lip hebben zien krullen en met zijn’ hand op zijn gevest slaan, wanneer ik zeide dat ik hoopte, dat hem nimmer het ongelukkig lot van George den Derde zou treffen.{8} Eindelijk begon hij te spreken over wat de Engelschen sport noemen, en hij vertelde mij zulke zonderlinge geschiedenissen van het geld, dat hij verloren had met weddenschappen, welke van twee vechtende hanen den ander zou dooden, of wie van twee mannen den ander in een prijsgevecht de meeste slagen zou toebrengen, dat ik een en al verbazing was. Hij was bereid over elk ding op de zonderlingste manier te wedden, en wanneer ik toevallig een’ ster zag verschieten, was hij geneigd te wedden, dat hij er meer zag dan ik, tegen vijf en twintig franc de ster, en eerst toen ik hem mededeelde, dat mijn’ beurs in handen van de struikroovers was, zag hij van het denkbeeld af.

Wij babbelden dan op deze alleraangenaamste wijze voort tot de dag begon aan te breken, toen wij eensklaps een krachtig salvo van geweervuur van de eene of andere plaats vóór ons uit hoorden. Het was een zeer rotsige en hobbelige grond, en ik dacht, ofschoon ik niets kon zien, dat er een algemeen gevecht was ontstaan. De Baronet lachte evenwel om mijn denkbeeld, en verzekerde dat het geluid van het Engelsche kamp kwam, waar ieder soldaat elken morgen zijn geweer afschoot, om zich te vergewissen dat hij droog kruid op de pan had.{9}

„Eer wij een’ mijl verder zijn, komen wij aan de voorposten,” zeide hij.

Ik keek op het vernemen van die woorden om mij, en ontdekte, dat wij gedurende dit aangenaam onderhoud zoo flink doorgedraafd hadden, dat de dragonder met zijn manke paard geheel uit het gezicht was. Ik keek naar alle zijden rond, maar in die geheele uitgestrekte, rotsige vallei was er niemand te ontdekken, behalve de Baronet en ik — beiden gewapend, wel te verstaan, en beiden een goed paard berijdende. Ik begon mij af te vragen, of het ten slotte wel zoo bepaald noodzakelijk was, dat ik de mijl reed, welke mij aan de Britsche voorposten zou brengen.

Nu wensch ik op dit punt zeer duidelijk voor u te wezen, mijne vrienden, want ik zou niet gaarne hebben, dat gij dacht, dat ik eerloos en ondankbaar handelde tegenover den man, die mij uit de handen der struikroovers had gered. Gij moet bedenken, dat de eerste van alle plichten is, wat een commandeerend officier aan zijne manschappen verschuldigd is. Gij moet ook in gedachte houden, dat de oorlog een spel is, dat naar vaste regelen gespeeld wordt, en dat, wanneer die regelen geschonden worden, men terstond straf moet eischen. Indien ik, bij voorbeeld, mijn eerewoord gegeven had, dan zou ik een eerlooze zijn geweest, zoo ik aan ontsnappen had gedacht. Maar mijn eerewoord was mij niet gevraagd. Uit te groot vertrouwen, en wegens het manke paard, dat achteraan kwam sukkelen, had de Baronet mij veroorloofd als zijns gelijke in rang naast hem te rijden. Indien ik hem gevangen genomen had, zou ik hem even hoffelijk behandeld hebben als hij dat mij gedaan heeft, maar tegelijkertijd zou ik, voor het geval dat hij het een of ander mocht willen ondernemen, hem zijn zwaard afgenomen, en gezorgd hebben, dat ik ten minste één wacht naast mij had. Ik hield mijn paard in en deelde hem mijn plan mede, terwijl ik hem tegelijk vroeg, of hij er ook eenige eerloosheid in zag, zoo ik hem verliet.

Hij dacht een oogenblik na over mijn’ vraag, en herhaalde eenige malen de woorden, welke de Engelschen gebruiken, als zij zeggen willen „M’n God”!

„Je zoudt je uit de voeten willen maken?” vroeg hij.

„Ja, zoo gij er tenminste geen bezwaar tegen hebt.”

„Het eenige bezwaar, dat ik er tegen kan hebben,” zeide de Baronet, „is dat ik je onmiddellijk het hoofd zou afslaan, zoo je het beproefdet.”

„Dat spelletje kan door twee gespeeld worden, mijn waarde Baronet,” antwoordde ik.

„Dan zullen we zien, wie het beste kan spelen,” schreeuwde hij, zijn zwaard trekkende.

Ik had insgelijks mijn zwaard getrokken, maar mij tegelijk beslist voorgenomen, dezen voortreffelijken jongen man, die mijn weldoener was geweest, niet te kwetsen.

„Bedenk,” riep ik, „dat gij wel zegt, dat ik uw gevangene ben, maar dat ik met evenveel recht zou kunnen zeggen, dat gij de mijne zijt. Wij bevinden ons hier alleen, en ofschoon ik er geen oogenblik aan twijfel dat gij een uitstekend krijgsman zijt, kunt gij toch bezwaarlijk denken, dat uw kling de beste is van de zes brigaden lichte cavalerie.”

Zijn antwoord was een slag naar mijn hoofd. Ik pareerde en hieuw de helft van zijn’ witte pluim af. Hij deed een uitval tegen mijn’ borst. Ik weerde zijn zwaard af, en sneed de andere helft van zijn’ kokarde weg.

„Houd op met die vervloekte apenkuren!” schreeuwde hij, toen ik mijn paard van hem afdraaide.

„Waarom houwt gij naar mij?” vroeg ik. „Gij ziet dat ik niet terug wil slaan.”

„Dat is alles goed en wel,” zeide hij, „maar je moet met me meê naar het kamp.”

„Ik zal het kamp nimmer zien,” antwoordde ik.

„Ik wed negen tegen vier, dat je het wel zult zien,” schreeuwde hij, met zijn zwaard in de vuist op mij afkomende.

Maar deze zijne woorden brachten mij op een nieuw denkbeeld. Zouden wij de zaak niet op eene betere manier kunnen beslechten, dan door vechten. De Baronet bracht mij in zulk een toestand, dat ik hem overhoop moest stooten, of hij zou het zeker mij doen. Ik ontweek zijn aanval, niettegenstaande de punt van zijn zwaard niet verder dan een duim van mijn nek verwijderd was.

„Ik heb een voorstel,” riep ik. „Laten we met de dobbelsteenen uitmaken, wie de gevangene van den ander is.”

Daarop glimlachte hij. Het was een beroep op zijn’ liefde voor sport.

„Waar zijn je dobbelsteenen?” schreeuwde hij.

„Ik heb er geen.”

„Ik evenmin. Maar ik heb kaarten.”

„Dan maar kaarten,” zeide ik.

„En welk spel?”

„Dat laat ik aan u over.”

„Dan écarté — het beste van de drie.”

Ik kon niet helpen dat ik glimlachte, toen ik toestemde, want ik geloof niet, dat er drie mannen in Frankrijk waren, die mijne meesters waren in het spel. Ik deelde dat den Baronet onder het afstijgen zoowat mede. Hij glimlachte ook, toen hij het vernam.

„Ik werd te Watier voor de beste speler gehouden,” zeide hij. „Je verdient er even gelukkig af te komen, zoo je mij slaat.”

Wij bonden dus onze beide paarden vast, en gingen ieder op een kant van een groot, plat rotsblok zitten. De Baronet haalde een spel kaarten uit zijn rokzak, en ik behoefde hem de kaarten maar te zien schudden, om tot de overtuiging te komen, dat ik met geen onervarene te doen had. Wij coupeerden, en hij moest geven.

Op mijn woord, het was een inzet, waard dat er om gespeeld werd. Hij wenschte er een honderd goudstukken bij in te zetten, maar wat beteekende geld, waar het lot van Kolonel Etienne Gerard aan de kaarten hing. Ik zag als het ware allen, die reden hadden om belang te stellen in het spel: mijne moeder, mijne huzaren, het Zesde Armée-Corps, Ney, Massena, ja de Keizer zelf vormden een kring om ons in die eenzame vallei. Goede hemel, welk een slag zou dat voor hen allen zonder onderscheid wezen, zoo de kaarten mij niet gunstig waren. Maar ik had goeden moed, want ik was even vermaard door mijn écarté-spelen, als door mijn’ schermkunst, en met uitzondering van den ouden Bouvet van de Huzaren van Berchem, die zes en zeventig van de honderd en vijftig spellen van mij won, heb ik altijd de meeste van een’ reeks gewonnen.

De eerste partij won ik beslist, ofschoon ik moet erkennen, dat de kaarten mij gunstig waren, en dat mijn tegenstander niet beter had kunnen spelen. Met de tweede partij speelde ik beter dan ooit en haalde een trek door een’ handigheid, maar de Baronet maakte eens een’ vole, annonceerde den koning (heer) en kwam uit achter de hand. Bij mijn’ ziel, wij waren zoo in spanning’, dat hij zijn helm afnam en naast zich legde, en ik mijn kolbak.[”]

„Ik zet m’n bruingevlekte merrie tegen je zwarte paard,” zeide hij.

„Aangenomen!” zeide ik. „Zwaard tegen zwaard.”

„Aangenomen!” herhaalde ik.

„Zadel, hoofdstel en stijgbeugels!” schreeuwde hij.

„Aangenomen!” schreeuwde

ik insgelijks.

Hij had dien hartstocht voor sport bij mij opgewekt. Ik zou mijne huzaren tegen zijne dragonders gezet hebben, zoo wij recht hadden gehad om dezen te dobbelen.

En toen begon het spel eerst recht. Sakkerloot, wat speelde die Engelschman, zijn spel was zulk een inzet waard. Maar ik, mijne vrienden, speelde meesterlijk. Van de vijf, welke ik moest maken om te winnen, won ik er drie voor de hand. De Baronet beet op zijn knevel en trommelde met zijne vingers, terwijl ik mij reeds aan het hoofd van mijne dierbare jongens droomde. Met het tweede keerde ik den koning, maar verloor twee slagen — en mijn kans stond vier tegen zijn twee. Toen ik het volgende spel onder de oogen kreeg, slaakte ik onwillekeurig een kreet van verlichting. „Indien ik mijn’ vrijheid met dit niet kan verkrijgen,” dacht ik, „verdien ik mijn leven lang in boeien te blijven!”

„Geef me de kaarten kastelein, en ik zal ze op tafel voor u uitleggen.”

Hier hebt gij mijn spel: boer en aas van klaveren, koningin en boer van ruiten, en koning van harten. De klaveren waren troef, en mijn’ vrijheid hing maar van één punt af. Zooals gij zult begrijpen, wees ik zijn voorslag af. Hij wist, dat het het beslissende spel was, en knoopte zijn rok los. Ik smeet mijn dolman op den grond. Hij speelde de tien van schoppen. Ik nam hem met mijn aas van troef. Dat was één punt in mijn voordeel. Het aangewezen spel was, de troeven er uit te halen, en ik speelde den boer. Daar viel de koningin op, en het spel stond gelijk. Hij kwam uit met de acht van schoppen, en ik kon niets anders doen, dan mijn koningin van ruiten er op gooien. Vervolgens kwam de zeven van schoppen, en mijne haren rezen te berge. Wij wierpen beiden een koning als laatste slag. Hij had twee punten gewonnen, en ik had mijn prachtig spel verloren tegen het minder mooie van hem. Ik had mij, bij de gedachte daaraan, uit wanhoop wel op den grond kunnen rollen. Zij pleegden te Watier zeer goed écarté te spelen in het jaar 10. — Dat zeg ik — ik, Brigadier Gérard.

Het stond nu ten slotte vier gelijk. Het volgende spel moest voor één van beiden de beslissing geven. Hij deed zijn’ sjerp af, en ik maakte mijn sabelkoppel los. De Engelschman was kalm, en ik deed mijn best om het ook te wezen, maar het zweet brak mij aan alle kanten uit en droppelde mij in de oogen. Hij moest geven, en ik moet u bekennen, mijne vrienden, dat mijne handen zoo beefden, dat ik mijne kaarten ternauwernood van het rotsblok kon oprapen. Maar wat was, toen ik ze eindelijk in mijne vingers had, het eerste waar mijne oogen op vielen? De koning, de koning, de heerlijke koning van troef! Ik had mijn mond reeds geopend om hem te declareeren, toen het uiterlijk van mijn tegenpartij mijn’ aandacht trok, en de woorden op mijne lippen bestierven.

Hij hield zijne kaarten in de hand, maar liet zijn’ onderlip hangen en zijne oogen staarden over mijne schouders met de vreeselijkste uitdrukking van ontsteltenis en verrassing in de verte. Ik keek om, en ik was zelf verbaasd over hetgeen ik aanschouwde.

Op geringen afstand van ons — op zijn hoogst vijftien meter — stonden drie mannen. De middelste had een’ tamelijke lengte, en was toch niet te lang, feitelijk zoo ongeveer van dezelfde lengte als ik zelf. Hij droeg een’ donkere uniform, en daarbij een kleinen, opgetoomden hoed met een’ soort witte pluim op zijde. Doch ik schonk slechts geringe aandacht aan zijn’ kleeding, want zijn gelaat, zijne ontvleeschde wangen, zijn arendsneus, zijne gebiedende, blauwe oogen, zijne dunne, vast op elkander gedrukte lippen, gaven mij den indruk, dat het een zeldzaam man was, een man, zooals men er één op een millioen aantreft. Van onder zijne opgetrokkene wenkbrauwen wierp hij zulk een doordringenden blik op mijn armen Baronet, dat de kaarten hem één voor één uit de machtelooze vingers gleden. Van de beide andere mannen droeg er één, die een zoo bruin en hard gelaat had alsof het uit een ouden eik gesneden was, een helder rooden rok, terwijl de ander, een knap, deftig man met kroezige bakkebaarden, in een blauw buis met gouden galons stak. Op geringen afstand van hen stonden drie ordonnansen, die een gelijk getal paarden vasthielden, terwijl een eskadron lansiers op den achtergrond wachtte.

„He, Cranford, wat voor den duivel is dat?” vroeg de magere man.

„Hoort gij het, Sir?" riep de man met den rooden rok. „Lord Wellington verlangt te weten, wat dat beduidt.”

Mijn arme Baronet deed verslag van alles, wat er was voorgevallen, maar dat steenen gelaat nam geen oogenblik een’ zachtere uitdrukking aan.

„Alleraardigst, op m’n woord, Generaal Crauford,” viel hij hem in de rede. „Eene discipline van die kracht moet gehandhaafd worden, Sir. Meld je bij het hoofdkwartier als gevangene aan.”

Ik vond het verschrikkelijk, den Baronet te paard te zien stijgen en met hangend hoofd wegrijden. Ik kon het niet uitstaan. Ik wendde mij tot dien Engelschen Generaal. Ik verdedigde mijn vriend bij hem. Ik vertelde hem, hoe ik, Kolonel Gerard, kon getuigen, welk een uitmuntend jong officier hij was. O, mijn’ welsprekendheid zou het hardste hart hebben doen smelten; ik kreeg zelf tranen er van in de oogen, maar de zijne bleven droog. Mijn’ stem begaf mij, en ik kon geen woord meer uitbrengen.

„Welk gewicht legt men in het Fransche leger de muilezels op, sir?” vroeg hij. Ja, dat was alles, wat die phlegmatieke Engelschman had te antwoorden op mijne gloeiende woorden. Dat was zijn antwoord op hetgeen een Franschman op mijn schouder in tranen zou hebben doen uitbarsten.

„Welk gewicht op een muilezel?” vroeg de man met den rooden rok.

„Twee honderd en tien pond,” antwoordde ik.

„Dan belast gij ze duivels slecht,” zeide Lord Wellington. „Leid den gevangene naar de achterhoede.”

Zijne lansiers omsingelden mij, en ik — ik werd dol van woede, als ik bedacht, dat ik het spel meester was geweest en ik op dit oogenblik een vrij man behoorde te wezen. Ik hield de kaarten vóór den generaal in de hoogte.

„Zie, my Lord!” schreeuwde ik; „Ik speelde voor mijn’ vrijheid en ik won, want, zooals gij bespeurt, ik heb den koning.”

Voor de eerste maal verzacht[t]e een flauw glimlach zijn mager gelaat.

„Integendeel,” zeide hij, zijn paard bestijgende, „ik won, want, zooals gij bespeurt, mijn koning heeft u.”

HOOFDSTUK II.

HOE DE KONING DEN BRIGADIER HAD

Murat was ontegenzeggelijk een uitstekend cavalerie-officier, maar hij had te veel praalzucht, welke zoo menig goed soldaat bederft. Lasalle was insgelijks een zeer bekwaam aanvoerder, maar hij bedierf zich door wijn en uitspatting. Nu was mij, Etienne Gerard, praalzucht altijd volkomen vreemd, en was ik bovendien zeer matig, behalve misschien aan het einde van een veldtocht, of wanneer ik een oud wapenbroeder ontmoette. Op die gronden had ik wellicht, zoo een’ zekere beschroomdheid mij niet had weerhouden, er mij op kunnen beroemen, dat ik de beste officier in mijn eigen tak van dienst was. Het is waar dat ik het nooit verder heb gebracht, dan tot chef eener brigade, maar toen ter tijd had, zooals iedereen weet, niemand kans tot den hoogsten rang op te klimmen, tenzij hij zoo gelukkig was onder den Keizer in zijne vroegere veldtochten te hebben gediend. Behalve Lasalle en Lobau en Drouet, kan ik mij nauwelijks één generaal herinneren, die niet reeds naam gemaakt had vóór den Egyptischen veldtocht. Ik zelf met al mijne schitterende hoedanigheden kon het niet verder brengen, dan tot aanvoerder eener brigade en tot de toekenning van de bijzondere eeremedaille, welke ik uit handen van den Keizer zelven ontving en thuis in een lederen foedraal bewaar. Maar niettegenstaande ik nooit tot een hoogeren rang bevorderd werd, waren mijne hoedanigheden toch zeer goed bekend aan hen, die met mij gediend hadden, en ook aan de Engelschen. Nadat zij mij gevangen genomen hadden op de manier, welke ik u gisterenavond beschreef, bewaakten zij mij zeer streng te Oporto, en ik beloof u, dat zij zulk een geducht tegenstander geen gelegenheid gaven om hun door de vingers te glippen. Het was op den 10den Augustus dat ik aan boord van het transportschip werd geëskorteerd, dat ons naar Engeland zou brengen, en vóór het einde der maand bevond ik mij in de groote gevangenis, welke voor ons te Dartmoor was gebouwd geworden! Wij pleegden het „Het hotel Français, en Pension” te noemen, want gij begrijpt, dat wij allen daar dappere lui waren, en dat wij onze geestkracht niet verloren omdat wij tegenspoed hadden.

Alleen die officieren werden te Dartmoor opgesloten, die weigerden hun eerewoord te geven, en de meeste gevangenen hadden litteekenen of waren van rang. Gij vraagt mij wellicht, waarom ik dat eerewoord niet gaf, ten einde zóó dezelfde goede behandeling te genieten, als de meesten mijner confraters officieren. Welnu, daarvoor had ik twee redenen, en beide waren voldoende wichtig. In de eerste plaats had ik zooveel zelfvertrouwen, dat ik mij overtuigd hield, dat ik gelegenheid zou vinden om te ontsnappen. In de tweede plaats was mijn’ familie, ofschoon ter goeder naam en faam bekend staande, nooit rijk geweest, en kon ik er niet toe besluiten, iets van het kleine inkomen mijner moeder af te nemen. Van den anderen kant zou het nimmer voor een man als ik passen, geëclipseerd te worden door de burgerlijke bevolking van een’ Engelsche landstad, of geen gelegenheid te hebben hoffelijk en oplettend te zijn voor de dames, wier aandacht ik zou trekken. Om deze redenen verkoos ik in de vreeselijke gevangenis van Dartmoor begraven te worden. Ik wensch u nu het een en ander te vertellen van mijne lotgevallen in Engeland, en in hoeverre Lord Wellington’s woorden juist waren, toen hij zeide, dat zijn Koning mij had. En vóór alles kan ik verklaren, dat, ware het niet dat ik mij voorgenomen had u uitsluitend te vertellen wat mijzelven wedervoer, ik u hier tot morgen zou kunnen bezighouden met mijne mededeelingen omtrent Dartmoor zelf, en omtrent de zonderlinge dingen, welke daar voorvielen. Het was een’ van de zonderlingste plaatsen van de geheele wereld, want daar, in het midden van die groote, eenzame woestenij, waren zeven of acht duizend man bijeengebracht — krijgslieden zooals gij begrijpt, mannen van ondervinding en moed. Om de plaats waren dubbele muren en een’ gracht, en bewakers en soldaten, maar, op mijn woord! men kan zulke mannen niet opsluiten als konijnen in een hok! Zij zouden ontsnappen bij twee-, bij tienen bij twintigtallen, en dan zou het kanon donderen, en troepen uitrukken om hen te zoeken, en wij, die achtergebleven waren, zouden lachen, en dansen en schreeuwen: „Vive l’Empereur!” tot de bewakers in hun’ drift hunne geweren tegen ons zouden keeren. En dan zouden wij ook onze kleine muiterijen hebben, en de infanterie en de kanonnen van Plymouth zouden komen, en dat zou ons nogmaals doen gillen: „Vive l’Empereur!” alsof wij verlangden, dat zij ons te Parijs hoorden. Wij hadden vroolijke oogenblikken te Dartmoor, en wij bewerkten dat zij, die ons omringden, ook vroolijk werden.

Gij moet weten, dat de gevangenen dáár hunne eigene Rechtbanken hadden, welke hunne eigene zaken berechtten en hunne eigene straffen oplegden. Diefstal en ruzie werden gestraft, maar het strengst van alles verraad. Toen ik dáár pas kwam, was er een man, Meunier, van Reims, die een zeker komplot tot ontsnapping had verklapt. Welnu, dien avond, dank zij den eenen of anderen vorm, welken men moest in acht nemen, zonderden zij hem niet af van de andere gevangenen, en niettegenstaande hij weende en gilde, en zich op den grond wentelde, lieten zij hem daar te midden van de makkers, die hij had verraden. Dienzelfden nacht had er een verhoor plaats met een’ gefluisterde beschuldiging en verdediging, een geknevelden gevangene, en een rechter, dien niemand kon zien. Toen zij ’s morgens om den man kwamen met de papieren voor zijn ontslag, was er niet zooveel van hem overgebleven als gij op den nagel van uw duim kunt leggen. Het was een schrander volkje, die gevangenen, en zij hadden hunne eigene manier van huishouden.

Wij, officieren, evenwel bewoonden een afzonderlijken vleugel, en wij vormden een zeer eigenaardige groep volk. Men had ons in onze uniformen gelaten, zoodat er bijna geen corps was, dat onder Victor, of Massena, of Ney had gediend, dat dáár niet was vertegenwoordigd, en sommigen hadden er vertoefd sinds den tijd, dat Junot te Vimiera was verslagen. Wij hadden Jagers in hunne groene jassen, huzaren zooals ik zelf, en dragonders met blauwe rokken, en lansiers met hunne witte borststukken, en lichte ruiters, en grenadiers, en artilleristen en ingenieurs. Maar het grootste gedeelte waren zeeofficieren, want de Engelschen waren ons de baas geweest op zee. Ik kon dit nooit goed begrijpen voordat ik zelf van Oporto naar Plymouth reisde, toen ik gedurende zeven dagen op mijn rug lag, en mij niet zou hebben kunnen bewegen, al had ik ook den adelaar van ons regiment vóór mijne oogen zien wegdragen. Het was in verraderlijk weêr, gelijk aan dat waarvan Nelson partij trok tegen ons.

Ik was nauwelijks in Dartmoor aangekomen, of ik begon plannen te maken om er weder uit te raken, en gij zult wel willen gelooven, dat het, met een vernuft, dat door twaalf jaren van oorlog was gescherpt, niet zeer lang duurde of ik zag een’ gelegenheid.

Gij moet in de eerste plaats weten, dat het mij zeer te pas kwam, dat ik eenige kennis van de Engelsche taal bezat. Ik deed die op gedurende de maanden dat ik voor Danzig lag van Adjudant Obriant van het Iersche Regiment, die afstamde van de oude koningen van het land. Ik was volkomen in staat het met eenige vaardigheid te spreken, want ik heb geen langen tijd noodig om iets machtig te worden, waar ik mijne zinnen op gezet heb. In drie maanden kon ik niet alleen mijn’ meening uitdrukken, maar ik wist mij ook van de eigenaardigheden der volkstaal te bedienen. Obriant leerde mij zeggen: „Bejabers”, precies zooals wij zouden zeggen „Ma foi” (op mijn woord), en ook „The curse of Crummle!”{10} wat beteekent „Ventre bleu!” (Voor den duivel). Ik heb de Engelschen meermalen opgewekt zien glimlachen als zij mij bijna als een hunner hoorden spreken.

Wij officieren werden twee aan twee in een’ cel geplaatst, welke naar mijn zin erg klein was, want mijn celgenoot was een lange, stille man, Beaumont genaamd, van de Rijdende Artillerie, die door de Engelsche cavalerie te Astorga was gevangen genomen.

Ik heb zelden een man ontmoet, met wien ik geen’ vriendschap kon sluiten, want mijn karakter en mijne gewoonten zijn — zooals gij ze kent. Maar deze kerel had nooit een glimlach voor mijne aardigheden, en nooit een oor voor mijne klachten, doch kon met zijne droefgeestige oogen zoo lang naar mij zitten kijken, tot ik soms dacht, dat zijne twee jaren van gevangenschap hem waanzinnig hadden gemaakt. O, hoe verlangde ik, dat de oude Bouvet, of de een of ander van mijne makkers van de huzaren, daar in de plaats van die mummie van een man mocht zitten Maar ik moest hem nemen zooals hij was, en mij zoo goed mogelijk schikken in het geval. Het was immers zoo klaar als de dag, dat er aan geen ontsnappen viel te denken, zoo hij er geen deel aan nam; want wat kon ik uitvoeren zonder dat hij het zag? Ik zinspeelde er daarom op, en begon gaandeweg duidelijker te spreken, tot het mij eindelijk toescheen, dat ik hem overgehaald had mijn lot te deelen.

Ik onderzocht de muren, ik onderzocht den vloer, en ik onderzocht de zoldering, maar hoe ik ook klopte en duwde, zij bleken alle zeer dik en massief te wezen. De deur was van ijzer, gesloten met een springslot, en voorzien van een’ kleine opening met traliewerk, waardoor een bewaker tweemaal per nacht kwam kijken. Wij hadden in onze cel twee bedden, twee stoelen, twee waschtafels, niets meer. Het was voldoende voor mijne behoeften, want wanneer had ik gedurende de twaalf jaren, welke ik in legerplaatsen sleet, ooit meer gehad? Maar hoe zou ik er uitkomen? Nacht aan nacht dacht ik aan mijne vijfhonderd huzaren, en had vreeselijke nachtmerries, waarin ik me verbeeldde, dat het geheele regiment gebrek aan het noodige schoeisel had, of dat al mijne paarden opgezet waren van groen voêr, of dat zij weggezakt waren in drassig land, of dat zes eskadrons in tegenwoordigheid van den Keizer met omhoog geheven kolven stonden. Dan schrikte ik wakker badende in een koud zweet, en begon op nieuw te onderzoeken en te kloppen; want ik wist zeer goed, dat er geen moeilijkheid bestaat, welke niet overwonnen kan worden door een helder brein en een paar vaardige handen.

Onze cel had slechts een enkel venster, dat te klein was om er een kind door te laten. In het midden er van stond bovendien veiligheidshalve een’ dikke ijzeren staaf. Het was, zooals gij mij zult toestemmen, geen veelbelovende gelegenheid om te ontsnappen, maar ik kwam toch hoe langer hoe meer tot de overtuiging, dat onze pogingen op dat venster gericht moesten zijn. Om het geval nog ernstiger te maken, zag het uit op het exercitie-plein, dat omgeven was door twee hooge muren. ’t Wordt evenwel, zooals ik tot mijn somberen makker zeide, tijd van de Weichsel te spreken als men over den Rijn is. Ik verschafte mij derhalve een klein stuk ijzer van het beslag van mijn bed, en toog aan den arbeid om de kalk aan den top en den voet van de staaf los te maken. Ik werkte drie uren, en sprong toen, op het vernemen van de stappen des bewakers, in mijn bed. Daarna een tweede drie uur, en later zeer dikwijls nog drie uur, want ik vond dat Beaumont zoo langzaam en onhandig werkte, dat ik alleen op mijzelven kon vertrouwen. Ik stelde mij voor, dat mijn Derde Regiment Huzaren buiten juist vóór dat venster met volle muziek, en vaandels en schabrakken{11} van luipaardenhuid, alles kompleet, op mij wachtte. Dan werkte ik, en werkte als een krankzinnige, tot mijn ijzer was bedekt met mijn bloed, als met roest. En zóó maakte ik nacht aan nacht die versteende kalk los, en verborg die tusschen het opvulsel van mijn kussen, totdat het oogenblik kwam, waarop het ijzer los stond, en toen trok ik het er met een flinken ruk uit en hield het in mijn’ hand, en ik had mijn’ eerste schrede op het pad der vrijheid gedaan.

Gij zult mij wellicht vragen, wat ik daar beter meê was geworden, daar ik gezegd heb, dat geen kind zich door de opening had kunnen werken. Ik zal het u vertellen. Ik had er twee dingen meê gewonnen — een werktuig en een wapen. Met het eerste kon ik den steen losmaken, welke op zij van de opening stond. Met het tweede kon ik mij verdedigen als ik er eenmaal doorgekropen was. Ik vestigde nu derhalve mijn’ aandacht op dien steen, en ik schrapte en boorde met het scherpe einde van mijn’ staaf zoo lang, totdat ik al de kalk in de rondte er van er uitgewerkt had. Gij begrijpt natuurlijk, dat ik gedurende den dag alles weêr in den vroegeren toestand terugbracht, en zorgde dat de bewaker geen pikkel op den grond vond. Na verloop van drie weken had ik den steen losgemaakt en smaakte ik de verrukking hem er uit te trekken en te ontdekken, dat er daardoor een gat was ontstaan, waardoor tien sterren schenen, terwijl er te voren slechts vier te zien waren. Alles was nu voor ons gereed, en ik zette den steen weer op zijn plaats en besmeerde de kanten in de rondte met wat vet en roet, teneinde de naden, waarin de kalk gezeten had, te verbergen. Over drie nachten zou het donkere maan zijn, en dat scheen mij de geschiktste tijd toe voor ons waagstuk.

Ik koesterde nu geen den minsten twijfel meer, dat het mij zou gelukken de binnenplaats te bereiken, maar de vraag, hoe ik daar weder af zou komen, bekommerde mij ten hoogste. Het zou te vernederend zijn, zoo ik, na al de inspanning hier en de inspanning daar, wanhopend naar mijn krot moest terugkeeren, of daar buiten door de wacht gearresteerd en in één van die vochtige, onderaardsche cellen geworpen werd, welke bestemd zijn voor gevangenen, die bij een’ poging tot ontsnappen gegrepen worden. Ik overlegde derhalve, wat mij te doen stond. Ik heb, zooals gij weet, nooit de gelegenheid gehad te toonen, wat ik als generaal zou vermogen. Soms, na het gebruik van een paar glazen wijn, kwam ik tot de ontdekking, dat ik in staat was verrassende combinatiën uit te denken, en besefte ik dat, zoo Napoleon mij een legercorps had toevertrouwd, de zaken een anderen loop zouden genomen hebben dan onder hem. Maar hoe dat ook wezen moge, het valt niet te betwijfelen, of in die kleine krijgslisten, en in die vlugheid van vinding, welke den officier der lichte cavalerie zoo noodig is, behoefde ik voor niemand onder te doen. Thans had ik er behoefte aan, en ik gevoelde beslist dat zij mij niet zouden ontbreken.

De binnenste muur, welken ik over moest klimmen, was van baksteen opgetrokken, 12 voet hoog, en op den rand bezet met ijzeren punten, welke drie duim van elkander stonden. Op den buitenste had ik slechts een paar keeren een blik kunnen werpen, als de poort van het exercitieplein bij toeval open stond. Hij scheen ongeveer dezelfde hoogte te hebben, en was ook op den rand met punten bezet. De ruimte tusschen de beide muren was meer dan twintig voet, en ik had grond om te gelooven, dat daar, behalve bij de poorten, geen schildwachten stonden. Daarentegen wist ik, dat er aan de buitenzijde een’ linie soldaten stond. Ziet, mijne vrienden, dat nootje had ik te kraken, en daarvoor bezat ik geen anderen kraker, dan mijne twee handen.

Eéne zaak, waarop ik rekende, was de lengte van mijn kameraad Beaumont. Ik heb u reeds verteld, dat het een zeer lange man was, op zijn minst zes voet, en het kwam mij voor, dat, zoo ik op zijne schouders klom, en met mijne handen de ijzeren punten kon grijpen, ik gemakkelijk boven op den muur zou komen. Maar zou ik mijn zwaren medgezel er achter mij op kunnen trekken? Dat was de vraag, want wanneer ik eenmaal met een kameraad op tocht ben gegaan, al is het er ook een voor wien ik geen’ genegenheid koester, dan zou geen macht ter wereld mij kunnen bewegen hem in den steek te laten. Indien ik den muur beklom en hij mij niet kon volgen, zou ik gedwongen zijn tot hem terug te keeren. Hij scheen er zich evenwel niet erg ongerust over te maken, dus hoopte ik, dat hij vertrouwen stelde in zijne eigene behendigheid.

Verder was nog een’ zeer gewichtige zaak de keus van den schildwacht, die op het uur van onze onderneming tegenover mijn venster op post zou zijn. Zij werden om de twee uren afgelost, ten einde hunne waakzaamheid te verdubbelen, maar ik, die hen elken nacht uit mijn venster nauwlettend gadesloeg, wist dat er een groot verschil tusschen hen bestond. Daar waren er eenigen, die zoo scherp uitkeken, dat geen rot onopgemerkt het plein kon oversteken, terwijl anderen alleen op hun gemak bedacht waren, en, leunende op hun geweer, zoo gerust konden slapen, alsof zij thuis op een veeren bed lagen. Daar was er vooral één, een dik, zwaar man, die zich gewoonlijk in de schaduw van den muur terugtrok en gedurende zijne twee uren zoo op zijn gemak dutte, dat ik stukken kalk van mijn venster in de onmiddellijke nabijheid van zijne voeten heb laten vallen, zonder dat hij het opmerkte. Bij geluk viel de wacht van dezen snaak van twaalf tot twee van den nacht, welken wij voor onze onderneming vastgesteld hadden.

In den loop van den laatsten dag was ik zoo zenuwachtig gejaagd, dat ik mijzelven niet kon beheerschen, maar onophoudelijk, als een muis in een val, in mijn’ cel rondliep. Elk oogenblik dacht ik, dat de bewaker zou ontdekken, dat de staaf los stond, of dat de schildwacht zou opmerken, dat de kalk uit de voegen om den steen weg was, wat ik aan den buitenkant niet kon verbergen, zooals ik dat aan den binnenkant deed. Wat mijn medgezel betreft, hij zat te mijmeren op de punt van zijn bed, terwijl hij van tijd tot tijd zijdelings naar mij keek, en op zijne nagels beet als iemand, die diep in gedachte verzonken is.

„Moed gehouden, mijn vriend!” riep ik, hem op den schouder kloppende. „Je zult je kanonnen weerzien eer we een maand verder zijn.”

„Dat is opperbest,” zeide hij. „Maar waarheen wil je vluchten als je vrij komt?”

„Naar de kust,” antwoordde ik. „Alles komt terecht voor een dapper man, en mijn plan is van daar regelrecht naar mijn regiment te gaan.”

„Je hebt meer kans regelrecht naar de onderaardsche cellen, of naar de kostschepen te Portsmouth te gaan,” zeide hij.

„Een soldaat beproeft zijn geluk,” merkte ik op. „De lafaard alleen vreest altijd het ergste.”

Deze woorden joegen een blos op zijne vale wangen, en dat verheugde mij, want het was het eerste teeken van karakter, dat ik ooit bij hem opgemerkt had Een oogenblik strekte hij zijn’ hand naar zijn’ waterkruik uit, alsof hij mij die naar het hoofd wilde werpen, maar hij bedacht zich, haalde zijne schouders op, en zat opnieuw in diep stilzwijgen op zijne nagels te bijten en met gefronsde wenkbrauwen naar den grond te kijken. Op hem ziende kwam onwillekeurig de gedachte in mij op, dat ik der Rijdende Artillerie met hem tot haar terug te brengen wellicht een slechten dienst bewees.

Ik herinner mij niet, dat ooit in mijn leven een avond zoo traag voorbij is gegaan als die ééne. Met het vallen van den avond verhief zich de wind, en naarmate
de duisternis toenam, begon het al harder en harder te waaien, totdat eindelijk een vreeselijke storm over de heide gierde. Toen ik uit mijn venster keek, kon ik geen zweem van een ster ontdekken, en de wolken vlogen laag langs den hemel. De regen viel in stroomen neder, en door zijn gekletter en ruischen, en het loeien en gieren van den wind was het mij onmogelijk de stappen der schildwachten te hooren. „Indien ik hen niet kan hooren,” dacht ik, „dan is het niet waarschijnlijk, dat zij mij kunnen hooren;” en ik wachtte met het grootste ongeduld het oogenblik af, waarop de inspecteur zijne avondronde, om door ons tralieluikje te gluren, zou gedaan hebben. Daarop, na in de duisternis getuurd en niets van den schildwacht gezien te hebben, die ongetwijfeld in den eenen of anderen hoek voor den regen schuilde, voelde ik dat het oogenblik gekomen was. Ik verwijderde de staaf, lichtte den steen er uit, en stelde mijn kameraad voor door de opening te kruipen.

„Na u, Kolonel,” zeide hij.

„Wilt gij niet het eerst gaan?” vroeg ik.

„Ik had liever, dat gij mij den weg weest.”

„Kom dan achter mij, maar doe het stil, zoo gij prijs op uw leven stelt.”

In de duisternis kon ik de tanden van den kerel hooren klapperen, en ik vroeg mijzelven verbaasd af, of ooit iemand in een’ hachelijke onderneming zulk een deelgenoot had. Ik greep evenwel de staaf, klom op mijn stoel, en stak mijn hoofd en mijne schouders door het venstergat. Ik had mij tot mijn middel er door gewrongen, toen mijn makker mij eensklaps bij mijne knieën pakte, en uit al zijn’ macht schreeuwde: „Help! help! er ontsnapt een gevangene!”

O, mijne vrienden, wat ik op dat oogenblik niet gevoelde! Ik doorzag natuurlijk onmiddellijk het plan van dat laaghartige schepsel. Waarom zou hij met over muren te klimmen zijn’ huid op het spel zetten, als hij zeker kon zijn, dat hem, — omdat hij de ontsnapping van een, die zooveel hooger in rang was dan hij zelf, had belet, — door de Engelschen amnestie zou geschonken worden? Ik had hem leeren kennen als een lafaard en een kruiper, maar ik had geen begrip van de diepte van gemeenheid, waarin hij was verzonken. Wanneer men zijn leven onder mannen van fatsoen en van eer heeft gesleten, denkt men niet aan dergelijke dingen voordat zij plaats hebben.

De stommerik scheen niet te begrijpen, dat hij zekerder verloren was dan ik. Ik wrong mij achteruit in de duisternis, en hem bij zijn keel grijpende, gaf ik hem twee slagen met mijn’ ijzeren staaf. Bij den eersten slag jankte hij als een kleine keffer, dien men op zijn poot trapt. Bij den tweede viel hij kermend op den grond. Daarop ging ik op mijn bed zitten, en wachtte gelaten af, welke straf mijne kerkermeesters mij zouden geven.

Maar de eene minuut verliep na de andere, zonder dat ik eenig ander geluid vernam, dan het zwaar, snorkend ademhalen van een bewusteloozen ellendeling op den vloer. Zou het mogelijk zijn, dat te midden van de woede van den storm zijne waarschuwende kreten onopgemerkt waren gebleven. In ’t eerst was het maar een’ flauwe hoop, de volgende minuut kwam het mij waarschijnlijk voor, nog een’ minuut, en het was zekerheid voor mij. Er werd noch in den gang, noch op het binnenplein eenig geluid vernomen. Ik wischte mij het koude zweet van het voorhoofd, en vroeg mijzelven af, wat mij nu te doen stond.

Eén zaak scheen vast te staan. De man op den vloer moest sterven. Indien ik hem levend achterliet, was het niet te zeggen, binnen hoe korten tijd hij alarm zou maken. Ik dorst geen licht te ontsteken, derhalve tastte ik in de duisternis tot mijn’ hand iets vochtigs aanraakte, wat ik wist dat zijn hoofd was. Ik hief mijn’ ijzeren staaf op, maar er was iets, mijne vrienden, dat mij weerhield toe te slaan. In de hitte van het gevecht heb ik menig man gedood, mannen van eer ook, die mij geen leed gedaan hadden. Die ellendeling hier was evenwel een schepsel, dat niet waard was te leven, daar hij getracht had mij zulk een groot onheil te berokkenen, en toch kon ik het niet van mij verkrijgen zijn’ hersenpan in te slaan. Dergelijke gruwelen zijn best voor een Spaansch partijganger — of voor een sans-culotte van den Faubourg St. Antoine — maar niet voor een soldaat en een welopgevoed man als ik.

Het zware ademhalen van den kerel deed mij evenwel hopen, dat het vrij langen tijd zou duren vóór hij weder bijkwam. Ik stopte hem daarom den mond en bond hem met strooken wollen deken aan het bed, zoodat er, zijn verzwakten toestand in aanmerking genomen, gegronde reden bestond te denken, dat hij niet vrij zou komen vóór het eerstvolgende bezoek van den bewaker. Maar thans had ik weder nieuwe moeielijkheden het hoofd te bieden, want gij zult u herinneren, dat ik op zijne lengte had gerekend om over de muren te komen. Ik zou bij de pakken neergezeten en tranen van wanhoop gestort kunnen hebben, zoo niet de gedachte aan mijne moeder en aan den Keizer mij was komen steunen. „Courage!” zei ik. „Zoo hier iemand anders dan Etienne Gerard was, zou hij nu erg in verlegenheid zitten; maar dit is een jongmensch, die zich niet zoo gemakkelijk laat vangen!”

Ik toog daarom aan den arbeid. Ik nam Beaumont’s beddelaken en het mijne, scheurde ze in strooken, knoopte die vervolgens aan elkander, en verkreeg op die manier een uitmuntend touw. Dit bond ik stevig om het midden van mijn’ ijzeren staaf vast, welke ruim een voet lang was, en liet mij daarop langs het touw naar buiten op het plein glijden, waar de regen kletterde en de wind luider dan ooit gierde. Ik hield mij in de schaduw van den muur der gevangenis, maar het was zoo zwart als de aas van schoppen, en ik kon mijn’ eigen hand, als ik ze vóór mijne oogen hield, niet zien. Ik bemerkte, dat ik van den schildwacht, zoo ik maar niet in zijn’ richting liep, niets had te vreezen. Toen ik onder den muur gekomen was, wierp ik er mijn’ staaf op, en tot mijn’ groote vreugde bleef zij de eerste de beste keer reeds tusschen de pinnen op den rand vastzitten. Ik klouterde tegen mijn touw op, haalde het achter mij in, en liet mij aan den anderen kant weder naar beneden zakken. Vervolgens beklom ik den tweeden muur, en zat weldra schrijlings tusschen de pinnen op den rand, toen ik onder mij in de duisternis iets zag flikkeren. Het was de bajonet van den schildwacht beneden, en zij was zoo dicht bij mij (de tweede muur was merkelijk lager dan de eerste), dat ik, zoo ik mij voorover boog, zo gemakkelijk van haar huisje had kunnen schroeven. Daar stond hij, in zichzelf een deuntje neuriënde en dicht tegen den muur geleund om zich warm te houden, weinig vermoedende dat op enkele voeten afstands van hem een wanhopig man zat, die op het punt was hem met zijn eigen wapen in het hart te stooten. Ik maakte mij reeds gereed voor den sprong, toen de kerel met een vloek zijn geweer schouderde en zijn loop hervatte, waarna ik zijne stappen in de modder hoorde plassen. Ik liet mij langs mijn touw naar beneden glijden, en nauwelijks raakten mijne voeten den grond of ik liep, het touw in den steek latende, uit al mijn’ macht over de heide weg.

Goeie hemel, wat liep ik. De wind geeselde mijn gelaat en gonsde in mijne neusgaten. De regen kletterde op mijn’ huid en siste langs mijne ooren. Ik struikelde over gaten. Ik raakte in kreupelhout verward. Ik viel tusschen braamstruiken. Ik had schrammen en scheuren, was buiten adem en bloedde. Mijn’ tong was als leer, mijne voeten waren als lood, en mijn hart klopte als een’ keteltrom. Nog altijd liep ik, en liep ik, en liep ik.

Maar ik had mijn hoofd niet verloren, mijne vrienden. Ik had alles met een doel gedaan. Onze voortvluchtigen begaven zich altijd naar de kust. Ik had besloten het binnenland in te gaan, en dit te meer omreden ik Beaumont het tegenovergestelde had medegedeeld. Ik wilde noordwaarts vluchten, en zij zouden mij in het zuiden zoeken. Misschien zult gij mij vragen, hoe ik in zulk een nacht kon weten, welken kant ik opging. Mijn antwoord op die vraag is door den wind. Ik had in de gevangenis opgemerkt, dat die van het noorden kwam, en zoolang ik hem dus in het gezicht had, liep ik in noordelijke richting.

Ik holde dan op die manier voort, toen ik eensklaps uit de duisternis voor mij uit twee gele lichten zag schijnen. Ik stond een oogenblik stil, niet wetende wat te doen. Ik was, zooals gij begrijpt, nog in mijn’ huzaren-uniform, en het kwam mij voor dat het allereerste, wat ik mij moest trachten te verschaffen, de eene of andere kleeding was, welke mij niet verraadde. Indien die lichten uit een’ hut voortkwamen, was het vrij waarschijnlijk, dat ik hetgeen ik behoefde daar zou vinden. Ik ging derhalve op de lichten af, terwijl het mij intusschen razend speet, dat ik mijn’ ijzeren staaf had achtergelaten; want ik was vast besloten mij liever dood te vechten, dan mij weêr gevangen te laten nemen.

Maar al spoedig ontdekte ik, dat zich daar geen hut bevond. De lichten waren twee lantaarns, welke aan weerszijde van een rijtuig hingen, en door haar schijnsel zag ik, dat er een breede weg vóór mij lag. Tusschen de struiken kruipende, ontdekte ik, dat er twee paarden vóór het rijtuig gespannen waren, dat er een kleine postiljon vóór het tweespan stond, en dat één der wielen naast het rijtuig op den weg lag. Ik zie ze thans nog vóór me, mijne vrienden: de dampende beesten, den dwergachtigen jongen, die ze bij de teugels vasthield, en de zware, zwarte koets, welke schitterde van den regen en op hare drie wielen balanseerde. Het raampje was neergelaten en een lief gezichtje onder een hoed keek er uit.

„Wat moet ik beginnen?” schreeuwde de dame tot den postiljon met wanhopende stem. „Sir Charles is zeker verdwaald, en ik zal den nacht op de heide moeten doorbrengen.”

„Wellicht kan ik Mevrouw in het een of ander van dienst zijn,” zeide ik, uit de struiken in het licht der lantaarns kruipende. Een’ vrouw in verlegenheid is voor mij iets heiligs, en deze hier was schoon. Gij moet niet vergeten, dat ik, niettegenstaande ik Kolonel was, nog maar acht en twintig jaren telde.

Och, och, wat gilde zij, en wat stond de postiljon verslagen te kijken! Gij zult begrijpen dat ik, na dien loop in de duisternis, met mijn’ ingedeukte schako, mijn met modder bespat gelaat, en mijn’ bemorste en door de braamstruiken gescheurde uniform, er nu juist niet precies als een edelman uitzag, zooals men dien bij voorkeur midden op eene eenzame heide zou willen ontmoeten. Toch begreep zij, na van de eerste verbazing bekomen te zijn, dat ik haar zeer onderdanige dienaar was, en ik kon zelfs in hare lieve oogen lezen, dat mijn’ houding en mijn gedrag beslist indruk op haar gemaakt hadden.

„’t Spijt mij u schrik aangejaagd te hebben, Mevrouw,” zeide ik. „Ik hoorde toevallig uwe opmerking, en ik kon me niet weerhouden u m’n hulp aan te bieden.” Ik maakte dit zeggende een’ buiging voor haar. Gij kent mijne wijze van groeten, en kunt u dus voorstellen welk een indruk die op de dame maakte.

„Ik ben u zeer verplicht, Mijnheer,” zeide zij. „Wij hebben een’ vreeselijke reis gehad sinds wij Tavistock verlieten. Eindelijk liep één der wielen van ons rijtuig, en nu staan wij hier hulpeloos midden op de heide. Mijn echtgenoot, Sir Charles, is heengegaan om te zien of hij ergens hulp kan vinden, en ik vrees maar al te zeer, dat hij verdwaald is geraakt.”

Ik was op het punt een’ poging te doen om haar eenigszins te troosten, toen ik naast de dame een’ zwarte, met astrakan gevoerde reisjas zag liggen, welke haar echtgenoot moest achtergelaten hebben. Zooeen had ik juist noodig om mijn’ uniform te bedekken, ’t Is waar dat ik eenigszins een gevoel had als of ik een struikroover was, maar toch, wat zal ik u zeggen? Nood breekt wet, en ik bevond mij in een vijandelijk land.

„Ik veronderstel, mevrouw, dat dit de jas van uw echtgenoot is,” merkte ik op. „Ik vertrouw, dat gij het mij niet ten kwade zult duiden, zoo ik mij genoodzaakt zie. . . .” en dit zeggende trok ik ze met kracht door het raampje.

Ik kon de uitdrukking van verbazing, en angst en afkeer, welke haar gelaat aannam, niet verdragen.

„O, ik heb me in je vergist!” schreeuwde zij. „Je kwaamt dus om mij te berooven, en niet om mij te helpen. Je hebt het voorkomen van een edelman, en toch steel je de jas van mijn echtgenoot!”

„Mevrouw,” zeide ik, „ik smeek u mij niet te veroordeelen, voordat gij alles weet. Het is beslist noodzakelijk, dat ik deze jas neem, maar zoo gij de goedheid wilt hebben mij mede te deelen, wie zoo gelukkig is uw echtgenoot te wezen, dan zal ik zorg dragen dat de jas hem teruggezonden wordt.”

Haar gelaat nam een’ eenigszins zachtere uitdrukking aan, niettegenstaande zij zich inspande om er streng uit te zien. „Mijn echtgenoot,” antwoordde zij, „is Sir Charles Meredith, en hij is op reis naar de Dart moor Gevangenis voor gewichtige Regeeringszaken. Ik verzoek je alleen, je weg te vervolgen en niets mede te nemen, dat hem toebehoort.”

„Er is maar één zaak, welke hem toebehoort, die ik begeer,” zeide ik.

„En die heb je uit het rijtuig genomen,” schreeuwde zij.

„Neen,” antwoordde ik, „die is er nog in.”

Zij lachte op haar openhartige Engelsche manier.

„Indien je, in plaats van me complimentjes te maken, me de jas van mijn echtgenoot teruggaaft....” begon zij.

„Mevrouw,” antwoordde ik, „wat gij verlangt is bepaald onmogelijk. Zoo gij mij wilt toestaan in het rijtuig te komen, zal ik u uitleggen hoe onmisbaar die jas voor mij is.”

De hemel mag weten, welke dwaasheden ik zou begaan hebben, zoo wij op dat oogenblik uit de verte niet een zwak „hola!” vernomen hadden, dat door den kleinen postiljon met een schreeuw werd beantwoord. In den regen en de duisternis zag ik op eenigen afstand van ons een’ lantaarn, maar die snel naderbij kwam.

„Het spijt mij, mevrouw, dat ik mij genoodzaakt zie u te verlaten,” zeide ik. „Gij kunt uw echtgenoot de verzekering geven, dat ik de meest mogelijke zorg voor zijn’ jas zal dragen.[”] Gehaast als ik was, waagde ik het een oogenblik op te houden om de hand der dame te kussen, welke zij met een’ bewonderenswaarde pretentie van zich door mijne vermetelheid beledigd te gevoelen door het raampje terugtrok. Daarop nam ik, daar de lantaarn reeds zeer dicht bij mij was, en de postiljon geneigd scheen mijn’ vlucht te verhinderen, mijn’ kostbare overjas onder den arm, en snelde weg in de duisternis.

En nu stelde ik mij tot taak, de uitgestrektheid heide tusschen de gevangenis en mijzelf zoo groot te maken, als de nog overige uren van duisternis zouden toelaten. Mijn gelaat opnieuw in den wind keerende, liep ik tot ik van uitputting neerviel. Vervolgens legde ik, na vijf minuten tusschen de heideplanten adem geschept te hebben, nogmaals een eind af, tot wederom mijne knieën onder mij knikten. Ik was jong en krachtig, met spieren van staal, en een inhoud, welke door twaalf jaren van krijgsdienst was gehard. Daardoor was ik in staat die wilde vlucht op nieuw drie uren vol te houden, gedurende welken tijd ik, zooals gij begrijpt, mijzelf den weg wees door den wind in mijn gelaat te houden. Aan het einde van dezen laatsten loop berekende ik, dat er tennaastenbij twintig mijlen tusschen de gevangenis en mij lagen. Daar de dag weldra zou aanbreken, kroop ik tusschen de bremstruiken op den top van een van die kleine heuvels, zooals er in menigte in dat land zijn, met het doel mij verborgen te houden tot het vallen van den avond. Het slapen in wind en regen was niets nieuws voor mij; ik wikkelde mij dus in mijn dikken, warmen mantel en viel spoedig in een diepen slaap.

Maar het was geen verkwikkende slaap. Ik had den eenen benauwden droom na den anderen, en in geen enkelen ging het naar wensch met mij. Ik herinner mij, dat ik ten slotte een’ charge deed tegen een onwrikbaar carré van Hongaarsche Grenadiers met één enkel eskadron op uitgeputte paarden, juist zooals ik te Elchingen deed. Ik stond in mijne stijgbeugels te schreeuwen: „Vive l’Empereur!” en nauwelijks had ik dit gedaan, of ik vernam in antwoord er op het gebrul van mijne huzaren: „Vive l’Empereur!” Ik sprong, terwijl de woorden nog in mijne ooren weergalmden, van mijn hard bed overeind, en toen ik daarop mijne oogen uitwreef en benieuwd was of ik ook erg moe zou zijn, vernam ik denzelfden schreeuw op nieuw, vijf duizend stemmen in één lang-aangehouden gil. Ik keek uit mijn’ schuilplaats tusschen de braamstruiken onderzoekend rond en aanschouwde in het heldere morgenlicht, wat ik in het allerlaatste geval zou hebben verwacht of verlangd.

Het was de Dartmoor-Gevangenis! Daar lag zij, grimmig en ontzettend, op een afstand van slechts een paar honderd el. Indien ik in de duisternis maar enkele minuten verder geloopen ware, zou ik met mijn sjako tegen den muur gestooten hebben. Ik raakte op dat gezicht zoo van mijn stuk, dat ik mij nauwelijks een’ voorstelling kon maken van hetgeen er had plaats gehad. Weldra evenwel werd het mij duidelijk, en ik sloeg mij in mijn’ wanhoop met mijne vuisten voor het hoofd. De wind was gedurende den nacht van het noorden naar het zuiden geloopen, en daar ik mijn gezicht voortdurend in den wind had gehouden, had ik mij tien mijlen van de gevangenis verwijderd, en tien mijlen in omgekeerde richting geloopen, zoodat ik mij ten slotte bevond op de plaats vanwaar ik was uitgegaan. Toen ik over mijn’ haast, mijne buitelingen, mijn draven en springen, waarvan dit de uitkomst was, nadacht, kwam mij het geval zoo dwaas voor, dat mijn verdriet eensklaps veranderde in pret, zoodat ik mij weer tusschen de braamstruiken liet vallen en lachte, lachte, tot ik niet meer kon. Daarop rolde ik mij in mijn mantel, en dacht ernstig na over hetgeen mij thans te doen stond.

Eéne les, welke ik gedurende mijn zwervend leven heb geleerd, mijne vrienden, is, nimmer iets een ongeluk te noemen, voordat men er het einde van heeft gezien. Geeft niet elk uur een nieuw gezichtspunt? In het onderhavige geval ontdekte ik weldra, dat het toeval evenveel voor mij had gedaan als het grondigste nadenken. Mijne bewakers begonnen natuurlijk hunne nasporingen van de plaats, waar ik Sir Charles Meredith’s jas mij had toegeëigend, en uit mijn schuilhoek kon ik hen haastig langs den weg tot dat punt zien heen en weer loopen. Geen hunner zou ooit vermoeden, dat ik van daar terug had kunnen loopen, en nu volkomen veilig in de kleine struikbedekking op den top van den heuvel lag. De gevangenen hadden natuurlijk van mijne ontsnapping gehoord, en den ganschen dag door weerklonken over de heide juichkreten, gelijk aan die, welke mij in den morgen hadden gewekt, en droegen een’ welkome boodschap van sympathie en kameraadschap tot mij over. Hoe weinig droomden zij, dat op den top van diezelfde hoogte, welke zij uit hunne vensters konden zien, de kameraad lag, in wiens ontsnapping zij zich verheugden. Ik voor mij, ik kon op dien armen hoop tot werkeloosheid gedoemde krijgslieden neerzien, als zij op het groote exercitieplein rondliepen, of in kleine groepen vereenigd hunne vreugde te kennen gaven over mijn succes. Eenmaal hoorde ik een gehuil van afschuw, en ik zag dat Beaumont, het hoofd geheel met windsels bedekt, door twee bewakers over het plein werd geleid. Ik kan u niet zeggen hoeveel genoegen mij dat gezicht verschafte, want het bewees dat ik hem niet had doodgeslagen, en ook dat de anderen de ware toedracht van hetgeen was voorgevallen wisten. Zij hadden mij allen te goed gekend om te denken, dat ik hem in den steek zou hebben gelaten.

Dien ganschen langen dag lag ik achter mijne beschutting van struiken, en luisterde naar de klokken, welke beneden de uren sloegen.

Ik had mijne zakken vol brood, dat ik van mijn rantsoen had gespaard, en toen ik mijn’ geleende overjas nazocht, vond ik daarin een’ zilveren veldflesch vol uitstekenden brandewijn met water, zoodat ik in staat was den dag door te komen zonder gebrek te lijden. Overigens bevatten de zakken nog een rood zijden zakdoek, een schildpadden snuifdoos, en een’ blauwe enveloppe met een rood lak, geadresseerd aan den Gouverneur van de Dartmoor Gevangenis. Wat de beide eerste voorwerpen betreft, die besloot ik terug te zenden tegelijk met de jas. De brief bezorgde mij meer verlegenheid, want de Gouverneur had mij steeds alle mogelijke beleefdheid bewezen, en het kwetste mijn eergevoel, van zijn’ correspondentie kennis te nemen. Ik had bijna besloten hem, op geweerschots afstand van de poort, onder een steen aan den heerweg te leggen. Maar dit zou hun bij het zoeken naar mij den weg wijzen, en dus wist ik er ten slotte niets beters op, dan den brief bij mij te houden, in de hoop dat ik de eene of andere gelegenheid zou vinden hem aan zijn adres terug te zenden. Intusschen borg ik hem secuur weg in mijn binnenzak.

Er scheen een’ warme zon om mijne kleeren te drogen, en toen de nacht viel was ik gereed voor mijn’ reis. Ik verzeker u, dat er ditmaal geene vergissingen plaats hadden. Ik nam de sterren tot gidsen, zooals ieder huzaar dat moest geleerd hebben, en ik zorgde dat er een afstand van tien mijlen tusschen mij en de gevangenis kwam. Mijn plan was nu, mij van een compleet stel kleeren meester te maken van den eersten persoon den besten, dien ik kon overrompelen, en dan den weg naar de noordelijke kust in te slaan, waar een’ menigte smokkelaars en visschers waren, die bereid zouden bevonden worden de premie te verdienen, welke door den Keizer werd uitbetaald aan hen, die ontsnapte gevangenen over het Kanaal brachten. Ik had de pluim van mijn sjako genomen, opdat zij geen’ aandacht zou trekken, maar zelfs met mijn’ mooie overjas vreesde ik, dat mijn’ uniform mij vroeger of later zou verraden. Mijn’ eerste zorg moest wezen, mij van een’ volkomene vermomming te voorzien.

Toen de dag aanbrak, zag ik een’ rivier aan mijn’ rechter en een’ kleine stad aan mijn’ linkerhand, de blauwe rook er van steeg op boven de heide. Ik had wel lust gevoeld er binnen te gaan, omreden het mij belangstelling ingeboezemd zou hebben, het een en ander van de zeden en gewoonten der Engelschen te zien, welke zeer van die van andere natiën verschillen. Grooter evenwel dan mijn’ begeerte hen hun rouw vleesch te zien eten en hunne vrouwen verkoopen, zou het gevaar geweest zijn, dat ik daardoor beliep, zoolang ik mij niet van mijn’ uniform had ontdaan. Alles, mijn sjako, mijn snor, mijn’ spraak, zou mij verraden. Ik vervolgde daarom mijn’ reis naar het noorden, terwijl ik gedurig om mij keek, maar nooit een zweem van mijne vervolgers ontdekte.

Omstreeks den middag kwam ik in een’ eenzame vallei, waarin één enkele kleine hut stond, zonder eenig ander gebouw in den omtrek. Het was een eenvoudig huisje, met een kleinen tuin er vóór, waarin een zwerm hanen en kippen liepen. Ik ging tusschen de varen liggen en beschouwde het, want het kwam mij voor juist een’ soort plaats te wezen, waar ik zou kunnen krijgen wat ik behoefde. Mijn brood was op, en ik had een razenden honger na mijn’ lange reis; ik besloot daarom op verkenning te gaan, en dan naar die hut op te marcheeren, haar te sommeeren zich over te geven, en mij vervolgens alles te verschaffen waaraan ik behoefte had. Zij kon mij op zijn minst een kippetje en een’ omelet bezorgen. Ik watertandde reeds bij de gedachte er aan.

Toen ik daar lag en mij er over verbaasde, wie in deze eenzame plaats kon wonen, kwam er een vlug jongmensch uit de voordeur, gevolgd door een tweeden, ouderen man, die twee groote knuppels droeg. Hij overhandigde deze aan zijn jongen medgezel, die ze met buitengewone vlugheid op en neder bewoog en rond zwaaide. De ander, die terzijde van hem stond, scheen hem met groote aandacht gade te slaan, en hem van tijd tot tijd een wenk te geven. Ten slotte nam hij een touw, en begon evenals een meisje te springen, terwijl de ander hem nog ernstig waarnam. Zooals gij kunt denken was ik razend benieuwd te weten, wat voor menschen dit waren, en kon ik alleen veronderstellen, dat de een een dokter was, en de ander een patiënt, die zich aan de eene of andere zonderlinge wijze van behandeling had onderworpen.

Terwijl ik daar nu lag te wachten en mij te verbazen, haalde de oudere man een’ overjas, welke de ander, door hem geholpen, aantrok en tot onder zijn’ kin dichtknoopte. Het was een warme dag, zoodat deze handelwijze zelfs nog meer mijn’ verbazing wekte, dan het voorafgaande. „’t Is tenminste duidelijk,” dacht ik, „dat zijn’ oefening is afgeloope;” maar ’t leek er niet naar, de man begon, in spijt van zijn’ zware jas, te loopen, en toevallig de heide recht over in de richting van de plaats, wáár ik lag. Zijn makker was weder in huis gegaan, wat mij uitmuntend in mijn’ kraam te pas kwam. Mijn plan was mij van de kleeren van den jongen man meester te maken, en vervolgens naar het eene of andere dorp te snellen, waar ik levensmiddelen kon koopen. De kippetjes waren zeer zeker een’ verzoeking voor mij, maar daar er minstens twee mannen in het huis waren, zou het waarschijnlijk, nu ik geen wapen bij mij had, verstandiger van mij zijn mij uit de voeten te maken.

Ik lag dan kalm tusschen de varens. Ik hoorde duidelijk de stappen van den looper, en eindelijk daar was hij vlak bij mij met zijn’ kolossale jas, terwijl het zweet hem langs het aangezicht gusde. Hij scheen mij toe een zeer stevig man te zijn — maar klein — zoo klein, dat ik vreesde, dat ik aan zijne kleeren weinig zou hebben. Toen ik uit mijn schuilhoek voor den dag kwam en naar hem toeging, bleef hij stilstaan en keek mij met de grootste verbazing aan.

„Bij hoog en laag,” zeide hij, „geef het een naam, gouverneur! Is het een renperk, of wat anders?” Dus sprak hij, ofschoon ik niet in staat ben mede te deelen, wat hij daarmede bedoelde.

„Wil het mij niet ten kwade duiden, Mijnheer,” zeide ik, „maar ik zie mij in de noodzakelijkheid u te verzoeken, mij uwe kleeren te geven.”

„Je te geven wat?” schreeuwde hij.

„Uwe kleeren.”

„’t Heeft hier veel van een hanengevecht!” zeide hij. „Waarom moet ik je mijne kleeren geven?”

„Omdat ik ze noodig heb.”

„En veronderstel dat ik ze niet geef?”

„Voor den duivel,” zeide ik, „dan zal me niets anders overschieten, dan ze met geweld te nemen.”

Hij stond met zijne handen in de zakken van zijn’ overjas en een uitdagenden glimlach op zijn beenig, glad geschoren gelaat.

„Je wilt ze met geweld nemen, niet waar?” zeide hij. „Je bent zoo op het oog een heele vent, maar ik kan je vertellen, dat je ditmaal den verkeerde voorhebt. Ik weet, wie je bent. Je bent een Franschman, die ontsnapt is uit de gevangenis daar beneden, zooals iedereen dat met een oogopslag kan zien. Maar je weet niet, wie ik ben, anders zou iets dergelijks niet in je hersens zijn opgekomen. Weet dan, man, dat ik de Bokser van Bristol ben, en mijn training-terrein daar beneden ligt.”

Hij keek mij aan alsof hij verwachtte, dat het vernemen van deze mededeeling mij ter aarde zou hebben doen storten, maar ik glimlachte op mijn’ beurt tegen hem, en nam hem, aan mijn’ snor draaiend, van top tot teen op.

„Gij moogt een zeer dapper man wezen, sir,” zeide ik, „maar als ik u vertel, dat gij tegenover Kolonel Etienne Gérard van de Huzaren van Conflans staat, zult gij de noodzakelijkheid er van inzien, dat gij mij uwe kleeren zonder tegenstribbelen afstaat.”

„Ik zou je raden, mijnheer, dat je ophoudt,” schreeuwde hij; „want ik voorzie, dat het einde er van zal wezen, dat ik je wat peper toedien.”

„Je kleeren, sir, op staanden voet!” kreet ik, woest op hem toetredende. Tot antwoord trok hij zijn’ zware overjas uit, en stond mij in een’ zonderlinge houding, met den eenen arm uitgestrekt en den ander over zijn’ borst, uitdagend aan te staren. Ik voor mij wist niets van de wijze van vechten van dat volk, maar te paard of te voet, met of zonder wapenen, ben ik altijd van zessen klaar om mij uit de verlegenheid te redden. Gij begrijpt dat een soldaat niet altijd zijn’ eigene methode kan volgen, en dat het tijd is om te huilen als men met de wolven in het bosch is. Ik wierp mij daarom met een krijgsgeschreeuw op hem en schopte hem met mijne beide voeten. Op hetzelfde oogenblik vlogen mijne hielen in de lucht, het flikkerde voor mijne oogen als bij Austerlitz, en mijn achterhoofd kwam met een’ bons op een steen terecht. Van hetgeen er daarna met mij gebeurd is, kan ik mij niets meer herinneren. Toen ik weer tot mijzelven kwam, lag ik op een rolbed, in een’ naakte, half gemeubileerde kamer. Het suisde in mijn hoofd alsof er een’ klok werd geluid, en toen ik er mijn’ hand aan bracht, voelde ik dat ik boven één van mijne oogen een’ dikte als een okkernoot had. Ik kreeg een’ scherpe lucht in den neus, en weldra ontdekte ik, dat er een’ strook met azijn bevochtigd papier op mijn voorhoofd was gebonden. Aan het andere einde van de kamer zat die vreeselijke kleine man met ontbloote knie, en zijn bejaarde makker wreef die met de eene of andere zalf. De laatste scheen in een’ zeer slechte luim te zijn, en bromde voortdurend, waarnaar de ander met een droefgeestig gelaat luisterde.

„Nooit van mijn leven heb ik iets dergelijks gehoord,” zeide hij. „Terwijl je een maand aan het trainen bent, waarvan al de last op mijne schouders komt, en ik je bijna flink klaar heb, je in een gevecht te begeven met een vreemdeling.”

„Ho, ho! Houd je mond!” zeide de ander nors. „Je bent een zeer goed trainer, Jim, maar je zoudt nog beter zijn, zoo je wat minder knordet.”

„Me dunkt dat het tijd is om te knorren,” antwoordde de oudere. „Zoo die knie niet in orde komt vóór Woensdag, verlies je den strijd.”

„Verliezen!” bromde de ander. „Ik heb negentien gevechten gewonnen, en niemand heeft ooit, dat ik het hoorde, van „verliezen” durven spreken. Hoe duivel kon ik anders van dien vent afkomen, die de kleeren van mijn rug begeerde?’’

„Stil, man, je wist dat de gevangenis en de wacht zich op een’ mijl afstand van je bevonden. Je hadt die op hem af kunnen zenden, zoowel als nu. Je zoudt je kleeren in orde teruggekregen hebben.”

„Och, scheid toch uit!” zeide de Bokser, „ik breek mijn’ training niet dikwijls af, maar wanneer het er op aan komt mijne kleeren af te geven aan een Franschman, die nauwelijks een steek in een kluitje boter kan geven, nu, dan is me dat meer dan ik kan verzwelgen.”

„Och, man, wat zijn die kleeren waard? Weet je wel, dat Lord Rufton alleen vijf duizend pond op je heeft? Als je Woensdag de touwen overspringt, zal je geen penning minder dan vijftien duizend pond voor de toeschouwers vertegenwoordigen. ’t Is een lief ding op te tornen voor een’ gezwollen knie en een’ ontmoeting met een Franschman!”

„Ik had nooit gedacht, dat hij zou geschopt hebben,” zeide de Bokser.

„Ik houd het er voor, dat je verwachttet, dat hij zou vechten volgens de regelen van Broughton, en strikt eerlijk. Och, jou, stumperd, zij weten in Frankrijk niet wat vechten is.”

„Mijne vrienden,” zeide ik, op den rand van mijn bed zittende, „ik versta niet al te veel van hetgeen je onder mekaar verhandelt, maar als je op die manier spreekt, dan is dat onzin. We weten zooveel van vechten in Frankrijk, dat we een kort bezoek aan bijna elke hoofdstad in Europa gebracht hebben, en weldra komen we in Londen. Maar we vechten als soldaten, begrijpt ge, en niet als straatjongens in de goot. Jij stompt me tegen mijn hoofd. Ik schop je tegen je knie. Dat is kinderspel. Maar als je me een zwaard wilt geven, en je neemt er zelf ook een, dan zal ik je toonen, hoe we aan gindsche zijde van het Kanaal vechten.”

Zij staarden mij beiden op hun’ strenge, Engelsche manier aan.

„Nu, het verheugt me dat je niet dood bent, mijnheer,” zeide de oudere eindelijk. „Er was niet veel teeken van leven in je, toen de Bokser en ik je wegdroegen. Dat hoofd van je is niet hard genoeg om den stoot van den sterksten bokser in Bristol te doorstaan.”

„Hij is een leelijke vent ook, en hij kwam voor me staan als een krielhaan,” zeide de ander nog zijn’ knie wrijvende. [„]Ik paste mijn oud rechts-links toe en hij viel achterover, alsof hij door een strijdaks getroffen was. ’t Was mijn’ schuld niet, mijnheer. Ik zei het je, dat je troef zoudt krijgen als je niet doorgingt.”

„Nu, ’t is iets om je er je heele leven op te beroemen, dat je in aanraking geweest bent met de eerste ster in Engeland,” zeide de oudere man, terwijl hij met een’ uitdrukking van gelukwensching op het gelaat naar mij keek. „Je hebt hem op zijn best gehad ook — in den uitstekendsten toestand, en getraind door Jim Hunter.”

„Ik ben aan harde slagen gewend,” hernam ik, mijn’ jas losmakende en mijne twee kogelwonden toonende. Vervolgens ontblootte ik ook mijn enkel, en wees ik de plaats in mijn oog, wáár de guerilla er in gestoken had.

„’t Is jammer, dat hij weer naar de gevangenis terug moet,” merkte de trainer op.

Die laatste opmerking beviel mij volstrekt niet. Ik knoopte mijn’ jas toe en stond van het bed op.

„Ik moet u verzoeken mij mijn’ reis voort te laten zetten,” zeide ik.

„Daar is geen kans op, mijnheer,” antwoordde de trainer, ’t Is hard een man als u naar zulk een’ plaats terug te moeten zenden, maar zaken zijn zaken, en er is een twintig pond belooning aan verbonden. Zij waren hier van morgen, om je te zoeken, en ik verwacht dat zij terug zullen komen.”

Zijne woorden maakten mij verdrietig.

„Gij zult me toch bepaald niet verraden,” schreeuwde ik. „Ik zal je tweemaal twintig pond zenden op den dag, waarop ik den voet op Fransch grondgebied zet. Ik zweer het op mijn’ eer van Fransch edelman.[”]

Maar hoofdschudden was het eenig antwoord, dat ik ontving. Ik pleittte, ik argumenteerde, ik sprak van de Engelsche gastvrijheid en de kameraadschap tusschen dappere mannen, maar ik had mij evengoed tot de twee groote houten knuppels kunnen richten, welke tegenover mij op den vloer stonden. Er was geen teeken van medegevoel op hunne onbeschofte aangezichten te ontdekken.

„Zaken zijn zaken, mijnheer,” herhaalde de oude trainer. „Bovendien, hoe kan ik den Bokser Woensdag in het strijdperk brengen, wanneer hij door de rechtbank veroordeeld is, omdat hij een krijgsgevangene heeft helpen ontvluchten? Ik ben gekomen om den Bokser te verplegen, en ik neem de verantwoording niet op mij.”

Dit was dus het einde van al mijn strijden en streven. Ik zou naar de gevangenis teruggevoerd worden als een onnoozel schaap, dat door de hekken is gebroken. Zij kenden mij weinig, die zich verbeelden dat ik mij aan zulk een lot zou onderwerpen. Ik had genoeg vernomen om te weten, wat het zwakke punt van die twee mannen was, en ik toonde, zooals ik dikwijls te voren heb getoond, dat Etienne Gerard nooit zoo vreeselijk is, dan wanneer alle hoop voor hem schijnt vervlogen te zijn. Met een enkelen sprong greep ik één van de knuppels en zwaaide dien over het hoofd van den Bokser.

„Laat ér van komen wat wil,” schreeuwde ik, „jij zult voor Woensdag ongeschikt gemaakt worden!”

De kerel bromde een vloek en zou naar mij toe gesprongen zijn, maar de ander sloeg zijne armen om hem en drukte hem op zijn stoel.

„Niet, als ik het weet, Bokser,” gilde hij. „Geen van beiden als ik er bij ben. Verlaat dit vertrek Franschmannetje. We wenschen eenvoudig je rug te zien. Pak je weg, pak je weg, of hij breekt los!”

Dit was, dacht mij, een goede raad, en ik liep naar de deur, maar toen ik buiten in de open lucht kwam, begon alles mij voor de oogen te draaien en ik moest tegen den deurpost leunen om te voorkomen dat ik viel.

Houdt in het oog alles wat mij overkomen was, de angst bij mijn’ ontsnapping, de lange, vruchtelooze vlucht in den storm, den dag doorgebracht te midden van vochtige varens, alleen met brood tot voedsel, de tweede reis bij nacht, en nu de kwetsuren, welke ik ontvangen had, toen ik den kleinen man van zijne kleeren trachtte te berooven. Was het te verwonderen, dat ik zelfs ten slotte uitgeput raakte? Ik stond daar in mijn’ zware jas en mijn arme, gedeukte sjako, de kin op de borst, en de oogleden neergeslagen. Ik had mijn best gedaan en kon niet meer. Het geluid van hoefgetrappel maakte eindelijk dat ik mijn hoofd ophief, en daar stond op nauwelijks tien pas afstand de Gouverneur der Dartmoor-Gevangenis met zijn grijzen snorbaard vóór mij, met zes bewakers te paard achter zich.

„Zoo, Kolonel,” zeide hij met een bitteren glimlach, „we hebben je nogmaals gevonden.”

Wanneer een dapper man zijn uiterste best gedaan heeft en niet is geslaagd, toont hij zijn’ opvoeding door de wijze, waarop hij zijn nederlaag draagt. Ik voor mij haalde den brief, welken ik in mijn zak had, voor den dag, en overhandigde dien vooruitstappende met de meest mogelijke gratie aan den Gouverneur.

„Ik heb het ongeluk gehad, sir, een brief aan uw adres bij mij te houden,” zeide ik.

Hij keek mij verbaasd aan, en beval den bewakers mij te arresteeren. Daarop verbrak hij het zegel van den brief. Ik zag dat, terwijl hij den brief las, zijn gelaat een’ zonderlinge uitdrukking aannam.

„Dit moet de brief zijn, welken Sir Charles Meredith verloor,” zeide hij.

„Hij zat in den zak van zijn’ jas.”

„Gij hebt dien twee dagen bij u gedragen?”

„Sedert eergisteren nacht.”

„En geen oog in den inhoud er van geslagen?”

Ik keek hem op mijn’ manier aan, om hem te doen gevoelen, dat hij een’ onbescheidenheid had begaan door mij een’ vraag te doen, welke de eene edelman niet aan een ander zou doen.

Tot mijn’ verbazing barstte hij in een schaterlach uit.

„Kolonel,” zeide hij, de tranen van zijne oogen wisschende, „je hebt zoowel jezelven als ons werkelijk heel wat onnoodige moeite veroorzaakt. Sta mij toe u den brief voor te lezen, welken gij op uw’ vlucht met u naamt.[”]

Daarop vernam ik het volgende:

„Bij ontvangst dezes wordt gij uitgenoodigd te ontslaan Kolonel Etienne Gerard van het 3de Regiment Huzaren, die is uitgewisseld tegen Kolonel Mason van de Veld-Artillerie, thans in Verdun.”

En toen hij dit voorgelezen had lachte hij opnieuw, en de bewakers lachten, en de twee mannen uit de hut lachten, en wat kon daarop, toen ik die algemeene vroolijkheid hoorde, en dacht aan al mijn’ hoop en vrees, mijne worstelingen en gevaren, wat kon toen een goedhartig soldaat anders doen, dan nogmaals tegen den deurpost leunen, en even hartelijk lachen als een van hen? En was ik van hen allen niet degeen, die de gegrondste reden tot lachen had, nu ik vóór mij kon zien mijn dierbaar Frankrijk, en mijn’ moeder, en den Keizer, en mijne ruiters; terwijl achter mij lag de sombere kerker, en de zware hand van den Engelschen Koning.”

HOOFDSTUK III.

HOE DE BRIGADIER DE BROEDERS VAN AJACCIO DOODDE

Toen ik u eenigen tijd geleden vertelde, hoe ik de bijzondere medaille voor dapperheid verkreeg, eindigde ik, zooals gij u ongetwijfeld zult herinneren, met het gezegde van den Keizer te herhalen, dat ik de dapperste kerel uit al zijne legers was. Door deze opmerking te maken gaf Napoleon blijk van zijn doorzicht, waardoor hij zoo beroemd was. Hij verminderde evenwel eenigszins de waarde van zijn’ uitspraak, door er iets bij te voegen omtrent de dikte van mijn hoofd. Maar wij willen dat laten rusten. Het is niet edelmoedig zich op de zwakkere oogenblikken van een groot man te beroepen. Ik wil alleen dit zeggen, dat,{12} als de Keizer een werktuig noodig had, hij altijd zeer gereed was mij de eer aan te doen, zich den naam van Etienne Gerard te herinneren, ofschoon die hem toevallig niet te binnen schoot, als er belooningen toegekend moesten worden. Desniettemin, ik was Kolonel op mijn acht en twintigste, en chef eener brigade op mijn een en dertigste jaar, zoodat ik geen’ reden heb om ontevreden over mijn’ carrière te wezen. Hadden de oorlogen nog een jaar of twee, drie geduurd, zoo zou ik den bevelhebbersstaf gegrepen hebben, en de man, die eenmaal zijn’ hand daarop gelegd had, was slechts ééne schrede van den troon. Murat had zijn’ huzarenmuts verwisseld met een’ kroon, en ieder ander officier der lichte kavalerie zou datzelfde hebben kunnen doen. Maar al die droomen werden verijdeld door Waterloo, en, ofschoon ik niet bij machte was mijn naam een’ plaats in de historie te bezorgen, is hij toch voldoende bekend aan allen, die met mij in de groote oorlogen van het Keizerrijk gediend hebben.

Wat ik u heden avond wensch te vertellen, betreft de zeer zonderlinge geschiedenis, welke den eersten stoot heeft gegeven tot mijn’ snelle bevordering en waarvan het gevolg was een geheime band tusschen den Keizer en mij. Alvorens te beginnen, moet ik u evenwel met een enkel woord voor iets waarschuwen. Als gij mij hoort spreken, moet gij steeds bedenken, dat gij luistert naar iemand, die de zaken heeft bijgewoond. Ik spreek van hetgeen mijne ooren hebben gehoord en mijne oogen hebben gezien, zoodat gij mij niet moet zoeken te weerleggen door de meeningen aan te halen van den eenen of anderen geleerde of man van de pen, die een boek over de geschiedenis of gedenkschriften heeft geschreven. Er is veel, dat dergelijke menschen niet bekend is, en veel, dat de wereld nimmer zal weten. Wat mijzelven betreft, ik zou u, indien het niet onbescheiden ware, zeer verrassende dingen kunnen mededeelen. De feiten, welke ik van plan ben u hedenavond te verhalen, werden door mij geheim gehouden zoolang de Keizer leefde, om de eenvoudige reden, dat ik hem zulks had beloofd; maar ik geloof niet, dat er eenig bezwaar tegen bestaat, dat ik u thans het merkwaardig voorval mededeele, waarin ik betrokken was.

Gij moet dan weten, dat ik ten tijde van het Verdrag van Tilsit, maar een eenvoudig Luitenant zonder geld en zonder aanzien bij het 10de Regiment Huzaren was. Het is waar, dat ik mijn uiterlijk en mijn’ galanterie in mijn voordeel had, en dat ik reeds den naam verworven had van een der beste soldaten van het leger te wezen; maar om zich onder de schare van dappere mannen, welke den Keizer omringde, een’ snelle promotie te verzekeren, werd er iets meer dan dat gevorderd. Ik hield mij evenwel overtuigd, dat de fortuin mij gunstig zou zijn, ofschoon ik nooit had gedroomd, dat dit op zoo buitengewone wijze zou plaats hebben.

Toen de Keizer in het jaar 1807, na het sluiten van den vrede, naar Parijs terugkeerde, bracht hij den meesten tijd met de Keizerin en het Hof te Fontainebleau door. Het was in de dagen, dat hij het toppunt van zijn’ loopbaan had bereikt. Hij had in drie achtereenvolgende veldtochten Oostenrijk gefnuikt, Pruissen verpletterd, en de Russen tot achter den rechter oever van de Niemen teruggedreven. De oude Bulhond aan gindsche zijde van het Kanaal bromde nog wel, maar hij kon zich niet bijster ver van zijn hondekot verwijderen. Indien wij op dat tijdstip een blijvenden vrede hadden kunnen sluiten, zou Frankrijk een hooger standpunt, dan eenige natie sinds de dagen der Romeinen, hebben ingenomen. Zóó heb ik tenminste de geleerde lui hooren beweren, maar ik voor mij had toen andere zaken om over te denken. Al de meisjes waren verheugd, het leger na zijne lange afwezigheid terug te zien, en gij kunt u verzekerd houden, dat ik van eenige gunstbewijzen, welke geschonken werden, ruim mijn deel kreeg. Gij kunt er eenigszins over oordeelen, hoezeer ik in die dagen een gunsteling der dames was, als ik u zeg, dat ik zelfs thans nog, op mijn zestigste jaar.... maar waartoe zou ik nog uitwijden over dat, wat reeds voldoende bekend is?

Ons Regiment Huzaren was met de jagers te paard van de garde te Fontainebleau ingekwartierd. Dit is, zooals gij weet, slechts een’ kleine plaats, welke als het ware in het hart van het bosch begraven ligt, doch het was verbazend te zien, hoe het daar in die dagen krioelde van Groothertogen, en Keurvorsten en Prinsen, die zich om Napoleon verdrongen als hondjes om hun meester, ieder voor zich in de hoop, dat hem een been toegeworpen zou worden. Er werd in de straten meer Duitsch dan Fransch gehoord, want zij, die ons in den laatsten oorlog geholpen hadden, waren gekomen om een’ belooning te vragen, en zij, die ons hadden tegengestaan, waren gekomen om te trachten hun’ straf af te wenden. En al dien tijd reed onze kleine man, met zijn bleek gelaat en zijne koude, grijze oogen elken morgen zwijgend en nadenkend ter jacht, terwijl die allen in zijn stoet hem volgden, in de hoop dat hij zich een woord zou laten ontvallen. En dan kon hij, als hij in een’ goede luim kwam, den één een honderd vierkante mijlen toewijzen, of den ander even zooveel ontnemen, om een koninkrijk af te ronden door een’ rivier, of een ander in te korten door een’ bergketen. Dat was de manier van zaken doen van dien kleinen artillerieofficier, dien wij met onze sabels en onze bajonetten tot zulk een’ hoogte hadden verheven. Hij was altijd zeer beleefd tegen ons, want hij wist, waaraan hij zijn’ macht te danken had. Wij wisten dat ook, en toonden het door de wijze, waarop wij ons gedroegen. Wij erkenden, zooals gij begrijpt, dat hij de uitnemendste aanvoerder der wereld was, maar wij vergaten ook niet, dat hij de uitstekendste manschappen had om aan te voeren.

Welnu, opzekeren dag zat ik in mijn kwartier kaart te spelen met den jongen Morat van de Jagers te paard, toen de deur openging en Lasalle, onze Kolonel, binnentrad. Gij weet welk een knappe, pronklievende kerel hij was, en dat hij ons in zijn’ hemelsblauwe uniform van het Tiende een wonder scheen. Op mijn woord, wij kereltjes waren zoo betooverd door hem, dat wij allen vloekten, en dobbelden, en dronken, of wij er van hielden of niet, alleen maar om op onzen Kolonel te gelijken! Wij vergaten, dat de Keizer hem niet tot aanvoerder der lichte cavalerie had verheven omdat hij dronk of dobbelde, maar omdat hij den zekersten blik op den aard van een’ positie of op de sterkte van een’ kolonne had, en het best kon oordeelen over het oogenblik, waarop een’ carré infanterie verbroken moest worden, of welke kanonnen te veel bloot stonden aan het vuur van den vijand. Wij waren evenwel nog te jong om dat alles te begrijpen, en wij streken dus onze snorren op, en deden onze sporen klinken en onze sabelscheden kletteren door ze langs de straat te laten slepen in de hoop, dat wij allen Lasalles zouden worden. Toen hij mijn kwartier binnentrad, sprongen wij, Morat en ik, beiden overeind.

„Mijn jongen,” zeide hij, mij op den schouder kloppende, „de Keizer wenscht je om vier uur te spreken.” De kamer draaide, bij het vernemen van deze woorden, om mij, en ik moest mij aan den rand van de tafel vasthouden.

„Wat?” riep ik. „De Keizer!”

„Juist,” zeide hij, glimlachende over mijn’ verbazing.

„Maar de Keizer weet niet eens dat ik besta, Kolonel,” beweerde ik. „Hoe kan hij me dan ontbieden?”

„Wel, dat is het precies wat mij verbaast,” riep Lasalle, zijn knevel opdraaiende. „Zoo hij aan een’ goede sabel behoefte heeft, waarom wend[t] hij zich dan tot één van mijne luitenants, terwijl hij aan het hoofd van het regiment alles kan vinden, wat hij wenscht. Trouwens,” liet hij, terwijl hij mij nogmaals op zijn’ hartelijke manier op den schouder klopte, „ieder soldaat heeft zijn’ kans. Ik heb de mijne gehad, anders zou ik geen Kolonel van het Tiende wezen. Ik moet je de jouwe niet misgunnen. Voorwaarts, mijn jongen, en moge het de eerste stap wezen op den weg om je kolbak te verwisselen met den opgetoomden hoed.”

Het was eerst twee uur, hij verliet mij dus met de belofte, dat hij terug zou komen om mij naar het paleis te vergezellen. Och, och, wat viel die tijd mij lang, en wat tal van gissingen maakte ik, wat het wezen mocht, waarvoor de Keizer mij noodig kon hebben! Ik stapte in koortsachtige opgewondenheid in mijn’ kleine kamer op en neder. Soms vermoedde ik, dat hij wellicht had gehoord van de kanonnen, welke wij te Austerlitz genomen hadden; maar dan bedacht ik, dat er zoovelen waren, die te Austerlitz kanonnen hadden genomen, en dat er sinds dien slag reeds twee jaren waren verloopen. Dan dacht ik weer, dat hij mij wenschte te beloonen voor mijn’ zaak met den aide-de-camp van den Russischen Keizer. Een volgend oogenblik overviel mij een’ koude rilling, en verbeeldde ik mij, dat hij mij had laten roepen om mij te berispen. Ik had toch enkele duels gehad, welke hij misschien kwalijk opgenomen had, en sedert den vrede waren er in Parijs een paar aardigheden voorgevallen.

Maar neen! Ik herinnerde mij de woorden van Lasalle. „Zoo hij behoefte had aan een dapper man,” zeide Lasalle.

Het was duidelijk, dat mijn Kolonel eenig vermoeden had van hetgeen er gaande was. Zoo hij niet geweten had, dat het in mijn voordeel was, zou hij niet zoo wreed geweest zijn mij geluk te wenschen. Mijn hart gloeide van vreugde toen ik tot die overtuiging kwam, en ik zette mij neer om aan mijn’ moeder te schrijven en haar te vertellen, dat de Keizer op ditzelfde oogenblik op mij wachtte, om mijn oordeel over een’ gewichtige zaak te vernemen. Terwijl ik dit schreef moest ik onwillekeurig lachen bij de gedachte, dat, hoe zonderling het mij ook mocht voorkomen, het mijn’ moeder eenvoudig zou versterken in hare meening over het helder verstand van den Keizer.

Om half vier hoorde ik iemand naderen, doordat de sabel bij het klimmen tegen de treden van mijn’ houten trap kletterde. Het was Lasalle, die een kleinen heer, uiterst netjes in het zwart gekleed met groote manchetten en lubben, bij zich had. Wij, soldaten, kenden niet veel civielen, maar, bij mijn’ ziel, deze was er een van wien wij niet konden beweren, dat hij ons onbekend was! Ik had maar een blik op die vonkelende oogen, den kluchtigen wipneus en den strakken, stijven mond te slaan, om te weten dat ik mij in de tegenwoordigheid bevond van den eenigen man in Frankrijk, dien zelfs de Keizer naar de oogen had te zien.

„Dit is Mijnheer Etienne Gerard, Mijnheer de Talleyrand,” zeide Lasalle. Ik salueerde en de staatsman nam mij op van den top van mijn’ panache tot het radertje van mijn’ spoor met een blik, welke een’ uitwerking op mij had als de punt van een rapier.

„Hebt gij den Luitenant medegedeeld, onder welke omstandigheden hij in de tegenwoordigheid van den Keizer geroepen is?” vroeg hij met zijn’ droge, piepende stem.

Die twee mannen vormden zulk een contrast, dat ik onwillekeurig nu den een, dan den ander aankeek: den kleinen, zwarten, geslepen diplomaat, en den dikken, hemelsblauwen huzaar met de ééne vuist op zijn heup en de ander op het gevest van zijn sabel. Terwijl ik naar hen keek, gingen zij beiden zitten, Talleyrand zonder het minste geluid, en Lasalle met een gekletter en geklikkak als een steigerend strijdros.

„Dat is de weg, mannetje,” zeide hij op zijn’ barsche manier; „ik was vanmorgen bij den Keizer in zijn partikulier kabinet, toon hem een briefje gebracht werd. Hij opende het, en dit doende beefde hij zoo, dat het op den grond viel. Ik raapte het op en stelde het hem weder ter hand, maar hij staarde op den wand tegenover hem, alsof hij een spook gezien had. „Fratelli dell’ Ajaccio”. Ik beweer niet meer ltaliaansch te kennen, dan een mensch in twee campagnes kan opdoen, en ik wist er niets van te maken. Hij scheen mij toe geheel van zijn stuk te zijn; en dat zoudt gij ook gezegd hebben, Mijnheer de Talleyrand, zoo gij den blik zijner oogen gezien hadt. Hij las het briefje, en zat daarna een half uur of langer roerloos.”

„En gij?” vroeg Talleyrand.

„Wel, ik stond daar, en wist niet wat ik moest doen. Eindelijk scheen hij weder tot zichzelven te komen.”

„Ik veronderstel, Lasalle,” zeide hij, „dat je eenige moedige jonge officieren in het Tiende hebt?”

„Dat zijn zij allen, sire!” antwoordde ik.

„Zoo je er één uit moest pikken, op wien men zich kan verlaten voor handelen, maar die niet veel nadenkt — je begrijpt me Lasalle — wien zou je dan kiezen?” vroeg hij.

Ik begreep dat hij iemand noodig had, die niet te diep in zijne plannen doordrong.

„Ik heb er één,” zeide ik, „die van top tot teen soldaat is, en alleen over vrouwen en paarden denkt.”

„Dat is de man dien ik behoef,” zeide Napoleon. „Breng hem tegen vier uur in mijn particulier kabinet.”

„Daarop, mannetje, kwam ik regelrecht naar je toe, en vertrouw, dat je de eer van het 10de Regiment Huzaren zult ophouden.”

Ik voelde mij volstrekt niet gevleid met de redenen, welke tot mijne Kolonelskeuze hadden geleid, en ik moet dat zeker min of meer op mijn gelaat hebben laten blijken, want hij schaterde van lachen en ook Talleyrand lachte droogjes.

„Sta mij toe, dat ik u een kleinen wenk geef, vóór gij tot den Keizer gaat, Mijnheer Gerard!” zeide hij: „gij loopt nu gevaar in troebel water te komen, en gij kondt een slechteren loods dan mij vinden. Wij begrijpen geen van beiden recht duidelijk, wat deze kleine affaire te beduiden heeft, en, tusschen ons gezegd, het is voor ons, op wier schouders het lot van Frankrijk rust, van het hoogste belang, dat wij op de hoogte zijn van alles, wat er voorvalt. Gij begrijpt mij, Mijnheer Gerard?”

Ik begreep in de verste verte niet, waar hij op doelde, maar ik boog en trachtte een gezicht te zetten, alsof het mij volkomen duidelijk was.

„Ga dus zeer omzichtig te werk, en zeg niemand iets,” zeide Talleyrand. „Kolonel de Lasalle en ik zullen ons niet in het publiek vertoonen, maar wij zullen u hier afwachten, en u, wanneer gij ons hebt verteld, wat er tusschen den Keizer en u is verhandeld, van raad dienen. Maar het wordt nu tijd om te vertrekken, want de Keizer eischt vóór alles punctualiteit.”

Ik ging te voet naar het paleis, dat slechts op een honderd pas afstand lag. Daar aangekomen, begaf ik mij naar de anti-chambre, waar Duroc zich in zijn nieuwen scharlaken, met goud afgezetten rok met heel veel drukte bewoog tusschen de menigte menschen, die wachtten. Ik hoorde hem Mijnheer de Caulaincourt toefluisteren, dat de helft van hen Duitsche Hertogen waren, die verwachtten tot Koningen verheven te worden, en dat de andere helft Duitsche Hertogen waren, die verwachtten tot den bedelstaf gebracht te worden. Toen Duroc mijn naam hoorde, leidde hij mij regelrecht naar binnen, en ik bevond mij in de tegenwoordigheid des Keizers. Ik had hem te velde natuurlijk honderdmaal gezien, maar ik was vóór dien nooit in zijn’ onmiddellijke nabijheid geweest. Ik houd mij overtuigd dat, zoo gij hem ontmoet hadt zonder in de verste verte te weten wie hij was, gij eenvoudig zoudt gezegd hebben, dat hij een bleek kereltje met een goed voorhoofd en schoon gevormde kuiten was. Zijn’ strakke, witcachemire broek en witte kousen deden zijne beenen op hun voordeeligst uitkomen. Maar zelfs een vreemdeling moest getroffen zijn geweest door den buitengewonen blik zijner oogen, welke een’ uitdrukking konden aannemen, welke een grenadier zou doen sidderen. Men zegt, dat zelfs Auguereau, een man, die nooit geweten heeft wat vrees was, versaagde voor Napoleons blik, en dat wel in den tijd toen de Keizer nog maar een onbekend soldaat was. Hij keek mij evenwel vrij vriendelijk aan, en gaf mij een teeken bij de deur te blijven staan. De Meneval schreef op wat hij dicteerde, en keek met zijne kruipende oogen na elken volzin tot hem op.

„Tot zoo ver. Je kunt vertrekken,” zeide de Keizer opeens. Toen daarop de secretaris de kamer verlaten had, stapte hij met de handen op den rug naar’ mij toe en nam mij, zonder een woord te spreken, van het hoofd tot de voeten op. Ofschoon hij zelf klein van persoon was, zag hij toch dolgaarne knappe kerels om zich, en daarom houd ik het er voor, dat mijn’ verschijning hem genoegen deed. Wat mijzelf betreft, ik hief één hand in de hoogte om te salueeren, hield de andere aan het gevest van mijn sabel, en keek recht voor mij uit, zooals een soldaat betaamt.

„Wel, Mijnheer Gerard,” zeide hij eindelijk, zijn voorsten vinger op een der gouden brandebourgs van mijn bonten mantel leggende, „mij werd medegedeeld, dat gij een zeer verdienstelijk jong officier zijt. Uw Kolonel gaf mij een uitstekend rapport omtrent u.”

Ik wenschte een deftig antwoord te geven, maar ik kon alleen aan Lasalla’s gezegde denken, dat ik van top tot teen soldaat was, en ik eindigde dus met niets te zeggen. De Keizer bemerkte mijn strijd, welke zich op mijn gelaat moet vertoond hebben, en toen er ten slotte geen antwoord kwam, scheen hij daardoor niet ontstemd te zijn.

„Ik geloof dat gij juist de man zijt, dien ik noodig heb,” zeide hij. „Ik ben van alle zijden omringd door dappere en knappe mannen. Maar een dapper man, die....” Hij voltooide zijn volzin niet, en ik voor mij kon niet nagaan, wat hij zeggen wilde. Ik stelde mij dus tevreden met te verzekeren, dat hij op mij kon rekenen tot in den dood.

„Gij zijt, naar ik begrijp, een goed krijgsman?” zeide hij.

„Zoo tamelijk, sire,” antwoordde ik.

„Gij werdt door uw regiment uitgekozen om met den kampioen van de Huzaren van Chambarant te vechten?” zeide hij.

Ik vond het erg prettig te ontdekken, dat hij zooveel van mijne heldendaden wist.

„Mijne kameraden, sire, deden mij die eer aan,” zeide ik.

„En tot uw’ oefening beleedigdet gij in de week vóór uw duel zes schermmeesters?”

„Ik had het voorrecht zevenmaal in even zooveel dagen slaags geweest te zijn, sire,” zeide ik.

„En gij ontkwaamt zonder een’ schram?”

„De schermmeester van het 23ste Lichte Infanterie raakte mij aan den linker elleboog, sire.”

„Je hebt te zorgen, dat er van dat soort kinderspelletjes niet meer plaats hebben, mijnheer!” schreeuwde hij, eensklaps in dien kouden toorn vervallende, welke zoo verschrikkelijk was. „Verbeeldt je je, dat ik oud-gedienden in die posities plaats, opdat jij je in quarte en tierce zoudt kunnen oefenen? Hoe zal ik Europa onder de oogen zien, als mijne soldaten de punten hunner zwaarden tegen elkander keeren? Zoo ik nog een woord van je duels hoor, dan breek ik je tusschen deze vingers!”

Ik zag terwijl hij sprak zijne mollige, witte handen vóór mijne oogen schitteren, en zijn’ stem was in een alleronwelluidendst sissen en brommen overgegaan Alles trilde aan mij, en ik zou met genoegen mijn’ positie verwisseld hebben met die van den voorman in de steilste en engste bres, welke ooit een’ bestormingskolonne verzwolg. Hij keerde zich naar de tafel, dronk van een kop koffie, en toen hij mij daarna opnieuw aankeek, was elk spoor van den storm verdwenen, en droeg zijn gelaat dien zonderlingen glimlach, welke door zijne lippen, maar nooit door zijne oogen werd teweeggebracht.

„Ik heb uwe diensten noodig, Mijnheer Gerard,” zeide hij. „Ik wensch mijn’ veiligheid te verzekeren door een goed zwaard aan mijn’ zijde te nemen, en ik heb redenen om uitsluitend het uwe daarvoor te kiezen. Maar vóór alle dingen moet ik u stilzwijgendheid opleggen. Wat er vandaag tusschen ons voorvalt, moet zoolang ik leef voor ieder behalve voor onszelven een geheim blijven.”

Ik dacht aan Talleyrand en aan Lasalle, maar ik beloofde het.

„Verder behoef ik uwe gevoelens en vermoedens niet, en ik wensch dat gij stipt doet, wat u wordt gezegd.”

Ik boog.

„Uw zwaard behoef ik, en niet uwe hersens. Ik zal denken. Is u dat duidelijk?”

„Ja, sire.”

„Gij weet het Kanseliers Boschje in het woud?”

Ik boog.

„Gij weet ook den grooten, dubbelen denneboom, waarbij Dinsdags de jachthonden samenkomen?”

Had hij geweten, dat ik onder dien boom driemaal per week een meisje ontmoette, hij zou mij die vraag zeker niet gedaan hebben. Ik boog nogmaals zonder eenige opmerking te maken.

„Zeer goed. Gij zult mij daar van avond om tien uur vinden.”

Ik had opgehouden mij over iets te verbazen, wat er ook mocht gebeuren. Zoo hij mij had gevraagd, zijn’ plaats op den Keizerlijken troon in te nemen, zou ik alleen met het hoofd een’ toestemmende beweging hebben kunnen maken.

„Wij zullen dan samen dieper het woud ingaan,” zeide de Keizer. „Gij moet gewapend zijn met een zwaard, maar niet met pistolen. Gij moet mij geen’ enkele opmerking maken, en ik zal geen woord tot u zeggen. Wij zullen zwijgend voortschrijden. Begrepen?”

„Ik begrijp het, sire.”

„Na verloop van eenigen tijd zullen wij onder een zekeren boom een man, of wat waarschijnlijker is twee mannen zien. Wij zullen samen hen naderen. Indien ik u een teeken geef mij te verdedigen, zult gij uw zwaard gereed houden.. Indien ik daarentegen die mannen aanspreek, zult gij afwachten en zien wat er gebeurt. Zoo gij geroepen wordt om van leer te trekken, moet gij uw best doen, dat geen van hen, ingeval er twee zijn, ons ontsnapt. Ik zal zelf u bijstaan.”

„Maar, sire,” riep ik, „ik twijfel er geen oogenblik aan, dat twee niet te veel zullen zijn voor mijn zwaard; maar zou het niet beter wezen, dat ik een kameraad meebracht, dan dat gij gedwongen wordt u in zulk een strijd te mengen?”

„Ta, ta, ta,” zeide hij. „Ik was soldaat voordat ik Keizer werd. Denkt gij dan, dat de artilleristen niet evengoed zwaarden dragen als de huzaren? Maar ik beval u, niet met mij te redekavelen. Gij hebt stipt te doen, wat ik u zeg. Zoo de zwaarden eenmaal getrokken zijn, mag geen van die mannen het er levend afbrengen.”

„Dat zullen zij niet, sire,” zeide ik.

„Zeer wel. Ik heb u niets meer meê te deelen. Gij kunt vertrekken.”

„Ik heb gedacht, sire....” zeide ik.

Hij sprong op mij toe met de woestheid van een wild dier. Ik dacht werkelijk, dat hij mij zou geslagen hebben.

„Gedacht!” schreeuwde hij. [„]Jij, jij! Verbeeldt je je, dat ik je verkoos, omdat je kondt denken? Laat me niet voor de tweede keer iets dergelijks van je hooren! Jij, de eenige man.... maar, vooruit! Je ontmoet mij om tien uur bij den denneboom!”

Bij mijn’ ziel, ik was erg blij dat ik de kamer kon verlaten. Als ik een goed paard onder mij heb, en een zwaard, dat tegen mijn stijgbeugel klettert, dan weet ik waar ik ben. En er is niemand, die mij veel leeren kan van alles wat betrekking heeft op groen of droog voeder, gerst en haver en rogge, en de behandeling van eskadrons op marsch. Maar wanneer ik een Kamerheer en een Maarschalk van het Paleis ontmoet, en ik mijne woorden moet zoeken om met een Keizer te spreken, en ervaar dat niemand ronduit spreekt, heb ik een gevoel als een troepenpaard, dat in een’ dameskales is geplaatst. Al dat verbloemen en veinzen is niet van mijn’ gading. Ik heb de manieren van een heer, maar nooit die van een hoveling geleerd. Ik was dus erg blij toen ik weer buiten kwam, en ik holde naar mijn kwartier als een schooljongen, die zoo net zijn onderwijzer ontloopen is.

Maar toen ik de deur opende, was het eerste, waarop mijne oogen vielen, een paar lange, hemelsblauwe beenen met huzarenlaarzen, en een paar korte, zwarte met kuitgespen. Zij sprongen te gelijk op, om mij te groeten.

„Nu, welk nieuws?” riepen zij alle twee.

„Ik heb geen nieuws,” antwoordde ik.

„De Keizer weigerde u te ontvangen?”

„Neen, hij heeft mij ontvangen.”

„En wat zeide hij?”

„Mijnheer Gerard schijnt een weinig opgeblazen.”

„Mijnheer de Talleyrand,” antwoordde ik, „tot mijn’ spijt moet ik u zeggen, dat het mij volstrekt onmogelijk is u er iets van mede te deelen. Ik heb het den Keizer beloofd.”

„Ho, ho, mijn beste jongen,” zeide hij, mij van terzijde naderende, zooals een kat doet als zij op het punt is zich tegen u aan te wrijven. „’t Is geheel onder vrienden, begrijpt gij, en het komt niet verder dan deze vier muren. Bovendien het is nooit de bedoeling van den Keizer geweest, dat die belofte ook tegenover mij zou gelden.”

„Het is slechts een’ wandeling van een’ minuut naar het paleis, Mijnheer de Talleyrand,” antwoordde ik; „het is dus zeker niet te veel gevergd, dat gij derwaarts gaat, en zoo gij mij de schriftelijke verklaring des Keizers van daar medebrengt, dat het zijn’ bedoeling niet is geweest, dat die belofte ook tegenover u zou gelden, zal het mij een genoegen zijn u alles te vertellen, wat is gesproken.

Daarop liet hij mij als de oude vos, die hij was, zijne tanden zien. „Mijnheer Gerard schijnt een weinig opgeblazen te zijn,” zeide hij. „Hij is nog te jong om de zaken in haar juiste verhouding te zien. Als hij ouder wordt zal hij begrijpen, dat het niet altijd verstandig is voor een ondergeschikte bij de cavalerie zoo bars te weigeren.”

Ik wist niet, wat ik daarop zou antwoorden, maar Lasalle kwam mij op zijn’ rondborstige manier te hulp.

„De jongen heeft volmaakt gelijk,” zeide hij. „Zoo ik had geweten, dat hij een’ belofte had gedaan, zou ik hem naar niets gevraagd hebben. Gij weet zeer goed, Mijnheer de Talleyrand, dat, indien hij u had geantwoord, gij in uw vuistje zoudt gelachen en over hem zoo ongeveer gedacht hebben, als ik denk over de flesch als de bourgogne er uit is. Ik voor mij beloof u, dat er in het Tiende voor hem geen’ plaats zou zijn en wij onzen besten soldaat zouden verloren hebben, zoo ik hem ’s Keizers geheim had hooren verklappen.”

Maar de staatsman werd eenvoudig nog woedender, toen hij bemerkte, dat ik door mijn Kolonel gesteund werd.

„Ik heb gehoord, Kolonel de Lasalle,” zeide hij met ijskoude deftigheid, „dat uw oordeel van groot gewicht is in zake lichte cavalerie. Mocht ik vroeger of later omtrent dat deel van het leger behoefte aan voorlichting hebben, dan zal ik mij gaarne tot u wenden. Maar voor het oogenblik is het een’ zaak van diplomatie, en gij zult mij veroorloven daaromtrent mijne eigene inzichten te hebben. Zoolang mij de zorg voor de welvaart van Frankrijk en de veiligheid van den persoon des Keizers is opgedragen, zal ik al de middelen, welke onder mijn bereik zijn, gebruiken om beide te verzekeren, zelfs al mocht dat soms in strijd zijn met de tijdelijke wenschen van den Keizer zelven. Kolonel de Lasalle, ik heb de eer u te groeten!”

Hij wierp een alleronvriendelijksten blik in mijn’ richting, en zich op zijne hielen omdraaiende, wandelde hij met kleine, vlugge, zachte stappen de kamer uit.

Ik kon aan Lasalle’s gelaat zien, dat hij het volstrekt niet aangenaam vond, met den machtigen Minister in vijandschap te zijn. Hij bromde een paar vloeken en ging daarop, zijn’ sabel en zijn’ muts grijpende, met veel geraas weg, de trap af. Toen ik uit het venster keek, zag ik beiden, den zwaren, blauwen man en den kleinen zwarten, te zamen de straat opgaan. Talleyrand liep erg stijf, en Lasalle gesticuleerde en praatte, zoodat ik veronderstel, dat hij weder op goeden voet met hem zocht te komen.

De Keizer had mij bevolen niet te denken, en ik deed mijn best hem te gehoorzamen. Ik nam de kaarten op van de tafel, waar Morat ze had laten liggen, en ik beproefde eenige combinaties van het écarté uit te werken. Maar ik kon mij niet herinneren, wat troef was, en ik wierp de kaarten in wanhoop onder de tafel. Toen trok ik mijn’ sabel en oefende mij in het toebrengen van stooten, tot ik moê werd, maar noch het een, noch het ander baatte iets. Mijn geest wilde volstrekt werkzaam wezen. Om tien uur moest ik in het woud zijn om den Keizer te ontmoeten. Een mensch kan zich zeker, wanneer hij over de naaste of meer verwijderde toekomst nadenkt, al zeer zonderlinge gebeurlijkheden voorstellen, maar de gedachte aan een voorval als dit, was zeker wel de laatste, welke in mijn brein kon opkomen, toen ik ’s morgens van mijn leger opstond.

Maar de verantwoordelijkheid, die ontzettende verantwoordelijkheid! Zij rustte geheel op mijne schouders. Er was niemand om ze met mij te deelen. De gedachte er aan deed mij rillen. Hoe dikwijls ik ook op het slagveld den dood onder de oogen heb gezien, tot op dat oogenblik had ik toch wezenlijk nooit geweten wat eigenlijk vrees was. Maar daarop overwoog ik, dat ik bij slot van rekening eenvoudig als een dapper en fatsoenlijk man mijn best kon doen, en vóór alles de bevelen, welke ik ontvangen had, letterlijk opvolgen. En, zoo alles goed ging, zou dit zeker de grondslag zijn van mijn’ fortuin. Op deze wijze bracht ik, slingerende tusschen vrees en hoop, den langen, langen avond door, tot het tijd was aan de afspraak uitvoering te geven.

Ik trok mijn’ militaire overjas aan, daar ik niet wist welk gedeelte van den nacht ik in het woud zou moeten doorbrengen, en ik maakte mijn zwaard daarover vast. Ik trok ook mijne huzaarslaarzen uit, en deed een paar schoenen en slopkousen aan, teneinde lichter op mijne voeten te zijn. Daarop sloop ik uit mijn kwartier en sloeg met een veel verruimder gemoed den weg naar het woud in, want ik ben altijd op mijn best, als de tijd van denken voorbij en het oogenblik van handelen gekomen is. Ik liep langs de kazerne van de Jagers der Garde en langs de rij koffiehuizen, welke alle vol uniformen waren. Ik onderscheidde, voorbijgaande, te midden van de menigte donkere infanterierokken en het licht groen der Guides, met een oogopslag het blauw en goud van enkelen mijner kameraden. Terwijl zij daar zoo kalm hun wijn zaten te slurpen en hun’ sigaar te rooken, vermoedden zij weinig, wat hun kameraad aan de hand had. Eén hunner, de chef van mijn eskadron, herkende mij in het lamplicht, snelde de straat op en schreeuwde mij achterna. Ik deed evenwel alsof ik hem niet hoorde en liep haastig door, zoodat hij eindelijk, met een vloek over mijn’ doofheid, naar zijn’ flesch wijn terugkeerde.

Het is niet erg moeielijk het woud van Fontainebleau te bereiken. Enkele op zichzelve staande boomen er van strekken zich, als de tirailleurs in front van een’ kolonne, tot in de straten. Ik sloeg een pad in, dat naar den rand van het woud leidde, spoedde mij van daar met rassche schreden naar den ouden denneboom. Het was een’ plaats, welke ik, zooals ik opmerkte, door toevallige omstandigheden zeer goed kende, en ik kon eenvoudig het lot niet dankbaar genoeg zijn, dat het niet één van de avonden was, waarop Leonie mij daar zou wachten. Het arme kind zou het, op het zien van den Keizer, van schrik bestorven zijn. Hij kon tegen haar te barsch, of, wat nog erger was, te lief geweest zijn.

De maan scheen flauw door de boomen, en toen ik op de aangewezen plaats kwam zag ik, dat ik niet de eerste op het appel was. De Keizer liep daar, met de handen op den rug en het hoofd ietwat op de borst gebogen, reeds heen en weer. Hij droeg een’ grijze kapotjas met de kap over het hoofd. Ik had hem in zulk een kleed gedurende onzen winterveldtocht in Polen gezien, en men zeide, dat hij er zich van bediende, omdat de kap ervan zulk een’ goede vermomming was. Hij hield er altijd, hetzij dat hij in het kamp of in Parijs was, erg veel van rond te slenteren en naar de gesprekken in de herbergen of rondom de vuren te luisteren. Maar zijn’ gedaante, en de wijze waarop hij het hoofd en de handen droeg, waren zoo goed bekend, dat hij altijd terstond herkend werd, en dan verhandelden de sprekers juist dat, wat zij dachten dat hem het best zou bevallen.

Mijn’ eerste gedachte was, dat hij nijdig op mij zou wezen, omdat ik hem had laten wachten, maar toen ik hem naderde, hoorden wij de zware kerkklok van Fontainebleau tien uur slaan. Het was derhalve duidelijk, dat hij er te vroeg was geweest, en niet ik te laat. Ik herinnerde mij zijn bevel, geene opmerkingen te maken, en stelde mij dus tevreden met mij op vier pas afstand van hem te houden, mijne sporen te doen rinkelen, mijn sabel langs den grond te laten slepen en te salueeren. Hij wierp een blik op mij, draaide zich vervolgens zonder een woord te spreken om en wandelde langzaan door het woud, terwijl ik mij altijd ongeveer op denzelfden afstand van hem hield. Eens of tweemaal meende ik op te merken, dat hij angstvallig rechts en links keek, alsof hij vreesde dat iemand ons gadesloeg. Ik keek ook, maar niettegenstaande ik een zeer scherp gezicht heb, was het mij volkomen onmogelijk iets te zien behalve de verspreide plekjes maanlicht tusschen de groote, zwarte schaduwen der boomen. Mijne ooren waren even vlug als mijne oogen, en een paar keer meende ik een takje te hooren kraken; maar gij weet hoevele geluiden er bij nacht in een woud te vernemen zijn, en hoe moeielijk het valt zelfs maar te bepalen, van welken kant zij komen.

Wij wandelden meer dan een’ mijl ver, en ik wist precies welke de plaats onzer bestemming was, lang vóórdat wij haar bereikten. In het midden van één der open plekken staat de afgebroken stam van een boom, welke eens een’ reusachtige afmeting moet gehad hebben. Hij wordt de Abbot’s Beuk genoemd, en er zijn daaraan zoovele spookgeschiedenissen verbonden, dat ik menig dapper soldaat ken, die geen lust zou gevoelen er als schildwacht bij te staan. Ik voor mij evenwel gaf om die dwaasheid even weinig als de Keizer zelf; wij staken dus de open plek over en gingen recht op den ouden, afgebroken stam af. Toen wij naderbij kwamen, zag ik dat twee mannen in de nabijheid ervan ons stonden op te wachten. Toen ik hen het eerst in het oog kreeg, stonden zij tennaastenbij achter den stam, alsof zij liever niet gezien werden, maar toen wij dichterbij kwamen, traden zij uit zijn’ schaduw vooruit en wandelden ons tegemoet. De Keizer keek om naar mij, en vertraagde eenigszins zijn stap, zoodat ik binnen een’ arm lengte van hem kwam. Gij kunt denken, dat ik de hand aan het gevest had en dat ik de twee personen, die ons naderden, goed in het oog hield. De een was buitengemeen lang en mager, terwijl de ander eer beneden de gewone lengte was en eene levendige, besliste wijze van loopen had. Zij droegen beiden zwarte mantels, welke over hunne rechter schouders geslagen waren, zooals de mantels der Dragonders van Murat, en aan ééne zijde afhingen. Zij hadden platte, zwarte mutsen op het hoofd, gelijk aan die, welke ik later in Spanje heb gezien, welke hun gelaat geheel overschaduwden, ofschoon ik toch hunne oogen er onder kon zien schitteren. Met de maan achter zich en hunne lange, zwarte schaduwen, welke vóór hen uitgingen, waren zij gedaanten, zooals men die ’s nachts bij de Abbot’s Beuk zou verwachten te ontmoeten. Ik kan mij herinneren, dat zij zich op geheimzinnige wijze bewogen, en dat, toen zij naderden, de maneschijn twee witte diamanten tusschen hunne beenen en de beenen hunner schaduwen vormde.

De Keizer was stil blijven staan, en die twee vreemdelingen bevonden zich weldra op een afstand van slechts enkele passen van ons. Ik had mij tegen den elleboog van mijn medgezel aangedrongen, zoodat wij en zij, zonder een woord te spreken, tegenover elkander stonden. Mijne oogen waren meer bepaald op den langere gevestigd, om de eenvoudige reden dat hij het dichtst bij mij stond en ik, toen ik hem gadesloeg, de zekerheid kreeg, dat hij in de hoogste mate zenuwachtig was. Hij beefde over zijn geheele lichaam, en ik hoorde hem als een vermoeide hond snel en zwak hijgen. Eensklaps gaf een hunner door een kort fluiten een teken.

De lange man boog zijn rug en zijne knieën als een duiker, die op het punt is zijn sprong te doen, maar vóór hij zich kon bewegen, had ik mij met de blanke sabel tegenover hem geplaatst.

In hetzelfde oogenblik schoot de kleinere man langs mij heen, en stootte den Keizer een langen ponjaard in het hart.

Mijn God, welk een ontzettend oogenblik was dat. Het is een wonder, dat ik het niet bestierf. Als in een droom zag ik de grijze jas zenuwachtig in de rondte draaien, en ontdekte in het maanlicht een rooden straal van drie duim, welke uit den rug tusschen de schouders spoot. Vervolgens viel hij, onder het slaken van den laatsten snik, op het gras, en de moordenaar, zijn wapen in zijn slachtoffer latende steken, hief zijne beide handen op en juichte van vreugde. Maar ik, ik stak mijn zwaard met zulk een’ razende kracht in zijn’ borst, dat alleen de stoot van het gevest tegen het einde van zijn borstbeen hem zes pas achteruit deed stuiven voor hij viel, en mijn dampende kling vrij werd voor den ander. Ik draaide mij om en wierp mij op hem met zulk een bloeddorst, als ik nooit van mijn leven had gevoeld. Toen ik mij omkeerde, flikkerde er een dolk voor mijne oogen, en ik voelde de koude luchtstroom er van langs mijn nek gaan, en de vuist van den ellendeling mijn schouder raken. Ik kortte mijn zwaard in, maar hij deinsde achteruit, en een oogenblik later was hij in volle vlucht, en rende als een wild beest in het maanlicht over de open plek.

Maar hij zou mij zóó niet ontsnappen. Ik wist, dat de ponjaard van den moordenaar zijn werk gedaan had. Hoe jong ik ook was, ik had toch genoeg van den oorlog gezien, om te weten of een slag doodelijk is of niet. Ik stond slechts een oogenblik stil, om de koude hand aan te raken.

„Sire! Sire!” schreeuwde ik in doodelijken angst, en toen ik in antwoord daarop geen geluid vernam en zich niets bewoog, behalve een steeds grooter wordende donkere cirkel in het maanlicht, wist ik dat alles inderdaad was afgeloopen. Ik sprong als een waanzinnige overeind, wierp mijn’ kapotjas af, en liep zoo hard als ik kon den overgebleven moordenaar achterna.

O, wat zegende ik het toen, dat ik zoo wijs was geweest op schoenen met slopkousen te komen, en er aan gedacht had, mijn’ jas af te werpen. Die schavuit kon zich van zijn mantel niet ontdoen, of hij was te ontsteld om er aan te denken. Daardoor kwam het, dat ik van den aanvang af op hem won. Hij moet niet wel bij ’t hoofd geweest zijn, want hij poogde geen’ enkele maal zijn’ toevlucht tot de donkere gedeelten van het woud te nemen, maar ijlde van de ééne open plek naar de andere, tot hij eindelijk op de heide kwam, welke naar de groote steengroeve van Fontainebleau leidt. Daar had ik hem geheel in het gezicht en wist, dat hij mij niet kon ontsnappen. Hij liep flink, het is waar, liep zooals een lafaard loopt, als zijn leven op het spel staat. Maar ik liep zooals het Noodlot loopt, als het iemand op de hielen zit. Bij elke el, welke wij aflegden, won ik op hem. Hij slingerde en waggelde. Ik kon zijn gejaagd ademhalen hooren. De groote afgrond der steengroeve gaapte eensklaps vóór zijne voeten, en terwijl hij over zijn schouders naar mij keek, slaakte hij een kreet van wanhoop. Het volgende oogenblik was hij uit mijn gezicht verdwenen.

Volkomen verdwenen, begrijpt gij. Ik vloog naar de plek, en keek in den donkeren afgrond. Was hij er over gesprongen? Ik was bijna tot het besluit gekomen, dat hij dit gedaan had, toen er een zwak geluid, dat rees en daalde, uit de duisternis beneden mij opsteeg. Het was wederom zijn ademhalen, en dit openbaarde mij, waar hij zich moest bevinden. Hij had zich verborgen in het gebouwtje voor de gereedschappen.

Op den rand der steengroeve en beneden den top bevindt zich een klein terras, waarop een’ houten hut ten behoeve van de arbeiders stond. Daarin was hij derhalve gevlucht. Misschien had de gek gedacht, dat ik hem in de duisternis niet zou durven volgen. Hij kende Etienne Gerard slecht. Met een sprong was ik op het terras, met een tweede was ik binnen de deur, en daarop, hoorende dat hij in den hoek zat, wierp ik mij boven op hem.

Hij vocht als een wilde kat, maar hij had met zijn korter wapen niet de geringste kans. Naar mijn’ gedachte moet ik hem reeds met dien eersten woesten stoot doorboord hebben, want hij stak wel bij herhaling naar mij, maar er zat geen’ kracht in zijne stooten, en eensklaps viel zijn ponjaard kletterend op den vloer. Toen ik zeker wist, dat hij dood was, rees ik op en ging naar buiten in het maanlicht. Ik klom weer naar boven en wandelde over de heide, zoo geheel ontsteld als een man met mogelijkheid maar wezen kon. Terwijl het bloed mij in de ooren suisde en ik mijn ontbloot zwaard nog in de vuist geklemd hield, liep ik doelloos voort tot ik, rondziende, ontdekte dat ik aan de open plek van den Abbot’s Beuk gekomen was, en zag op een afstand dien knoestigen stomp, welke voor immer met het ontzettendste oogenblik van mijn leven verbonden zou zijn. Ik ging op een omgevallen boomstam zitten met mijn zwaard over de knieën en het hoofd tusschen de handen, en poogde na te denken over hetgeen had plaats gehad en over hetgeen in de toekomst stond te gebeuren.

De Keizer had zich aan mijn’ zorg toevertrouwd. De Keizer was dood. Deze beide gedachten kruisten mij door het hoofd, tot er geen’ plaats meer in over was voor eenige andere. Hij was met mij gekomen en hij was dood. Ik had gedaan, wat hij bij zijn leven had bevolen. Ik had hem gewroken na zijn dood. Maar wat beteekende dat alles? De wereld zou mij voor den verantwoordelijken persoon houden. Zij zou wellicht in mij zelfs den moordenaar zien. Wat kon ik bewijzen? Welke getuigen had ik? Kon ik niet de medeplichtige van die ellendelingen geweest zijn? Ja, ja, ik was voor eeuwig onteerd — het laagste, verachtelijkste schepsel in geheel Frankrijk. Dit was dan het einde van mijne schoone militaire vooruitzichten — van de verwachtingen mijner moeder. Ik lachte bitter bij de gedachte. En wat stond mij te doen? Moest ik naar Fontainebleau gaan, het gansche paleis wakker maken, en hun mededeelen dat de groote Keizer in mijn’ onmiddellijke nabijheid was vermoord? Ik kon het niet doen — neen, ik kon het niet doen! Er was maar één uitweg voor een man van eer, wien het Noodlot in zulk een ontzettenden toestand gebracht had. Mij in mijn onteerd zwaard storten, en zóó het lot van mijn Keizer deelen, dat ik niet kon keeren. Ik stond op met het besliste voornemen, die laatste treurige daad te volbrengen, toen mijne oogen op iets vielen, dat den adem in mijn keel deed stokken. De Keizer stond vóór mij.

Hij bevond zich niet verder dan tien el van mij af, terwijl het licht der maan recht op zijn koud, bleek gelaat viel. Hij had zijn’ grijze overjas aan, maar de kap was naar achter geslagen en de jas hing open, zoodat ik den groenen rok van de Guides en de witte broek kon zien. Hij hield de handen op den rug en liet de kin op de borst rusten, zooals dat zijn’ gewoonte was.

„Wel,” begon hij met een’ stem, welke zoo streng en bars mogelijk klonk, „hoe denk je over jezelf?”

Ik geloof dat, zoo ik daar een’ tweede minuut in stilte had moeten staan, ik gek zou geworden zijn. Maar die streng militaire woorden waren juist wat ik noodig had, om mij weder tot mijzelf te brengen. Levend of dood, de Keizer stond daar vóór mij en richtte vragen tot mij. Ik zette mij in positie om hem te salueeren.

„Je hebt er één gedood, zie ik,” zeide hij, met het hoofd in de richting van den beuk wijzende.

„Ja, sire.”

„En de ander ontsnapte?”

„Neen, sire, ik doodde hem ook.”

„Wat!” schreeuwde hij. „Versta ik je goed, dat je hen beiden gedood hebt?” Terwijl hij sprak, naderde hij mij met een glimlach op het gelaat, welke zijne tanden in het maanlicht deed blinken.

„Eén lijk ligt dáár, sire,” antwoordde ik. „Het ander ligt in de arbeidershut in de steengroeve.”

„De Broeders van Ajaccio bestaan dus niet meer,” riep hij, en na een’ pauze, als in zichzelf sprekende: „De schaduw heeft mij dus voor immer verlaten.” Daarop boog hij zich eenigszins voorover en legde zijn’ hand op mijn schouder,

„Je hebt je uitmuntend gedragen, m’n jonge vriend,” zeide hij. „Je hebt je goeden naam gehandhaafd.”

Die Keizer daar was dus vleesch en bloed. Ik kon de kleine, mollige hand voelen, welke op mij rustte. En toch kon ik mij niet losmaken van hetgeen ik met mijne eigene oogen had gezien, en staarde hem dus zoo verbijsterd aan, dat hij nogmaals op zijn’ eigenaardige manier begon te glimlachen.

„Neen, neen, Mijnheer Gerard,” zeide hij, „ik ben geen geest en je hebt me niet zien doodsteken. Ga met me meê, en alles zal je duidelijk worden.”

Dit zeggende draaide hij zich om en sloeg den weg naar den grooten beukestam in.

De beide lijken lagen nog op den grond, twee mannen stonden er naast. Toen wij naderbij kwamen zag ik aan de tulbanden, dat het Roustem en Mustafa, de twee Mameluksche bedienden waren. De Keizer stond stil toen hij bij de grijze gedaante op den grond kwam, sloeg de kap achterwaarts, welke het hoofd bedekte, en toonde mij een gelaat, dat hemelsbreed van het zijne verschilde.

„Hier ligt een getrouw dienaar, die zijn leven voor zijn meester ten offer heeft gebracht,” zeide hij. „Gij moet toestemmen, dat Mijnheer de Goudin in gelaat en houding op mij gelijkt.”

Ik was schier waanzinnig van vreugde, toen deze woorden mij alles duidelijk maakten. Mijn’ opgewondenheid ziende, welke mij drong mijne armen om hem te slaan en hem te omhelzen, glimlachte hij opnieuw, maar hij deed een stap achterwaarts, alsof hij mijn voornemen geraden had.

„Ben je ongedeerd gebleven?” vroeg hij.

„Ik ben ongedeerd, sire. Maar een’ minuut geleden had ik in m’n wanhoop me bijna...”

„Hei, hei!” viel hij mij in de rede. „Je handeldet zeer goed. Hij had zelf wat meer op zijn’ hoede moeten zijn. Ik zag alles, wat er voorviel.”

„Gij zaagt alles, sire!”

„Hoordet je dan niet, dat ik je volgde door het woud? Ik heb je bijna niet uit het oog verloren van het oogenblik, waarop je je kwartier verliet, tot de arme De Goudin viel. De gewaande Keizer was vóór je, en de wezenlijke achter je. Je moet me nu naar het paleis teruggeleiden.[”]

Hij fluisterde een bevel tot zijne Mamelukken, die zwijgend salueerden en bleven waar zij stonden. Ik voor mij volgde den Keizer buiten mijzelven van trots. Op mijn woord, ik heb mij altijd gedragen zooals een huzaar betaamt, maar Lasalle zelf praalde nooit en slingerde nooit zijn dolman, zooals ik dien nacht! Maar, ik vraag u, wie zou zijne sporen laten klinken en zijn’ sabel laten kletteren, als ik het niet deed — ik, Etienne Gerard — de vertrouwde van den Keizer, de uitgekozen soldaat van de lichte cavalerie, de man, die de zoogenaamde moordenaars van Napoleon doodde? Maar mijn’ houding trok zijn’ aandacht en hij richtte zich op barschen toon tot mij.

„Past het je, je aldus bij gelegenheid van een’ geheime zending te gedragen?” siste hij met dien kouden blik in zijne oogen. „Wil je op die manier je kameraden doen gelooven, dat er niets bijzonders is voorgevallen? Laat die nonsens varen, mijnheer, of ik plaats je over bij de sapeurs, waar je meer werk en minder drukte zult hebben!”

Zóó was de manier van handelen van den Keizer. Als hij te eeniger tijd vermoedde, dat de een of ander wat al te familiaar met hem werd, greep hij de eerste de beste gelegenheid aan om hem te doen gevoelen, welk een afstand er tusschen hen bestond. Ik salueerde en zweeg, maar ik moet erkennen, dat het mij ten slotte hinderde, dat het tusschen ons was voorgevallen. Hij richtte zijne schreden naar het paleis, dat wij door de zijdeur binnengingen, en waar wij ons naar zijn eigen kabinet begaven. Aan de trap stonden twee grenadiers, en ik beloof u, dat zij van onder hunne beerenmutsen hunne oogen uitkeken, toen zij een jong luitenant van de huzaren omstreeks middernacht naar de kamer des Keizers zagen gaan. Ik stond bij de deur, zooals ik des namiddags had gedaan, terwijl hij zich in een armstoel vleide en zoolang zwijgend neerzat, dat ik begon te vermoeden, dat hij mij geheel vergeten had. Ik waagde het daarom eindelijk door even te kuchen zijn’ aandacht op mij te vestigen.

„Ah. Mijnheer Gerard,” zeide hij, „je bent ongetwijfeld zeer benieuwd te vernemen, wat dat alles te beduiden heeft?”

„Ik ben volkomen tevreden, sire, wanneer het u behaagt het mij niet mede te deelen,” antwoordde ik.

„Ta, ta, ta,” zeide hij ongeduldig. „Dat zijn niets dan groote woorden. Op het oogenblik dat je die deur achter je gesloten hadt, zou je beginnen te onderzoeken wat het te beduiden had. Binnen twee dagen zouden je collega’s, de officieren, er alles van weten, binnen drie dagen zou geheel Fontainebleau op de hoogte wezen, en op den vierden dag zou men er in Parijs over praten. Wanneer ik je daarom thans mededeel, wat je nieuwsgierigheid kan bevredigen, bestaat er redelijke hoop, dat je in staat zult zijn de zaak voor je te houden.”

De Keizer begreep mij, helaas! niet, en toch kon ik slechts buigen en zwijgen.

„Een paar woorden zullen voldoende zijn, om je alles duidelijk te maken,” zeide hij, zeer snel sprekende en de kamer op en neer loopende. „Die twee mannen waren Corsikanen. Ik had hen in mijn’ jeugd gekend. We waren leden van hetzelfde genootschap — Broeders van Ajaccio, zooals we ons noemden. Het werd opgericht in de dagen van den ouden Paoli, en we hadden eenige strenge regels, welke men niet ongestraft kon overtreden.”

Zijn gelaat nam onder het spreken een’ ontzettende uitdrukking aan, en het kwam mij voor, dat al wat Fransch was uit hem was geweken, en dat hij, die vóór mij stond, de volbloed Corsikaan, de hartstochtelijke en wraakzuchtige man was. Zijn’ herinnering had hem verplaatst in de dagen zijner jeugd, en gedurende vijf minuten stapte hij, in gedachte verzonken, met zijne kleine tijgerstappen de kamer op en neder. Daarna keerde hij met een’ ongeduldige beweging zijner hand tot het werkelijke leven, tot zijn paleis en tot mij terug.

„De regels van zulk een genootschap,” ging hij voort, „zijn alle best voor een ambteloos burger. In vroeger dagen was er geen trouwer broeder dan ik. Maar de omstandigheden zijn veranderd, en het zou noch voor mijn welzijn, noch voor dat van Frankrijk goed zijn, zoo ik er mij tegenwoordig nog aan onderwierp. Zij wenschten mij er voor te bewaren, en beslisten zóó hun eigen lot. Deze beide mannen waren de opperhoofden van de orde, en waren van Corsika gekomen om mij te sommeeren, een’ samenkomst met hen te hebben op de door hen aangeduide plaats. Ik weet wat zulk een’ sommatie beduidt. Niemand, die er gevolg aan gaf, is ooit teruggekeerd. Daarentegen was ik zeker, dat, als ik niet ging, mij een ongeluk zou overkomen. Ik ben zelf, zooals gij u herinnert, een broeder en ik ken hunne gewoonten.”

Wederom nam zijn gelaat die gestrenge, kille uitdrukking aan.

„Je kunt begrijpen in welk een dilemma ik verkeerde, Mijnheer Gerard,” zeide hij. „Hoe zoudt ge zelf in dergelijke omstandigheden gehandeld hebben?”

„Ik zou het 10de Regiment Huzaren ontboden hebben, sire,” riep ik. „Patrouilles hadden het woud van het ééne einde tot het andere kunnen doorzoeken, en die twee schavuiten vóór u brengen.”

Hij glimlachte, maar schudde tevens het hoofd.

„Ik had gewichtige redenen, waarom ik hen niet levend in m’n macht wenschte te krijgen,” zeide hij. „Ge kunt begrijpen, dat de tong van een sluipmoordenaar even gevaarlijk kan wezen als de dolk van een sluipmoordenaar. Ik wil niet voor u ontveinzen, dat ik tot iederen prijs schandaal wilde vermijden. Daarom beval ik u, geen pistolen meê te nemen. Daarom moeten mijne Mamelukken ook al de sporen van de geschiedenis wegruimen, en zal er verder niets meer van gehoord worden. Ik overwoog alle mogelijke plannen, en ik houd me overtuigd, dat ik het beste gekozen heb. Had ik meer dan één begeleider met De Goudin in het woud gezonden, dan zouden de broeders niet verschenen zijn. Zij zouden hunne plannen niet veranderen of hun’ kans voorbij laten gaan ter wille van één enkel man. De toevallige tegenwoordigheid van Kolonel Lasalle op het oogenblik, dat ik de sommatie ontving, leidde me er toe, dat ik één van zijne huzaren voor de zending koos. Ik koos u, Mijnheer Gerard, omdat ik een man noodig had, die een zwaard kon hanteeren, en die de zaak niet dieper zou zoeken te doorgronden, dan ik wenschte. Ik vertrouw, dat gij in dit opzicht mijn’ keus evenzeer zult rechtvaardigen, als gij dat gedaan hebt door uw’ onverschrokkenheid en vaardigheid.”

„Sire,” antwoordde ik, „gij kunt er op rekenen.”

„Zoolang als ik leef,” zeide hij, „opent gij nimmer uwe lippen over deze zaak.”

„Ik verban ze geheel uit m’n geest, sire,  ik zal ze uit m’n geheugen wisschen, alsof ze nooit gebeurd is. Ik wil u beloven, op dit oogenblik uit uw kabinet te gaan, volmaakt zooals ik was, toen ik het om vier uur binnentrad.”

„Dat kunt gij niet doen,” zeide de Keizer glimlachende. „Gij waart op dat oogenblik luitenant. Gij zult mij toestaan, Kapitein, u goeden nacht te wenschen.”

HOOFDSTUK IV.

HOE DE BRIGADIER OP HET KASTEEL DER DUISTERNIS KWAM

Het is uitmuntend van u, mijne vrienden, dat gij mij met eenig respect behandelt, want mij eerende, eert gij beiden Frankrijk en uzelven. De man, dien gij zijn eierkoek ziet eten of zijn glas wijn ziet drinken, is niet louter een oud officier met grijzen snorbaard, maar hij is een stuk geschiedenis, en wel een stuk der roemrijkste geschiedenis, welke ons eigen of eenig ander land ooit heeft doorleefd. In mij ziet gij één van de laatsten dier wonderbare mannen, die in hunne jongelingsjaren reeds veteranen waren, die eerder een zwaard, dan een scheermes leerden hanteeren, en die in een honderdtal veldslagen den vijand nooit de kleur hunner ransels lieten zien. Vóór twintig jaren leerden wij in Europa, hoe men moest vechten, en zelfs toen zij hun’ les geleerd hadden, was het de thermometer, en nooit de bajonet, welke het Groote Leger kon verslaan. In Berlijn, Napels, Weenen, Madrid, Lissabon, Moskou — in alle hoofdsteden van Europa stalden wij onze paarden. Ja, mijne vrienden, ik herhaal dat gij goed doet, met mij door uwe kinderen bloemen te laten brengen, want deze mijne ooren hebben de trompetsignalen van Frankrijk gehoord, en deze mijne oogen hebben zijne standaards zien wapperen in landen, waar zij nimmer weder gezien zullen worden.

Zelfs nu, als ik in mijn armstoel zit te dutten, kan ik dien grooten stroom van krijgslieden vóór mij zien — de jagers in hunne groene buizen, de reusachtige kurassiers, de lansiers van Poniatowsky, de dragonders met hunne witte mantels, de grenadiers te paard met hunne knikkende beerenmutsen. En dan volgt het zware, doffe geroffel der trommen, en door wolken van stof en rook zie ik de lijn van hooge mutsen, de rij van verbruinde gezichten, het wiegelen en slingeren der lange, roode pluimen tusschen de schuine lijnen van staal. En dáár rijdt Ney met zijn rood gelaat, en Lefebre met zijn grooten mond, en Lannes met de trotsche houding van den Gaskonjer; en dan zie ik, te midden van al dat flikkerend metaal en die wuivende pluimen, met een oogwenk hem, den man met het bleeke, glimlachende gelaat, de ronde schouders en de doordringende oogen. Maar er komt een einde aan mijn slaap, mijne vrienden, want ik spring op van mijn stoel, met opgewonden stem schreeuwende en mijn’ zwakke hand uitgestrekt, zoodat Madame Fitaux meer dan eens heeft gelachen om den ouden vent, die met zijne gedachten in het verleden leeft.

Ofschoon ik lang en breed Chef eener Brigade was, toen de oorlogen op een einde liepen, en ik alle hoop had weldra tot Divisie-Generaal bevorderd te worden, verwijl ik toch, als ik wensch te verhalen van de heerlijkheden en de bezwaren van het leven van een soldaat, liever in mijne vroegere dagen. Want gij zult begrijpen dat, wanneer een officier zoovele manschappen en paarden onder zich heeft, zijn hoofd vervuld is met rekruten en remontes,{13} fourages en hoefsmeden, en kwartieren, zoodat het leven, ook al staat hij niet tegenover den vijand, een’ zeer ernstige zaak voor hem is. Maar wanneer hij eenvoudig luitenant of kapitein is, heeft hij niets zwaarders op de schouders dan zijne epauletten, zoodat hij zijne sporen kan laten klinken, en zijn dolman laten slingeren, zijn glas drinken en zijn meisje kussen, terwijl hij aan niets denkt, dan aan het leiden van een vroolijk leven. Dat is de tijd, waarin hij waarschijnlijk avonturen heeft, en tot dien tijd zal ik meestal terugkeeren met de geschiedenissen, welke ik u wensch te vertellen. Dat zal ook hedenavond het geval wezen, nu ik u het een en ander ga mededeelen van mijn bezoek aan het Kasteel der Duisternis; van de zonderlinge zending van den Tweeden Luitenant Duroc, en van de afgrijselijke geschiedenis van den man, die eertijds bekend stond als Jan Carabin, en later als de Baron Straubenthal.

Gij moet dan weten, dat in Februari van het jaar 1807, onmiddellijk na de verovering van Danzig, Majoor Legendre en mijn persoon belast werden met het overbrengen van vier honderd remonte-paarden uit Pruissen naar Oost-Polen.

Het gure weder, en vooral de groote veldslag bij Eylau had zoovele paarden gedood, dat er eenig gevaar bestond, dat ons schoone Tiende Regiment Huzaren een bataljon lichte infanterie zou worden. Wij wisten bijgevolg, beiden de Majoor en ik, dat wij zeer welkom aan het front zouden zijn. Wij kwamen evenwel niet erg snel vooruit, want de sneeuw lag hoog, de wegen waren afschuwelijk, en wij hadden slechts twintig terugkeerende invalieden om ons de behulpzame hand te bieden. Bovendien is het onmogelijk, wanneer de voorraad fourage niet verder strekt dan voor één dag, en men soms in het geheel niet heeft, met paarden sneller vooruit te komen, dan stapvoets. Ik weet wel, dat in de geschiedenisboeken de cavalerie wordt voorgesteld zich te bewegen in dollen galop; maar ik voor mij zou, na twaalf veldtochten, al uiterst voldaan zijn, zoo ik de zekerheid had, dat mijn’ brigade op marsch altijd kon stappen, en draven in het gezicht van den vijand. Ik verzoek u te bedenken, dat ik dit zeg ten opzichte van de huzaren en jagers, zoodat het nog veel meer geldt van de kurassiers of dragonders.

Wat mijzelven betreft, ik houd dol veel van paarden, en er vier honderd van allerlei leeftijd, kleur en karakter, onder mijn onmiddellijk toezicht te hebben, was een groot genot voor mij. Zij waren grootendeels uit Pommeren, maar enkele ook uit Normandië en uit den Elzas, en met genoegen namen wij waar, dat de karakters dier dieren evenzeer van elkander verschilden als dat van de volken dier provinciën. Wij merkten ook op, waarin ik sedert dikwijls werd bevestigd, dat men de natuur van een paard kan opmaken uit zijn’ kleur, van het koket licht bruine vol kuren en zenuwen tot het moedige kastanjebruine, en van het leerzame roodgrauwe tot het donkerzwarte met zijn dikken kop. Dit alles heeft niets ter wereld te maken met de geschiedenis, welke ik u wensch te vertellen, maar hoe zal een cavalerie-officier anders zijn verhaal beginnen, als hij zich bij den aanvang herinnert, dat er vier honderd paarden op hem wachtten. Het is, zooals gij bemerkt, mijn’ gewoonte te spreken van dat, wat mijzelf belangstelling inboezemt, en ik hoop dus dat ik ook uw’ belangstelling zal wekken.

Wij staken tegenover Mariënwerder de Weichsel over, en waren ongeveer tot Riesenberg gevorderd, toen Majoor Legendre met een open brief in de hand mijn’ kamer in het posthuis binnentrad. ,,Je moet me gaan verlaten,” zeide hij met een wanhopend gelaat. Dit bericht viel mij niet bijzonder smartelijk, want hij was, indien het mij geoorloofd is dit te zeggen, tenauwernood waard zulk een ondergeschikte te hebben. Ik deed er evenwel het zwijgen toe, en salueerde.

„Het is een’ order van Generaal Lasalle,” ging hij voort; „je moet je onmiddellijk naar Rossel begeven, en je bij het hoofdkwartier van het regiment aanmelden.”

Geen’ tijding kon mij welkomer geweest zijn. Ik stond bij mijne hoogere officieren reeds vrij goed aangeschreven, ofschoon ik kan getuigen, dat geen van hen mij volkomen recht had laten wedervaren. Het was mij daarom duidelijk, dat deze onverwachte order beteekende, dat het regiment op het punt stond nog eenmaal te zien wat dienst was, en dat Lasalle inzag hoe onvolledig mijn eskadron zonder mij zou zijn. Het is waar, dat het op een ongelegen oogenblik kwam, want de postmeester had een’ dochter, — ééne van die Poolsche meisjes met blanke huid en zwart haar — waarmede ik in vertrouwelijker betrekking hoopte te komen. Maar het baat niet of men zich er al tegen verzet, als de vingers van den speler ons van het schaakbord verwijderen; ik ging dus naar beneden, zadelde mijn dik, zwart strijdros, Rataplan, en aanvaardde onmiddellijk mijn’ eenzame reis.

Het was op mijn’ woord een buitenkansje voor die arme Polen en Joden, die zoo weinig hebben waardoor hun somber leven wordt opgevroolijkt, het tafereel gade te slaan, dat hun vóór hunne deuren te aanschouwen werd gegeven. De koude morgenlucht deed de groote, zwarte ledematen en de schoone rondingen van Rataplans rug en zijden bij elke cabriool glimmen en glinsteren. Wat mijzelven betreft, het gekletter van hoeven op een weg, en het gerammel van kinkettingen, dat met elke beweging van een fieren kop wordt vernomen, zou zelfs nu mijn bloed nog sneller door mijne aderen doen stroomen. Gij kunt u dus voorstellen, hoe ik mij voelde op mijn vijf en twintigste jaar — ik, Etienne Gerard, de uitstekende ruiter en de zekerste kling in de tien regimenten huzaren. Blauw was onze kleur in het Tiende — een hemelsblauwe dolman en dito buis met scharlaken borst — en men zei van ons in het leger, dat wij een’ geheele bevolking in beweging konden brengen, door de vrouwen tot ons te trekken en de mannen op de vlucht te jagen. Men zag dien morgen voor de ramen van Riesenberg schitterende oogen, welke mij schenen te smeeken, dat ik zou blijven; maar wat kan een soldaat, als hij en roete is, anders doen, dan kushanden geven en den teugel een weinig inhouden.

Het was een koud jaargetijde om door de armste en leelijkste landstreek van Europa te rijden, maar wij hadden boven ons een wolkeloozen hemel en een’ groote, koude zon, welke hare stralen op de onmetelijke sneeuwvelden schoot. Mijn adem steeg op in de koude lucht, en Rataplan blies uit zijne neusgaten twee stralen stoom, terwijl de ijskegels aan beide zijden om warm te worden, maar zelf had ik over te veel na te denken om veel op de koude te letten. Ten noorden en zuiden strekten zich de groote vlakten uit, welke nu en dan door donkere boschjes denneboomen en lichtere partijen lorkenboomen{14} afgebroken werden. Hier en daar verhief zich een’ enkele hut, doch het was nog slechts drie maanden geleden, dat de Groote Armee dien weg langs gekomen was, en gij weet wat dat voor een’ landstreek beteekent. De Polen waren onze vrienden, maar van een honderd duizend man had de Garde alleen vrachtwagens, en de rest moest leven zoo goed zij kon. Het verbaasde mij daarom volstrekt niet, dat ik geen spoor van vee ontdekte, en geen rook uit de doodsche woningen zag opstijgen. De welvaart was uit de streek geweken, waardoor het groote leger getrokken was, en men zeide, dat zelfs de ratten overal gestorven waren, wáár de Keizer ooit zijne troepen had gevoerd.

Omstreeks den middag was ik tot het dorp Saalfeldt gevorderd, maar doordien ik den weg volgde, welke regelrecht naar Osterode liep, wáár de Keizer zijn winterverblijf hield en zich het hoofdkwartier van de zeven divisies infanterie bevond, was de heerweg versperd door wagens en karren. Met al die munitiewagens der artillerie, en voertuigen, en koeriers, en den voortdurend breeder wordenden stroom van rekruten en achterblijvers zag ik al spoedig in, dat er geruime tijd zou verloopen eer ik mijne kameraden had bereikt. Maar de vlakten lagen vijf voet diep onder de sneeuw, zoodat er mij niets anders te doen overbleef, dan zoo goed en zoo kwaad als het ging op den weg voort te sukkelen. Met vreugde ontdekte ik daarom een tweeden weg, welke zich van den andere scheidde, en door een dennenwoud naar het noorden liep. Aan dezen zijweg stond een’ kleine herberg, en een’ patrouille van het Derde Regiment Huzaren van Conflans — hetzelfde regiment, waarover ik later Kolonel werd — steeg vóór de deur te paard. Op den drempel stond haar officier, een tenger, bleek jongmensch, die meer van een jong priester uit een seminarie had, dan van den aanvoerder van de vermetele schelmen daar vóór hem.

„Goeden dag, mijnheer,” zeide hij, ziende dat ik mijn paard inhield.

„Goeden dag, mijnheer,” antwoordde ik. „Ik ben Luitenant Etienne Gerard van het Tiende.”

Ik kon aan zijn gelaat zien, dat hij van mij gehoord had. Iedereen had van mij gehoord na mijn duel met de zes schermmeesters. Mijn’ houding maakte evenwel, dat hij zich terstond op zijn gemak met mij gevoelde.

„Ik ben tweede luitenant Duroc van het Derde,” zeide hij op zijn’ beurt.

„Pas er bij gekomen?” vroeg ik.

„De vorige week.”

Ik vermoedde dat wel, op grond van zijn bleek gelaat en van de manier, waarop hij zijne manschappen op hunne paarden liet hangen. Het was evenwel nog niet zoo heel lang geleden dat ik zelf had ondervonden wat het zegt, als men, terwijl men nog niet veel meer is dan een schooljongen, orders moet geven aan in den dienst vergrijsde cavaleristen. Ik herinner mij, dat ik bloosde bij het toeschreeuwen van barsche commando’s aan mannen, die meer veldslagen hadden bijgewoond, dan ik jaren telde, en ik zou het natuurlijker gevonden hebben, zoo ik tot hen had kunnen zeggen: „Met uw verlof, we zullen ons nu in linie scharen,” of „we zullen, zoo gij het goed vindt, gaan draven.” Ik schatte daarom den knaap niet minder, toen ik opmerkte dat zijne manschappen wat ongedisciplineerd waren, maar ik wierp een blik op hen, welke hen recht in den zadel deed zitten.

„Mag ik u vragen, waar gij langs dezen noordelijken weg heentrekt?” vroeg ik.

„Mijne orders zijn, er langs te patrouilleeren tot Arensdorf,” zeide hij.

„Dan zal ik, met uw verlof, zoover met u rijden,” hernam ik. „Het is vrij duidelijk, dat de langere weg de kortste zal wezen.”

Dit bleek ook het geval te zijn, want deze weg voerde van het leger naar een landstreek, welke aan Kozakken en stroopers was overgelaten, en even ledig was als de andere bevolkt. Duroc en ik reden vooruit, met onze zes cavaleristen in de achterhoede. Het was een goede jongen, die Duroc, met zijn hoofd vol van de nonsens, welke men te St. Cyr{15} leert, en die meer van Alexander en Pompejus wist, dan van het mengen van het voeder of van de zorg voor de pooten van een paard. Desniettemin was hij, zooals ik gezegd heb, een goede jongen, die tot hiertoe door het soldatenleven nog niet bedorven was. Ik vond het een genot hem over zijn’ zuster Marie en over zijn’ moeder te Amiëns te hooren keuvelen. Al pratende hadden wij het dorp Hayenau bereikt. Duroc reed door naar het posthuis en vroeg den postmeester te spreken.

„Kunt gij mij ook zeggen,” vroeg hij, „waar hier in de buurt de man woont, die zich de Baron Straubenthal noemt?”

De postmeester schudde het hoofd, en wij vervolgden onzen weg.

Ik sloeg er geen acht op, maar toen mijn kameraad in het volgende dorp dezelfde vraag met dezelfde uitkomst herhaalde, vroeg ik hem onwillekeurig, wie die Baron Straubenthal was?

„Dat is een man,” zeide Duroc, terwijl eensklaps een blos zijn jongensachtig gelaat bedekte, „wien ik een’ zeer gewichtige boodschap heb te brengen.”

Dit was nu wel geen bevredigend antwoord, maar er lag iets in de houding van mijn medgezel, dat mij deed begrijpen, dat alle verdere vragen hem minder aangenaam zouden zijn. Ik zeide daarom niets meer, maar Duroc ging voort met iederen boer, dien wij ontmoetten, te vragen, of hij hem ook eenig naricht omtrent den Baron Straubenthal kon geven?

Ik voor mij zocht, zooals dat een officier van de lichte cavalerie betaamt, mij een’ voorstelling van de ligging der landstreek te maken, den loop der stroomen na te gaan, en op te letten, waar er waadbare plaatsen waren. Elke stap bracht ons verder van de legerplaats, om welker flanken wij trokken. Ver in het zuiden wezen enkele pluimen van grijzen rook in de winterlucht de plaatsen aan, waar eenige van onze voorposten lagen. Noordelijk evenwel was er niets tusschen ons en de Russische winterkwartieren. Tweemaal nam ik in een zwenk aan den uitersten horizon het flikkeren van staal waar, en wees het mijn kameraad. Het was te ver van ons af om te bepalen wat het veroorzaakte, maar wij vermoedden beiden, dat het kwam van de lanspunten van stroopende Kozakken.

De zon ging juist onder, toen wij over een kleinen heuvel reden en aan onze rechterhand een dorpje en aan de linkerhand een hoog, zwart kasteel ontdekten, dat boven de pijnboomen, waarin het verscholen lag, uitstak. Een boer — een kerel met verwarde haren en neergeslagene oogen — kwam ons met zijn’ kar tegemoet.

„Welk dorp is dat?” vroeg Duroc.

„Dat is Arensdorf,” antwoordde hij in zijn barbaarsch Duitschen tongval.

„Dan moet ik hier van nacht blijven,” zeide mijn jonge reismakker. Daarop zich tot den boer wendende, herhaalde hij zijn’ onveranderlijke vraag: „Kunt gij mij ook zeggen waar de Baron Straubenthal woont?”

„Wel zeker, dat is de eigenaar van het Kasteel der Duisternis,” zeide de boer, naar de sombere torentjes wijzende, welke boven het verwijderde dennenwoud uitstaken.

Duroc slaakte een kreet, zooals de jager doet, die het wild vóór zich ziet oprijzen. De jongen scheen het hoofd verloren te hebben — zijne oogen schitterden, zijn gelaat was doodsbleek, en om den mond had hij zulk een afgrijselijken trek, dat de boer er voor terugdeinsde. Ik zie hem nu nog vóór mij, zooals hij daar voorovergebogen op zijn bruin paard zat, den vurigen blik op het groote, zwarte kasteel gevestigd.

„Waarom noemt gij het het Kasteel der Duisternis?” vroeg ik.

„Wel, die naam is er door de landstreek aan gegeven,” zeide de boer. „Zooals men algemeen zegt, zijn er ginds eenige afschuwelijke dingen gebeurd. Het is niet voor niets dat de verdorvenste man in Polen daar de laatste veertien jaren heeft gewoond.”

„Een Poolsch edelman?” vroeg ik.

„Neen, Polen brengt zulk soort van menschen niet voort,” antwoordde hij.

„Is het dan een Franschman?” schreeuwde Duroc.

„Men zegt, dat hij uit Frankrijk kwam.”

„En met rood haar?”

„Zoo rood als een vos.”

„Ja, ja, dat is m’n man!” riep mijn reismakker, van ontroering over zijn geheele lichaam bevende. [„]Het is de hand der Voorzienigheid, welke mij hierheen heeft geleid. Wie durft zeggen, dat er geen’ rechtvaardigheid in deze wereld is? Kom, Mijnheer Gerard, want ik moet eerst zorgen dat m’n manschappen goed ingekwartierd zijn, vóór ik m’n aandacht aan deze persoonlijke zaak kan wijden.[”]

Hij gaf zijn paard de sporen, en tien minuten later stonden wij vóór de deur der herberg van Arensdorf, waar zijne manschappen kwartier vonden voor dien nacht.

Nu was dit alles een’ zaak, welke mij niet aanging, en ik kon mij maar met geen’ mogelijkheid voorstellen, wat het te beduiden had. Ik bevond mij nog op grooten afstand van Rossel, maar ik besloot eenige uren verder te rijden en het er op te wagen, dat ik hier of daar een’ aan den weg gelegen schuur zou aantreffen, waarin ik beschutting voor Rataplan en mijzelf zou vinden. Ik was daarom, na met één teug een beker wijn naar binnen geslagen te hebben, weder te paard gestegen, toen de jonge Duroc uit de deur kwam vliegen en zijn’ hand op mijn’ knie legde.

„Mijnheer Gerard,” zeide hij hijgende, „ik smeek u, me niet zóó te verlaten!”

„Mijn waarde Heer,” zeide ik, „zoo ge de goedheid hadt me te vertellen wat er gaande is, en wat ge van me verlangt, zou ik beter in staat zijn u te zeggen, of ik u in eenig opzicht van dienst kan wezen.”

„Gij kunt mij in de hoogste mate van dienst wezen,” riep hij. „Inderdaad, naar alles wat ik van u heb gehoord, Mijnheer Gerard, zijt gij de eenige man, dien ik zou wenschen van nacht aan m’n zijde te hebben.”

„Gij vergeet, dat ik op weg naar mijn regiment ben.”

„Dat kunt gij in geen geval van avond meer bereiken. De dag van morgen zal u te Rossel brengen. Door bij me te blijven zult gij me ten zeerste aan u verplichten, en me bijstaan in een’ zaak, welke mijn’ eer en die van mijn’ familie betreft. Ik voel mij evenwel gedrongen u te belijden, dat er mogelijk eenig persoonlijk gevaar aan verbonden is.[”]

Het was zeer slim van hem dit te zeggen. Ik sprong natuurlijk onmiddellijk van mijn paard, en beval den oppasser het naar den stal te brengen.

„Laten we in de herberg gaan,” zeide ik, „en deel me nauwkeurig mede, wat ge van mij verlangt.”

Hij bracht mij in een’ ontvangkamer, en sloot de deur uit vrees, dat wij gestoord zouden worden. Hij was een flink uit de kluiten gewassen jongen, en toen hij daar in het schijnsel der lamp stond, zoodat het licht op zijn ernstig gelaat en zijn’ zilvergrijze uniform viel, welke hem uitmuntend zat, klopte mijn hart warm voor hem. En zonder nu zoo ver te gaan, dat ik hem zeide, dat hij zich gedroeg, zooals ik mij op zijn leeftijd zou gedragen hebben, bestond er voor het minst toch overeenkomst genoeg, om mij genegenheid voor hem te doen voelen.

„Ik kan u alles met weinige woorden uitleggen,” zeide hij. „Dat ik uw’ zeer natuurlijke nieuwsgierigheid niet reeds bevredigd heb, is een gevolg daarvan, dat het onderwerp zoo pijnlijk voor mij is, dat ik maar moeielijk kan besluiten er over te spreken. Ik kan u echter niet verzoeken mij bij te staan, zonder u nauwkeurig mede te deelen hoe de zaak in elkander zit.

„Gij moet dan weten, dat mijn vader de welbekende bankier Christoffel Duroc was, die door het volk gedurende het September-bloedbad werd vermoord. Zooals gij weet maakte het gepeupel zich meester van de gevangenissen, koos een drietal zoogenaamde rechters om vonnis te vellen over de ongelukkige aristocraten, en scheurde hen vervolgens, zoodra zij op straat gebracht werden, in stukken. Mijn vader was zijn gansche leven een weldoener der armen geweest. Daar waren er verscheidenen om hem te verdedigen. Hij had de koorts bovendien, en werd half dood op een’ wollen deken binnengedragen. Twee der rechters stemden voor zijn’ vrijlating; de derde, een jong Jakobijn, wiens reusachtig lichaam en wreed karakter hem aanvoerder van die ellendelingen hadden gemaakt, sleepte hem met eigene handen van de draagbaar, schopte hem herhaaldelijk met zijne zware laarzen, en wierp hem buiten de deur, waar hij in een oogenblik in stukken werd gescheurd onder omstandigheden, welke te verschrikkelijk voor mij zijn om ze te beschrijven. Dit was, zooals gij begrijpt, moord, zelfs naar hunne onwettige wetten, want twee hunner eigene rechters hadden ten gunste van mijn vader gestemd.

„Toen eindelijk de dagen van orde teruggekeerd waren, begon mijn oudere broeder een onderzoek in te stellen naar dien man. Ik was toen nog een kind, maar het was een’ familiezaak, en zij werd in mijn’ tegenwoordigheid besproken, De naam van den vent was Carabin. Hij was er één van Sansterre’s Garde, en een bekend voorvechter. Toen er op zekeren dag een’ vreemde dame, Baronesse Straubenthal genaamd, vóór de Jakobijnen was gesleept geworden, had hij vrijspraak voor haar verworven onder belofte, dat zij met haar geld en landgoederen de zijne zou worden. Hij had haar getrouwd, haar naam en titel aangenomen, en was uit Frankrijk ontsnapt op het oogenblik van den val van Robespierre. Wat er van hem geworden was, konden wij op geen’ manier aan de weet komen.

„Gij zult ongetwijfeld denken, dat het ons gemakkelijk viel hem te vinden, sinds wij beide zijn naam en zijn titel wisten. Gij moet u evenwel herinneren, dat de Revolutie ons zonder geld had achtergelaten, en dat zonder geld zulk een’ nasporing uiterst moeielijk is. Daarop kwam het Keizerrijk, en het werd nog moeielijker, want de Keizer was, zooals u bekend is, van oordeel, dat de 18de Brumaire al het bestaande had gewettigd, en dat op dien dag over het verleden een sluier was geworpen. Des al niettemin behielden wij onze eigene familiegeschiedenis en onze eigene familieplannen.

„Mijn broeder trad in den krijgsdienst, trok met het leger door geheel zuidelijk Europa, en deed overal, waar hij kwam, onderzoek naar den Baron Straubenthal. October jongstleden sneuvelde hij bij Jena, en liet zóó zijn’ zending nog onvervuld. Toen werd het mijn’ beurt, en ik heb het geluk omtrent den man, dien ik zoek, iets te vernemen in één van de eerste Poolsche dorpen, welke ik moet bezoeken, en binnen de veertien dagen, waarna ik mij weder bij mijn regiment moet voegen. En bovendien, om de zaak nog gunstiger te maken, bevind ik mij in gezelschap van iemand, wiens naam buiten het leger nooit is genoemd, dan in verband met de eene of andere vermetele en edelmoedige daad.”

Dit was alles uitstekend en ik luisterde er met de grootste belangstelling naar, maar het was mij nog niet veel duidelijker geworden, wat de jonge Duroc wenschte, dat ik zou doen.

„Hoe kan ik je van dienst wezen?” vroeg ik derhalve.

„Door met me te gaan.”

„Naar het Kasteel?”

„Juist.”

„Wanneer?”

„Onmiddellijk.”

„Maar wat ben je voornemens te doen?”

„Ik zal weten, wat me te doen staat. Maar ik wensch vurig, dat je me vergezelt.”

Nu heeft het nooit in mijn’ natuur gelegen, mij aan een avontuur te onttrekken, en bovendien had ik groote sympathie voor de gevoelens van den jongen man. Het is uitmuntend zijne vijanden te vergeven, maar men wenscht hun ook iets te geven, waarvoor men wederkeerig vergeving behoeft. Ik stak hem daarom mijn’ hand toe.

„Ik moet morgenochtend m’n reis naar Hossel voortzetten, maar voor van nacht stel ik me ter uwer beschikking,” zeide ik.

Wij lieten onze cavaleristen in een goed kwartier achter, en daar de afstand naar het Kasteel slechts een’ mijl was, vermoeiden wij onze paarden niet. Om de waarheid te zeggen, zie ik ongaarne een kavalerist loopen, en ik vind dat, evenals hij het sierlijkste is, wat men op aarde aanschouwen kan, als hij zijne zadelkleppen tusschen zijne knieën heeft, hij evenzeer het lompste ding der wereld is, als hij zijn’ sabel en zijn sabeltasch met de ééne hand ophouden en met binnenvoeten loopen moet, uit vrees dat de wieltjes zijner sporen elkander zullen raken. Duroc en ik hadden trouwens nog den leeftijd, waarop men het een en ander kan ontberen, en ik durf verzekeren, dat tenminste geen’ vrouw de beide huzaren, één in het blauw en één in het grijs, die dien avond het Arensdorferposthuis verlieten, om hun uiterlijk minder zal aangezien hebben. Wij droegen beiden onze zwaarden, en ik voor’ mij nam in het voorbijgaan een pistool uit mijn halster en liet dat in den binnenzak van mijn’ mantel glijden, ik had een vermoeden, dat ons een of ander zwaar werk wachtte.

Het pad, dat naar het Kasteel leidde, liep door een stik donker dennenwoud, waarin wij niets konden zien, behalve nu en dan een stukje van den sterrenhemel boven onze hoofden. Weldra evenwel opende zich het woud, en daar lag het Kasteel vlak vóór ons, ongeveer zoover als een’ karabijn draagt. Het was een kolossaal, zonderling gebouw, en droeg al de kenmerken van hoogen ouderdom, met torentjes op elken hoek, en een vierkanten kerker aan de zijde, welke naar ons was toegekeerd. In de gansche zwarte massa was er geen zweem van licht te ontdekken, behalve door één enkel venster, en geen geluid werd er uit vernomen. Voor mij lag er iets angstverwekkends in den omvang en de stilte van het gebouw, wat zoo volkomen overeenstemde met zijn onheilspellenden naam. Mijn medgezel spoedde driftig vooruit, en ik volgde hem langs het slecht onderhouden pad, dat naar de poort leidde.

Er was geen’ bel of klopper aan de groote, met ijzer beslagen deur, en alleen door er met de gevesten van onze sabels op te slaan konden wij aandacht wekken.

Een mager man met een haviksgezicht en een baard, welke tot zijne slapen reikte, opende ze ten laatste. Hij droeg in de ééne hand een’ lantaarn, en had in de andere een’ ketting, waaraan een groote, zwarte hond was vastgemaakt. Zijn’ houding was in het eerst dreigend, maar op het zien van onze uniformen en onze gezichten werd zij wonderbaar bescheiden.

„De Baron Straubenthal ontvangt geen bezoek op zulk een laat uur,” zeide hij in uitstekend Fransch.

„Gij kunt den Baron Straubenthal berichten, dat ik acht honderd mijlen ver ben gekomen, om hem te ontmoeten, en dat ik niet vertrek vóór ik hem gezien heb,” zeide mijn makker. Ik zou het zelf niet beter hebben kunnen zeggen.

De kerel wierp een zijdelingschen blik op ons, en trok in zijn’ verlegenheid aan zijn zwarten baard.

„Om u de waarheid te zeggen, heeren,” zeide hij, „de Baron heeft op dit uur een paar bekers wijn naar binnen, en gij zoudt hem zeker een meer onderhoudend gezelschap vinden, zoo gij morgenochtend terugkwaamt.”

Hij had onder het spreken de deur een weinig meer geopend, en ik zag in het licht der lamp in het voorportaal achter hem, dat er daar drie andere woeste kerels stonden, van wie er één een tweeden van die monsterachtige honden vasthield. Duroc moet dit ook gezien hebben, maar het bracht geen’ verandering in zijn besluit.

„Al praatjes genoeg,” zeide hij, den man op zijde duwende. „Ik moet je meester spreken.”

De kerels in het voorportaal gingen voor hem uit den weg, toen hij naar binnen trad; zoo groot is de macht van één man, die weet wat hij wil, over verscheidenen, die niet zeker van zichzelven zijn. Mijn makker klopte één van hen met zooveel vertrouwen op den schouder, alsof het zijn eigene bediende was.

„Breng me bij den Baron,” zeide hij.

De man trok de schouders op, en antwoordde iets in het Poolsch. De kerel met den baard, die de voordeur gesloten en gegrendeld had, bleek de eenige van hen te zijn, die Fransch kon spreken.

„Welaan, gij zult uw zin hebben,” zeide hij met een onheilspellenden glimlach „Gij zult den Baron zien. En misschien zult gij, reeds voordat gij gereed zijt, wenschen, dat gij mijn raad opgevolgd hadt.”

Wij volgden hem door het voorportaal, dat met steenen geplaveid en zeer ruim was, terwijl er hier en daar een’ huid op den grond lag, en de koppen van wilde dieren aan de wanden hingen. Aan het andere einde opende hij een’ deur, en wij traden binnen.

Het was een’ kleine, spaarzaam gemeubelde kamer, welke dezelfde kenmerken van verwaarloozing en verval droeg, welke wij alomme waarnamen. De muren waren met verkleurd tapijtwerk behangen, dat aan één hoek losgeraakt was, zoodat men het ruwe metselwerk er achter zag. Een’ tweede deur, waarvoor een gordijn hing, ontdekten wij aan de tegenovergestelde zijde. Tusschen de beide deuren stond een’ tafel, waarop eenige vuile schotels, welke de schrale overblijfselen van een maaltijd bevatten, en enkele wijnflesschen stonden. Aan het hoofdeinde ervan, en vlak tegenover ons, zat een kolossale man, met een hoofd als dat van een leeuw en een bosch oranjekleurig haar. Zijn baard was van dezelfde schitterende kleur; verward en dik als de manen van een paard. Ik heb heel wat vreemde gezichten in mijn leven gezien, maar nooit een dierlijker dan dat, met de kleine, ondeugende, blauwe oogen, de witte, gerimpelde wangen, en de dikke, hangende lip, welke over zijn afschuwelijken baard uitstak. Zijn hoofd waggelde op zijne schouders, en hij keek ons aan met den onbestemden, doffen blik van een dronken man. Toch was hij niet zoo dronken, of onze uniformen maakten indruk op hem.

„Wel, m’n dappere jongens,” hikte hij, „wat is het jongste nieuws van Parijs? Je bent op weg naar het vrije Polen, naar ik hoor, en zijt middelerwijl allen slaven geworden — slaven van dien kleinen aristocraat met zijn grijze jas en zijn driekanten hoed. Men heeft me verteld, dat er geen burgers meer zijn, maar niets dan m’nheeren en mevrouwen. Bij m’n ziel, er zullen te avond of morgen nog wat meer koppen in de zaagselmand moeten vallen.”

Duroc trad zwijgend vooruit, en stond naast den woestaard.

„Jan Carabin,” zeide hij.

De Baron ontstelde, en de wolk van dronkenschap scheen van zijne oogen op te trekken.

„Jan Carabin,” zeide Duroc nogmaals.

Hij richtte zich op en greep de armen van zijn stoel. „Wat bedoel je met het herhalen van dien naam, jongman?” vroeg hij.

„Jan Carabin, je bent een man, dien ik reeds geruimen tijd gewenscht heb te ontmoeten.”

„Verondersteld, dat ik eens zulk een naam droeg, wat heb jij daar dan mee te maken, daar je nog een kind moet geweest zijn toen ik hem droeg?”

„Mijn naam is Duroc.”

„Toch de zoon niet van....?”

„De zoon van den man, dien jij hebt vermoord!”

De Baron deed zijn best om te lachen, maar er sprak angst uit zijne oogen.

„Wat gebeurd is, is gebeurd, jongman,” schreeuwde hij. „Het was in die dagen, jou leven of het hunne: de aristocraten of het volk. Je vader behoorde tot de Gironde. Hij viel. Ik behoorde tot de bergpartij. De meesten van mijne makkers vielen. Het was alles de kans van den oorlog. We moeten dat alles vergeten en elkander beter leeren kennen, jij en ik.” Hij strekte al sprekende zijn’ roode, trillende hand uit.

„Genoeg,” zeide de jonge Duroc. „Indien ik je, zooals je daar in dien stoel zit, met m’n sabel doorstak, zou ik doen wat recht en billijk is. Ik onteer m’n kling, zoo ik die kruis met de jouwe. En toch ben je een Franschman, en heb je zelfs een’ betrekking bekleed onder dezelfde vlag als ik. Sta dus op, en verdedig je.”

„Tut, tut!” schreeuwde de Baron. „Dat is alles opperbest voor jelui, jonge pronkers. ...”

Duroc’s geduld raakte uitgeput. Hij sloeg hem met de vlakke hand midden op zijn grooten, oranjen baard. Ik zag een’ lip, waarvan het bloed afdruppelde, en daarboven twee flikkerende blauwe oogen.

„Die slag kost je je leven!”

„Des te beter,” zeide Duroc.

„M’n sabel!” schreeuwde de ander; „ik beloof je, ik zal je niet laten wachten!” en hij vloog de kamer uit.

Ik heb u gezegd, dat er een’ tweede deur was, waarvoor een’ gordijn hing. Nauwelijks was de Baron verdwenen, of een’ jonge, schoone vrouw stoof van achter het gordijn naar binnen. Zij bewoog zich zoo vlug en stil, dat zij in een oogenblik tusschen ons beiden stond, en alleen het gordijn, dat zich nog heen en weêr bewoog, deed ons begrijpen, waar zij vandaan gekomen was.

„Ik heb alles gezien,” riep zij. „O, Mijnheer, gij hebt u uitstekend gedragen!” Zij greep de hand van mijn medgezel en kuste die bij herhaling, eer hij ze uit de hare kon losmaken.

„Nu, mevrouw, waarom kust gij mijn’ hand?” riep hij.

„Omdat het de hand is, welke hem op z’n gemeenen, leugenachtigen mond sloeg. Omdat ik hoop dat het de hand is, welke mijne moeder zal wreken. Ik ben zijn’ stiefdochter. De vrouw, wier hart hij brak, was m’n moeder. Ik haat, ik vrees hem. O, daar verneem ik zijn stap.” In een ommezien was zij verdwenen, even plotseling als zij gekomen was. Een oogenblik later trad de Baron binnen met een ontbloot zwaard in de hand, terwijl de kerel, die ons had binnen gelaten, hem op de hielen volgde.

„Dit is m’n Secretaris,” zeide hij. „Hij zal m’n secondant zijn in deze zaak. Maar we zullen, ten einde ons vrij te kunnen bewegen, meer ruimte noodig hebben, dan hier te vinden is. Je wilt wel zoo vriendelijk zijn me naar een ruimer vertrek te volgen.”

Het was duidelijk, dat men onmogelijk kon vechten in een’ kamer, welke bezet was met een’ groote tafel. Wij volgden hem derhalve naar het zwakverlichte voorportaal. Aan het andere einde daarvan scheen licht door een’ openstaande deur.

„Hier zullen we vinden wat we noodig hebben,” zeide de man met den donkeren baard. Het was een’ groot, ledig vertrek, met rijen vaten en kisten langs de wanden. Een’ groote lamp stond op een’ plank in den hoek. De grond was gelijk en vast, zoodat men voor een tweegevecht niets meer kon verlangen. Duroc trok zijn’ sabel en sprong erin. De Baron stond een weinig achterwaarts en noodigde mij met een’ buiging uit, mijn makker te volgen. Maar nauwelijks waren mijne hielen over den drempel, of de zware deur sloeg achter mij toe en de sleutel knarste in het slot. Wij waren in de val geloopen.

Het eerste oogenblik konden wij ons dat niet voorstellen. Zulk een’ ongeloofelijke laagheid ging alle begrip te boven. Maar toen wij daarop inzagen, hoe dwaas wij gehandeld hadden door een man met zulk een verleden ook maar een oogenblik te vertrouwen, kregen wij een’ kleur van woede, woede over zijn’ gemeenheid en over onze eigene domheid. Wij vlogen beiden naar de deur, bonsden er op met onze vuisten en schopten er tegen met onze zware laarzen. Het geluid van ons beuken en van onze verwenschingen moet door het Kasteel weêrklonken hebben. Wij riepen den ellendeling met namen, welke zelfs in zijn’ verharde ziel hadden moeten doordringen. Maar de deur was zwaar — een’ deur, zooals men die in middeneeuwsche kasteelen vindt — uit dikke balken vervaardigd, welke met ijzer aan elkander geklonken waren. Het was even onmogelijk ze door te breken als een carré van de Oude Garde. En ons geroep bleek al even weinig te baten als ons gebons, want het eenig antwoord, dat er op volgde, waren de galmende echo’s van het hooge gewelf boven ons. Wanneer men eenigen tijd soldaat geweest is, leert men spoedig zich te schikken in dat, waaraan niet te veranderen valt. Ik was dus de eerste, die weder tot kalmte kwam en Duroc bewoog, met mij de ruimte te onderzoeken, welke onze gevangenis geworden was.

Er was slechts één venster zonder glas, en dat zoo klein was, dat men er nauwelijks zijn hoofd door kon steken. Het bevond zich in de hoogte, en Duroc moest op een vat gaan staan om er door te zien.

„Wat kan je zien?” vroeg ik.

„Dennenwouden en een’ met sneeuw bedekte oprijlaan er tusschen,” zeide hij. „Ah!” hij slaakte een kreet van verrassing.

Ik sprong naast hem op het vat. Er strekte zich, zooals hij zeide, een’ lange, heldere streep van sneeuw vóór ons uit. Een man reed er langs, die zijn paard zweepte en galoppeerde als een krankzinnige. Terwijl wij hem naoogden, werd hij al kleiner en kleiner tot hij verzwolgen werd door de zwarte schaduwen van het woud.

„Wat beduidt dat?” vroeg Duroc.

„Niets goeds voor ons,” zeide ik. „Wie weet of hij niet eenige struikroovers gaat halen, om ons de keel af te snijden. Laten we zien of we niet een middel kunnen vinden om uit deze muizenval te ontsnappen vóór de kater hier kan wezen.[”]

Het eenige greintje goed geluk, dat wij in ons voordeel hadden, was die heerlijke lamp. Zij was tennaastenbij vol olie en kon dus branden tot den morgen. In de duisternis zou onze toestand oneindig veel hachelijker zijn geweest. Bij haar licht begonnen wij de pakken en kisten, welke tegen de muren stonden, te onderzoeken. Op eenige plaatsen was er slechts een’ enkele rei van, terwijl zij in één hoek bijna tot de zoldering opgestapeld waren. Het scheen wel dat wij ons in de provisiekamer van het Kasteel bevonden, want er lagen een groot aantal kazen, verschillende soorten van groenten, manden vol gedroogde vruchten en een’ rei vaten met wijn. In één er van was een’ spon,{16} en daar ik in den loop van den dag weinig gegeten had, waren een glas wijn en wat voedsel mij hoogst welkom. Wat Duroc betreft, die wilde niets gebruiken, maar stapte in koortsachtige opgewondenheid het vertrek op en neder.

„Ik zal hem toch wel krijgen!” riep hij af en toe. „De ellendeling zal me niet ontsnappen!”

Dit was alles goed en wel, maar het kwam mij, terwijl ik daar zoo op een’ groote, ronde kaas zat, voor, dat dit kereltje wat te veel over zijne eigene familiezaken dacht, en te weinig over het lastige geval, waarin hij mij gebracht had. Per slot van rekening was zijn vader reeds veertien jaar geleden vermoord, en dat verlies was niet te herstellen; maar hier verkeerde Etienne Gerard, de kranigste luitenant van het geheele Groote Leger, in het grootste gevaar, aan het begin van zijn’ schitterende loopbaan weggemaaid te worden. Wie zou immer weten, tot welk een’ hoogte ik zou opgeklommen zijn, zoo ik bij deze geheime zaak, welke niets met Frankrijk of den Keizer had uit te staan, het leven inschoot? Onwillekeurig dacht ik er aan welk een dwaas ik geweest was, toen ik, op het oogenblik dat een prachtigen oorlog in het vooruitzicht was en ik alles had, wat een man begeeren kan, mij met een’ dergelijke onbesuisde onderneming inliet, alsof het niet genoeg was een kwart millioen Russen te hebben om tegen te vechten, zonder zich in allerlei soort van particuliere zaken te mengen.

„Dat is nu alles opperbest,” zeide ik ten laatste, toen ik Duroc zijne bedreigingen hoorde brommen. „Jij moogt met hem doen wat je wilt, zoo je de bovenhand krijgt. Maar voor het oogenblik is het meer de vraag, wat hij met ons zal uitvoeren.”

„Laat hij doen wat hij niet laten kan!” schreeuwde de knaap. „Ik heb een plicht tegenover mijn vader te vervullen.”

„Dat is eenvoudig een’ dwaasheid,” zeide ik. „Heb jij een plicht tegenover je vader te vervullen, op mij rust er een tegenover mijn’ moeder, en die is, vrank en vrij uit deze netelige zaak te komen.”

Mijn’ opmerking bracht hem tot bezinning.

„Ik heb te veel aan mezelven gedacht!” riep hij. „Vergeef mij, Mijnheer Gerard. Zeg me, wat je meent dat me in de gegeven omstandigheden te doen staat.”

„Welnu,” zeide ik, „ze hebben ons hier tusschen de kazen niet in het belang van onze gezondheid opgesloten. Hun doel is ons uit den weg te ruimen, zoo zij kunnen. Dat staat vast als een paal boven water. Zij hopen, dat niemand weet dat we hier gekomen zijn, en dat niemand ons zal opsporen als we hier blijven. Weten je huzaren, waar je heengegaan bent?”

„Ik zeide niets.”

„Hum! Het is duidelijk dat we hier niet van gebrek kunnen sterven. Zij moeten hier tot ons komen, zoo zij ons willen vermoorden. Achter een’ barricade van vaten zouden we ons kunnen verdedigen tegen de vijf schavuiten, die we gezien hebben. Daarom hebben zij vermoedelijk dien bode uitgezonden om hulp.”

„We moeten er uit zoeken te komen vóór hij terugkeert.”

„Juist, maar de vraag is of wij er immer uitkomen.”

„Zouden we die deur niet kunnen verbranden?” riep hij.

„Niets zou gemakkelijker zijn,” zeide ik. „Er liggen daar in den hoek verscheidene olievaten. Mijn eenige bezwaar is, dat we zelven, als twee oesterpasteitjes, lekker gebakken zouden worden.”

„Weet jij niets te bedenken?” riep hij in vertwijfeling. „Ah, wat is dat?”

Er werd door ons klein venster een zwak geluid vernomen, en er kwam een’ schaduw tusschen de sterren en ons. Een’ kleine, witte hand, werd in het lamplicht zichtbaar. Er schitterde iets tusschen de vingers.

„Gauw! gauw!” riep een’ vrouwenstem.

Wij bevonden ons in een oogenblik op het vat.

„Ze hebben om de Kozakken gezonden. Jelui leven staat op het spel. O, ik ben verloren! Ik ben verloren!”

Wij vernamen het geluid van naderende voetstappen, een heeschen vloek, een slag, en de sterren schitterden weder door het venster. Wij stonden hulpeloos op ons vat, en het bloed stolde ons in de aderen van ontzetting. Een’ halve minuut later hoorden wij een gesmoorden gil. Een’ groote deur viel ergens toe in de stilte van den nacht.

„Die woestaards hebben haar gegrepen. Zij zullen haar vermoorden,” riep ik.

Duroc sprong op den grond onder het uiten van de onverstaanbare kreten van iemand, die zijn verstand heeft verloren. Hij sloeg met zijne bloote handen zóó onbesuisd op de deur, dat hij bij elken slag er een’ bloedvlek op achterliet.

„Hier is de sleutel!” juichte ik, er een van den grond rapende. „Zij moet dien naar binnen geworpen hebben op het oogenblik dat zij weggesleurd werd.”

[„]Mijn makker ontrukte hem mij met een vreugdekreet. Een oogenblik later smeet hij hem weder op de planken. De sleutel was zoo klein, dat hij in het monsterachtige sleutelgat verzonk. Duroc liet zich op een’ van de kisten vallen met het hoofd tusschen de handen. Hij snikte in zijn’ wanhoop. Ik had ook kunnen snikken als ik dacht aan de vrouw en aan ons onvermogen haar te redden.

Maar ik laat niet gemakkelijk den moed zinken. De sleutel moest ons ten slotte toch met het een of ander doel toegeworpen zijn. De dame kon ons dien van de deur niet bezorgen om de eenvoudige reden, dat die moorddadige stiefvader van haar dien zeker in zijn zak had. Deze andere moest toch ook een’ bedoeling hebben, of waarom zou zij anders haar leven wagen om hem ons ter hand te stellen? Het zou voor ons verstand weinig pleiten, zoo wij niet wisten te ontdekken welke die bedoeling was.

Ik toog aan het werk en schoof al de kisten en doozen van den muur, en Duroc, wiens hoop verlevendigde door mijn moed, hielp mij uit alle macht. Het was geen’ lichte taak, want verscheidene ervan waren groot en zwaar. Wij werkten als bezetenen en wierpen vaten, kazen, kisten en doozen door elkander in het midden van het vertrek. Ten slotte bleef er nog een reusachtig vat brandewijn over, dat in den hoek lag. Met vereende krachten rolden wij het er uit, en ziet, in het beschot daarachter was een’ kleine, lage houten deur. De sleutel paste, en onder het slaken van een kreet van verrukking zagen wij de deur voor ons opengaan. Met de lamp in de hand baande ik mij een weg er in, gevolgd door mijn makker.

Wij bevonden ons in het kruit-magazijn van het Kasteel — een leelijke, verwulfde kelder, rondom met vaten, waarvan er één, welks bodem was ingeslagen, in het midden stond. Het kruit eruit lag in een zwarten hoop op den grond. Daar tegenover bevond zich een’ andere deur, maar die was gesloten.

„We zijn er niet veel beter aan toe, dan zooeven,” schreeuwde Duroc. „We hebben geen sleutel.”

„We hebben er een dozijn,” riep ik.

„Wáár?”

[„]Ik wees op de rei kruitvaten.[”]

„Je zoudt die deur open willen laten springen?”

„Juist.”

„Maar je zoudt het geheele magazijn in de lucht doen vliegen.”

Dat was waar, maar mijne hulpbronnen waren nog niet uitgeput.

„We zullen de deur van de provisiekamer open laten springen,” riep ik.

Ik liep terug en greep een’ tinnen bus, welke met kaarsen was gevuld geweest. Zij had ongeveer den omvang van mijn sjako, en was dus groot genoeg om verscheidene ponden kruit te bevatten. Duroc vulde ze, terwijl ik een stukje van een’ kaars afsneed. Toen wij gereed waren, zette ik het een Kolonel van de Ingenieurs een’ betére springbus te vervaardigen. Ik zette drie kazen de een op de ander en plaatste daarop de bus, zóó dat zij vlak tegen het sleutelgat stond. Vervolgens staken wij ons eindje kaars aan, vlogen naar onze schuilplaats terug en sloten de deur van het magazijn achter ons.

’t Is geen gekheid, mijne vrienden, tusschen zoovele tonnen kruit te liggen met de wetenschap, dat, zoo de vlam der ontploffing door een’ dunne deur mocht dringen, onze zwart geworden ledematen hooger dan de torens van het Kasteel geslingerd zouden worden. Wie zou hebben kunnen gelooven, dat een stukje kaars van een halven duim zoo lang kon branden? Ik luisterde al dien tijd met gespitste ooren, of ik ook het hoefgetrappel der Kozakken vernam, die moesten komen om ons te dooden. Ik was bijna tot het besluit gekomen, dat de kaars was uitgegaan, toen wij een slag hoorden alsof er een’ bom sprong; onze deur vloog aan spaanders en stukken kaas, met een stortvloed van rapen, appelen en splinters van kisten werden bij ons binnen geworpen. Toen wij naar de provisiekamer snelden, moesten wij door een ondoordringbaren rook en allerlei soort brokstukken worstelen, maar waar de deur was geweest zagen wij nu een schemerend vierkant. De springbus had haar werk gedaan.

Inderdaad had zij meer voor ons gedaan, dan wij zelfs hadden durven hopen. Zij had niet alleen de deur der gevangenis, maar ook de gevangenbewaarders verpletterd. Het eerste, dat ik aanschouwde toen ik in het voorportaal kwam, was een man met een’ slachtersbijl in de hand, die plat op zijn rug lag, met een’ gapende wonde aan het voorhoofd. Het tweede was een groote hond, die met twee gebroken pooten in doodstrijd op den grond lag te spartelen. Toen hij zich oprichtte, zag ik de twee gebroken einden als dorschvlegels heen en weêr slingeren. Op hetzelfde oogenblik hoorde ik een kreet, die door Duroc werd geslaakt; de andere hond had hem tegen den muur geworpen en de tanden in zijn’ keel geslagen. Hij zocht zich met zijn’ linkerhand van hem te ontdoen, terwijl hij bij herhaling zijn sabel door zijn lichaam stak, maar niet voordat ik hem met mijn’ pistool de hersens had ingeslagen, lieten zijne ijzeren kaken los en sloten zich zijne grimmige, met bloed beloopene oogen.

Wij hadden geen tijd om te rusten. Een gil van een’ vrouw voor ons uit — een gil van doodelijken angst — bewees ons, dat wij nu zelfs te laat kwamen. Er bevonden zich nog twee andere mannen in het voorportaal, maar die kozen het hazenpad voor onze ontbloote zwaarden en woedende blikken. Het bloed stroomde uit Duroc’s nek en kleurde het grijze bont van zijn mantel. Maar de drift van den knaap was zoo groot, dat hij mij vooruit schoot, en ik slechts met een oogwenk over zijn schouder het tooneel zag, toen wij de kamer binnenstormden, waarin wij het eerst den eigenaar van het Kasteel der Duisternis hadden aanschouwd.

De Baron stond in het midden van de kamer en schudde zijne verwarde hoofdharen als een vertoornde leeuw. Hij was, zooals ik gezegd heb, een kolossale kerel, met vervaarlijke schouders; en zooals hij daar stond, met een gelaat gloeiende van woede en met opgeheven zwaard, kon ik niet nalaten te denken, dat hij, in spijt van al zijne laagheden, een figuur had, dat uitmuntend geëigend was voor een grenadier. De dame lag in elkander gedoken in een stoel achter hem. Een litteeken over één harer blanke armen en een’ hondenzweep op den grond bewezen voldoende, dat wij maar juist op tijd ontsnapt waren, om haar tegen zijn’ woede te beschermen. Hij huilde als een wolf toen wij de kamer binnenstoven, en wierp zich onmiddellijk houwende en stootende, onder het uitbraken van een vloek bij elken slag, op ons.

Ik heb reeds gezegd, dat de kamer geen ruimte aanbood voor een gevecht met de sabel. Mijn jonge makker stond vóór mij in de enge ruimte tusschen de tafel en den muur, ik kon dus slechts toekijken, zonder bij machte te zijn hem bij te staan. De knaap had eenige kennis van zijn wapen, en was even woest en vlug als een’ wilde kat, maar in een’ zoo enge ruimte gaven het gewicht en de sterkte van den reus dezen de overhand. Bovendien was hij een uitmuntend krijgsman. Zijn pareeren en uitvallen, alles ging even levendig en vlug van de hand. Tweemaal raakte hij Duroc aan den schouder, en toen daarop de knaap eensklaps een uitval deed, zwaaide hij zijn zwaard om hem den genadeslag te geven vóór hij zich weder had hersteld. Maar ik was vlugger dan hij, en ving den slag op den knop van mijn’ sabel op.

„Neem me niet kwalijk,” zeide ik, „maar Etienne Gerard is er nog.”

Hij week achteruit, leunde tegen den met tapijt behangen muur en haalde kort en heesch adem, want zijn slecht leven was tegen hem.

„Schep adem!” zeide ik. „Ik zal wachten tot je je verdedigen kunt!”

„Je hebt geen reden tot geschil met mij,” zeide hij naar adem hijgende.

„Ik ben je een’ kleine attentie schuldig,” zeide ik, „omdat je zoo vriendelijk bent geweest me in je provisiekamer op te sluiten. Bovendien, al ware er niets anders, ik zie voldoende reden op den arm van die dame.”

„Vooruit dan maar!” snauwde hij, en sprong op mij toe als een krankzinnige. Een’ minuut zag ik niets dan de vlammende oogen en de rood-glimmende degenpunt, welke nu rechts dan links vooruit schoot, en altijd op mijn’ keel of mijn’ borst gericht was. Ik had nooit gedacht, dat er in Parijs in de dagen der Revolutie zulke goede degens te vinden waren. Ik geloof niet, dat ik bij al mijne kleine affaires zes mannen ontmoet heb, die beter op de hoogte van hun wapen waren. Maar hij wist, dat ik zijn meester was. Hij las den dood in mijne oogen, en ik kon zien dat hij het las. Zijn gelaat verbleekte. Zijn’ ademhaling werd gaandeweg korter en zwaarder. Toch vocht hij door, zelfs nadat de laatste stoot gegeven was, en hij stierf noch houwende en vloekende, met lage kreten op de lippen, terwijl het bloed stolde op zijn oranjen baard. Ik, die tot u spreek, heb zoovele veldslagen bijgewoond, dat mijn oud geheugen tenauwernood hunne namen kan bevatten, en toch van al de ontzettende tooneelen, waarop deze mijne oogen hebben gerust, is er geen enkel waaraan ik minder zoek te denken, dan aan dat van dien oranjen baard met de karmozijnroode vlek in het midden, waaruit ik de punt van mijn zwaard had getrokken.

Eerst later vond ik tijd om aan dat alles te denken. Zijn reusachtig lichaam was nauwelijks op den grond gevallen, of de vrouw in den hoek vloog, in de handen klappende en het van vreugde uitgillende, overeind. Wat mij betreft, het stuitte mij tegen de borst, een’ vrouw zich aldus te zien verheugen in een’ bloedige handeling, en ik dacht uitsluitend aan het ontzettend onrecht, dat haar moest aangedaan zijn, voor zij de zachtaardigheid harer, kunne zoo ver kon vergeten. Het lag mij op de tong haar streng te bevelen, zich stil te houden, toen een’ vreemde, verstikkende reuk mij belette adem te halen, en een plotseling, geel licht de figuren op het verflensde behangsel in het oog deed vallen.

„Duroc, Duroc!” schreeuwde ik, hem bij den schouder trekkende. „Het Kasteel staat in brand!”

De jongen lag, uitgeput door bloedverlies uit zijne wonden, bewusteloos op den grond. Ik vloog naar het voorportaal, om te zien vanwaar het gevaar kwam. Het was onze ontploffing, welke het droge hout der deur vlam had doen vatten. Binnen in de provisiekamer brandden reeds eenige kisten. Ik keek naar binnen, en toen ik dit deed stolde mij het bloed in de aderen op het gezicht van de daarneven liggende kruitvaten, en van den hoop uitgestort kruit op den grond. Er konden seconden, er konden hoogstens enkele minuten verloopen, vóór de vlammen het bereikten Deze oogen, mijne vrienden, zullen niet ophouden de golvende lijnen van vuur en den zwarten hoop daarnaast te zien, vóór zij door den dood gesloten worden.

Ik kan mij maar weinig herinneren van hetgeen er vervolgens plaats had. Flauw kan ik in het geheugen terugroepen, hoe ik de kamer des doods weder binnenstoof, hoe ik Duroc bij ééne slappe hand greep en hem naar het voorportaal sleepte, terwijl de vrouw gelijken tred met mij hield en aan den anderen arm trok. Wij snelden de poort uit, het met sneeuw bedekte pad op, tot wij den rand van het dennenwoud bereikt hadden. Op dat oogenblik hoorde ik een gekraak achter mij, en mij omkeerende zag ik een groote vuurkolom naar den winterhemel stijgen. Een oogenblik later bleek er een’ tweede ontploffing te volgen, welke veel krachtiger was dan de eerste. Ik zag de denneboomen en de sterren om mij dansen, en ik viel bewusteloos over het lichaam van mijn makker.

Dit alles had plaats eenige weken vóór ik in het posthuis van Arensdorf tot bewustzijn kwam, en nog veel langer vóór mij alles kon meêgedeeld worden, wat mij was overkomen. Duroc, die reeds weer in staat was zijne dienstplichten te vervullen, kwam op zekeren dag naast mijn bed zitten, en gaf er mij verslag van. Hij vertelde mij, dat een stuk hout mij aan het hoofd getroffen en zoo goed als dood tegen den grond geworpen had. Van hem vernam ik ook, dat het Poolsche meisje naar Arensdorf was geloopen, onze huzaren had gewaarschuwd, en hen maar net op tijd had doen aankomen, om ons tegen de lansen der Kozakken te beschermen, die uit hun bivouak opontboden waren door dienzelfden secretaris met zwarten baard, dien wij zoo vlug over de sneeuw hadden zien galoppeeren. Omtrent de moedige dame, die tweemaal ons leven had gered, kon ik op dat oogenblik van Duroc niet veel aan de weet komen, maar toen ik hem twee jaar later, na den veldtocht van Wagram, bij toeval in Parijs ontmoette, was ik niet bijster verbaasd toen ik tot de ontdekking kwam, dat ik aan zijne bruid niet voorgesteld behoefde te worden, en dat door de zonderlinge wendingen der fortuin hij zelf, zoo hij het verkozen had, denzelfden naam en titel van den Baron Straubenthal had kunnen dragen, welke hem aanduidden als den eigenaar van de geblakerde ruïnen van het Kasteel der Duisternis.

HOOFDSTUK V.

HOE DE BRIGADIER TE VELDE TROK TEGEN MAARSCHALK MILLEFLEURS

Massena was een schraal, norsch kereltje, en na het ongeval, dat hem op de jacht trof, had hij slechts één oog, maar wanneer hij daarmede van onder zijn opgetoomden hoed rondkeek, was er op een slagveld niet veel dat hem ontging. Hij kon vóór een bataljon staan, en met een enkelen oogopslag u vertellen, of er een gesp of een slobkousknoop ontbrak. Noch de officieren, noch de manschappen waren erg op hem gesteld, want hij was, zooals gij weet, een vrek, en soldaten zien gaarne dat hunne aanvoerders mild zijn. Maar van den anderen kant hadden zij, wanneer er sprake van handelen was, den grootsten eerbied voor hem, en vochten zij liever onder hem, dan onder ieder ander, behalve den Keizer zelven en Lannes, toen deze nog in leven was. Doch mocht hij ten slotte zijn’ geldzakken stevig vasthouden, er was ook een tijd, dit moet men niet vergeten, dat hij Zurich en Genua even stevig omklemd hield. Hij bewaakte zijne stellingen, zooals hij zijn’ geldkist bewaakte, en er was een bekwaam man noodig om hem van één van beide te verwijderen.

Toen ik zijn’ oproeping ontving, ging ik met vreugde naar zijn hoofdkwartier, want ik was altijd een groot gunsteling van hem, en er was geen officier, die hooger bij hem stond aangeschreven. Dat was het juist wat het dienen onder die goede oude generaals zoo aangenaam maakte, dat zij genoeg wisten om in staat te zijn een uitmuntend soldaat uit te pikken, als zij er een zagen. Hij zat alleen in zijn’ tent, met de kin in de hand, en het voorhoofd zoo gefronsd, alsof men hem verzocht had ergens voor in te schrijven. Hij glimlachte evenwel, toen hij mij vóór zich zag.

„Goeden dag, Kolonel Gerard.”

„Goeden dag, Maarschalk.”

„Hoe staat het met het Derde Regiment Huzaren?”

„Zeven honderd onvergelijkelijke manschappen op zeven honderd uitmuntende paarden.”

„En uwe wonden — zijn zij geheeld?”

„Mijne wonden heelen nimmer, Maarschalk,” antwoordde ik.

„En waarom niet?”

„Omdat ik er telkens nieuwe bij krijg.”

„Generaal Rapp mag wel op zijne lauweren passen,” zeide hij, hartelijk lachende. „Hij heeft er één en twintig gehad van de vijandelijke kogels, en evenveel door Larrey’s messen en priemen. Daar ik wist, dat gij gewond waart, Kolonel, heb ik u den laatsten tijd ontzien.”

„Wat mij ten zeerste spijt.”

„Tut, tut! Sinds de Engelschen zich terugtrokken achter die vervloekte liniën van Torres Vedras, is er weinig voor ons te doen geweest. Gij hebt gedurende de dagen uwer gevangenschap te Dartmoor niet veel gemist. Maar thans zijn wij aan den vooravond van den dag van handelen.”

„Rukken wij vooruit?”

„Neen wij trekken terug.”

Mijn gelaat moet mijn’ teleurstelling uitgedrukt hebben. Hoe, terugtrekken voor dien vervloekten hond van een Wellington — voor hem, die naar mijne woorden had geluisterd zonder daardoor in het minst geroerd te worden, en mij naar zijn land van nevelen gezonden had! Ik zou bij de gedachte er aan hebben kunnen snikken.

„Wat zoudt gij dan willen?” schreeuwde Massena ongeduldig. „Als men schaak staat, moet men noodwendig den koning verzetten.”

„Vooruit trekken,” antwoordde ik.

Hij schudde zijn grijs hoofd.

„De liniën zijn niet te forceeren,” zeide hij. „Ik heb Generaal St. Croix reeds verloren en meer manschappen, dan ik kan vervangen. Bovendien hebben wij hier te Santarem reeds ongeveer zes maanden gelegen. Er is in de landstreek geen pond meel en geen kan wijn meer te krijgen. Wij moeten terugtrekken.”

„Er is meel en wijn in Lissabon,” hield ik vol.

„Tut, gij spreekt alsof een leger kan aanvallen en zich weêr terugtrekken, zooals uw regiment huzaren. Zoo Soult hier was met zijn dertig duizend man — maar hij zal niet komen. Ik ontbood u evenwel, Kolonel Gerard, om u mede te deelen, dat ik een’ zeer bijzondere en gewichtige onderneming heb, welke ik voornemens ben onder uw’ leiding te doen uitvoeren.”

Ik spitste, zooals gij u kunt voorstellen, mijne ooren. De Maarschalk ontrolde een’ groote kaart van de landstreek, legde die op de tafel en streek ze uit met zijne kleine, harige handen.

„Dit is Santarem,” zeide hij, de plaats met den vinger aanwijzende.

Ik knikte toestemmend.

„En hier, vijf en twintig mijlen oostelijk, ligt Almeixal, beroemd door zijne wijnoogsten en zijn’ reusachtige Abdij.”

Ik knikte nogmaals; ik kon mij maar niet voorstellen, wat er zou komen.

„Hebt gij wel eens hooren spreken van den Maarschalk Millefleurs?” vroeg Massena.

„Ik heb onder al de Maarschalken gediend,” zeide ik, „maar ik herinner mij er geen van dien naam.”

„Het is eenvoudig zijn spotnaam, welken de soldaten hem gegeven hebben,” zeide Massena. „Zoo gij niet eenige maanden ver van ons geweest waart, zou het niet noodig zijn, dat ik u het een en ander omtrent hem vertelde. Hij is een Engelschman, en een man van goede opvoeding. Men zegt dat hij zijn titel aan zijne manieren te danken heeft. Ik wensch dat gij naar dien beschaafden Engelschman te Almeixal gaat.”

„Ja, Maarschalk.”

„En hem ophangt aan den eersten boom den besten.”

„Zeker, Maarschalk.”

Ik draaide mij vlug op de hielen om, maar Massena riep mij terug vóór ik de opening van zijn’ tent kon bereiken.

„Nog één oogenblik, Kolonel,” zeide hij; „het is van belang voor u dat gij, vóór gij vertrekt, verneemt hoe de zaken staan. Gij moet dan weten, dat die Maarschalk Millefleurs, wiens ware naam Alexis Morgan is, een man is van zeer groote naïveteit en onverschrokkenheid. Hij was officier bij de Engelsche Garde, maar daar hij ontslagen was geworden wegens valsch spelen, verliet hij het leger. Op de eene of andere manier verzamelde hij een aantal Engelsche deserteurs om zich en trok naar het gebergte. Fransche achterblijvers en Portugeesche struikroovers sloten zich bij hem aan, en weldra stond hij aan het hoofd van een vijfhonderd man. Met dezen maakte hij zich meester van de Abdij van Almeixal, joeg de monniken de wijde wereld in, versterkte de plaats, en loopt nu plunderende de gansche landstreek af.”

„Waarom het hoog tijd is, dat hij opgehangen wordt,” zeide ik, nogmaals de opening naderende.

„Nog één oogenblik,” riep de Maarschalk, glimlachende om mijn ongeduld. „Het ergste komt achteraan. De vorige week nog werd de Douairière Gravin van La Ronda, de rijkste vrouw in Spanje, door die roovers in de bergpassen op de reis van Koning Jozef’s Paleis naar haar kleinzoon, om dezen een bezoek te brengen, opgelicht. Zij is nu een’ gevangene in de Abdij, en is alleen beschermd door haar....”

„Grootmoederschap,” opperde ik.

„Door haar rijkdom, welke haar in staat stelt een losgeld te betalen,” zeide Massena. „Gij hebt dus drieërlei zending: die ongelukkige dame te bevrijden[,] dien ellendeling te straffen, en, zoo mogelijk, dat rooversnest uit te roeien. Het is een bewijs van het vertrouwen, dat ik in u stel, als ik zeg, dat ik u slechts een half eskadron kan afstaan om dat alles te volbrengen.”

Op mijn woord, ik kon mijne ooren nauwelijks gelooven! Ik dacht, dat op zijn minst mijn regiment ter mijner beschikking zou gesteld zijn.

„Ik zou u wel meer geven,” liet hij er op volgen, „maar ik begin vandaag mijn terugtocht, en Wellington is zoo sterk in ruiterij, dat elk ruiter voor mij een persoon van belang wordt. Gij moet zien wat gij doen kunt, en u niet later dan morgenavond te Abrantes weder bij mij melden.” Het was zeer komplimenteus voor mij, dat hij mijne talenten zoo hoog schatte, maar het bracht mij ook een weinig in verlegenheid. Ik had een’ oude dame te bevrijden, een Engelschman op te hangen, en een’ bende van vijfhonderd moordenaars uit te roeien — en dat alles met vijftig man. Maar de vijftig man waren per slot van rekening Huzaren van Conflans, en zij hadden een Etienne Gerard tot aanvoerder. Toen ik weder buiten in den warmen Portugeeschen zonneschijn kwam, had ik mijn zelfvertrouwen herkregen, en was reeds het vermoeden bij mij gerezen, of de medaille, welke ik zoo dikwijls had verdiend, ook soms te Almeixal op mij wachtte.

Gij kunt verzekerd zijn, dat ik mijn vijftig man niet zoo maar op goed geluk nam. Zij waren allen oud-gedienden uit de Duitsche oorlogen, waarvan er enkelen drie, en de meesten twee strepen hadden. Oudet en Papilette, twee van de beste onderofficieren in het regiment, stonden aan hun hoofd. Toen ik hen in gelederen van vier had opgesteld, allen in zilvergrijs en op kastanjebruine paarden, met hunne zadeldekken van luipaardenhuid en hunne kleine, roode panachen, klopte mijn hart op hun gezicht van fierheid. Ik voelde dat, bij het aanschouwen van hunne verweerde gezichten met de groote snorbaarden, mijn vertrouwen toenam, en onder ons gezegd betwijfel ik het geen oogenblik, dat zij juist hetzelfde gevoelden, toen zij hun jongen Kolonel op zijn groot, zwart strijdros aan hun hoofd zagen rijden.

Welnu, toen wij buiten het kamp en over den Taag gekomen waren, deelde ik mijn troep naar behooren in, maar behield zelf mijn’ plaats aan het hoofd van het geheel. Van de heuvelen boven Santarem achterwaarts ziende, konden wij de donkere lijnen van Massena’s leger onderscheiden, met het flikkeren en vonkelen der sabels en bajonetten, toen hij zijne regimenten in positie bracht voor hun terugtocht. Ten zuiden zagen wij de verstrooide roode strepen der Engelsche voorposten, en achter ons de grijze wolk rook, welke uit Wellington’s kamp opging — dikke, smerige rook, waarvan onze arme, uitgehongerde jongens zich verbeeldden, dat hij de heerlijke geur van kokende veldketels tot hen overdroeg. Ver in het westen lag een stuk blauwe zee, waarop de witte zeilen der Engelsche schepen zich als vlekken vertoonden.

Gij zult begrijpen, dat, daar wij in oostelijke richting reden, onze weg ons van beide legers verwijderde. Onze eigene stroopers evenwel, en de verkenningspatrouilles van het Engelsche leger overstroomden het land, en het was noodzakelijk, dat ik met mijn kleinen troep alle mogelijke voorzorg nam. Den ganschen dag reden wij over woeste heuvelruggen, welker lagere gedeelten met uitbottende wijnstokken bedekt waren, maar de hoogere wisselden af van groen tot grijs en teekenden zich golvend langs den horizon af. Bergstroomen, die westelijk naar den Taag liepen, kruisten ons pad, en eenmaal kwamen wij aan een’ diepe, sterk stroomende rivier, welke ons belet zou hebben verder te trekken, zoo ik de doorwaadbare plaats niet had gevonden, door er op te letten waar huizen tegenover elkander aan beide oevers gebouwd waren. Tusschen deze, zooals iedere voorpost dat weten moet, kan men altijd een’ waadbare plaats vinden. Er was niemand om ons inlichting te geven, want wij kregen gedurende onze reis mensch noch beest, noch eenig levend wezen, behalve groote zwermen kraaien, te zien.

De zon begon onder te gaan toen wij aan een’ vallei kwamen, welke in het midden open, maar aan weerszijde met hooge eikeboomen bezet was. Wij konden nog slechts enkele mijlen van Almeixal verwijderd zijn, en dientengevolge kwam het mij het beste voor, tusschen het gebladerte halt te houden, want wij hadden eene vroege lente gehad en de bladeren waren reeds dik genoeg om ons te verbergen. Wij reden dus met open gelederen tusschen de groote boomstammen, toen één mijner flankeurs naar mij toe kwam galoppeeren.

„Er trekken Engelschen door de vallei, Kolonel!” riep hij salueerende.

„Cavalerie of infanterie?”

„Dragonders, Kolonel,” zeide hij; „ik zag het blinken hunner helmen, en hoorde het hinniken van een paard.”

Nadat ik mijne manschappen halt had doen maken, snelde ik naar den zoom van het woud. Er viel niet aan te twijfelen. Een’ afdeeling Engelsche cavalerie trok evenwijdig met ons in dezelfde richting voorwaarts. Ik zag met een oogopslag hunne roode rokken en hunne schitterende wapenen tusschen de boomtakken door blinken en flikkeren. Eens, op het oogenblik dat zij een’ kleine open plek overstaken, kon ik hunne geheele sterkte overzien, en kwam ik tot het besluit, dat zij ongeveer even sterk waren als wij — op zijn hoogst een half eskadron.

Gij, die eenige van mijne kleine avonturen hebt gehoord, zult wel bereid zijn te erkennen, dat ik vlug ben met het maken van plannen, en vaardig in de uitvoering er van. Maar hier, ik moet het erkennen, stond ik tusschen twee vuren. Aan den eenen kant stond de kans op een’ prachtige schermutseling met de Engelsche cavalerie. Aan den anderen kant had ik mijn’ zending naar de Abdij van Almeixal, welke mijne krachten reeds zoozeer scheen te boven te gaan. Indien ik het ongeluk had één van mijne manschappen te verliezen, was het zeker dat ik niet in staat zou zijn mijne orders uit te voeren. Ik zat op mijn paard, met de kin in de rechterhand, en staarde op de trillende lichtplekken in het woud vóór mij uit, toen eensklaps één van die Engelsche roodrokken buiten de gelederen reed, naar mij wees en een schril geschreeuw en „hola” deed hooren, alsof ik een vos was geweest. Drie anderen volgden hem, en één van hen, een kerel als een os, gaf een schreeuw, welke allen in de open plek deed komen. Zij maakten, zooals ik vermoed had, een half eskadron uit, en zij vormden een’ dubbele linie met een front van vijf en twintig, met hun officier — dezelfde die mij toegeschreeuwd had — aan het hoofd.

Wat mijzelven aangaat, ik had mijne ruiters onmiddellijk in dezelfde positie gebracht, zoodat wij, huzaren en dragonders, daar door een grasveld van hoogstens twee honderd el gescheiden tegenover elkander stonden. Zij deden zich flink voor die roodrokken met hunne zilverwitte helmen, hunne hooge, witte pluimen, en hunne lange, vonkelende zwaarden; terwijl ik van den anderen kant mij vast overtuigd houd, dat zij erkenden, dat zij nooit op schooner lichte cavaleristen hunne oogen hadden laten rusten, dan op mijne vijftig huzaren van Conflans, die tegenover hen stonden. Zij waren zwaarder, dat is waar, en zij kunnen sterker geschenen hebben, want Wellington had de gewoonte hen hun ijzerwerk te laten poetsen, wat onder ons geen gewoonte was. Van den anderen kant is het algemeen bekend, dat de Engelsche overkleederen te eng waren voor den rechterarm, wat onzen manschappen een voordeel schonk. Wat de dapperheid aangaat, denken dwaze, onervaren menschen van alle natiën altijd, dat hunne soldaten dapperder zijn dan anderen. Er is geen volk ter wereld, dat dat denkbeeld niet koestert. Maar wanneer iemand zooveel gezien heeft als ik, begrijpt hij dat er geen zeer kenmerkend onderscheid bestaat, en dat, ofschoon de natiën in zake van tucht zeer verschillen, alle even dapper zijn — behalve dat de Franschman meer moed heeft dan de rest.

Welnu de flesch was ontkurkt en de glazen waren ingeschonken, toen de Engelsche officier eensklaps zijn zwaard tegen mij ophief als bij een’ uitdaging, en in korten draf op mij afkwam. Op mijn woord, er is op aarde geen schooner gezicht, dan dat van een dapper man op een flink ros! Ik zou daar hebben kunnen blijven staan om hem af te wachten, toen hij daar met zulk een’ ongedwongene bevalligheid, zijn sabel naar beneden langs den schouder van zijn paard, het hoofd in den nek, zijn’ witte pluim wuivende — het toonbeeld van jeugd en kracht en moed, beschenen door het violetkleurig licht der ondergaande zon, van tusschen de eikeboomen op mij afkwam. Maar het was niets voor mij, daar te blijven staan en toekijken. Etienne Gerard moge zijne gebreken hebben, maar op mijn woord, hij werd er nooit van beschuldigd dat hij achterbleef om zijn deel te nemen. Mijn oud paard, Rataplan, kende mij zoo goed, dat het altijd zich reeds in beweging zette vóór ik den eersten ruk aan den teugel gaf.

Er zijn twee dingen in deze wereld, welke ik niet licht vergeet, het gezicht namelijk van een’ lieve vrouw, en de pooten van een schoon paard. Welnu, toen wij op elkander toereden, vroeg ik mijzelven af: „Waar heb ik die breede, roodgrauwe schoften gezien? Waar heb ik die sierlijke vetlok gezien?” Het volgende oogenblik schoot het mij eensklaps te binnen, en toen ik opziende de onverschillige oogen en den uitdagenden glimlach aanschouwde, moest ik den man wel herkennen, die mij uit de handen der struikroovers verloste en met wien ik om mijne vrijheid speelde — hem, wiens juiste titel was Milor the Hon. Sir Russell Bart!

„Baronet!” riep ik.{17}

Hij had zijn arm opgeheven voor een houw, en daardoor drie vierden van zijn lichaam bloot gegeven voor mijn’ kling, want hij verstond niet veel van het gebruik van het zwaard. Toen ik met mijn sabel salueerde, liet hij zijn’ hand zakken en staarde mij verbaasd aan.

„Ah!” zeide hij. „’t Is Gerard!” Gij zoudt aan zijn’ manier van doen gedacht hebben, dat wij afgesproken hadden elkander te ontmoeten. Ik voor mij zou hem omhelsd hebben, zoo hij maar een stap vooruit gekomen was om mij te begroeten.

„Ik dacht waarlijk, dat wij een kloppartijtje zouden hebben,” zeide hij. „Ik vermoedde in de verste verte niet dat gij het waart.”

Ik vond dien toon, waaruit teleurstelling sprak, verre van aangenaam. In plaats van blijde te zijn, dat hij een vriend ontmoet had, speet het hem dat ik geen vijand was.

„Ik zou gaarne aan uw kloppartijtje deelgenomen hebben, mijn waarde Baronet,” zeide ik. „Maar ik kan inderdaad mijn zwaard niet keeren tegen een man, die mijn leven redde.”

„Stil, geen woord daarover.”

„Neen, dat is onmogelijk. Ik zou het mijzelven nooit vergeven.”

„Gij maakt veel te veel drukte van een’ kleinigheid.”

„Het is de eenige begeerte mijner moeder u te omhelzen. Zoo gij ooit in Gaskonje mocht komen....”

„Lord Wellington komt daar met 60,000 man.”

„Dan zal één van hen kans hebben het er levend af te brengen,” zeide ik lachende. „Steek intusschen uw zwaard in de schede!”

Onze paarden stonden kop aan staart naast elkander, en de Baronet strekte zijn’ hand uit en sloeg mij op de dij.

„Je bent een goeie kerel, Gerard,” zeide hij. „Ik wenschte alleen maar, dat je aan de rechte zijde van het Kanaal geboren waart.”

„Dat ben ik,” zeide ik.

„Arme jongen!” riep hij op zulk een toon van waarachtig medelijden, dat hij mij opnieuw aan het lachen maakte. „Doch hoor eens, Gerard,” ging hij voort, „dat is nu alles goed en wel, maar ’t zijn geen zaken, zie je. Ik weet niet wat Massena er van zou zeggen, maar onze Aanvoerder zou uit zijn vel springen zoo hij ons zag. Wij werden geen van beiden herwaarts gezonden voor een buitenpartijtje.”

„Wat zoudt gij dan willen?”

„Wel, we hadden een klein geschil over onze huzaren en dragonders, zooals gij u zult herinneren. Ik heb vijftig man van het Zestiende gekregen, die allen hunne karabijnkogels achter mij pruimen. Gij hebt evenveel jongens ontvangen, die er prachtig uitzien en in hunne zadels schijnen te dansen. Zoo gij en ik rechtsomkeert maakten, zouden wij elkander van het schoone, dat wij bezitten, niet berooven — maar een’ kleine aderlating is in dit klimaat geen kwade zaak.”

Het kwam mij voor, dat hetgeen hij zeide veel waars bevatte. Voor het oogenblik geraakte Mr. Alexis Morgan en de Gravin van La Ronda en de Abdij van Almeixal geheel op den achtergrond, en kon ik alleen denken aan het schoone, effen terrein en aan de prachtige schermutseling, welke wij zouden hebben.

„Zeer goed, Baronet,” zeide ik. „Wij hebben het front van uwe dragonders gezien. Wij zullen nu een blik op hun rug kunnen werpen.”

„Wedden?” vroeg hij.

„De inzet,” zeide ik, „is niets minder, dan de eer der Huzaren van Conflans.”

„Goed, vooruit maar!” antwoordde hij. „Zoo wij u verslaan, à la bonheur — zoo gij ons verslaat, des te beter voor Maarschalk Millefleurs.”

Toen ik hem dezen naam hoorde noemen, kon ik niets anders doen dan hem vol verbazing aanstaren.

„Waarom voor Maarschalk Millefleurs?” vroeg ik.

„Het is de naam van een schavuit, die hier in de buurt woont. Mijne Dragonders zijn door Lord Wellington uitgezonden om hem kort en goed op te hangen.”

„Wel allemachtig!” riep ik uit. „Mijne huzaren zijn met datzelfde doel uitgezonden door Massena.”

Wij barstten daarop in lachen uit, en staken onze zwaarden op. Er ontstond achter ons een gekletter van staal, daar onze manschappen ons voorbeeld volgden.

„Wij zijn bondgenooten,” schreeuwde hij.

„Voor een dag.”

„Wij moeten onze krachten vereenigen.”

„Zonder twijfel.”

En zoo lieten wij in plaats van te vechten, onze halve eskadrons zwenken, en trokken in twee kleine kolonnes de val[l]ei door, terwijl de binnenpaards gebogen chaco’s en helmen bewezen dat de ruiters, als oude, strijdlustige honden met gescheurde ooren, die geleerd hebben elkanders tanden te ontzien, hunne buren van top tot teen opnamen. De meesten glimlachten voortdurend, maar daar waren er enkelen onder, die donker en uitdagend keken, inzonderheid de Engelsche sergeant en mijn eigen onderofficier Papilette. Zij waren, zooals gij ziet, mannen van karakter, die hunne wijze van denken zoo maar niet op een oogenblik konden veranderen. Bovendien had Papilette zijn eenigen broeder bij Busaco verloren. Wat den Baronet en mij zelven betreft, wij reden samen vooruit en babbelden over alles, wat er met ons was voorgevallen sedert het beruchte, spel écarté, waarvan ik u verteld heb. Ik voor mij sprak tot hem van mijne avonturen in Engeland. Die Engelschen zijn een zeer zonderling volk. Ik houd mij toch overtuigd dat de Baronet, niettegenstaande hij wist, dat ik twaalf veldtochten meêmaakte, hoogere gedachten van mij koesterde, omdat ik een zaakje met den Bokser van Bristol had gehad. Hij vertelde mij ook, dat de Kolonel, die voorzat in den krijgsraad, welke had te oordeelen over zijn kaartspelen met een gevangene, hem vrijsprak van plichtverzuim, maar hem bijna uit den dienst ontsloeg omdat hij dacht, dat hij zijne troeven niet had opgeruimd vóór hij zijn’ suite speelde. Ja, inderdaad, zij zijn een zonderling volk.

Aan het einde van de vallei kronkelde de weg over een oploopend terrein, voordat hij in een’ breedere vallei aan de andere zijde afdaalde. Toen wij den top bereikt hadden, maakten wij halt; daar recht vóór ons uit, op een afstand van ongeveer drie mijlen, lag een’ uit elkander gebouwde, grijze stad met een enkel reusachtig gebouw aan de helling van den berg, welke het overschaduwde. Wij hielden ons overtuigd, dat wij eindelijk in het gezicht waren van de Abdij, welke den troep schavuiten huisvestte, dien wij uiteen moesten drijven. Maar ik meen, dat wij ook nu eerst ten volle beseften, welk een’ taak ons wachtte, want de plaats was een ware sterkte, en het was duidelijk dat er nog nooit cavalerie met zulk een’ opdracht was uitgezonden.

„Daar valt voor ons niets uit te richten,” zeide de Baronet; „Wellington en Massena mogen dat onder elkander afmaken.”

„Moed gehouden!” antwoordde ik. „Piré nam Leipzig in met vijftig huzaren.”

„Zoo het dragonders geweest waren,” zeide de Baronet lachende, „zou hij Berlijn vermeesterd hebben. Maar gij zijt ouder officier: voer gij ons aan, en wij zullen zien wie het eerst achteruit zal wijken.”

„Welnu,” zeide ik, „zoo wij iets zullen doen moet het onmiddellijk gedaan worden, want mijne orders luiden, dat ik morgenavond weder op weg moet zijn naar Abrantes. Maar wij moeten eerst eenige inlichting hebben, en hier is er een’ die in staat kan zijn ze ons te verschaffen.”

Er stond namelijk aan den weg een vierkant, gewit huis, dat, naar het uithangbord te oordeelen, hetwelk boven de deur was aangebracht, een’ van die land-herbergen ten behoeve der muilezeldrijvers was. Er hing een’ lantaarn vóór aan het huis, en in het licht er van zagen wij twee mannen staan, de een in de bruine pij van een Capucijner monnik, en de ander met een voorschoot voor, dat hem als den waard aanduidde.

Zij hadden zulk een ernstig onderhoud, dat wij hen genaderd waren vóór zij het bemerkten. De herbergier wilde vluchten, maar één van de Engelschen greep hem bij de haren en hield hem tegen.

„Om Gods wil, laat mij los!” gilde hij. „M’n huis is eerst door de Franschen en vervolgens door de Engelschen uitgeplunderd, en de struikroovers hebben mijne voeten verbrand. Ik zweer bij de Heilige Maagd, dat ik geld noch eten in m’n herberg heb, en de goede Vader Abt, die verhongert op m’n drempel, kan het bevestigen.”

„Inderdaad, mijnheer,” zeide de Capucijner in uitstekend Fransch, „wat die brave man zegt is volkomen waar. Hij is één van de vele slachtoffers van deze wreede oorlogen, ofschoon de schade, welke hij leed, een’ kleinigheid is in vergelijking van de mijne. Laat hem loopen,” liet hij er in het Engelsch tot den cavalerist op volgen, „hij is te zwak om te vluchten, niettegenstaande hij het wenschte te doen.”

In het licht van de lantaarn zag ik, dat die monnik een prachtige kerel was, donker en gebaard, met de oogen van een havik, en zoo lang, dat hij met zijn’ kap tot Rataplan’s ooren reikte. Hij had het uiterlijk van iemand, die veel lijden had doorstaan, maar hij gedroeg zich als een koning, en wij konden ons eenig begrip van zijn’ geleerdheid vormen, toen wij, zoowel Engelschen als Franschen, hem onze eigene taal zoo vloeiend hoorden spreken, alsof hij een geboren landsman was.

„Gij hebt niets te duchten,” zeide ik tot den sidderenden herbergier. „Wat u betreft, vader, gij zijt, indien ik mij niet vergis, juist de man, die ons de inlichting kunt geven, welke wij behoeven.”

„Al wat ik heb is tot uw dienst, mijn zoon. Maar,” liet hij er met een flauwen glimlach op volgen, „mijn voedsel gedurende de Vasten is altijd ietwat mager, en dit jaar is het van dien aard geweest, dat ik u om een’ korst brood moet verzoeken, zal ik de kracht hebben om uwe vragen te beantwoorden.”

Wij hadden rantsoen voor twee dagen in onze ransels, zoodat hij spoedig het weinige had, waar hij om vroeg. Het was aandoenlijk te zien op welk een’ vraatzuchtige manier hij het stuk gedroogd geitevleesch greep, dat ik in staat was hem aan te bieden.

„De tijd dringt, en wij moeten ter zake komen,” zeide ik. „Wij hebben uwe voorlichting noodig omtrent de zwakke punten van de Abdij daar ginds, en omtrent de gewoonten der schavuiten, die er zich in genesteld hebben.”

Hij schreeuwde iets, dat ik voor Latijn hield, terwijl hij in de handen klapte en de oogen omhoog sloeg. „Het gebed des rechtvaardige vermag veel,” zeide hij; „en toch had ik niet durven hopen, dat het mijne zoo spoedig zou verhoord zijn. Gij ziet in mij den ongelukkigen Abt van Almeixal, die verjaagd is door dien woesten hoop uit drie legers met hun ketterschen aanvoerder. O, mijn hart breekt bij de gedachte aan hetgeen ik verloren heb!” zijn’ stem hokte en zijne oogen stonden vol tranen.

„Vat moed, mijnheer,” zeide de Baronet. „Ik verwed negen tegen vier, dat wij u er vóór morgenavond weder ingebracht hebben.”

„’t Is niet om m’n eigen welzijn, dat ik mij bekommer,” zeide hij, „en zelfs niet omdat van m’n arme, verstrooide kudde, maar om de heilige reliquien, welke in de heiligschendende handen van die struikroovers zijn achtergelaten.”

„’t Is de vraag nog, of zij er zich wel het hoofd om zullen breken,” zeide de Baronet. „Maar wijs ons den weg om binnen de poorten te komen, en wij zullen de plaats spoedig voor u ontruimen.”

De goede Abt bracht ons met korte woorden op de hoogte van hetgeen wij wenschten te weten. Maar alles wat hij zeide maakte onze taak nog maar ontzettender. De muren der Abdij waren veertig voet hoog. De benedenvensters waren gebarrikadeerd, en het geheele gebouw was voor geweervuur van schietgaten voorzien. Bij den troep heerschte strenge militaire discipline, en hunne schildwachten waren te talrijk om te hopen, hen te overrompelen. Het was duidelijker dan ooit, dat ons een bataljon grenadiers en een paar stukken geschut ontbraken. Ik trok de wenkbrauwen op, en de Baronet begon te fluiten.

„We moeten er een aanval op doen, er moge van kome wat wil,” zeide hij.

De manschappen waren reeds afgestegen en gebruikten, nadat zij hunne paarden hadden laten drinken, hun avondeten. Ik voor mij ging met den Abt en den Baronet in de gelagkamer van de herberg, om daar over onze plannen te spreken.

Ik had een weinig cognac in mijn’ sauve vie, juist genoeg om onze snorren te bevochtigen — en deelde dat met de anderen.

„Het is niet waarschijnlijk,” zeide ik, „dat die schavuiten kennis dragen van onze komst. Ik heb den weg langs geen spoor van voorposten gezien. Mijn plan is dus, ons te verschuilen in het eene of andere naburige bosch, en dan, als zij de poorten openen, hen te overvallen en bij verrassing gevangen te nemen.”

De Baronet was van oordeel, dat dit het beste was wat wij doen konden, maar toen wij het plan bespraken, maakte de Abt ons op bezwaren opmerkzaam, welke aan de uitvoering ervan in den weg stonden.

„Behalve aan de stadszijde is er binnen een’ mijl in den omtrek der Abdij geen plaatsje, waar je een man of een paard zoudt kunnen verbergen,” zeide hij. „Wat de stedelingen betreft, die zijn niet te vertrouwen. Ik vrees, mijn zoon, dat je uitstekend plan weinig kans van slagen zal hebben tegenover de groote waakzaamheid van die lui.”

„Ik zie geen anderen weg,” antwoordde ik. „Huzaren van Conflans zijn er niet zoo in overvloed, dat ik een half eskadron er van mag aanvoeren tegen een veertig voet hoogen muur met vijfhonderd infanteristen er achter.”

„Ik ben een man des vredes,” zeide de Abt, „maar toch kan ik u misschien een kleinen wenk geven. Ik ken die schelmen en hunne gewoonten. Wie zou dat beter kunnen, aangezien ik gedurende een’ maand in deze eenzame plaats vertoefd en uit verveling op de Abdij, welke eens de mijne was, heb zitten turen? Ik ben bereid u mede te deelen, wat ik zelf zou doen zoo ik in uwe plaats was.”

„Ik smeek u, vader, deel het ons mede;” riepen wij beiden te gelijk.

„Gij moet dan weten, dat er gedurig troepen deserteurs, zoowel Fransch en als Engelschen, die hunne wapens medebrengen, zich bij hen komen voegen. Wat zou u en uwe manschappen verhinderen voor te geven, dat gij zulk een troep zijt, en u op die manier den toegang tot de Abdij te verschaffen?”

Ik was verbaasd over de eenvoudigheid der zaak, en ik omhelsde den goeden Abt. Maar de Baronet had eenige bedenkingen in het midden te brengen.

„Dat is alles goed en wel,” zeide hij, „maar als die kerels zoo waakzaam zijn als gij zegt, is het niet zeer waarschijnlijk, dat zij een honderd gewapende vreemdelingen zoo maar zonder slag of stoot binnen zullen laten trekken. Naar wat ik van Mr. Morgan of Maarschalk Millefleurs, of hoe die schavuit heeten moge, gehoord heb, schrijf ik hem meer gezond verstand toe.”

„Welnu,” riep ik, „laten wij er dan vijftig in sturen, en laten die met het aanbreken van den dag de poorten openen voor de andere vijftig, die buiten zullen wachten.”

Wij bespraken de zaak lang en breed en met groote omzichtigheid. Zoo het Massena en Wellington, in plaats van twee jonge officieren der lichte cavalerie, waren geweest, hadden wij alles met niet meer ernst kunnen overwegen. Ten slotte kwamen wij, de Baronet en ik, overeen, dat één van ons werkelijk met vijftig man, onder voorgeven dat wij deserteurs waren, naar de Abdij zou trekken, en in den vroegen morgen zich van de poort meester maken om de anderen binnen te laten. De Abt was wel is waar nog van meening, dat het gevaarlijk was onze macht te verdeelen, maar ontdekkende dat wij beiden van dezelfde meening waren, haalde hij de schouders op en stemde toe.

„Ik wilde u nog slechts één ding vragen,” zeide hij. „Zoo gij dien Maarschalk Millefleurs — dien hond van een struikroover — in handen krijgt, wat zijt gij dan voornemens met hem te doen?”

„Hem ophangen,” antwoordde ik.

„Dat zou een te lichte dood voor hem wezen,” riep de Capucijner, met een gloed van wraakzucht in zijne donkere oogen. [„]Zoo ik naar goedvinden met hem kon handelen — maar, foei, zulke gedachten te koesteren voor een dienaar van God.” Hij sloeg zich met de handen voor het voorhoofd als iemand, die half zinneloos is van verdriet, en snelde de kamer uit.

Er was nog een gewichtig punt, dat wij moesten vaststellen, welke afdeeling namelijk, de Fransche of de Engelsche, de eer zou genieten het eerst de Abdij binnen te trekken. Op mijn woord, het was een heel ding voor Etienne Gerard, van hem te verlangen dat hij op zulk een oogenblik zijn’ plaats aan een ander afstond. Maar de arme Baronet pleitte zoo dringend, door te wijzen op de weinige onbeduidende schermutselingen, welke hij had bijgewoond, tegenover de vier-en-zeventig gevechten, waarin ik betrokken was geweest, dat ik ten slotte toestemde dat hij zou gaan. Wij hadden nauwelijks ter bevestiging der zaak elkander de hand gedrukt, toen er vóór de herberg zulk een geschreeuw, en gevloek en gegil uitbrak, dat wij met de ontbloote sabels in de hand naar buiten vlogen in de vaste overtuiging, dat wij door de roovers overvallen waren. Gij kunt u onze gewaarwordingen voorstellen, als gij bedenkt, dat wij buiten komende, in het licht der lantaarn, welke vóór het huis hing, een twintigtal onzer huzaren en dragonders, allen met roode en blauwe rokken, helmen en kolbaks in een woesten hoop dooreengemengd, elkander naar hartelust zagen afrossen. Wij wierpen ons smeekende, dreigende, en rukkende aan een gegalonneerden halskraag of aan een gespoorden hiel, op hen, tot wij hen eindelijk van elkander gescheiden hadden. Daar stonden zij, vuurrood en bloedende, op elkander woedende blikken werpende en allen te zamen hijgende als een’ linie regimentspaarden na een’ vervolging van tien mijlen. Alleen met onze blanke sabels konden wij voorkomen, dat zij elkander niet weder naar de keel vlogen. De arme Capucijner stond in zijn lang bruin gewaad, handenwringend en alle heiligen aanroepende, in den post der deur.

Hij was inderdaad, zooals mij bij nader onderzoek bleek, de onschuldige oorzaak van al het rumoer, want, niet wetende hoe soldaten over dergelijke dingen denken, had hij den Engelschen sergeant de opmerking gemaakt, dat het jammer was, dat zijn eskadron er niet zoo goed uitzag als het Fransche. De woorden waren nog niet uit zijn mond, of een dragonder sloeg den naast bij hem staanden huzaar neer, en daarop vlogen zij in een oogenblik allen als tijgers op elkander aan. Wij konden hen daarna natuurlijk niet meer vertrouwen, en de Baronet leidde zijne manschappen derhalve vóór, en ik de mijnen achter de herberg, de Engelschen allen met een somber gelaat en zwijgende, en onze jongens de vuisten ballende en mopperende, ieder overeenkomstig zijn volksaard. En daar nu ons plan vast stond, oordeelden wij het het beste er maar terstond uitvoering aan te geven, voor er de een’ of andere nieuwe aanleiding tot twist tusschen ons gevolg mocht uitbreken. De Baronet reed derhalve met zijne manschappen weg, nadat hij eerst het galon van zijne mouwen, en den halskraag van zijn’ uniform getornd en zijn’ sjerp afgelegd had, opdat hij voor een gewoon ruiter zou doorgaan. Hij deelde zijnen manschappen mede, wat er van hen verlangd werd, en ofschoon zij niet juichten of met hunne sabels zwaaiden, zooals de mijnen dat gedaan zouden hebben, lag er toch op hunne glad geschorene gezichten een’ uitdrukking, welke mij vertrouwen inboezemde. Hunne overjassen hingen open, hunne sabelscheden en helmen hadden zij met modder bespat, en hunne harnassen slecht vastgemaakt, teneinde het uiterlijk van deserteurs te hebben, zonder orde of discipline. Den volgenden morgen om zes uur moesten zij zich van de hoofdpoort der Abdij meester maken, terwijl tegen datzelfde uur mijne huzaren er van buiten naar toe zouden rennen. De Baronet en ik verpandden ons woord daarop, vóór hij met zijn detachement vertrok. Mijn sergeant, Papilette, met twee ruiters volgde de Engelschen op eenigen afstand, en keerde binnen een half uur terug, om ons mede te deelen, dat zij na een kort mondgesprek, en nadat men door het tralieraam het licht van lantaarns op hen had laten vallen, binnen de Abdij gelaten waren.

Tot zoover ging alles naar wensch. Het was een donkere nacht met motregen, wat in ons voordeel was, daar er zóó te minder kans bestond, dat onze tegenwoordigheid ontdekt werd. Ik zette mijne ruiterwachten op een afstand van twee honderd el in elke richting uit, om tegen een overval te waken en aldus te voorkomen, dat de eene of andere boer, die ons bij toeval mocht ontmoeten, het nieuws in de Abdij ging mededeelen. Oudin en Papilette moesten om beurten dienst doen, terwijl de anderen zich met hunne paarden in een’ houten korenschuur schuil hielden. Nadat ik de ronde gedaan en mij overtuigd had dat alles in orde was, wierp ik mij op het bed, dat de kastelein voor mij op zijde gezet had en viel in een droomloozen slaap.

Ongetwijfeld hebt gij mijn naam hooren noemen als van den modelsoldaat, en dat niet alleen door vrienden en bewonderaars, zooals onze medestedelingen, maar ook door oude officieren van de groote legers, die met mij deel gehad hebben aan die beroemde veldtochten. Liefde tot de waarheid en bescheidenheid dringen mij evenwel te zeggen, dat dit niet zóó is. Er zijn enkele eigenschappen welke ik mis — zeer weinige ongetwijfeld — maar in de groote legers van den Keizer zijn er toch bepaald enkelen geweest, die vrij waren van die smetten, welke tusschen mij en de volmaaktheid stonden. Van mijn moed spreek ik geen woord. Zij, die mij op het slagveld hebben gezien, zijn het best in staat daaromtrent het noodige te zeggen. Ik heb de soldaten dikwijls om de legervuren de vraag hooren bespreken, wie de dapperste man in het Groote Leger was. De een zeide Murat, en de ander zeide Lasalle, en weêr een ander Ney; maar wat mij betreft, ik trok, als men het mij vroeg, eenvoudig de schouders op en glimlachte. Het zou toch tamelijk aanmatigend geschenen hebben, zoo ik geantwoord had, dat er geen dapperder man was, dan Brigadier Gerard. Maar dit neemt niet weg, feiten zijn feiten, en ieder kent zichzelf het best. Doch er zijn andere eigenschappen, behalve dapperheid, welke voor een soldaat onmisbaar zijn, en ééne daarvan is, dat hij geen vast slaper moet zijn. Nu sliep ik van mijn’ jeugd af zeer vast, en was maar moeilijk wakker te krijgen, en dit juist stortte mij dien nacht in het verderf.

Het zal omstreeks twee uur in den morgen zijn geweest, toen ik eensklaps ontwaakte met een gevoel alsof ik zou stikken. Ik beproefde te schreeuwen, maar er was iets dat mij belette eenig geluid voort te brengen. Ik spande mij in om mij op te richten, maar ik kon slechts trappelen als een paard, welks kniepees is doorgesneden. Ik was geboeid om de enkels, geboeid om de knieën, en geboeid om de vuistgewrichten. Mijne oogen alleen kon ik vrij bewegen, en zóó zag ik daar aan het voeteneinde van mijn rustbed, in het licht eener Portugeesche lamp, beiden den Abt en den herbergier staan!

Toen ik het sombere, bleeke gelaat van den laatste den vorigen avond beschouwde, scheen mij dat niets dan domheid en angst uit te drukken. Thans daarentegen teekende elke trek onbeschoftheid en wreedheid. Ik heb nooit van mijn leven een ellendeling aanschouwt, die er zoo afgrijselijk uitzag. In zijn’ hand hield hij een lang, donkerkleurig mes. De Abt van den anderen kant was even beschaafd en even deftig als altijd. Zijn’ Capucijner monnikspij hing evenwel open, en daaronder ontdekte ik een zwart-gegalonneerden rok, zooals ik dien van de Engelsche officieren heb gezien. Toen onze oogen elkander ontmoetten, leunde hij over het houten schot van het bed en lachte in stilte tot het weder kraakte.

„Ik houd mij overtuigd, dat gij mij mijn’ vroolijkheid niet ten kwade zult duiden, mijn waarde Kolonel Gerard,” zeide hij. „De zaak is, dat de uitdrukking op uw gelaat, toen gij tot besef van uwen toestand kwaamt, min of meer grappig was. Ik betwijfel geen oogenblik, dat gij niet een uitstekend soldaat zijt, maar ik kan mij moeilijk voorstellen, dat gij in staat zijt u in scherpzinnigheid met Maarschalk Millefleurs te meten, zooals uwe manschappen de goedheid hebben gehad mij te noemen. Gij schijnt al bijzonder geringe gedachten van mijn doorzicht gekoesterd te hebben, wat, zoo het mij vergund is dat te zeggen, gebrek aan scherpzinnigheid van uwe zijde bewijst. Inderdaad, met uitzondering van mijn dikhoofdigen landsman, den Engelschen Dragonder, heb ik nooit iemand ontmoet, die minder berekend was voor zulk een’ zending.”

Gij kunt u voorstellen, hoe ik mij gevoelde en hoe ik keek, toen ik deze hooghartige toespraak hoorde, welke geheel op dien bloemrijken en minzamen toon gehouden werd, waaraan die schavuit zijn bijnaam te danken had. Ik kon niets zeggen, maar zij moeten mijn’ bedreiging in mijne oogen gelezen hebben, want de kerel, die de rol van herbergier gespeeld had, fluisterde zijn makker iets in.

„Neen, neen, m’n beste Chenier, hij is levend oneindig veel meer waard,” zeide hij. „Tusschen twee haakjes, Kolonel, ’t is uw geluk geweest, dat gij doorgaands vast slaapt, want mijn vriend hier, die wat ruw in zijne manieren is, zou u zeker den hals afgesneden hebben, zoo gij eenig rumoer gemaakt hadt. Ik zou u daarom aanraden, op goeden voet met hem te blijven, want Sergeant Chenier, laatst van het 7de Regiment Keizerlijke Lichte Infanterie, is een veel gevaarlijker persoon, dan Kapitein Alexis Morgan van Zijner Majesteits garde te voet.”

Chenier grijnsde en dreigde mij met zijn mes, terwijl ik den afschuw zocht te bedwingen, welke ik gevoelde bij de gedachte, dat een soldaat des Keizers zoo diep kon zinken.

„’t Zal u aangenaam zijn te vernemen,” zeide de Maarschalk met die zachte, vriendelijke stem, welke hem eigen was, „dat u beider expedities in het oog werden gehouden van het oogenblik af, dat gij uwe respectieve kampen verliet. Ik vertrouw dat gij zult toestemmen, dat Chenier en ik onze rollen met eenige sluwheid hebben gespeeld. Wij hadden alle mogelijke schikkingen voor uwe ontvangst in de Abdij gemaakt, ofschoon wij gehoopt hadden het geheele eskadron, in plaats van de helft, te ontvangen. Als de poorten achter onze bezoekers gesloten zijn, bevinden zij zich in een bekoorlijken, middeneeuwschen vierhoek, waar zij met geen mogelijkheid uit kunnen komen, en die uit een honderd vensters door geweervuur wordt bestreken. Zij kunnen kiezen tusschen deze twee: neergeschoten te worden, of zich over te geven. En ik twijfel, tusschen ons gezegd, geen oogenblik, of zij zullen wijs genoeg zijn het laatste te doen. Maar daar gij natuurlijk belang bij de zaak hebt, dachten wij dat gij wel lust zoudt gevoelen met ons mede te gaan en het zelf te zien. Ik meen u te kunnen beloven, dat gij uwen adelijken vriend zult vinden bij de Abdij, op u wachtende met een even lang gezicht als het uwe.”

De twee ellendelingen begonnen met elkander te fluisteren, en beraadslaagden, voor zoover ik kon hooren, welke de beste manier zou zijn om mijne schildwachten te vermijden.

„Ik houd mij overtuigd, dat aan den anderen kant van de schuur alles vrij is,” zeide de Maarschalk ten slotte. „Jij blijft hier, m’n goede Chenier, en zoo de gevangene eenige drukte maakt, weet je wat je te doen staat.”

Wij werden dus alleen gelaten, die bloeddorstige renegaat en ik — hij aan het einde van het bed zittende en in het licht der eenige walmende, kleine olielamp op zijn’ laars zijn mes aanzettende. Wat mijzelven betreft, als ik die oogenblikken voor mijn geest terugroep, verbaas ik er mij nu alleen over, dat ik niet krankzinnig werd van kwelling en zelfverwijt, terwijl ik daar hulpeloos op het rustbed lag, buiten machte een woord te uiten of een’ vin te ver[r]oeren, met de wetenschap dat mijne vijftig moedige jongens zoo dicht bij mij waren, en ik toch geen’ gelegenheid had hun te doen weten, in welk een toestand ik verkeerde. Een gevangene te zijn was niet iets nieuws voor mij; maar door die renegaten gevangen genomen te zijn, en naar hunne Abdij gevoerd en daar door hen uitgelachen, en door hunne onbeschofte aanvoerders smadelijk bejegend te worden — dat was inderdaad meer, dan ik kon verdragen. Het mes van den wreedaard naast mij zou minder diep snijden dan dat.

Ik rukte stil aan mijne polsen en vervolgens aan mijne enkels, maar wie van de twee mij ook mocht gebonden hebben, hij was geen knoeier in zijn werk. Ik kon noch mijne polsen, noch mijne enkels een duim bewegen. Toen poogde ik den zakdoek van mijn mond te verwijderen, maar de woestaard naast mij hief zijn mes met zulk een dreigend gebrom in de hoogte, dat ik het moest opgeven. Ik lag roerloos naar zijn ossenek te kijken en vroeg mijzelf nieuwsgierig af, of ik eens nog zoo gelukkig zou zijn, er een’ das om te doen, toen ik de stappen vernam van iemand, die terugkeerde, den gang der herberg door en de trap op kwam. Welke boodschap zou de ellendeling mêebrengen? Zoo het hem onmogelijk bleek mij tot overgave te bewegen, zou hij mij vermoedelijk vermoorden waar ik lag. Wat mijzelven betreft was het mij onverschillig wat mijn lot wezen zou, en ik keek naar den ingang met de minachting en uitdaging, welke ik zoo dol gaarne in woorden had uitgedrukt. Maar gij kunt u voorstellen wat ik gevoelde, mijne waarde vrienden, toen mijne oogen, in plaats van de lange gestalte en het sombere, spottende gelaat van den Capucijner, den grijzen mantel en de zware snorren van mijn goeden, kleinen onderofficier Papilette aanschouwden.

De Fransche soldaat van die dagen had te veel gezien, om zich ooit over iets te verbazen. Zijne oogen hadden tenauwernood mijne geknevelde gedaante en het onheilspellend gelaat naast mij ontdekt, of hij had doorzien hoe de zaak stond.

„Voor den donder!” bromde hij, en deed zijn’ groote sabel flikkeren. Chenier sprong met zijn mes op hem toe, maar draaide, dit beter oordeelende, zich onmiddellijk weder om, en stak als een bezetene in de richting van mijn hart. Ik had mij evenwel aan den anderen kant van het bed gewenteld, zoodat het lemmet langs mijne zijde schoot voordat het in de deken en het matras drong. Een oogenblik later vernam ik den slag van een zwaren val, en daarop viel er schier gelijktijdig een tweede voorwerp — iets lichter maar harder — op den vloer, dat onder het bed rolde. Ik wil u niet ontstellen door in bijzonderheden te treden, mijne vrienden. ’t Zij voldoende u mede te deelen, dat Papilette één van de sterkste vechtersbazen van het regiment, en zijn’ sabel zwaar en scherp was. Hij liet een’ roode vlek op mijne polsen en mijne enkels achter, toen hij de riemen, waarmede ik gekneveld was, doorsneed.

Zoodra ik den doek van vóór mijn mond verwijderd had, was het eerste gebruik, dat ik van mijne lippen maakte, de met litteekenen bedekte wangen van den sergeant te kussen. Vervolgens vroeg ik hem, of alles in orde was wat het commando betrof? Ja, zij hadden geen alarm gehad. Oudin had hem juist afgelost, en hij was gekomen om rapport te doen. Had hij den Abt gezien? Neen, hij had niets van hem gemerkt. Dan moeten wij een kordon formeeren en voorkomen, dat hij ontsnapt. Ik vloog de deur uit om de noodige bevelen te geven, toen ik een langzamen en afgemeten tred vernam, welke de deur beneden in en de trap krakende opkwam.

Papilette begreep er onmiddellijk alles van. „Je moet hem niet dooden,” fluisterde ik hem toe, en duwde hem daarop in de schaduw aan de éénen kant van de deur, terwijl ik aan den anderen kant post vatte. Hij kwam al nader en nader, en het was alsof elke tred, welke hij deed, op mijn hart terecht kwam. De bruine zoom van zijn’ pij was nog niet over den drempel, of wij hadden ons beiden reeds op hem geworpen, als twee wolven op een bok. Wij stortten alle drie op den grond, hij vechtende als een tijger en met zulk een’ verbazende kracht, dat het maar weinig scheelde of hij was aan ons beiden ontsnapt. Driemaal wist hij weder op de been te komen, en driemaal kregen wij hem weêr naar beneden, tot Papilette hem eindelijk liet gevoelen, dat er een punt aan zijn’ sabel was. Hij had toen gezond verstand genoeg om te begrijpen, dat het spel uit was, en stil te liggen terwijl ik hem met dezelfde riemen knevelde, welke om mijne eigene ledematen gezeten hadden.

„Er is een’ nieuwe partij begonnen, m’n beste jongen!” zeide ik, „en je zult ondervinden, dat ik deze keer eenige troeven in mijne handen heb.”

„De gekken krijgen altijd de kaart,” antwoordde hij. „Misschien is dat wel zoo goed, anders zou de wereld langzamerhand geheel in de macht der verstandigen komen. Zoo, je hebt Chenier gedood, zie ik. Hij was een weerspannige hond, en stonk altijd afschuwelijk naar knoflook. Zou ik u mogen verzoeken mij op het bed te leggen. De vloer van deze Portugeesche kroegen is te nauwernood een voegzaam rustbed voor iemand, die op het punt van reinheid zijne vooroordeelen heeft.”

Ik moest mij onwillekeurig verbazen over de koelheid van den man, en over de wijze, waarop hij volhardde in zijn hooghartig air van minzaamheid, in spijt van dit plotseling verhangen der hekken. Ik zond Papilette haastig weg om een schildwacht te ontbieden; onderwijl bleef ik met uitgetrokken zwaard bij onzen gevangene staan, en hield de oogen onafgebroken op hem gericht, want ik moet erkennen dat ik grooten eerbied had opgevat voor zijn’ stoutmoedigheid en geestkracht.

„Ik vertrouw,” zeide hij, „dat uwe manschappen me behoorlijk zullen behandelen.”

„Je zult loon naar werken krijgen — daar kun je op rekenen.”

„Ik vraag niets meer. Gij zijt waarschijnlijk niet bekend met mijn’ hooge geboorte, maar het staat met mij zóó, dat ik mijn vader niet kan noemen zonder verraad te plegen, noch mijn’ moeder zonder schandaal te maken. Ik kan geen’ aanspraak maken op koninklijke eerbewijzen, maar deze zijn des te aangenamer, wanneer ze uit vrije beweging bewezen worden. De riemen snijden mij in de huid, zou ik u mogen verzoeken ze wat losser te maken?”

„Gij schrijft mij niet bijzonder veel gezond verstand toe,” merkte ik, zijne eigene woorden herhalende, op.

„Touché,” riep hij als een getroffen schermer. „Maar daar komen uwe manschappen, het doet er dus weinig toe of gij ze wat losser maakt of niet.”

Ik gaf bevel hem van zijn’ pij te ontdoen en stelde hem onder sterke bewaking. Daarop had ik, daar de dag reeds begon aan te breken, te overleggen wat mij nu verder te doen stond. De arme Baronet en zijne Engelsche ruiters waren gevallen als slachtoffers van het listige plan, dat, zoo wij al de sluwe wenken van onzen raadgever gevolgd hadden, uitgeloopen zou zijn op de gevangenneming van onze geheele macht, in plaats van de helft er van. Ik moest hen, zoo het nog mogelijk was, bevrijden. Dan was er verder de oude dame, de Gravin van La Ronda, waaraan gedacht moest worden. Wat de Abdij betreft, sinds haar garnizoen op hare hoede was, was het een’ hopelooze zaak aan de verovering er van te denken. Alles hing nu af van den meerderen of minderen prijs, welken zij op hun aanvoerder stelden. Het spel hing af van het uitspelen van die ééne kaart. Ik zal u vertellen hoe stout en hoe behendig ik dat deed.

Niet zoodra was het licht geworden, of mijn trompetter blies samenkomen, en wij draafden naar de vlakte. Mijn gevangene was op een paard gezet in het midden van het eskadron. Het toeval wilde, dat er een groote boom juist buiten bereik van het geweervuur van de hoofdpoort der Abdij stond, en daaronder maakten wij halt. Hadden zij de groote deuren geopend om ons aan te vallen, dan zou ik een’ krachtige charge tegen hen gemaakt hebben; maar zij gingen, zooals ik verwacht had, verdedigenderwijze te werk, bezetten den langen muur en braakten een stortvloed van scheldwoorden, verwijten en minachtend gelach over ons uit. Enkelen vuurden hunne geweren af, maar toen zij ontdekten dat wij buiten schot waren, hielden zij spoedig op met hun kruit te verspillen. Het vreemdste was het zien van dat mengsel van uniformen, Fransche, Engelsche en Portugeesche, cavalerie, infanterie en artillerie, allen tegen ons hunne hoofden schuddende en met de vuisten dreigende.

Maar ik kan u verzekeren, dat hun rumoer spoedig bedaarde, toen wij onze gelederen openden en hun lieten zien, wien wij in ons midden hadden! Er heerschte terstond enkele oogenblikken diepe stilte, maar daarop brak er een gebrul van woede en spijt los! Ik kon eenigen hunner als waanzinnigen op den muur zien dansen. Die gevangene van ons moet een bijzonder persoon zijn geweest, dat hij de genegenheid van zulk een troep heeft kunnen winnen.

Ik had een touw uit de herberg meegenomen, en dat wierpen wij over den laagsten tak van den boom.

„Wil mij toestaan, mijnheer, uw kraag los te maken,” zeide Papilette met spotachtige beleefdheid.

„Zoo uwe handen goed schoon zijn,” antwoordde onze gevangene, en deed het geheele halve-eskadron lachen.

Er werd een tweede gehuil van den muur vernomen, dat door een’ diepe stilte werd gevolgd, toen de lus om Maarschalk Millefleurs’ nek werd gelegd. Daarop weerklonk er een stoot uit een hoorn, de poorten der Abdij vlogen open, en drie mannen, die met witte doeken wuifden, snelden er uit. O, hoe mijn hart op hun gezicht van vreugde klopte. En toch wilde ik geen stap vooruit doen om hen te gemoet te gaan, opdat zou blijken dat het ongeduld uitsluitend aan hunne zijde was. Ik stond mijn hoornblazer evenwel toe, tot antwoord met een zakdoek te wuiven, waarop de drie afgezanten haastig op ons af kwamen. De Maarschalk zat intusschen, nog gekneveld en met het touw om zijn nek, half glimlachend te paard, als iemand die licht beledigd is, en toch uit beleefdheid tracht het niet te toonen. Indien ik zelf in zulk een toestand verkeerde, zou ik niet kunnen wenschen mij beter te houden, en ik beloof u, dat is veel gezegd.

’t Was een allerzonderlingst drietal die afgezanten. De een was een Portugeesch infanterist in zijn’ donkere uniform, de tweede een Fransch jager in zeer licht groen, en de derde een dikke Engelsche artillerist in het blauw met goud. Zij salueerden alle drie, en de Franschman deed het woord.

„Wij hebben zeven en dertig Engelsche dragonders in onze macht,” zeide hij. „Wij verklaren u plechtig onder eede, dat zij allen, binnen vijf minuten na den dood van onzen Maarschalk, van den muur der Abdij opgehangen zullen worden.”

„Zeven en dertig!” riep ik. „Gij hebt er één en vijftig!”

„Veertien werden er neergeschoten vóór wij ons van hen meester konden maken.”

„En de officier?”

„Hij wilde zijn zwaard niet overgeven, dan ten koste van zijn leven. Het was onze schuld niet. Wij zouden hem gespaard hebben zoo wij konden.”

Helaas, mijn arme Baronet! Ik had hem maar tweemaal ontmoet, en toch vond ik hem een man naar mijn hart. Ik heb altijd achting gekoesterd voor de Engelschen ter wille van dien éénen vriend. Een rechtschapener man en een slechter soldaat heb ik nooit ontmoet.

Ik ging, zooals gij denken kunt, op het woord van die schavuiten volstrekt niet af.

Papilette werd met één hunner afgezonden, en die kwam terug met de boodschap, dat wat zij meêgedeeld hadden maar al te waar was. Ik had dus nu te denken aan de levenden.

„Je zult de zeven en dertig dragonders uitleveren, zoo ik je aanvoerder vrijlaat?”

„We zullen er tien geven.” „Hang hem op!” riep ik.

„Twintig,” schreeuwde de jager.

„Geen praatjes langer,” zeide ik. „Trek het touw aan!”

„Allen,” riep de afgezant, toen het touw om den nek van den Maarschalk aangehaald werd.

„Met paarden en wapenen?”

Zij konden zien, dat ik geen man was om mede te gekscheren.

„Allen en alles,” zeide de jager norsch.

„En de Gravin van La Ronda insgelijks?” vroeg ik.

Maar hier stuitte ik op krachtiger tegenstand. Geene bedreigingen van mij konden hen bewegen de Gravin uit te leveren. Wij haalden het touw strakker aan. Wij lieten het paard zich bewegen. Wij deden alles behalve den Maarschalk ophangen. Ging ik daartoe eenmaal over, dan was het lot der Engelschen beslist, zij zouden sterven. De zaak was van even groot belang voor mij als voor hen.

„Veroorloof mij op te merken,” zeide de Maarschalk vleiend, „dat gij mij aan het gevaar blootstelt een’ keelontsteking te krijgen. Zijt gij niet van oordeel, dat, daar er verschil van meening op dit punt bestaat, het een uitstekend denkbeeld zou zijn, de dame zelve daaromtrent te raadplegen? Ik houd mij toch overtuigd, dat geen van ons beiden zou wenschen hare neigingen geweld aan te doen.”

Dit kwam mij allergeschiktst voor. Gij kunt u voorstellen hoe ik met beide handen zulk een eenvoudig middel om tot eene beslissing te komen aangreep. Binnen tien minuten was de dame, eene zeer deftige vrouw met grijze krullen, welke onder hare kleine mantilje uitkwamen, bij ons. Haar gelaat was zoo geel, alsof het de grafelijke dubloenen harer schatkamer weerkaatste.

„Deze edele heer,” zeide de Maarschalk, „wenscht u naar een’ plaats te voeren, waar gij mij nimmermeer zien zult. Het is aan u te beslissen, of gij met hem wenscht mede te gaan, dan wel of gij verkiest bij mij te blijven.”

Zij stond in een oogenblik op zijde van zijn paard. „M’n dierbare Alexis,” riep zij, „niets kan ons immer scheiden!”

Hij keek naar mij met een spottenden lach op zijn schoon gelaat.

„Tusschen twee haakjes, mijn waarde Kolonel, gij hebt een paar ondoordachte woorden gesproken. Zonder vleijerij, er bestaat geen tweede persoon als de Douairière Gravin van La Ronda. De dame, die ik de eer heb u voor te stellen, is mijn hartelijk geliefde vrouw, Mevr. Alexis Morgan — anders gezegd de gade van den Maarschalk Millefleurs.”

Op dat oogenblik kwam ik tot de overtuiging, dat ik te doen had met den knapsten en tegelijk den meest gewetenloozen man, dien ik ooit ontmoet had. Toen ik die ongelukkige oude vrouw beschouwde, werd mijn’ ziel vervuld met verbazing en afkeer. Wat de vrouw aangaat, hare oogen waren op zijn gelaat gevestigd met een’ uitdrukking, als die, waarmede een jong recruut de zijne op den Keizer zou vestigen.

„Het zij zoo,” zeide ik ten slotte; „lever mij de dragonders uit, en ik vertrek.”

Zij werden met hunne paarden en wapenen buiten de poort geleid, en het touw werd van den nek van den Maarschalk genomen.

„Vaarwel, m’n waarde Kolonel!” zeide hij. „Ik vrees maar al te zeer, dat gij een tamelijk treurig verslag van uw’ zending zult hebben te geven, wanneer gij bij Massena terugkomt; ofschoon, naar alles wat ik hoor, zal hij het wel te volhandig hebben om aan u te denken. Ik neem de vrijheid te erkennen, dat gij u door al de bezwaren, welke gij ontmoet hebt, met meer bekwaamheid hebt heengeslagen, dan ik zulks van u had verwacht. Ik veronderstel, dat ik niets voor u kan doen vóór gij vertrekt?”

„Ja, één ding.”

„En dat is?”

„Een’ behoorlijke begrafenis aan den jongen officier en zijne manschappen te geven.”

„Dat beloof ik u plechtig.”

„En dan is er nog iets.”

„Noem het.”

„Mij vijf minuten in het open veld te geven met een zwaard in de hand en een paard tusschen uwe beenen.”

„Tut, tut!” zeide hij. „Dan zou ik of uw’ veelbelovende loopbaan moeten afsnijden, of anders afscheid moeten nemen van mijn’ lieve bruid. Het is onredelijk zoo iets van een man gedurende de wittebroodsweken te verlangen.”

Ik verzamelde mijne ruiters en liet hen in kolonne rechtsom keer maken.

„Tot weerzien!” riep ik, hem met mijn zwaard salueerende. „Een’ volgende keer zult gij niet zoo gemakkelijk den dans ontspringen.”

„Tot weerzien!” antwoordde hij. „Zoo gij ooit den Keizer moe wordt, zult gij altijd een’ plaats beschikbaar vinden in den dienst van den Maarschalk Millefleurs.”

HOOFDSTUK VI.

HOE DE BRIGADIER WERD VERZOCHT DOOR DEN DUIVEL.

De lente is op handen, mijne vrienden; ik kan de kleine, groene spruitjes van de kastanjeboomen nog eenmaal zien uitbotten, en vóór de koffiehuizen zijn de tafeltjes reeds in den zonneschijn gezet. Het zitten daar is aangenamer, en toch wensch ik mijne kleine geschiedenissen niet aan de gansche stad te vertellen. Gij hebt gehoord wat ik verrichtte als luitenant, als eskadrons-officier, als kolonel, als chef van een’ brigade. Maar thans word ik eensklaps iets hoogers en gewichtigers. Ik word geschiedenis.

Zoo gij iets hebt gelezen van ’s Keizers laatste levensjaren, welke hij op het eiland St. Helena sleet, zult gij u herinneren, dat hij herhaaldelijk verlof vroeg, een brief te mogen verzenden zonder dat die geopend werd door hen, die hem bewaakten. Verscheidene malen deed hij dat verzoek, en ging zelfs zoo ver, dat hij beloofde, in zijn eigen onderhoud te zullen voorzien en niet langer een’ oorzaak van uitgaven voor het Britsche Gouvernement te wezen, zoo het hem werd toegestaan. Maar zijne bewakers wisten maar al te goed, dat die bleeke, dikke heer met zijn strooien hoed een man was met wien men niet te voorzichtig kon wezen, en durfden hem niet toestaan wat hij vroeg. Menigeen heeft nieuwsgierig gevraagd, wie het toch wezen mocht, dien hij zoo iets geheims kon te zeggen hebben. Sommigen hebben verondersteld, dat het zijne vrouw, anderen dat het zijn schoonvader, weder anderen dat het Keizer Alexander, en nog anderen dat het Maarschalk Soult was. Maar hoe zult gij over mij denken, mijne vrienden, wanneer ik u zeg, dat de Keizer aan mij — aan mij, den Brigadier Gerard — wenschte te schrijven! Ja, hoe onbeduidend ik in uwe oogen ook wezen moge, met niet meer dan 100 franken per maand halve soldij, te weinig om te leven en te veel om te sterven, het is desniettemin waar, dat de Keizer altijd aan mij dacht, en dat hij zijn’ linkerhand zou gegeven hebben voor een onderhoud van slechts vijf minuten met mij.

Het was na den veldslag van Fére-Champenoise, waarin de recruten met hunne blauwe kielen en houten klompen zoo flink stand hielden, dat wij, die wat verder vooruit zagen, begonnen te begrijpen, dat het voor ons verkeken was. Onze reservemunitie was in den slag genomen, en wij stonden met zwijgende kanonnen en ledige munitiekisten. Ook onze cavalerie verkeerde in een beklagenswaardigen toestand, en mijn’ eigene brigade was in de groote charge bij Craonne vernietigd. Daarop kwam de tijding, dat de vijand Parijs had ingenomen, en de burgers de witte kokarde hadden opgezet; en ten slotte, wat het ontzettendste van alles was, dat Marmont en zijn corps tot de Bourbons waren overgeloopen. Wij keken elkander aan en vroegen, hoevelen onzer generaals zich nog tegen ons zouden keeren. Jourdan, Marmont Murat, Bernadotte, en Jomini hadden dat reeds gedaan — ofschoon niemand zich zwaar om Jomini bekommerde, om de eenvoudige reden, dat zijn’ pen altijd scherper was dan zijn zwaard. Wij waren gereed geweest Europa te bevechten, maar het had er thans veel van, of wij niet alleenEuropa, maar ook half Frankrijk te bevechten hadden.

Wij waren na een’ langen, geforceerden marsch te Fontainebleau aangekomen, en werden daar, ons rampzalig overschot, het corps van Ney, het corps van mijn neef Gerard, en het corps van Macdonald, vereenigd: in het geheel vijf en twintig duizend met zeven duizend van de garde. Maar wij hadden ons prestige, dat er vijftig duizend, en onzen keizer, die er vijftigduizend meer waard was. Hij verkeerde altijd onder ons opgewekt, met een glimlach op het gelaat, vertrouwelijk nu en dan een snuifje nemende en met zijn’ kleine rijzweep spelende. In de dagen zijner grootste overwinningen heb ik hem nooit zoozeer bewonderd, als gedurende den Franschen veldtocht.

Op zekeren avond zat ik met enkelen mijner medeofficieren een glas Suresnes-wijn te drinken, — ik vermeld met opzet dat het Suresnes-wijn was, om u te doen begrijpen, dat de tijden voor ons niet erg gunstig waren. — Eensklaps werd ik gestoord door een’ boodschap van Berthier, dat hij mij wenschte te spreken. Wanneer ik van mijne oude wapenbroeders spreek, zal ik, met uw goedvinden, al die mooie, vreemde titels, welke zij gedurende de oorlogen opgedaan hadden, terzijde laten. Die zijn uitstekend voor een Hof, maar men hoort ze nooit in het leger; wij konden het eenvoudig niet van ons verkrijgen niet meer te spreken van onzen Ney, onzen Rapp of onzen Soult — namen, welke even opwekkend in onze ooren klonken als het geschal onzer trompetten, welke de reveille bliezen. Het was dus Berthier, die mij liet weten, dat hij mij verlangde te spreken.

Hij bewoonde eenige in elkaar loopende kamers aan het einde der galerij van Frans den Eersten, niet ver van die des Keizers. In de antichambre wachtten twee mannen, die ik goed kende: Kolonel Despienne van het 57ste linieregiment, en Kaptein Tremeau van de Lichte Ruiterij. Het waren beiden oude soldaten — Tremeau had in Egypte gediend — en stonden beiden ook goed aangeschreven in het leger wegens hun moed en hunne bedrevenheid in het hanteeren der wapenen. Tremeau’s vuistgewricht was min of meer verstijfd, maar Despienne was zóó bekwaam, dat hij mij zelf naijverig maakte. Het was een nietig mannetje, omstreeks drie duim beneden de behoorlijke lengte van een man — hij was juist drie duim korter dan ik zelf — maar zoowel met de sabel als met den ponjaard had hij zich verscheidene malen bijna tegen mij staande gehouden bij onze gewone voorstellingen in Verron’s schermzaal in het Palais Royal. Gij kunt begrijpen, dat wij onze neuzen min of meer in den wind staken, toen wij daar drie zulke mannen in één kamer te zamen geroepen vonden. Men kan geen latuw{18} zien toebereiden zonder te vermoeden, dat men salade krijgt.

„Donder en weerlicht!” zeide Tremeau in zijne kazernetaal. „Moeten we hier op drie kampioenen van de Bourbons wachten?”

Geen onzer kwam het denkbeeld onwaarschijnlijk voor. Van het gansche leger waren wij zeker juist de drie, die gekozen hadden kunnen worden om hen te ontmoeten.

„De Prins van Neufchatel wenscht een onderhoud te hebben met den Brigadier Gerard,” riep een lakei, die in de deur verscheen.

Ik ging naar binnen, en liet mijne beide makkers, die van ongeduld verteerd werden, achter. Het was een klein, doch allerprachtigst gemeubileerd vertrek. Berthier zat tegenover mij aan een’ kleine tafel, met een’ pen in de hand en een notitieboekje voor zich. Hij zag er afgemat uit en was slordig gekleed — geheel anders dan de Berthier, die den toon in het leger pleegde te geven, en die ons, armere officieren, zoo dikwijls van wanhoop de haren uit het hoofd had doen trekken, als hij in den eenen veldtocht zijn mantel met bont, en in den volgenden dien met grijs astrakan gevoerd droeg. Op zijn glad geschoren, prettig gezicht lag een’ uitdrukking van verdriet, en hij keek mij, toen ik zijn’ kamer binnentrad, aan op een’ manier, waarin iets geheimzinnigs en mismoedigs lag.

„Brigade-Commandant Gerard!” zeide hij.

„Tot uw dienst, uwe Hoogheid!” antwoordde ik.

„Ik moet, alvorens verder te gaan, u verzoeken, dat gij mij op uw woord van edelman en soldaat belooft, dat gij van hetgeen tusschen ons beiden zal verhandeld worden nimmer iets zult mededeelen aan een derde.”

Op mijn woord, dit was een prachtig begin. Er bleef mij geen’ keuze over, dan de verlangde belofte te doen.

„Gij moet dan weten,” zeide hij, op de tafel starende en zeer langzaam sprekende, alsof het hem groote inspanning kostte de woorden uit te brengen, „dat het met den Keizer uit is. Jourdan te Rouaan en Marmont te Parijs hebben beiden de witte kokarde aangenomen, en er loopt een gerucht, dat Talleyrand Ney heeft overgehaald hetzelfde te doen. Het is duidelijk, dat verdere tegenstand vruchteloos is, en niets dan ellende over ons land kan brengen. Ik wensch u daarom te vragen, of gij genegen zijt u met mij te vereenigen, om de hand op den persoon des Keizers te leggen, en zóó aan den oorlog een einde te maken door hem aan de geallieerden over te leveren?”

Ik verzeker u dat ik, toen ik dit schandelijke voorstel hoorde, gedaan door den man, die de eerste vriend van den Keizer was geweest en grootere gunstbewijzen van hem had ontvangen, dan een zijner opvolgers, niets kon doen dan hem verbaasd aanstaren. Hij voor zich tikte met het boveneinde zijner pen tegen zijne tanden, liet het hoofd een weinig op zijde hangen en keek mij aan.

„Nu?” vroeg hij.

„Ik ben aan één kant een weinig doof,” zeide ik koel. „Er zijn enkele dingen, welke ik niet kan hooren. [„]Ik verzoek u mij te veroorloven, dat ik naar mijn post terugkeer.”

„Neen, maar gij moet niet stijfhoofdig wezen,” zeide hij opstaande en zijn’ hand op mijn schouder leggende. „Gij weet, dat de Senaat zich tegen Napoleon heeft verklaard, en dat Keizer Alexander weigert met hem te onderhandelen.”

„Mijnheer!” riep ik hartstochtelijk uit, „laat ik u mogen zeggen, dat ik om de Senaat en om Keizer Alexander net zooveel geef als om den droesem van een wijnglas!”

„Waar geeft gij dan om?”

„Om mijn’ eigene eer en om den dienst van mijn roemrijken meester, den Keizer Napoleon.”

„Dat is alles goed en wel,” zeide Berthier kregelig, de schouders ophalende. „Feiten zijn feiten, en wij behooren ze als mannen onder de oogen te zien. Moeten wij ons verzetten tegen den wil der natie? Moeten wij tot toppunt van al onze tegenspoeden een burgeroorlog hebben? En buitendien, ons leger smelt weg. Elk uur komt er bericht van nieuwe deserties. Wij hebben nu nog tijd om onze toekomst te verzekeren, en inderdaad de hoogste belooning te erlangen, door den Keizer op te geven.”

Ik trilde zoo hevig, dat mijn’ sabel tegen mijn’ dij kletterde.

„Mijnheer!” schreeuwde ik, „ik had nooit gedacht, dat ik den dag nog zou beleven, waarop een Maarschalk van Frankrijk zich zoo diep verlaagde om met zulk een voorstel voor den dag te komen. Ik laat u aan uw eigen geweten over; maar wat mijzelven betreft, zoolang ik niet een tegenbevel van den Keizer zelven ontvangen heb, zal het zwaard van Etienne Gerard altijd zijn tusschen zijne vijanden en hemzelf.”

Ik was zoo ontroerd door mijne eigene woorden en door de schoone positie, welke ik ingenomen had, dat mijn’ stem stokte, en ik nauwelijks mijne tranen kon weêrhouden. Ik zou wel gewild hebben, dat het gansche leger mij had gezien, toen ik daar zoo fier, met opgeheven hoofd en de hand op het hart, verklaarde dat ik den Keizer in zijn tegenspoed trouw bleef. Het was één van de verhevenste oogenblikken mijns levens.

„Zeer goed,” zeide Berthier den lakei schellende. „Geleid den Brigade-Chef Gerard naar de zaal.”

De bediende bracht mij in een’ binnenkamer, waar hij mij verzocht plaats te nemen. Ik voor mij wenschte niets liever, dan te vertrekken, en ik kon niet begrijpen, waarom zij verlangden dat ik bleef. Wanneer men gedurende een geheelen winterveldtocht niet van uniform heeft kunnen wisselen, gevoelt men zich niet thuis in een paleis.

Ik had daar zoo ongeveer een kwartier vertoefd, toen de lakei de deur opnieuw opende en Kolonel Despienne binnentrad. Goede hemel, wat zag die er uit! Zijn gelaat was zoo bleek als de slobkousen van een soldaat van de garde, zijne oogen puilden uit, de aderen op zijn voorhoofd waren gezwollen, en elk haartje van zijn snor stond overeind als de haren van een’ nijdige kat. Hij was te vertoornd om te spreken, en kon alleen zijne vuisten dreigend schudden, en iets binnensmonds brommen. „Landverrader! Slang!” waren de eenige woorden welke ik kon opvangen, terwijl hij de kamer op en neer stapte.

Het was mij natuurlijk duidelijk, dat hem hetzelfde schandelijke voorstel als mij was gedaan, en dat hij het in denzelfden geest had ontvangen. Zijne lippen waren verzegeld voor mij, zooals de mijne voor hem door de belofte, welke wij gedaan hadden, maar ik stelde mij tevreden met te mompelen: „Afschuwelijk! Onuitsprekelijk!” zoodat hij kon begrijpen, dat ik het met hem eens was.

Welnu, wij bevonden ons daar nog, hij woedend op en neer stappende, terwijl ik stil in een hoek zat, toen er eensklaps een zeer ongewoon lawaai uitbrak in de kamer, welke wij pas verlaten hadden. Men vernam een verward, klagend brommen, als dat van een woedenden hond, welke zijn’ prooi heeft gegrepen. Daarop volgde een gekraak en een’ stem, welke om hulp riep. Wij vlogen beiden naar binnen, en, op mijn woord, wij kwamen geen oogenblik te vroeg.

De oude Tremeau en Berthier waren samen op den grond gevallen, met de tafel boven op hen. De Kapitein had met één van zijne groote, magere, gele handen den Maarschalk bij de keel gegrepen, en diens gelaat was reeds loodkleurig geworden en zijne oogen puilden uit hunne kassen. Wat Tremeau aangaat, die was buiten zichzelven, met schuim aan de hoeken van zijne lippen, en met zulk een’ waanzinnige uitdrukking op het gelaat, dat ik mij overtuigd houd, dat hij, zoo wij zijn’ ijzeren vuist niet vinger voor vinger losgemaakt hadden, bij den Maarschalk, zoolang er leven in hem was, niet zou losgelaten hebben. Zijne nagels waren wit door de kracht van zijn greep.

„Ik ben verzocht geworden door den duivel!” riep hij, wankelend overeind rijzende. „Ja, ik ben verzocht geworden door den duivel!”

Wat Berthier betreft, hij kon een paar minuten niets doen, dan tegen den muur leunen en hijgen, terwijl hij zijne handen aan zijn’ keel bracht en zijn hoofd heen en weer draaide. Vervolgens draaide hij zich met een’ pijnlijke beweging om naar het zware, blauwe gordijn, dat achter zijn stoel hing.

„Ziedaar, sire!” riep hij woedend. „Ik vertelde u precies wat er het gevolg van zou zijn.”

Het gordijn werd naar ééne zijde weggetrokken, en de Keizer stond daar en stapte de kamer binnen. Wij, drie oude soldaten, sprongen vooruit om hem te salueeren, maar het was alles voor ons als een tooneel in een droom, en wij keken onze oogen uit. Napoleon was gekleed in de groene uniform der jagers, en hij had zijn’ kleine karwats met zilveren knop in de hand. Hij keek ons ieder op de beurt aan, met een glimlach op zijn gelaat — dien verschrikkelijken glimlach, waaraan noch zijne oogen, noch zijn voorhoofd deel hadden — en ik houd het er voor, dat ieder op zijne beurt een’ lichte rilling gevoelde, want dat was de uitwerking, welke ’s Keizers blik op de meesten onzer had. Vervolgens ging hij regelrecht naar Berthier toe en legde zijn’ hand op diens schouder.

„Je moet niet brommen om die slagen, m’n waarde Prins,” zeide hij; „zij zijn je titel van adeldom!” Hij sprak op dien zachten, vleienden toon, welken hij kon aannemen. Er was niemand, die de Fransche taal zoo liefelijk kon doen klinken als de Keizer, en niemand ook, die haar harder en onaangenamer kon maken.

„Ik geloof dat hij mij zou vermoord hebben,” riep Berthier, zijn hoofd nog heen en weer bewegende.

„Tut, tut! Ik zou je te hulp gekomen zijn, zoo deze officieren je kreten niet gehoord hadden. Maar ik vertrouw, dat je niet wezenlijk gedeerd bent!” Hij sprak ernstig, want hij hield inderdaad van Berthier — meer dan van iemand anders, of het moest zijn van den armen Duroc.

Berthier lachte, ofschoon niet erg van harte.

„Het is nieuw voor mij, geweld aangedaan te worden door Fransche handen,” zeide hij.

„En toch was het ter wille van Frankrijk,” antwoordde de Keizer. Vervolgens zich tot ons wendende, pakte hij den ouden Tremeau bij het oor: „Ah, oude knorrepot,” zeide hij, „gij waart één van m’n Egyptische grenadiers, is het niet zoo? en, kreegt uw’ eeresabel bij Marengo. Ik herinner mij u zeer goed, m’n goede vriend. Het oude vuur is dus nog niet uitgedoofd! Het flikkert nog op als gij meent, dat uw Keizer onrecht wordt aangedaan. En gij, Kolonel Despienne, gij wildet naar den verleider zelf niet luisteren. En gij, Gerard, uw trouw zwaard is altijd tusschen mij en m’n vijanden. Goed, goed, ik heb eenige verraders in m’n omgeving gehad, maar thans beginnen wij ten slotte te zien, wie de getrouwe mannen zijn.”

Gij kunt u voorstellen, mijne vrienden, hoe het ons van vreugde deed trillen, toen de grootste man van de gansche wereld op die manier tot ons sprak. Tremeau beefde zóó, dat ik dacht dat hij zou vallen, en de tranen biggelden langs zijn’ reusachtige snor. Zoo gij het niet gezien hadt, zoudt gij het nimmer kunnen gelooven, welk een invloed de Keizer op die grove, ruwe oudgedienden had!

„Welnu, mijne getrouwe vrienden,” zeide hij, „zoo gij mij in die kamer wilt volgen, zal ik u uitleggen, welke de bedoeling van deze kleine grap is, welke wij uitgevoerd hebben. Ik verzoek u, Berthier, dat gij in deze kamer blijft, en zoo zorgt dat niemand ons stoort.[”]

Het was iets nieuws voor ons, bezig te zijn met een Maarschalk van Frankrijk als schildwacht aan de deur. Wij volgden evenwel den Keizer, zooals ons bevolen was, en hij leidde ons in de ruimte van het vooruitspringende raam, verzamelde ons om zich en liet zijn’ stem dalen toen hij ons aansprak.

„Ik heb jelui uit het gansche leger uitgekipt,” zeide hij, „omdat gij niet alleen de geduchtsten, maar ook de getrouwsten van mijne soldaten zijt. Ik was overtuigd, dat gij alle drie mannen waart, die nimmer in uwe getrouwheid aan mij zoudt wankelen. Waar ik het gewaagd heb die getrouwheid op de proef te stellen en u te bespieden, terwijl er op mijn bevel aanslagen op uw’ eer werden gedaan, geschiedde dat alleen omdat ik in de dagen, waarin ik het zwartste verraad onder mijn eigen vleesch en bloed heb gevonden, mij gedwongen zie dubbel omzichtig te wezen. Laat het u genoeg zijn, dat ik thans volkomen overtuigd ben, dat ik mij op uw’ dapperheid kan verlaten.”

„Tot in den dood, sire!” riep Tremeau, en wij beiden herhaalden het na hem.

Napoleon trok ons allen nu een weinig dichter om zich, en liet zijn’ stem nog meer dalen.

„Wat ik thans aan jelui ga zeggen, heb ik aan niemand gezegd — niet aan m’n vrouw of aan m’n broeder; alleen aan jelui. ’t Is uit met ons, m’n vrienden. We hebben voor de laatste maal onze troepen verzameld. Het spel is uit, en we moeten derhalve maatregelen nemen.”

Mijn hart scheen onder het luisteren naar hem in een negenponder veranderd te zijn. Wij hadden nog altijd, schier tegen beter weten in, gehoopt; maar thans, nu de man, die altijd helder zag, en die altijd reserven had — met die kalme, ongevoelige stem van hem zeide, dat het uit was, kwamen wij tot de overtuiging, dat de avond voor goed gevallen, en de laatste schemering verdwenen was. Tremeau bromde en omklemde zijn’ sabel. Despienne knarste op de tanden, en ik, ik stak mijn’ borst vooruit en deed mijne sporen rinkelen om den Keizer te doen gevoelen, dat er nog eenige harten klopten, welke den tegenspoed het hoofd wisten te bieden.

„M’n papieren en m’n fortuin moeten in veiligheid gebracht worden,” fluisterde de Keizer. „M’n gansche toekomst hangt daarvan af. Zij zijn de grondslag van de naaste onderneming — want ik ben vast overtuigd, dat die arme Bourbons tot de ervaring zullen komen, dat mijn voetbankje te groot is, om er een troon voor hen van te maken. Waar moet ik die kostbare zaken bergen. Al wat mij toebehoort zal opgespoord worden — dat eischen de familiën mijner tegenstanders. Zij moeten in veiligheid gebracht en bewaard worden door mannen, wien ik kan toevertrouwen wat mij meer waard is dan mijn leven. Uit geheel Frankrijk zijt gij de  mannen, die ik tot dat heilige werk heb gekozen.”

„In de eerste plaats zal ik u mededeelen, welke papieren dat zijn. Gij moet niet kunnen zeggen, dat ik u tot blinde werktuigen in deze verlaagd heb. Zij bevatten het officiëele bewijs van mijn’ echtscheiding van Josephine, van mijn wettig huwelijk met Maria Louise, en van de geboorte van mijn zoon en erfgenaam, den Koning van Rome. Zoo wij al deze zaken niet kunnen bewijzen, vervalt de toekomstige aanspraak van mijn’ familie op den troon van Frankrijk. Dan zijn daar verder onder eigendomsbewijzen tot een bedrag van veertig millioen franken — een’ verbazende som, mijne vrienden, maar van niet meer waarde dan deze karwats, in vergelijking van de andere papieren, waarvan ik gesproken heb. Ik deel u deze dingen mede, opdat gij zoudt beseffen van welk een onbeschrijfelijk gewicht de taak is, welke ik u opdraag. Luistert nu verder aandachtig terwijl ik u vertel, waar gij die papieren zult ontvangen en wat gij er mede doen moet.

„Zij werden dezen morgen te Parijs ter hand gesteld aan mijn’ getrouwe vriendin, de gravin Walewski. Om vijf uren vertrekt zij in hare blauwe berline naar Fontainebleau. Tusschen half tien en tien uren kan zij hier aankomen. De papieren zullen verborgen zijn in een hoekje van de berline, dat niemand dan zijzelve weet. Zij is gewaarschuwd, dat haar rijtuig buiten de stad zal aangehouden worden door drie officieren te paard, en dat zij het pakket aan hunne zorg moet toevertrouwen. Gij zijt de jongste, maar ouder in rang. Ik stel u dezen amethisten ring ter hand, welken gij, ten blijke van uwe zending, aan de dame zult toonen, en dien gij haar verder, bijwijze van kwitantie voor hare papieren zult laten.

„Wanneer gij het pakket in ontvangst genomen hebt, moet gij er mede het bosch inrijden tot bij de ruïne van het Duivenhuis. Het is mogelijk dat ik u daar ontmoet — maar indien mij dat gevaarlijk voorkomt, zal ik mijn lijfknecht, Mustapha, zenden, wiens bevelen gij als de mijne kunt beschouwen. Er is geen dak op het Duivenhuis, en van nacht hebben wij volle maan. Rechts van den ingang zult gij drie spaden tegen den muur vinden staan. Daarmede zult gij een gat van drie voet diep in den noord-oostelijken hoek graven — dat is in den hoek links van de deur en het dichtst bij de Fontainebleau. Wanneer gij de papieren begraven hebt, moet gij den grond weder zorgvuldig in denzelfden toestand brengen, en mij daarna van een en ander in het paleis verslag komen doen.”

Aldus luidden ’s Keizers bevelen, welke met zulk een’ nauwkeurigheid en nauwgezetheid gegeven werden, als waarmede hij alleen een bevel geven kon. Toen hij geëindigd had, liet hij ons zweren zijn geheim te bewaren zoolang als hij leefde, en zoolang als de papieren begraven zouden blijven. Een en andermaal liet hij ons zweren vóór hij ons uit zijn’ tegenwoordigheid ontsloeg.

Kolonel Despienne had zijn kwartier in de herberg „De Fezant”, en daar gebruikten wij samen ons avondmaal. Wij waren alle drie mannen, die geleerd hadden de grilligste wendingen van het lot te aanvaarden als een gedeelte van ons dagelijksch leven en bedrijf, en toch waren wij allen eenigszins in de war door het buitengewone onderhoud, dat wij gehad hadden, en door de gedachte aan het groote avontuur, dat ons wachtte. Wat mijzelven aangaat, het was mij beschoren drie verschillende malen mijne bevelen van de lippen des Keizers zelven te ontvangen, maar noch het geval met de moordenaars van Ajaccio, noch de beruchte rit, welken ik aflegde naar Parijs, scheen zulke gelegenheden aan te bieden, als deze nieuwe en hoogst vertrouwelijke zending.

„Zoo de zaken met den Keizer naar wensch gaan,” zeide Despienne, „zullen wij allen vóór onzen dood nog Maarschalken worden.”

Wij dronken met hem op onze toekomstige opgetoomde hoeden en onze staven.

Wij waren overeengekomen, dat wij langs verschillende wegen naar ons rendezvous zouden gaan, dat de eerste mijlpaal op den weg naar Parijs zou wezen. Op die manier zouden wij het gebabbel voorkomen, dat allicht zou ontstaan wanneer men drie zoo algemeen bekende mannen te zamen zag uitrijden. Mijn’ kleine Violette had dien morgen een hoefijzer verloren, en de hoefsmid was juist bezig met haar te beslaan toen ik terugkwam, zoodat mijne kameraden reeds op de plaats van samenkomst waren toen ik haar bereikte. Ik had niet alleen mijn’ sabel meegenomen, maar ook mijn koppel nieuwe Engelsche getrokken pistolen, welke van een zware kolf voorzien waren om bij charges te slaan. Ik had ze te Trouvelles in de Rue de Rivoli voor een honderd en vijftig frank gekocht, maar zij droegen verder en juister dan de andere. Met een er van had ik te Leipzig het leven van den ouden Bouvet gered.

De hemel was onbewolkt, en wij hadden een’ prachtige maan achter ons, zoodat er langs den blanken weg altijd drie zwarte ruiters voor ons uit reden. De streek is evenwel zoo boomrijk, dat wij niet ver vooruit konden zien. De groote klok van het paleis had reeds tien geslagen, maar er was nog niets van de Gravin te ontdekken. Wij begonnen te vreezen, dat wellicht het een of ander haar zou belet hebben te vertrekken.

Kort daarop hoorden wij haar eensklaps in de verte naderen. Het geratel der wielen en het kletteren van de pooten der paarden was in den aanvang zeer zwak. Gaandeweg werd het echter luider en helderder, tot eindelijk een paar geele lantaarns’ den hoek omkwamen, en wij in haar licht twee dikke, bruine paarden zagen, welke een hoog, blauw rijtuig achter zich voorttrokken. De postillon deed de hijgende en met schuim bedekte dieren op enkele ellen van ons stilstaan. In een oogenblik waren wij vóór het raampje, en hieven wij de handen op om het schoone, bleeke gelaat, dat er door zichtbaar werd, te salueeren.

„Wij zijn de drie officieren des Keizers, mevrouw,” zeide ik met gedempte stem, mij naar het raampje voorover buigende. „Gij zijt reeds ingelicht geworden, dat wij op u zouden wachten.”

De gravin had een zeer schoone, roomkleurige tint, welke ik ten hoogste bewonderde, maar ons ziende werd zij al bleeker en bleeker. Diepe rimpels vormden zich in haar gelaat, totdat zij, in het korte oogenblik dat mijne oogen op haar rustten, van een’ jonge dame een’ vrouw op leeftijd scheen te worden.

„Het is mij duidelijk,” zeide zij, „dat ik met drie bedriegers heb te doen.”

Indien zij mij met haar poezele hand in het gezicht had geslagen, zou zij mij niet meer hebben kunnen doen ontstellen. Niet alleen hare woorden, maar de bitsheid, waarmede zij ze uitstootte, trof mij.

„Inderdaad, mevrouw,” zeide ik, „gij doet ons onrecht aan. Dit zijn de Kolonel Despienne en Kapitein Tremeau. Wat mijzelven betreft, mijn naam is Brigadier Gerard, en deze enkele mededeeling is voldoende, om ieder, die van mij gehoord heeft, de zekerheid te schenken. ...”

„O, jelui schelmen!” viel zij mij in de rede. „Jelui denkt dat je mij, om reden ik maar een’ vrouw ben, gemakkelijk kunt misleiden! Ellendige bedriegers!”

Ik keek naar Despienne, die bleek van ergernis was geworden, en naar Tremeau, die aan zijn’ snor trok.

„Mevrouw,” zeide ik koeltjes, „toen de Keizer ons de eer aandeed ons deze zending op te dragen, gaf hij mij ten bewijze daarvan dezen amethisten ring. Ik had niet gedacht, dat drie mannen van eer zulk een’ bekrachtiging zouden behoeven, maar ik kan uwe onwaardige vermoedens alleen weerleggen door hem u ter hand te stellen.”

Zij bekeek den ring in het licht van de rijtuiglantaarn, en de vreeselijkste uitdrukking van verdriet en ontzetting verwrong haar gelaat.

„Het is de zijne!” gilde zij, en vervolgens: O, mijn God, wat heb ik gedaan? Wat heb ik gedaan?”

„Ik besefte, dat er iets vreeselijks was gebeurd. „Gauw, mevrouw, gauw!” schreeuwde ik. „Geef ons de papieren!”

„Ik heb ze reeds gegeven.”

„Ze gegeven! Aan wien?”

„Aan drie officieren.”

„Wanneer?”

„Nog geen half uur geleden.”

„Waar zijn zij?”

„God helpe mij, dat weet ik niet. Zij hielden de berline staande, en ik overhandigde ze hun zonder aarzelen, denkende dat zij door den Keizer gezonden waren.”

Het klonk mij als een donderslag in de ooren. Maar dat zijn de oogenblikken, waarin ik op [m]ijn scherpst ben.[”]

„Gij blijft hier,” zeide ik tot mijne kameraden. „Zoo hier drie ruiters langs komen, dan houdt gij hen op goed geluk af staande. De dame zal u zeggen, hoe zij er uitzien. Ik ben in een ommezien weêr bij u.” Eén ruk aan den teugel, en ik vloog naar Fontainebleau zoo snel als Violette alleen mij kon dragen. Aan het paleis sprong ik van het paard, snelde de trap op, duwde de lakeien, die mij tegen wilden houden, op zijde, en drong het particulier kabinet des Keizers binnen. Hij en Macdonald zaten met potlood en passer over een’ kaart gebogen. Hij keek bij mijn plotseling binnentreden met gramstorigen blik naar mij op, maar zijn gelaat veranderde van kleur, toen hij zag dat ik het was.

„Gij kunt ons verlaten, Maarschalk,” zeide hij, en liet er, onmiddellijk nadat de deur gesloten was, op volgen: „Welk nieuws omtrent de papieren?”

„Zij zijn verdwenen,” zeide ik, en vertelde hem daarop met weinige woorden, wat er gebeurd was. Zijn gelaat bleef kalm, maar ik zag dat de passer in zijn’ hand trilde.

„Gij moet ze weer zien machtig te worden, Gerard!” schreeuwde hij. „Het lot van mijn’ dynastie staat er bij op het spel. Er is geen oogenblik te verliezen! Te paard, mijnheer, te paard!”

„Waar zijn ze, Sire?”

„Dat kan ik niet zeggen. Ik ben van alle zijden door verraad omringd. Maar zij zullen ze naar Parijs brengen. En aan wien zouden zij ze anders bezorgen, dan aan dien ellendeling, aan Talleyrand? Ja, ja, zij zijn op weg naar Parijs, en kunnen nog ingehaald worden. Met de drie beste paarden uit mijne stallen en....”

Ik wachtte niet om het slot van den volzin te vernemen. Ik vloog reeds de trap af. Ik ben zeker, dat er nog geen vijf minuten verloopen waren, toen ik met Violette reeds de stad uitrende, met den teugel van één van ’s Keizers Arabische kleppers in elke hand. Zij wilden dat ik er drie nam, maar dan zou ik mijn’ Violette nimmer meer in de oogen hebben durven kijken. Ik besef dat het een prachtig schouwspel moet geweest zijn, toen ik daar in het maanlicht naar mijne kameraden rende en de paarden tot het uiterste aanzette.

„Is er niemand voorbij gekomen?”

„Niemand.”

„Dan zijn zij op weg naar Parijs. Vlug! Te paard en hen achterna!”

Zij hadden niet lang werk, die goede kerels. In een oogwenk zaten zij op de Keizerlijke rossen, en lieten de hunne onbeheerd aan den kant van den weg staan. Daarop begonnen wij onze drijfjacht: ik in het midden, Despienne rechts van mij, en Tremeau een weinig achteraan, om reden hij wat zwaarder was. Goede Hemel, wat renden wij! De twaalf rappe hoeven kletterden over den harden, effen weg, en wij vlogen vooruit als een’ pijl van den boog, met onze schaduwen vóór en het stof achter ons. Wij konden het knarsen van grendels en het kraken van vensterluiken hooren in de woningen, welke wij langs kwamen, maar voor de menschen waren wij, gedurende het oogenblik dat zij ons in het gezicht hadden, niet meer dan drie donkere vlekken op den weg. Het sloeg juist middernacht, toen wij Corbail bereikten: in het licht, dat door de deur der herberg op straat viel, ontdekten wij een stalknecht met een emmer in de hand.

„Zijn hier ook drie ruiters voorbij gekomen?” vroeg ik buiten adem.

„Ja, ik heb daar net hunne paarden laten drinken,” zeide hij. „Ik denk dat zij...”

„Vooruit, vooruit, m’n vrienden!” en weg vlogen wij, terwijl onze paarden de vonken uit de straatkeien der kleine stad sloegen. Een gendarme trachtte ons staande te houden, maar zijn’ stem werd versmoord door ons geratel en gekletter. De huizen gleden voorbij, en wij waren weer op den landweg, met een kleine twintig mijlen tusschen ons en Parijs. Hoe zouden zij ons kunnen ontsnappen, die hen op de schoonste paarden in geheel Frankrijk nazetten? Geen van de drie gaf het geringste teeken van vermoeidheid, maar Violette was altijd een’ halslengte vooruit. Zij liep bovendien uit eigen beweging, en ik wist bij ervaring dat ik haar slechts even behoefde aan te zetten, om de paarden des Keizers haar staart te laten zien.

„Daar zijn zij!” schreeuwde Despienne. „Wij hebben ze!” bromde Tremeau.

„Vooruit, kameraden, vooruit!” riep ik nogmaals.

Een lang eind witte weg strekte zich in het maanlicht vóór ons uit. Heel in de verte konden wij drie ruiters ontdekken, die diep over de nekken hunner paarden gebogen zaten. Elk oogenblik wonnen wij op hen, en werden zij grooter en helderder voor ons. Ik kon weldra duidelijk zien, dat de twee aan weerszijde in mantels gehuld waren en op kastanjebruine paarden reden, terwijl de man tusschen hen in de uniform der jagers droeg en een grijs paard bereed. Zij hielden elkander bij, maar men kon aan de wijze, waarop het middelste paard zijne pooten oplichtte, duidelijk zien, dat dit het meest frissche van de drie was. En de ruiter bleek de aanvoerder van den troep te zijn, want wij zagen gedurig zijn gelaat in den maneschijn schitteren, als hij achterwaarts keek om den afstand tusschen ons te meten. In den aanvang was het niets meer dan een’ flikkerende plek, vervolgens konden wij er een snor op onderscheiden, en ten slotte, toen wij hun stof in onze keelen begonnen te voelen, kon ik een naam aan mijn man geven.

„Halt, Kolonel de Montluc!” schreeuwde ik. „Halt, in naam des Keizers!”

Ik had hem voorjaren gekend als een vermetel officier en een beginselloozen schurk. Inderdaad hadden wij nog een’ rekening te vereffenen, want hij had mijn vriend Treville te Warschau doodgeschoten, door, zooals sommigen beweerden, zijn trekker over te halen ruim een’ seconde voordat er met den zakdoek werd gewuifd.

Nauwelijks had ik de woorden geuit, of zijne beide medgezellen draaiden zich om en schoten hunne pistolen op ons af. Ik hoorde Despienne een’ ontzettende schreeuw geven, en in hetzelfde oogenblik wierpen wij, Tremeau en ik, ons op denzelfden man. Hij viel voorover, zoodat zijne armen aan weerszijde van den nek van zijn paard slingerden. Zijn makker ging met de sabel in de hand op Tremeau los, en ik hoorde het geraas, dat men verneemt, wanneer een zware houw krachtig gepareerd wordt. Ik voor mij draaide mij niet om, maar ik raakte Violette voor de eerste maal met de sporen aan, en rende den aanvoerder achterna. Dat hij zijne kameraden in den steek liet en vluchtte, was mij een voldoend bewijs, dat ik de mijnen moest verlaten en hem nazetten.

Hij had een paar honderd pas op ons gewonnen, maar mijn’ goede, kleine merrie haalde dat in vóór wij twee mijlpalen verder waren. Het was tevergeefs dat hij de sporen gaf en ranselde als een stukrijder op een drassigen weg. Zijn hoed vloog af door zijne bewegingen, en zijn kaal hoofd blonk in den maneschijn. Maar hij mocht doen wat hij kon, hij hoorde toch het gekletter der hoeven achter zich luider en luider worden. Ik zal nog een twintig el van hem af zijn geweest, en de schaduw van mijn hoofd raakte het achterste van zijn paard, toen hij zich met een vloek in den zadel omdraaide, en zijne beide pistolen, het een na het ander, afschoot op Violette.

Ik ben zelf zoo dikwijls gewond, dat ik moet ophouden en nadenken, alvorens ik u het juiste aantal keeren kan noemen. Ik ben getroffen door geweerkogels, door pistoolkogels en door springende granaten, bovendien heb ik bajonet-, lans-, sabelsteken ontvangen, en ten slotte een steek met een’ spitsboor, welke de pijnlijkste van alle was. Toch heb ik van geen dezer kwetsuren ooit zulk een pijnlijk gevoel gehad als mij overviel toen ik gewaar werd, dat het arme, stomme, geduldige dier, dat ik meer dan iets ter wereld, behalve mijn’ moeder en den Keizer, had lief gekregen, onder mij voelde sidderen en wankelen. Ik trok mijn tweede pistool uit mijn holster, en gaf den kerel een kernschot tusschen zijne breede schouders. Hij ranselde zijn paard met een’ zweep rechts en links over de zijde, en ik dacht een oogenblik, dat ik hem gemist had. Maar weldra ontdekte ik op het groen van zijn jagersbuis een’ gedurig grooter wordende vlek, en hij begon in weinig, zijn zadel te zwaaien, eerst een maar al sterker en sterker bij elken sprong, tot hij ten laatste overzij viel en, daar zijn voet in den stijgbeugel bleef haken, op zijne schouders langs den weg werd gesleurd, tot de vracht voor het verschrikte paard te groot werd, en ik de met schuim bespatte teugels greep.

Toen ik het beest inhield, werd de stijgbeugelriem minder gespannen, en de gespoorde hiel viel rinklend op den grond.

„Je papieren!” schreeuwde ik, uit den zadel springende. „Op staanden voet!”

Maar terwijl ik dit zeide, bewezen de logheid van het groene lichaam en het eigenaardige uitstrekken dor ledematen in het maanlicht mij duidelijk, dat het met hem was afgeloopen. Mijn kogel was hem door het hart gegaan, en alleen zijn’ ijzeren wilskracht had hem zoo lang in den zadel doen blijven. Hij had een hard leven gehad, die Montluc, en ik wil billijk jegens hem zijn en zeggen, dat hij ook een harden dood had.

Maar het waren de papieren — altijd weêr de papieren — waaraan ik op dat oogenblik dacht. Ik maakte zijn buis los, en voelde op zijn’ borst. Vervolgens zocht ik in zijne holsters en in zijn sabeltasch. Ten slotte trok ik zijne laarzen uit en maakte een buikriem van zijn paard los, om onder het zadel te kijken. Er bleef geen hoekje of spleet over, welke ik niet doorsnuffelde, het was alles te vergeefs. Ik vond ze niet op hem.

Toen ik tot deze verpletterende ontdekking kwam, had ik aan den kant van den weg kunnen gaan zitten en weenen. Het lot scheen tegen mij te zijn, en dat is een vijand, waarvoor zelfs een dapper huzaar kan wijken, zonder dat hij zich daarover behoeft te schamen. Ik stond met de armen om den nek van mijn’ arme, gewonde Violette, en trachtte alles te overwegen, om op de verstandigste wijze te handelen. Ik wist, dat de Keizer geene hooge gedachten van mijn doorzicht had, en ik wenschte hem te toonen, dat hij mij onrecht had aangedaan. Montluc had de papieren niet. En toch had Montluc zijne makkers opgeofferd, ten einde te kunnen ontsnappen. Ik begreep er niets van. Van den anderen kant was het duidelijk, dat, zoo hij ze niet gekregen had, één van zijne kameraden ze in zijn bezit moest hebben. Een van beiden was zeker dood. Den ander had ik achtergelaten vechtende met Tremeau, en zoo hij al aan den ouden krijgsman ontsnapte, moest hij mij nog langs komen. Blijkbaar lag mijn werk achter mij.

Toen ik tot deze slotsom gekomen was, laadde ik mijne pistolen opnieuw. Vervolgens stak ik ze weêr in de holsters, en onderzocht mijn’ kleine merrie, die intusschen haar kop schudde en hare ooren spitste, als om mij te doen begrijpen, dat een’ oud-gediende zooals zij geen’ drukte maakte over een paar schrammen. Het eerste schot was niet meer dan langs haar schouder gestreken en had een’ kale plek gemaakt, alsof zij zich tegen een muur geschuurd had. Het tweede was ernstiger. De kogel had de nekspier doorboord, maar de wond had reeds opgehouden te bloeden. Ik bedacht dat ik, zoo zij verzwakte, Montluc’s grijs paard kon bestijgen, en leidde dit derhalve aan den toom mede, want het was een schoon dier, dat op zijn minst vijftien honderd franc waard was, en het kwam mij voor, dat niemand er meer aanspraak op had dan ik.

Intusschen brandde ik van ongeduld om weêr bij de anderen te komen, en ik had juist Violette den teugel gevierd, toen ik eensklaps in een stuk land langs den weg iets zag schitteren. Het was het garneersel op de jagers-sjako, welke van Montluc’s hoofd gevlogen was; en op het gezicht er van deed een’ gedachte mij in den zadel opspringen. Hoe kon de sjako hem van het hoofd zijn gevlogen? Zou zij door haar zwaarte niet eenvoudig naast hem neergevallen zijn? En hij lag daar, vijftien pas van den heerweg af! Hij moest hem natuurlijk weggeworpen hebben, toen hij overtuigd was, dat ik hem zou inhalen. En indien hij ze wegwierp — ik redeneerde niet verder, maar sprong van de merrie met een hart, dat de pas-de-charge sloeg. Ja, het was ditmaal alles in orde. Daar in den bodem van de sjako zat een’ rol papieren in een perkamenten omhulsel gewikkeld, waarom een geel lint was gebonden. Ik trok ze er met de ééne hand uit, en de sjako in de andere houdende, danste ik van vreugde in het maanlicht. De Keizer zou ontdekken, dat hij zich niet vergiste toen hij de behartiging zijner belangen aan Etienne Gerard opdroeg.

Ik had een veiligheidszak aan den binnenkant van mijn buis vlak op mijn hart, waarin ik enkele kleinigheden bewaarde, welke mij dierbaar waren, en daarin borg ik mijn’ kostbare rol. Vervolgens sprong ik op Violette, en vierde den teugel om te zien wat er van Tremeau geworden was, toen ik op een afstand een ruiter over het veld zag rijden. Op hetzelfde oogenblik vernam ik hoefgetrappel, dat mij naderde, en daar in het maanlicht stond de Keizer op zijn wit strijdros, met de grijze overjas aan en den driekanten hoed op, juist zooals ik hem zoo dikwijls op het slagveld had gezien.

„Nu!” riep hij, op zijn’ scherpe sergeantmajoors manier. „Waar zijn m’n papieren?” Ik reed vooruit en bood ze hem aan zonder een woord te spreken. Hij verbrak het lint en liet vlug zijne oogen over de stukken gaan. Vervolgens, daar onze paarden naast elkander kop aan staart stonden, sloeg hij zijn linkerarm om mij en liet zijn’ hand op mijn schouder rusten. Ja, mijne vrienden, eenvoudig als gij mij ziet, ben ik omhelsd geworden door mijn grooten meester.

„Gerard,” riep hij, „gij zijt een wonder!”

Ik gevoelde geen’ begeerte hem tegen te spreken, en het besef, dat hij mij eindelijk recht had doen wedervaren, bracht een blos van vreugde op mijne wangen.

„Waar is de dief, Gerard?” vroeg hij.

„Dood, sire.”

„Dooddet gij hem?”

„Hij kwetste mijn paard, sire, en zou ontsnapt zijn zoo ik hem niet had neergeschoten.”

„Herkendet gij hem?”

„De Montluc is zijn naam, sire — een Kolonel van de Jagers.”

„Och!” zeide de Keizer. „Wij hebben den armen pion genomen, maar de hand, die het spel speelt, is nog buiten ons bereik.” Hij zat een oogenblik, met de kin op de borst gezonken, zwijgend na te denken. „O, Talleyrand, Talleyrand!” hoorde ik hem mompelen. „Indien ik in uw’ plaats geweest ware en gij in de mijne, zoudt gij een adder, zoo gij hem onder uw hiel hadt, verpletterd hebben. Vóór vijf jaren heb ik u in uw waren aard leeren kennen, en toch heb ik u laten leven om mij te steken. Doch dat doet er niet toe, mijn dappere,” ging hij voort, zich tot mij wendende. „Eens zal de dag der afrekening voor iedereen komen, en wanneer die is aangebroken, dan beloof ik u, dat mijne vrienden bedacht zullen worden, zoowel als mijne vijanden.”

„Sire,” zeide ik, want ik had tijd gehad om na te denken zoowel als hij, „zoo uwe plannen omtrent die papieren tor ooren van uwe vijanden gekomen zijn, vertrouw ik dat gij niet zult denken, dat dat aan eenige onbescheidenheid van mij of van mijne kameraden te wijten is.”

„Het zou niet bijster verstandig van mij zijn, zoo ik dat deed,” antwoordde hij, „daar mij blijkt dat dit komplot te Parijs werd gesmeed, en gij uwe orders eerst enkele uren geleden ontvingt.”

„Hoe dan...?”

„Genoeg,” riep hij gestreng. „Gij maakt een ongepast gebruik van uw’ positie.”

Dat was altijd zoo de manier van den Keizer. Hij zou met u praten als met een vriend of een broeder, en als hij er u dan eindelijk toe gebracht had den afgrond te vergeten, welke er tusschen u en hem lag, zou hij u eensklaps met een woord of een blik herinneren, dat die nog even onoverkomelijk was als altijd. Wanneer ik mijn ouden hond geliefkoosd heb, tot hij zich aangemoedigd gevoelt tegen mijne knieën op te springen, en ik druk hem dan weder naar beneden, dan heeft mij dat altijd aan den Keizer en zijne wijze van handelen doen denken.

Hij deed zijn paard wenden, en ik volgde hem zwijgend en met een bezwaard hart. Maar toen hij weder sprak, waren zijne woorden voldoende om elke gedachte aan mijzelven te verbannen.

„Ik kon niet gaan slapen vóór ik wist, hoe gij gevaren waart,” zeide hij. „Ik heb een goeden prijs voor mijne papieren betaald. Ik heb er niet zoo velen van mijne oude gedienden over gehouden, dat ik er twee in één nacht kan verliezen.”

Toen hij „twee” zeide, schrikte ik daarvan onwillekeurig.

„Kolonel Despienne werd doodgeschoten, sire,” stamelde ik.

„En Kapitein Tremeau werd neêrgesabeld. Ware ik een paar minuten vroeger hier geweest, dan zou ik hem gered hebben. De ander ontsnapte over het veld.”

Ik herinnerde mij, dat ik een ruiter had gezien een oogenblik vóórdat ik den Keizer ontmoette. Hij had zijn weg dwars over het veld genomen om mij te ontwijken, maar indien ik dat had geweten en Violette niet gewond was geweest, zou de oude krijgsman niet ongewroken gestorven zijn. Ik dacht bedroefd over zijn’ schermkunst na, en was benieuwd te weten, of wellicht zijn stijf vuistgewricht hem noodlottig geweest was, toen Napoleon opnieuw het woord tot mij richtte.

„Ja, Brigadier,” zeide hij, „gij zijt nu de eenige man, die weet waar deze papieren verborgen zijn.”

Het kan verbeelding geweest zijn, mijne vrienden, maar ik moet belijden, dat het mij voorkwam, dat er in den toon van ’s Keizers stem iets was, dat juist niet van smart getuigde. Maar die sombere gedachte had nauwelijks tijd om in mijn brein op te komen, toen hij mij de overtuiging schonk, dat ik hem onrecht had aangedaan.

„Ja, ik heb een hoogen prijs voor mijne papieren betaald,” zeide hij, en ik hoorde ze kraken, toen hij zijn’ hand op zijn hart legde. „Niemand heeft ooit getrouwer dienaren gehad — niemand zoolang de wereld bestaat.”

Al sprekende kwamen wij op het tooneel van den strijd. Kolonel Despienne en de man, dien wij doodgeschoten hadden, lagen beiden op geringen afstand van ons op den weg, terwijl hunne paarden vreedzaam achter de populieren graasden. Kapitein Tremeau lag vlak vóór ons op zijn rug, met uitgestrekte armen en beenen, en zijn’ gebroken sabel in de hand. Zijn rok was open, en hij had een’ groote bloedvlek op zijn witte hemd. Ik kon zijne op elkander geklemde tanden onder zijn grooten snorbaard zien schitteren.

De Keizer sprong van zijn paard en boog zich over den gestorvene.

“Hij was met mij sinds Rivoli,” zeide hij treurig. „Hij was één van mijne oude brompotten in Egypte.”

En die stem riep den man in het leven terug. Ik zag zijne oogleden trillen. Hij trok zijn’ arm samen en hief het degengevest enkele duimen op. Hij poogde het gewone saluut te brengen. Daarop opende hij den mond, en het gevest viel weder rammelend op den grond.

„Mogen wij allen even roemrijk sterven,” zeide de Keizer zich oprichtende, en van harte liet ik er op volgen: „Amen”.

Er lag een vijftig el van de plaats, waar wij ons bevonden, een’ boerderij, en de boer, uit zijn slaap gewekt door het kletteren van paardenhoeven en het geknetter van pistolen, was naar buiten gesneld en stond aan den weg. Wij zagen hem nu, stom van schrik en verbazing, den Keizer met groote oogen aangapende. Aan hem droegen wij de zorg voor de vier lijken, en ook voor de paarden op. Ik voor mij achtte het het beste Violette bij hem te laten en Montluc’s grijze meê te nemen, want, terwijl er later moeilijkheden konden ontstaan over de andere paarden, kon hij niet weigeren mij mijn’ eigene merrie terug te geven. Bovendien, er moest naar de wond van mijn’ kleine vriendin gekeken worden, en wij hadden nog een langen terugweg af te leggen.

De Keizer sprak onder weg in het eerst niet veel. Misschien woog de dood van Despienne en Tremeau nog zwaar op zijn gemoed. Hij was altijd een teruggetrokken man, en in de gegevene omstandigheden, nu hem elk uur bericht werd gebracht van een of ander succes van zijne vijanden of van een’ nederlaag van zijne vrienden, kon men niet van hem verwachten, dat hij een vroolijk reismakker zou wezen. Wanneer ik evenwel overwoog, dat hij de papieren op zijn’ borst droeg, waarop hij zooveel prijs stelde, en welke slechts enkele uren te voren voor immer verloren schenen; en wanneer ik verder bedacht, dat ik, Etienne Gerard, het was, die ze daar bezorgd had, voelde ik, dat ik een weinig consideratie had verdiend. Dezelfde gedachte kwam zeker bij hem op, want toen wij eindelijk den hoogen weg van Parijs verlaten hadden en het bosch ingereden waren, begon hij mij uit eigen’ beweging te vertellen, wat ik hem het liefste had gevraagd.

„Wat de papieren betreft,” zeide hij, „ik heb u reeds meêgedeeld, dat er nu, behalve gij en ik, niemand is die weet, waar zij geborgen zullen worden. Mijn Mameluk bracht de spaden naar het Duivenhuis, maar ik heb hem niets verteld. Ons plan, het pak van Parijs daarheen te brengen, is evenwel sinds Maandag gevormd. Er waren er drie in het geheim: een’ vrouw en twee mannen. Voor de vrouw zou ik met mijn leven durven instaan; wie van de twee mannen ons verraden heeft, weet ik niet, maar ik meen dat ik wel beloven kan er achter te komen.”

Wij reden op dat oogenblik in de schaduw der boomen, en ik kon hooren dat hij met zijn’ rijzweep tegen zijne laarzen sloeg, en snuifje op snuifje nam, zooals hij de gewoonte had, als hij ontroerd was.

„Het verwondert u ongetwijfeld,” zeide hij na een’ pauze, „dat die schavuiten het rijtuig niet staande hielden te Parijs, in plaats van aan de grens van Fontainebleau.”

Om de waarheid te zeggen was de bedenking niet bij mij opgekomen, maar ik wilde den schijn niet hebben, dat ik minder verstand had, dan hij mij toeschreef, en ik antwoordde dus, dat het mij inderdaad verbaasde.

„Zoo zij dat gedaan hadden, zouden zij een publiek schandaal gemaakt, en de kans geloopen hebben hun doel te missen. Tenzij zij de berline in stukken hakten’ zouden zij den schuilhoek niet hebben kunnen ontdekken. Hij overlegde het goed — hij kon altijd goed plannen maken — en hij koos zijne agenten ook goed. Maar de mijnen waren beter.”

Het past mij niet, mijne vrienden, u alles mede te deelen, wat de Keizer, toen wij daar te midden van de zwarte schaduwen en over de door het maanlicht beschenen open plekken van het groote bosch reden, tot mij zeide. Elk woord er van is in mijn geheugen gegrifd, en vóór ik sterf zal ik vermoedelijk alles te boek stellen, opdat anderen het naderhand kunnen lezen. Hij sprak vrij uit over zijn verleden, en ook over het een en ander zijn’ toekomst betreffende; over de trouw van Macdonald, over het verraad van Marmont, over den kleinen Koning van Rome, en weidde daarover uit met evenveel teederheid, als de eene of andere burgerman dat doen zou over zijn eenig kind; en ten slotte sprak hij over zijn schoonvader, den Keizer van Oostenrijk, die, naar zijn’ gedachte, tusschen hem en zijné vijanden zou staan. Wat mijzelf aangaat, ik durfde geen woord te zeggen, daar ik mij herinnerde, dat ik mij reeds een’ berisping op den hals gehaald had; maar ik reed aan zijn’ zijde, en kon nauwelijks gelooven, dat het inderdaad de groote Keizer was, de man, wiens blik mij een’ rilling door de aderen joeg, die thans zijn hart in korte, levendige zinnen voor mij uitstortte, terwijl zijne woorden weerklonken als de hoeven van een eskadron in galop. Het is mogelijk dat het, na het gebabbel en de diplomatie van een Hof, een’ verlichting voor hem was zijn hart uit te storten voor een oprecht soldaat zooals ik.

Op deze manier stapten de Keizer en ik — zelfs na jaren jaagt het mij nog een blos van trots op de wangen, dat ik in staat ben deze woorden te spreken — door het Bosch van Fontainebleau, tot wij eindelijk aan het Duivenhuis kwamen. De drie spaden stonden rechts van de vernielde deur tegen den muur, en op het gezicht er van sprongen de tranen mij in de oogen, daar ik onwillekeurig dacht aan de handen, waarvoor zij bestemd waren. De Keizer greep er eene, en ik een’ tweede.

„Vlug!” zeide hij. „De dageraad zal ons overvallen vóór wij in het paleis terug zijn.”

Wij groeven een gat, en na de papieren in één mijner pistoolholsters gestoken te hebben, om ze tegen de vocht te beschermen, legden wij ze op den bodem en gooiden daarop het gat weder toe. Wij brachten daarna alles weder zoo goed mogelijk in orde, opdat men niet zou zien dat de grond was omgewoeld, en legden er ten slotte een grooten steen bovenop.

Ik durf zeggen dat de Keizer, sedert de dagen, toen hij als jong artillerist zijne stukken hielp richten tegen Toulon, nooit zoo hard met de handen had gewerkt. Hij wischte het voorhoofd met zijn’ zijden zakdoek af lang vóórdat wij het werk volbracht hadden.

De eerste stralen van het grijze morgenlicht schoten tusschen de boomstammen door, toen wij het oude Duivenhuis verlieten. De Keizer legde zijn’ hand op mijn schouder, toen ik gereed stond om hem bij het opstijgen te helpen.

„Wij hebben de papieren daar achtergelaten,” zeide hij plechtig, „en ik verlang, dat gij ook elke gedachte er aan daar achter zult laten. Laat elke herinnering er aan volkomen uit uw geheugen worden gewischt, en alleen weder opgewekt worden door een rechtstreeksch bevel van mijn’ eigene hand en onder mijn eigen zegel. Van dit oogenblik af vergeet gij alles, wat er is gebeurd.”

„Ik vergeet het, Sire,” zeide ik.

Wij reden te zamen tot de grens der stad, waar hij verlangde dat ik hem zou verlaten. Ik had hem gesalueerd en wendde mijn paard, toen hij mij terugriep.

„Men kan zich met de streken van het kompas in het bosch licht vergissen,” zeide hij. „Zoudt gij daarom niet bepalen, dat wij ze begraven hebben in den noordoostelijken hoek?”

„Begraven wat, Sire?”

„De papieren natuurlijk,” riep hij ongeduldig.

„Welke papieren, Sire?”

„Wel, voor den donder! de papieren waarvan gij u voor mij hebt meester gemaakt!”

„Ik weet inderdaad niet, waar uwe Majesteit van spreekt.”

Het bloed steeg hem van toorn een oogenblik naar het aangezicht, maar daarop barstte hij in lachen uit.

„Zeer goed, Brigadier!” riep hij. „Ik begin te gelooven, dat gij een even goed diplomaat als een goed soldaat zijt, en meer dan dat kan ik niet zeggen!”

Dit was de zonderlinge ontmoeting, welke ik met den Keizer had, en waarbij ik zijn vriend en vertrouwde agent bleek te zijn. Toen hij van Elba terugkeerde, stelde hij het opgraven der papieren uit totdat zijn’ positie verzekerd zou zijn, en zij rustten nog in den hoek van het oude Duivenhuis na zijn’ verbanning naar St. Helena. Toen ter tijd wenschte hij, dat zij in handen van zijne aanhangers kwamen, en met dat doel schreef hij mij, zooals ik later vernam, drie brieven, welke alle door zijne bewakers werden onderschept. Ten slotte bood hij aan, in zijn eigen onderhoud te voorzien — wat hij gemakkelijk had kunnen doen van de reusachtige som, welke hij bezat — zoo zij slechts één brief ongeopend wilden verzenden. Dit verzoek werd geweigerd, en zóó rusten op dit oogenblik in 1821 de papieren nog ter plaatse, waar ik u verteld heb dat zij begraven werden. Hoe het kwam dat zij eindelijk opgegraven werden door Graaf Bertram en mij, en wie ze ten slotte ontving, is een’ geschiedenis, welke ik u zou mededeelen, ware het niet dat het einde nog niet gekomen is.

Te eeniger tijd zult gij van die papieren hooren, en gij zult zien hoe die groote man, nadat hij reeds zoo lang in zijn graf heeft gerust, Europa nog schaakmat kan zetten. Als die tijd gekomen is, zult gij aan Etienne Gerard denken, en aan uwe kinderen vertellen, dat gij de geschiedenis hebt vernomen van de lippen van den man, die de eenig overgeblevene was van allen, die in die vreemde zaak betrokken waren — den man, die in verzoeking gebracht werd door Maarschalk Berthier, die die wilde jacht op den weg naar Parijs aanvoerde, die vereerd werd met een’ omhelzing van den Keizer, en die met hem in het maanlicht door het Bosch van Fontainebleau reed. De knoppen zijn opengesprongen en de vogels roepen ons, mijne vrienden. Gij vindt daarbuiten in het zonlicht wat beters te doen, dan te luisteren naar de verhalen van een ouden, invalieden soldaat. En toch moogt gij wel onthouden wat ik zeg, want nog menig voorjaar zullen de knoppen openspringen en de vogels zingen, vóór Frankrijk zulk een tweeden heerscher ziet als hij, van wien wij het een’ eer achtten de dienaren te zijn.

HOOFDSTUK VII.

HOE DE BRIGADIER OM EEN KONINKRIJK SPEELDE.

Het heeft mij dikwijls getroffen, dat eenigen Uwer, toen gij mij deze kleine avonturen hoordet vertellen, heengingen met den indruk, dat ik fantaseerde. Er kan geen grooter dwaling bestaan, dan deze; want ik heb altijd opgemerkt, dat werkelijk flinke soldaten, aan dat gebrek nooit mank gaan. Het is waar, dat ik mijzelven nu eens als dapper, dan weder als een zeer scherpzinnig man, en altijd als een belangwekkend persoon heb moeten voorstellen; maar dan was dat werkelijk zóó, en ik moest de zaken nemen, zooals ik ze vond. Het zou een’ onwaardige gemaaktheid zijn, zoo ik beweerde, dat mijn’ loopbaan allesbehalve een’ schoone ware geweest. De gebeurtenis, welke ik u vanavond zal vertellen, is er evenwel eene, welke, zooals gij zult begrijpen, alleen een bescheiden man kan beschrijven. Eindelijk, wanneer iemand een’ positie heeft verkregen als de mijne, kan men zich genoodzaakt zien te spreken van hetgeen een alledaagsch man moet zoeken te verzwijgen.

Gij moet dan weten, dat na den tocht naar Rusland het overschot van ons arm leger langs den westelijken oever van de Elbe ingekwartierd werd, waar zij hun bevroren bloed konden laten ontdooien en trachten, met behulp van het goede Duitsche bier, weer wat tusschen hun’ huid en beenderen te krijgen. Er waren enkele dingen, welke wij niet konden hopen terug te erlangen, want ik houd mij overtuigd, dat drie groote bagagewagens niet voldoende zouden geweest zijn om al de vingers en teenen te bergen, welke het leger gedurende dien terugtocht verloren had. En toch hadden wij, hoe vermagerd en verminkt wij ook wezen mochten, alle reden om dankbaar te zijn, als wij dachten aan onze arme kameraden, die wij achtergelaten hadden, en aan de sneeuwvelden, de vreeselijke, vreeselijke sneeuwvelden. Zelfs tegenwoordig nog, mijne vrienden, zie ik liever geen rood en wit naast elkander. Ja als soms mijn’ roode muts op mijn witte’ bedsprei lag, heeft die mij droomen bezorgd, waarin ik die afschuwelijke vlakten, het worstelende, gemartelde leger, en de karmozijn-roode vlekken zag, welke op de sneeuw achter hetzelve schitterden. Gij zult er mij door geen middel welk ook toe bewegen, u een’ geschiedenis uit dien tijd te vertellen; de gedachte alleen er aan is voldoende, om mijn wijn in azijn, en mijn’ tabak in stroo te veranderen.

Van het half millioen, dat in den herfst van het jaar ’12 de Elbe overtrok, waren er in de lente van ’13 nauwelijks veertigduizend over: mannen van ijzer en staal, die paardenvleesch gegeten en in de sneeuw geslapen hadden, en bovendien vol woede en bitterheid tegen de Russen waren. Zij moesten de Elbe bezet houden tot het oogenblik, waarop het groote leger van recruten, dat de Keizer in Frankrijk verzamelde, gereed zou zijn om hen te helpen haar nogmaals over te trekken.

Maar de cavalerie verkeerde in een beklagenswaardigen toestand. Mijne eigene huzaren waren te Borna, en toen ik hen voor de eerste maal vóór mij liet defileeren, sprongen op hun gezicht de tranen mij in de oogen. Mijn hart brak toen ik mij overtuigde, wat er van mijne prachtige manschappen en mijne schoone paarden geworden was. „Maar,” dacht ik, „moed gehouden, zij hebben veel verloren, maar hun Kolonel is hun nog gelaten!” Ik ging derhalve aan den arbeid, om de door hen geledene schade te herstellen, en had reeds twee goede eskadrons samengesteld, toen er een’ order kwam, dat al de Kolonels der cavalerie zich onmiddellijk bij de depôts der regimenten in Frankrijk moesten vervoegen, teneinde de recruten en de remonte te oefenen voor den aanstaanden veldtocht.

Gij kunt u ongetwijfeld voorstellen, dat ik mij grootelijks verblijdde over deze gelegenheid, nogmaals een bezoek aan mijn vaderland te brengen. Ik wil niet ontkennen, dat het een genot voor mij was te weten, dat ik mijn’ moeder zou weerzien, en er waren enkele meisjes, die zich over het nieuws ten zeerste zouden verheugen; maar daar waren er anderen in het leger, die daarop meer aanspraak hadden. Ik zou mijn’ plaats afgestaan hebben aan ieder, die vrouw en kinderen had, die zij niet weêr zouden zien. Er valt evenwel niet te redekavelen als het blauwe papier met het kleine, roode zegel komt, en binnen een uur had ik den langen tocht van de Elbe naar de Vogezen aanvaard. Eindelijk dan had ik een’ periode van rust. Oorlog lag achter den staart mijner merrie, en vrede vóór hare neusgaten. Dus mijmerde ik, terwijl het geloei der buffels in de verte wegstierf, en de lange, witte weg zich vóór mij uit kronkelde over vlakten, door bosschen en tusschen bergen, met Frankrijk hier of daar aan gindsche zijde van den blauwen nevel, welke aan den horizon hing.

Het is belangwekkend, maar het is ook vermoeiend in de achterhoede van een leger te rijden. In den oogsttijd konden onze soldaten het zonder versterking van levensmiddelen doen, want hen was geleerd het graan van de akkers te plukken, welke zij langs kwamen, en het voor zich in hunne bivouaks te malen. Daarom werden in dien tijd van het jaar die versnelde marschen gemaakt, welke een wonder en een schrik voor Europa waren. Maar thans moesten de uitgehongerde manschappen nog éénmaal versterkt worden, en ik zag mij gedurig gedrongen in een greppel de wijk te nemen, als de Coburgsche schapen en de Beiersche jonge ossen, met wagenladingen Berlijnsch bier en goeden Franschen cognac mij voorbij kwamen. Somtijds zou ik ook het doffe geroffel der trommen en het schrille geluid der marsfluiten hooren; lange kolonnes van onze goede, kleine infanteristen zouden langs mij trekken met het witte stof, dat dik op hunne blauwe rokken lag.

Dit waren oude soldaten, die gedetacheerd waren van de garnizoenen van onze Duitsche vestingen; want niet vóór Mei begonnen de nieuwe recruten uit Frankrijk aan te komen.

Welnu, ik was dood vermoeid van dat eeuwige ophouden en uitwijken, zoodat ik het erg prettig vond toen ik eindelijk Altenburg bereikte, waar ik ontdekte, dat de weg zich splitste, en ik den zuidelijken, meer rustigen arm kon inslaan. Ik ontmoette enkele reizigers tusschen Altenburg en Greiz, en de weg liep door boschjes van eiken- en beukenboomen, welke hunne takken over den weg schoten. Gij zult het vreemd vinden, dat een Kolonel der huzaren herhaaldelijk zijn paard inhield om de schoonheid der gevederde takken en der kleine, groene, pas ontlokene blaadjes te bewonderen, maar zoo gij zes maanden temidden der denneboomen van Rusland hadt doorgebracht, zoudt gij in staat zijn het te begrijpen.

Er was evenwel iets, dat mij veel meer behaagde, dan de schoonheid der wouden, en dat waren de woorden en blikken van het volk, dat in de boschrijke dorpen woonde. Wij waren altijd uitmuntende vrienden met de Duitschers geweest, en gedurende de laatste zes jaren hadden zij nooit den indruk gegeven, ons een kwaad hart toe te dragen omdat wij een weinig vrij met hun land omgesprongen hadden. Wij hadden beleefdheden bewezen aan de mannen, en die ontvangen van de vrouwen, zoodat dat goede, vriendelijke Duitschland voor ons allen een tweede vaderland was. Maar thans was er iets in de houding van het volk, dat ik niet wist te verklaren. De reizigers beantwoordden mijn groet niet; de boschbewoners wendden het hoofd af om mij niet te zien; en in de dorpen liep het volk bij hopen te zamen langs den weg en wierp norsche blikken op mij, als ik voorbij kwam. Zelfs vrouwen deden het, en het was iets nieuws voor mij in die dagen, in de oogen eener vrouw, welke op mij gericht waren, iets anders dan een glimlach te zien.

Het was in het gehucht Schmolin, juist tien mijlen buiten Altenburg, dat de zaak aan het licht kwam. Ik had daar juist stil gehouden bij de kleine herberg, om mijn snor te bevochtigen en het stof uit de keel van de arme Violette te spoelen. Het was mijn’ gewoonte de meid, die mij bediende, een complimentje te maken, of haar zoo mogelijk een kus te geven; doch deze bliefde noch van het een, noch van het ander gediend, en wierp een blik op mij als een bajonetstoot. Daarna, toen ik mijn glas ophief om het volk te salueeren, dat bij de deur hun bier zat te drinken, draaiden zij mij hun rug toe, behalve een kerel, die riep: „Dit is een toast voor jelui, jongens! Dit is er een op de letter T!” Daarop leegden zij allen hunne bierkannen en lachten; maar het was geen lach, waaruit goede kameraadschap sprak.

Ik dacht hierover na en was benieuwd, wat dit hun lomp gedrag mocht beduiden, toen ik, het dorp uitrijdende,op een boom een ’groote T zag, welke er pas ingesneden was. Ik had er ’s morgens op mijn rit al meer dan één gezien, maar ik had er geen’ aandacht aan geschonken vóór het oogenblik dat de bierdrinker er beteekenis aan gaf. Het toeval wilde, dat er op dat oogenblik juist iemand, die er fatsoenlijk uitzag, mij voorbijreed. Ik wendde mij dus tot hem met het verzoek, mij eenige inlichting te geven.

„Kunt gij mij ook zeggen, mijnheer,” zeide ik, „wat die letter T beteekent?”

Hij keek, op de zonderlingste manier, eerst naar den boom en vervolgens naar mij. „Jong mensch,” zeide hij, „’t is niet de letter N.” Daarop, voordat ik hem verder kon vragen, drukte hij zijn paard de sporen in de ribben en vervolgde in gestrekten galop zijn weg. In het eerst hadden zijne woorden voor mij geen’ beteekenis, maar toen ik verder draafde, wilde het toeval dat Violette haar schoonen kop ten halve omdraaide en mijne oogen getroffen werden door den glans der metalen N’s op het einde van den kinketting. Er was dus in Duitschland gedurende onze afwezigheid het een en ander gebeurd, en de reusachtige slaper was begonnen zich te bewegen. Ik dacht aan de oproerige gezichten, welke ik gezien had, en ik gevoelde, dat, zoo ik slechts in de harten van die menschen had kunnen lezen, ik het een of ander vreemd nieuws mede had kunnen brengen naar Frankrijk.

Terwijl deze gedachten mij door het hoofd gingen, had ik beurtelings gestapt en gedraafd, zooals iemand zou doen, die een langen weg vóór en een gewillig paard onder zich heeft. Het bosch was erg open op dit punt, en aan den kant van den weg lag er een groote hoop takkenbossen. Toen ik daar langs reed, kwam er een scherp geluid uit voort, en rondziende ontdekte ik een gelaat, dat naar mij keek — een vuurrood gelaat, als dat van een man, die buiten zichzelven is van opgewondenheid en angst. Een tweede blik zeide mij, dat het dezelfde persoon was, met wien ik een uur te voren in het dorp gesproken had.

„Kom dichter bij!” siste hij. „Nog dichter![”] Stijg nu af en veins den stijgbeugelriem aan te halen. Spionnen slaan ons wellicht gade, en ik word vermoord, zoo men ziet dat ik u help.”

„Vermoord!” fluisterde ik. „Door wien?”

„Door den Tugendbund. Door Lutzow’s ruiters van den nacht. Gij Franschen leeft op een kruitmagazijn, en de lont is geworpen, welke het in de lucht zal doen springen.”

„Maar dit is alles nieuw voor mij,” zeide ik, nog aan de riemen van mijn paard frommelende. „Wat is die Tugendbund?”

„Dat is het geheime genootschap, dat den grooten opstand heeft ontworpen, welke u uit Duitschland zal verjagen, zooals gij uit Rusland zijt verjaagd geworden.”

„En daartoe zijn die T’s op de boomen geplaatst?”

„Zij zijn het sein. Ik zou u dat alles in het dorp verteld hebben, maar ik durfde niet laten zien, dat ik met u sprak. Ik galoppeerde door het woud, om u af te snijden, en verborg m’n paard en mezelf.”

„Ik ben u ten hoogste verplicht,” zeide ik, „en dit te meer, daar gij de eenige Duitscher zijt, die mij vandaag de burgerlijke beleefdheid bewezen heeft.”

„Al wat ik bezit,” zeide hij, „heb ik gewonnen door te contracteeren ten behoeve van de Fransche legers. Uw Keizer is een goed vriend van me geweest. Maar ik verzoek u thans door te rijden, want we hebben lang genoeg gesproken. Wees alleen op uwe hoede tegen Lutzow’s ridders van den nacht!”

„Bandieten?” vroeg ik.

„Dat is alles uitmuntend in Duitschland,” zeide hij. „Maar rijd nu om Gods wil verder, want ik heb m’n leven gewaagd en m’n goed en naam op het spel gezet, om u deze waarschuwing te geven!”

Welnu, hadden tot hiertoe ook al verschillende gedachten mij bekommerd, gij kunt u voorstellen hoe ik mij gevoelde na mijn zonderling gesprek met den man tusschen de takkenbossen. Wat mij zelfs nog meer trof dan zijne woorden, was zijn’ sidderende, stotterende stem, zijn trekkend gelaat, en zijne oogen, welke gejaagd naar rechts en links keken, en zich angstig openspalkten alsook maar een boomtak kraakte. Het was duidelijk, dat hij in den grootsten angst verkeerde, en het is mogelijk, dat hij alle reden daartoe had, want even nadat ik hem verlaten had, hoorde ik op eenigen afstand een geweerschot en gejuich hier of daar achter mij. Het is mogelijk, dat het de ééne of andere jager geweest is, die zijne honden aanhitste, maar ik hoorde of zag nimmer iets meer van den man, die mij de waarschuwing gegeven had.

Ik keek daarna goed uit, hard rijdende waar het land open was, en zacht waar er soms een’ hinderlaag kon wezen. Het was een ernstig geval voor mij, daar er ruim 500 mijlen Duitschen grond vóór mij lagen; maar desniettegenstaande trok ik het mij niet erg aan, want de Duitschers waren mij altijd voorgekomen een vriendelijk en zachtaardig volk te wezen, welks hand eer het roer van een’ pijp, dan een degengevest omklemt, niet uit gebrek aan moed, zooals gij zult begrijpen, maar omdat zij vroolijke, ronde zielen zijn, die liever met de geheele wereld op goeden voet zouden zijn. Ik wist toen niet, dat er onder die ongekunstelde oppervlakte een’ duivelachtigheid verscholen lag, welke even woest en vrij wat volhardender was, dan die van den Castiliaan of den Italiaan.

En niet heel lang daarna kwam ik tot de overtuiging, dat er nog iets ernstigers aan de orde was, dan ruwe woorden en woeste blikken. Ik was gekomen aan een’ plaats, wáár de weg steeg door een’ woeste heidestreek en uitliep in een eikenbosch. Ik kan zoowat halverwege den heuvel geweest zijn, toen ik, vooruitziende, iets onder de schaduw van de boomtakken zag schitteren, en er een man voor den dag kwam in een rok, welke op verschillende plaatsen gescheurd, maar tevens zoo met goud bestikt was, dat hij in het zonlicht flikkerde als een vuur. Hij scheen erg dronken te zijn, want hij zwaaide en waggelde toen hij naar mij toekwam. Eén’ zijner handen was opgeheven ter hoogte van zijn oor, en drukte hij tegen een grooten, rooden zakdoek, welke om zijn hals bevestigd was.

Ik had de merrie ingehouden en keek eenigszins minachtend naar hem, want het kwam mij vreemd voor, dat iemand, die zulk een’ prachtige uniform droeg, zich in zulk een toestand in het volle daglicht vertoonde. Hij van zijn kant keek strak in mijn’ richting en kwam langzaam vooruit, daar hij van tijd tot tijd stilstond en heen en weer slingerde als hij naar mij keek. Eensklaps, toen ik weer wat vooruit ging, gilde hij zijn dank aan God uit, en vooruit slingerende, viel hij met een slag op den stoffigen weg. Zijne handen schoten vooruit met den val, en ik zag, dat, wat ik voor een rooden doek had gehouden, een’ ontzettende, gapende wonde in zijn nek was, waaruit een donkere klomp geronnen bloed als een’ epaulet op zijn schouder hing.

„M’n God!” riep ik, van mijn paard springende om hem te helpen. „En ik dacht, dat je beschonken was!”

„Niet beschonken, maar stervende,” zeide hij. „Maar den Hemel zij dank, dat ik een Fransch officier heb gezien, terwijl ik nog de kracht heb om te spreken!”

Ik legde hem tusschen het heidekruid en goot wat brandewijn in zijn’ keel. De uitgestrekte landstreek rondom ons was groen en vreedzaam, met geen ander leven in het gezicht, dan de verminkte man naast mij.

„Wie heeft dat gedaan?” vroeg ik, „en wie zijt gij? Gij zijt een Franschman, en toch is de uniform mij vreemd.”

„Het is die van ’s Keizers nieuwe eeregarde. Ik ben de Markies van Chateau St. Arnaud, en ik ben de negende van m’n geslacht, die in den dienst van Frankrijk gestorven is. Ik ben vervolgd en gewond geworden door de ridders van den nacht van Lutzow, maar ik verborg me in het kreupelhout daarginds, en wachtte in de hoop, dat er een Franschman voorbij zou komen. Ik kon in het eerst geen’ zekerheid bekomen, of gij vriend of vijand waart, maar ik voelde dat de dood zeer nabij was en ik de kans moest wagen.”

„Houd moed, kameraad!” zeide ik. „Ik heb een man met een’ veel ernstiger wond gezien, die in weerwil daarvan is blijven leven.”

„Neen, neen,” fluisterde hij, „ik ga spoedig sterven.” Hij legde zijn’ hand op de mijne terwijl hij sprak, en ik zag dat de nagels zijner vingers reeds wit waren. „Maar ik heb papieren hier in m’n rok, welke gij onmiddellijk aan den Prins van Saksen-Felstein op zijn Kasteel van Hof moet brengen. Hij is ons nog getrouw, maar de Prinses is onze doodsvijandin. Zij tracht te bewerken, dat hij zich tegen ons verklaart. Zoo hij het doet, zal het allen doen besluiten, die nu nog weifelen, want de Koning van Pruissen is z’n oom, en de Koning van Beijeren z’n neef. Deze papieren zullen hem aan onze zijde doen blijven, zoo zij hem maar bereiken vóór hij den laatsten stap doet. Stel ze hem dezen nacht ter hand, en wellicht zult gij geheel Duitschland voor den Keizer behouden hebben. Ware m’n paard niet getroffen, ik zou, gewond als ik ben....” hij stokte, en zijn’ koude hand trok zich krampachtig samen, zoodat de mijne even bloedeloos werd als de zijne. Daarop viel zijn hoofd met een’ zucht achterover, en het was afgeloopen met hem.

Zóó was er voor mijn’ reis naar huis een leelijke spaak in het wiel gestoken. Ik was achtergelaten met een’ opdracht, waarvan ik weinig wist, welke mij er toe zou leiden de dringende behoeften mijner huzaren uit te stellen, en welke tegelijkertijd van zulk een gewicht was, dat het mij onmogelijk was er mij aan te onttrekken. Ik maakte den rok van den Markies open, welks pracht door den Keizer was bedacht, ten einde daardoor die jonge aristocraten te verlokken, waaruit hij die nieuwe regimenten van zijne Garde hoopte te recruteeren. Het was een klein pakje, dat ik er uit haalde, in zijde gewikkeld en geadresseerd aan den Prins van Saksen-Felstein. In één der hoeken was met een’ gestrekte, onvaste hand, welke ik als die van den Keizer zelven kende, geschreven: „Dringend en hoogst gewichtig!” Zij behelsden een’ order voor mij, die vier woorden — een’ order, zoo duidelijk, alsof ik ze regelrecht van de strakke lippen des Keizers vernomen had, terwijl zijne koude, grijze oogen in de mijne keken. Mijne ruiters mochten wachten op paarden, de doode Markies mocht blijven liggen, waar ik hem in de heide neergelegd had, maar zoo de merrie en haar berijder nog adem overhadden, zouden de papieren dien nacht den Prins bereiken.

Ik zou niet gevreesd hebben den weg door het bosch te rijden, want ik heb in Spanje geleerd, dat de veiligste tijd om door een’ oproerige landstreek te trekken juist is na een’ gewelddaad, en dat het oogenblik van gevaar daar is, als alles vreedzaam is. Toen ik evenwel op mijn’ kaart keek, zag ik dat Hof veel meer zuidelijk van mij lag, en dat ik het dus spoediger zou bereiken, zoo ik mijn weg over de heide nam. Ik ging daarom op rit, maar had nog geen vijftig el afgelegd, toen er twee karabijnschotcn uit het kreupelhout weerklonken, en een kogel langs mij gonsde als een’ bij. Het was duidelijk, dat de ridders van den nacht stoutmoediger waren dan de struikroovers van Spanje, en dat mijn’ zending geëindigd zou zijn waar zij was begonnen, zoo ik den weg gehouden had.

Het was een vermoeiende rit — een rit met lossen teugel, nu eens door heide, welke tot den buikriem reikte, dan weêr door kreupelhout, heuvelen op en af, overgegeven aan de genade van mijn’ dierbare Violette. — Maar zij — zij gleed nooit uit, zij wankelde nooit, zij was zoo vlug en zoo vast op de pooten, alsof zij wist, dat haar berijder het lot van geheel Duitschland onder de knoopen van zijn rok droeg. En ik — ik had reeds lang den naam gehad van de beste ruiter van de zes brigaden lichte cavalerie te wezen, maar nog nooit reed ik zooals toen. Mijn vriend de Baronet heeft mij verteld, hoe zij op de vossen in Engeland jagen, maar de vlugste vos zou dien dag door mij gevangen zijn. De wilde duiven, welke boven mijn hoofd vlogen, namen haar koers niet rechter, dan Violette en ik beneden. Als officier ben ik altijd bereid geweest mij op te offeren voor mijn’ manschappen, niettegenstaande de Keizer mij er niet voor bedankt zou hebben, want hij had een’ menigte soldaten, maar slechts één — enfin, eerste klasse cavalerie-bevelhebbers zijn zeldzaam.

Maar hier had ik een doel, dat inderdaad een offer waard was, en ik dacht niet meer aan mijn leven, dan aan de kluiten aarde, welke van de hoeven van mijn’ lieveling vlogen.

Wij bereikten den weg nogmaals met het vallen van den avond, en galoppeerden het kleine dorp Lobenstein binnen. Maar nauwelijks waren wij op de keien gekomen, of mijn’ merrie verloor één van zijne hoefijzers, en ik moest haar naar den hoefsmid van het dorp leiden. Zijn vuur was zoo goed als uit en zijn’ dagtaak geëindigd, zoodat er wel een uur zou verloopen, vóór ik kon hopen op Hof af te gaan. Het oponthoud verwenschende, stapte ik de dorpsherberg binnen en bestelde voor mijn middagmaal een’ koude kip en wat wijn. Ik was maar enkele mijlen meer van Hof verwijderd, en ik had alle hoop, dat ik dienzelfden nacht mijne papieren aan den Prins zou overhandigen, en den volgenden morgen met depêches voor den Keizer op mijn’ borst op weg naar Frankrijk zou zijn. Ik zal u nu vertellen, wat mij in de herberg van Lobenstein overkwam.

De kip was opgezet en de wijn voorgediend, en ik was op beide aangevallen, zooals men van een man mag verwachten, die zulk een rit gemaakt heeft, toen ik gewaar werd, dat er in het vertrek vóór mijne deur getwist en gevochten werd. Eerst dacht ik, dat het een geschil tusschen boeren was, die te diep in het glaasje hadden gekeken. Maar eensklaps ging er uit het doffe, onheilspellende gebrom van stemmen zulk een kreet op, als Etienne Gerard van zijn doodbed zou doen springen. Het was de kermende schreeuw van een’ vrouw in smart. Ik wierp mijn mes en vork neer en was in een oogenblik in het midden van het getier, dat buiten mijn’ deur gemaakt werd.

Ik vond daar den dikwangigen kastelein en zijn’ blondharige vrouw, de twee stalknechts, een’ kamenier en twee of drie dorpelingen. Allen, zoowel mannen als vrouwen, zagen er vuurrood en toornig uit, terwijl er in het midden van hen, met bleeke wangen en angst in de oogen, de beminnelijkste vrouw stond, die een soldaat ooit kan wenschen te aanschouwen. Met haar koninklijk, achterwaarts geworpen hoofd, en een uitdagenden, met vrees gemengden blik keek zij rondom zich als een wezen van een geheel ander ras, dan de geringe lui met grove gezichten, die haar omringden. Ik had nog geen twee stappen buiten mijn’ deur gedaan of zij sprong naar mij toe, terwijl zij haar hand op mijn arm legde, en hare blauwe oogen tintelden van vreugde en zegepraal.

„Een Fransch soldaat en edelman!” riep zij. „Nu ben ik tenminste veilig!”

„Ja, mevrouw, gij zijt veilig,” zeide ik, en ik kon der verzoeking geen weerstand bieden haar hand in de mijne te nemen, om haar gerust te stellen. „Gij hebt slechts te bevelen,” voegde ik er haar hand kussende bij, ten bewijze dat ik meende wat ik zeide.

„Ik ben een’ Poolsche,” riep zij; „Gravin Palotta is m’n naam. Zij beledigen me, omdat ik Frankrijk liefheb. Ik weet niet, wat zij mij gedaan zouden hebben, zoo de hemel u mij niet ter hulpe gezonden had.”

Ik kuste ten tweede male haar hand, uit vrees dat zij aan mijne bedoelingen zou twijfelen. Vervolgens keerde ik mij tegen den troep met zulk een’ uitdrukking als ik weet aan te nemen. In een oogenblik was het vertrek ledig.

„Gravin,” zeide ik, „gij staat nu onder mijn’ bescherming. Gij zijt uitgeput, en gij hebt behoefte aan een glas wijn, om u een weinig te herstellen!” Ik bood haar mijn arm aan en leidde haar naar mijn’ kamer, waar zij naast mij aan tafel aan zat en de verfrisschingen gebruikte, welke ik haar aanbood.

Die vrouw ontlook in mijne tegenwoordigheid als een’ bloem voor de zon. Zij verhelderde de kamer door hare schoonheid. Zij moet mijn’ bewondering in mijne oogen gelezen hebben, en het kwam mij voor, dat ik ook iets dergelijks in de hare kon zien. O, mijne vrienden, ik was geen man met een alledaagsch voorkomen, toen ik dertig jaren telde. Bij de geheele lichte cavalerie zou men bezwaarlijk een schooner paar knevels gevonden hebben. Die van Murat mogen een zweemtje langer geweest zijn, maar de bevoegdste rechters hebben erkend, dat die van Murat iet wat te lang waren. En dan, ik had tact. Eenige vrouwen moet men op deze, en anderen op gene wijze naderen, evenals een beleg een’ zaak [is] van takkenbossen en schanskorven bij streng, en van loopgraven bij zacht weder. Maar de man, die stoutmoedigheid kan vereenigen met schroomvalligheid, die beleedigend kan wezen met een schijn van nederigheid, en verwaand op een toon van eerbied, dat is de man, dien moeders moeten vreezen. Wat mij betreft, ik voelde dat ik de behoeder van deze verlatene dame was, en wetende met welk een gevaarlijk man ik te doen had, hield ik nauwlettend de wacht over mijzelf. Maar een behoeder heeft ook zijne voorrechten, en ik verzuimde die niet.

Maar haar onderhoud was even bekoorlijk als haar gelaat. Met weinige woorden deelde zij mij mede, dat zij op reis was naar Polen, en dat haar broeder haar had begeleid, maar onderweg ziek geworden was. Zij had meer dan één’ slechte bejegening van de plattelandschbevolking ondervonden, omdat zij hare genegenheid voor de Franschen niet kon verbergen. Daarop hare eigene zaken latende rusten, vroeg zij mij het een en ander omtrent het leger, en kwam zóó op mijzelf en mijne eigene heldendaden. Zij zeide, dat zij haar bekend waren, daar zij verscheidenen van Poniatowski’s officieren kende, en dezen van mijne daden gesproken hadden. Toch zou het haar aangenaam zijn ze van mijne eigene lippen te hooren. Nooit heb ik zulk een genotrijk onderhoud gehad. De meeste vrouwen begaan de fout, dat zij al te veel over hare eigene aangelegenheden spreken, maar deze luisterde naar mijne verhalen precies zooals gij nu doet, en vroeg gedurig nog meer. De uren vervlogen snel, en met schrik hoorde ik de dorpsklok elf uur slaan, en ontdekte zóó dat ik gedurende vier uren de aangelegenheid van den Keizer vergeten had.

„Neem me niet kwalijk, m’n waarde dame,” riep ik overeind springende, „maar ik moet dringend vertrekken naar Hof!”

Zij stond ook op en keek mij met een bleek, verwijtend gelaat aan. „En ik?” vroeg zij. „Wat moet er van mij worden?”

„Het is ’s Keizers zaak. Ik heb me reeds veel te lang opgehouden. M’n plicht roept me, en ik moet vertrekken.”

„Gij moet vertrekken? En ik moet aan deze wilden alleen overgelaten worden? Och, waarom moest ik u ooit ontmoeten? Waarom wektet gij mij ooit op me op uw’ kracht te verlaten?” Hare oogen vulden zich met tranen, en in een oogenblik lag zij snikkend aan mijn’ borst.

Dat was een pijnlijk oogenblik voor een beschermer! Er was een tijd, dat hij wacht had te houden over een voortvarend jong officier. Maar ik was daar gelijk aan. Ik streek over haar dik bruin haar, en fluisterde haar de troostwoorden, welke ik maar bedenken kon, in het oor, met mijn eenen arm om haar middel, het is waar, doch dat was alleen om haar vast te houden, uit vrees dat zij flauw zou vallen. Zij hief haar betraand gelaat tot mij op. „Water”, fluisterde zij. „Om Gods wil, water!”

Ik zag dat zij het volgende oogenblik bewusteloos zou zijn. Ik legde het neerhangende hoofd op de sofa, stoof daarop als een razende uit het vertrek en vloog van de eene kamer in de andere om een’ karaf water te zoeken. Er verliepen enkele minuten voor ik er een’ meester kon worden, waarmee ik terugliep. Gij kunt u voorstellen wat er in mij omging, toen bij mijn’ komst de dame verdwenen was en ik de kamer ledig vond.

Niet alleen was zij weg, maar haar hoed en haar met zilver gemonteerde rijzweep, welke op de tafel gelegen hadden, waren ook verdwenen. Ik snelde de kamer uit en riep den kastelein. Hij wist niets van de zaak, had de vrouw nooit te voren gezien, en zou het zich niet aantrekken, zoo hij ze nimmermeer terugzag. Hadden de boeren bij de deur ook soms iemand zien wegrijden? Neen zij hadden niemand gezien. Ik zocht hier en ik zocht daar, tot ik mij eindelijk bij toeval vóór een spiegel bevond, waar ik stond met opengespalkte oogen en mijn’ kinnebak zoover naar beneden hangende, als de kinband van mijn sjako het maar toeliet.

Vier knoopen van mijn rok waren los, en ik behoefde mijn’ hand niet op te heffen om te weten, dat mijne kostbare papieren verdwenen waren. O, welk een’ diepte van geslepenheid is er toch verborgen in een vrouwenhart. Dat schepsel had mij beroofd, mij beroofd terwijl zij aan mijn’ borst hing. Zelfs terwijl ik hare haren streelde en vriendelijke woorden in haar oor fluisterde, waren hare handen onder mijn dolman aan het werk geweest. En hier was ik aan het einde van mijn’ reis, en niet bij machte de zending te volbrengen, welke reeds één goed man het loven had gekost en een ander waarschijnlijk van zijn crediet zou berooven. Wat zou de Keizer zeggen, als hij hoorde dat ik zijne depêches verloren had? Zou het leger dat gelooven van Etienne Gerard? En wanneer zij hoorden, dat de hand eener vrouw al liefkozende zo mij ontfutseld had, wat zou er dan aan de officierstafel en om het legervuur gelachen worden! Ik zou in mijn’ wanhoop over den grond hebben kunnen rollen.

Maar één ding was zeker — al dat rumoer in de voorkamer en de vervolging van de zoogenaamde Gravin was van den aanvang komediespel geweest. Die schurkachtige logementhouder moest in het complot betrokken zijn. Van hem moest ik vernemen, wie zij was en waar mijne papieren heengegaan waren. Ik greep mijn’ sabel van de tafel en vloog mijn’ kamer uit om hem te zoeken. Maar de ellendeling had vermoed, wat ik zou doen, en had zijne maatregelen tegen mij genomen. Op den hoek van het erf vond ik hem, met een’ donderbus in de handen en een bullebijter, welke door zijn zoon aan een riem werd tegengehouden. De twee stalknechts met hooivorken stonden aan weerszijden van hem, en de vrouw hield een’ groote lantaarn in de hoogte, teneinde hem bij zijn opzet te lichten.

„Rijd weg, m’nheer, rijd weg!” schreeuwde hij met een’ krijschende stem. „Je paard staat gereed, en niemand zal je moeien, zoo je weggaat, maar zoo je ons te lijf gaat, ben je alleen tegen drie dappere mannen.”

De bullebijter was de eenige, waarvoor ik bevreesd was, want de twee hooivorken en de donderbus bewogen zich heen en weer als takken in den wind. Ik overwoog evenwel, dat, zoo ik dien dikken schavuit met de punt van mijn zwaard op zijn keel, ook al een antwoord mocht afpersen, ik toch volstrekt geen’ zekerheid zou hebben, dat dat antwoord waarheid was. Het zou derhalve een strijd zijn, waarbij ik de kans liep veel te verliezen en weinig te winnen. Ik nam hen daarom van het hoofd tot de voeten op op een’ manier, dat hunne zotte wapens nog harder dan ooit begonnen te trillen, en vervolgens mij op mijn’ merrie werpende, galoppeerde ik weg, terwijl het krijschende gelach van de herbergierster in mijne ooren weergalmde.

Ik had reeds een plan gemaakt. Ofschoon ik mijne papieren verloren had, kon ik toch zeer goed veronderstellen, wat de inhoud er van was, en dit zou ik mondeling den Prins van Saksen-Felstein gaan meêdeelen, alsof de Keizer het mij had opgedragen, het op die wijze ter zijner kennis te brengen. Het was een stout plan, en een gevaarlijk tevens, want zoo ik te ver ging, kon ik later gelogenstraft worden. Het gold dat of niets, en daar geheel Duitschland in de weegschaal hing, zou het spel niet verloren worden, zoo de geestkracht van een man het kon redden.

Het was middernacht toen ik den tocht naar Hof aanvaardde, maar elk venster was verlicht, dat in die slaperige landstreek op zichzelf voldoende was om te bewijzen, in welk een opgewonden toestand de bevolking verkeerde. Ik hoorde een gejouw en spottend gelach, alsof ik door straten reed, welke wemelden van menschen, en eenmaal gonsde er een steen langs mijn hoofd, maar ik vervolgde mijn weg, zonder den gang te vertragen of te verhaasten, tot ik het paleis bereikte. Het was verlicht van onder tot boven, en de donkere schaduwen, welke op de verlichte ruiten kwamen en verdwenen, getuigden van de opschudding daar binnen. Wat mij betreft, ik vertrouwde mijn’ merrie aan een palfrenier bij de poort toe, en binnentredend vroeg ik met een’ stem, als een afgezant behoort te hebben, den prins te mogen spreken over zaken, welke geen uitstel gedoogden.

Het voorportaal was duister, maar ik vernam toen ik binnentrad een gegons van ontelbare stemmen, welke eensklaps zwegen, toen ik luide mijn’ zending kenbaar maakte. Er werd daarop een’ groote vergadering gehouden, een’ vergadering, waarin, zooals mijn gezond verstand mij zeide, de enkele vraag van oorlog en vrede beslist moest worden. Het was mogelijk, dat het nog bijtijds was om de weegschaal ten gunste van den Keizer en van Frankrijk te doen overslaan. Wat den hofmeester betrof, hij keek donker naar mij, en mij in een’ kleine spreekkamer geleidende, liet hij mij daar achter. Een’ minuut later keerde hij terug om mij te zeggen, dat de Prins op het oogenblik niet kon gestoord worden, maar dat de Prinses mijn’ boodschap zou aannemen.

De Prinses! Wat zou het baten ze aan haar te geven? Was ik niet gewaarschuwd, dat zij in merg en gebeente Duitsche was, en dat zij het juist was, die haar gemaal en haar Staat tegen ons opzette?

„Ik moet den Prins spreken,” zeide ik.

„Neen, de Prinses,” zeide een’ stem bij de deur, en een’ vrouw trad de kamer in. „Von Rosen, gij moest zoo goed zijn bij ons te blijven. Nu, mijnheer, wat hebt gij aan den Prins of de Prinses van Saksen-Felstein te zeggen?”

Op het eerste geluid der stem was ik overeind gesprongen. Bij den eersten blik had ik gebeefd van toorn. Niet tweemaal in zijn levenstijd ontmoet men die edele figuur, dat vorstelijk hoofd, die oogen zoo blauw als de Garonne en zoo koud als hare wateren in den winter.

„De tijd dringt, mijnheer!” riep zij, ongeduldig met haar voet stampende. „Wat hebt gij mij te zeggen?”

„Wat ik u heb te zeggen?” riep ik. „Wat kan ik zeggen, behalve dat gij mij geleerd hebt, nimmermeer een’ vrouw te vertrouwen? Gij hebt mij voor immer ten val gebracht en onteerd.”

Zij keek met gefronsde wenkbrauwen naar haar intendant.

„Is dit ijlen der koorts, of komt het uit de eene of andere minder onschuldige oorzaak voort?” zeide zij. „Wellicht dat een’ kleine aderlating....”

„O, gij weet te acteeren!” schreeuwde ik. „Gij hebt me dat reeds getoond!”

„Bedoelt gij, dat wij elkander reeds vroeger ontmoet hebben?”

„Ik bedoel, dat gij mij de laatste twee uren beroofd hebt.”

„Dat gaat alle grenzen der welvoegelijkheid te buiten,” riep zij, zich aanstellende alsof zij diep verontwaardigd was. „Gij beweert, als ik het goed begrijp, dat gij een afgezant zijt, maar ook de voorrechten, welke zulk een ambt met zich brengt, hebben hunne grenzen.”

„Gij zijt wonderbaarlijk onbeschaamd,” zeide ik. „Uwe Hoogheid zal me niet tweemaal in één nacht voor den gek houden!” Ik sprong vooruit, en mij voorover bukkende, lichtte ik den zoom van haar kleed op. „Gij zoudt goed gedaan hebben, zoo gij, na zoo ver en zoo snel gereden te hebben, dat verwisseld hadt,” zeide ik.

Hare ivoorwitte wangen werden eensklaps hoogrood, gelijk de dageraad de besneeuwde bergtoppen doet gloeien.

„Onbeschaamde!” schreeuwde zij. „Roep de boschwachters en werp hem uit het paleis!”

„Ik moet eerst den Prins spreken!”

„Je zult nimmer den Prins spreken. O! Houd hem, von Rosen, houd hem!”

Zij had vergeten met welken man zij te doen had — was het te denken, dat ik zou wachten tot zij hunne schavuiten konden doen aanrukken? Zij had mij te vroeg hare kaarten laten zien. Haar spel was, te staan tusschen mij en haar gemaal. Het mijne daarentegen was, met hem tot iederen prijs van aangezicht tot aangezicht te spreken. Met één sprong was ik uit de kamer. Met een tweeden kwam ik door het voorportaal. Een oogenblik later was ik in de groote kamer gedrongen, waaruit het rumoer der samenkomst mij in de ooren was gedrongen. Aan het uiterste einde zag ik een’ gedaante op een hoogen zetel onder een troonhemel zitten. Beneden stond een’ rij hooge waardigheidsbekleeders, en verder zag ik vluchtig aan weerszijden de hoofden van een’ talrijke vergadering. Ik stapte met mijn’ sjako onder den arm, en terwijl ik mijn sabel liet kletteren, tot in het midden van het vertrek.

„Ik ben de koerier van den Keizer,” schreeuwde ik. „Ik breng een’ boodschap van hem aan Zijne Hoogheid den Prins van Saksen-Felstein.”

De man onder den troonhemel hief het hoofd op, en ik zag dat zijn gelaat mager en bleek, en zijn rug gekromd was, alsof er de eene of andere zware last tusschen zijne schouders balanseerde.

„Uw naam, mijnheer?” vroeg hij.

„Kolonel Etienne Gerard van het Derde Regiment Huzaren.”

Elk gelaat in de vergadering richtte zich op mij, en ik hoorde het geritsel der ontelbare nekken en zag tallooze oogen, zonder er één vriendelijk te ontdekken. De vrouw was langs mij gevlogen, en fluisterde, gedurig het hoofd schuddende en de handen bewegende, in het oor van den Prins. Wat mijzelven betreft, ik stak mijn’ borst vooruit, krulde mijn snor op en keek op de mij eigene, beleefde manier in de vergadering rond. ’t Waren allen mannen, professors van de academie, enkelen van hare studenten, edellieden, kunstenaars, die het stilzwijgen bewaarden en ernstig keken. In één hoek ontdekte ik een’ groep mannen in het zwart, met overjassen aan. Zij zaten, met het hoofd naar elkander toe gebogen, flauw hoorbaar te fluisteren, en elk oogenblik vernam ik het gekletter hunner sabels en het klinken hunner sporen.

„’s Keizers particuliere brief aan mij informeert mij, dat de Markies Chateau St. Arnaud zijne depêches overbrengt,” zeide de Prins.

„De Markies is op laaghartige wijze vermoord geworden,” antwoordde ik, en er ging een gemompel op uit het volk, toen ik sprak. Ik merkte op, dat verscheidene hoofden zich naar de sombere mannen in de overjassen keerden.

„Waar zijn uwe papieren?” vroeg de Prins.

„Ik heb er geen.”

Een geweldig rumoer verhief zich onmiddelijk rondom mij. „’t Is een spion! Hij speelt een’ rol!” schreeuwden zij. „Hangt hem op!” brulde een’ holle stem in den hoek, en een dozijn anderen herhaalden den kreet. Ik voor mij haalde mijn zakdoek uit mijn zak en sloeg het stof van het bont van mijn mantel. De Prins strekte zijne magere handen uit en het rumoer bedaarde.

„Waar zijn dan uwe geloofsbrieven, en welke boodschap hebt gij?”

„Mijn’ uniform is mijn geloofsbrief, en mijn’ boodschap is een’ zaak, welke ik u alleen kan meêdeelen.”

Hij streek met zijn’ hand over het voorhoofd in de houding van een zwak man, die teneinde raad is. De Prinses stond naast hem met de hand op zijn troon, en opnieuw fluisterde zij hem in ’t oor.

„Wij, mijne trouwste onderdanen en ik zelf, zijn hier in raad vergaderd,” zeide hij. „Ik heb geene geheimen voor hen, en welk een’ boodschap de Keizer mij in een tijd als deze ook moge zenden, raakt hunne belangen zoowel als de mijne.”

Deze woorden lokten een krachtig applaus uit, en ieders oogen werden nogmaals op mij gevestigd. Op mijn woord, het was een’ onaangename positie, waarin ik mij bevond, want het is geheel wat anders acht honderd huzaren toe te spreken, dan het woord te voeren voor zulk een gehoor over zulk een onderwerp. Maar ik vestigde mijn oog op den Prins, en trachtte volkomen hetzelfde te zeggen, wat ik zou gezegd hebben zoo wij alleen geweest waren, en schreeuwde dat ook uit, alsof ik mijn regiment op parade voor mij had.

„Gij hebt dikwijls vriendschap voor den Keizer betuigd,” schreeuwde ik. „Het is nu vooral, dat die vriendschap op het punt is op de proef gesteld te worden. Zoo gij standvastig u betoont, zal hij u beloonen, zooals hij alleen kan beloonen. Het is een’ lichte zaak voor hem, een Prins in een Koning te veranderen, en een’ provincie in een’ mogendheid. Zijne oogen zijn op u gevestigd, en ofschoon gij weinig kunt doen om hem te benadeelen, kunt gij uzelven in het verderf storten. Op dit oogenblik trekt hij met tweemaal honderduizend man den Rijn over. Al de sterkten in het land heeft hij in handen. Hij zal u binnen een’ week op het lijf zijn, en zoo gij valsch gespeeld hebt, moge God u en uw volk genadig zijn. Gij denkt dat hij verzwakt is, omdat eenigen onzer den verloopen winter winterhanden kregen. Ziet daar!” schreeuwde ik, naar een’ groote ster wijzende, welke door het venster scheen. „Dat is ’s Keizers ster. Zoo zij afneemt zal hij ook afnemen — maar eerder niet!”

Gij zoudt trotsch op mij geweest zijn, mijne vrienden, zoo gij mij daar hadt kunnen zien en hooren, want ik kletterde met mijn sabel, terwijl ik sprak, en slingerde mijn dolman, alsof mijn regiment buiten op de binnenplaats in gelid geschaard stond. Zij luisterden zwijgend naar mij, maar de rug van den Prins kromde zich al meer en meer, alsof de last, welke er op drukte, zijne krachten te boven ging.

„Wij hebben een Franschman voor Frankrijk hooren spreken. Laat ons nu ook een Duitscher voor Duitschland hooren!”

Het volk wenkte elkander toe, en fluisterde met elkander. Mijn aanspraak deed, zooals ik vermoed zijn’ uitwerking, en niemand wenschte de eerste te zijn, om zich in de oogen des Keizers bloot te stellen. De Prinses keek met vlammende oogen rond, en haar heldere stem verbrak de stilte.

„Moet een’ vrouw dien Franschman antwoorden?” riep zij. „Is het dan mogelijk, dat er onder de ridders van den nacht van Lutzow niet één is, die zijn’ tong even goed kan gebruiken als zijn’ sabel?”

Er viel met veel geraas een’ tafel omver, en een jongmensch was op één van de stoelen gesprongen. Hij had een schrander, bleek, zwak uiterlijk, met wilde, bruine haviksoogen en verward haar. Zijn zwaard hing langs zijn’ zijde en zijne rijlaarzen waren met modder bespat.

„Het is Körner!” schreeuwde het volk, „Het is de jonge Körner, de dichter. Oh, hij wil zingen, hij wil zingen.”{19}

En hij zong. Het was in den aanvang zacht en droomerig, en handelde over Oud-Duitschland, de moeder der natiën, over de rijke, warme vlakten en de grijze steden, en over den roem van overleden helden. Maar daarna klonk vers op vers als een signaal met de trompet. Het was over het tegenwoordige Duitschland, Duitschland, dat onverhoeds aangegrepen en omvergeworpen was, maar dat zich weer had opgericht en de boeien verbrak, welke om hare reusachtige ledematen geslagen waren. Wat was het leven, dat men het zou begeeren? Wat was een roemrijke dood, dat men dien zou vlieden? De moeder, de grootmoeder riep. Men vernam haar zucht in den nachtwind! Zij smeekten hare eigene kinderen om hulp? Zou die opdagen? Zou die opdagen? Zou die opdagen?

O, dat vreeselijke lied, dat bezield gelaat, en die klankrijke stem! Waar was ik, waar was Frankrijk en de Keizer? Zij schreeuwden niet, die menschen, zij huilden! Zij stonden op de stoelen en op de tafels. Zij waren dol, zij snikten, de tranen liepen hun langs de wangen. Körner was van den stoel gesprongen, en zijne kameraden stonden om hem geschaard en zwaaiden hunne sabels in de lucht. Er was een blos op het bleeke gelaat van den Prins gekomen, en hij rees op van zijn troon.

„Kolonel Gerard,” zeide hij, „gij hebt het antwoord gehoord, dat gij aan uwen Keizer kunt overbrengen. De teerling is geworpen, mijne kinderen. Uw Vorst en gij moeten te zamen staan of vallen!”

Hij boog om daarmede te kennen te geven, dat de bijeenkomst was afgeloopen, en het volk drong met een kreet van vreugde naar de deur, om des tijding in de stad te gaan vertellen. Wat mijzelven betreft, ik had alles gedaan wat een dapper man kan doen, en het speet mij dus volstrekt niet, dat ik met den stroom mede naar buiten gevoerd werd. Waartoe zou ik langer in het paleis vertoeven? Ik had mijn antwoord ontvangen, en moest het overbrengen zooals het was. Ik verlangde noch Hof noch haar bevolking terug te zien, vóór ik het binnenreed aan het hoofd eener voorhoede. Ik zonderde mij daarop van de menigte af, en wandelde zwijgend en treurig in de richting, waarin zij de merrie weggeleid hadden.

Het was donker daar beneden bij de stallen, en ik zocht rondom naar den stalknecht, toen eensklaps mijne beide armen van achteren gegrepen werden. Er waren handen aan mijn’ polsen en aan mijn’ keel, en ik voelde de koude tromp van een pistool achter mijn oor.

„Houd je lippen op elkander, jou Fransche hond,” fluisterde een’ grimmige stem. „We hebben h’m, kaptein.”

„Heb je het hoofdstel?”

„Hier is het?”

„Werpt het hem over het hoofd!”

Ik voelde de koude lederen riemen zich om mijn hals sluiten. Een stalknecht met een’ stallantaarn was naar buitengekomen en stond naar het tooneel te kijken. In haar schemerlicht zag ik overal dreigende gezichten met de zwarte hoeden en donkere mantels der ridders van den nacht door de duisternis heen breken.

„Wat ben je van plan met hem te doen, kaptein?” schreeuwde een’ stem.

„Hang hem op aan de poort van het paleis.”

„Een afgezant zonder papieren.”

„Maar de Prins?”

„Stil man, begrijp je niet dat de Prins dan onze zijde zal kiezen? Er zal voor hem geen’ genade meer te hopen zijn. Voor het oogenblik kan hij morgen wéér omkeeren, zooals hij dat vroeger gedaan heeft. Hij kan zijne woorden weder intrekken, maar een doode huzaar is meer dan hij kan ophelderen!”

„Neen, neen, von Strelitz, dat kunnen we niet doen,” zeide een’ andere stem.

„Kunnen we dat niet? Dat zal ik je bewijzen!” en er werd een ruk aan het hoofdstel gedaan, welke mij bijna op den grond wierp. Op hetzelfde oogenblik flikkerde er een zwaard, en de riem werd doorgehakt op twee duim afstand van mijn hals.

„Bij den Hemel, Körner, dat is insubordinatie aan uw meerdere in rang,” schreeuwde de kaptein. „Je kunt je ophangen, voordat je daarmee klaar bent!”

„Ik heb m’n zwaard getrokken als een soldaat, en niet als een struikroover,” zeide de jonge dichter. „Bloed mag zijn zwaard dof maken, maar nimmer onteeren. Kameraden, zult gij er bij staan en zien, dat die Franschman mishandeld wordt?”

Een dozijn sabels vlogen uit de scheden, en het bleek, dat mijne vrienden en mijne vijanden bijna gelijk in aantal waren. Maar de toornige stemmen en het flikkeren van staal hadden de menschen van alle kanten doen samenstroomen.

„De Prinses!” riepen zij. „De Prinses komt!”

En op hetzelfde oogenblik, dat zij dat riepen, zag ik haar vóór ons, haar lief gelaat stak af tegen de duisternis. Ik had reden om haar te haten, want zij had mij misleid en bedrogen, en toch trilde ik en tril ik nog op dit oogenblik bij de gedachte, dat mijne armen haar hebben omvat, en dat ik de geur van haar haar heb opgevangen in mijne neusgaten. Ik weet niet of zij reeds onder den Duitschen grond ligt, dan of zij als grijsharige vrouw zich nog in haar Kasteel van Hof ophoudt, maar zij leeft voor immer, jong en beminnelijk, in het hart en in de herinnering van Etienne Gerard.

„Schaamt u!” riep zij, naar mij toevliegende en met hare eigene handen de lus van mijn hals trekkende. „Gij strijdt voor Gods zaak, en toch zoudt gij aanvangen met een’ dergelijke duivelsche zaak. Deze man behoort mij, en hij, die een haar van zijn hoofd krenkt, zal zich daarover voor mij te verantwoorden hebben.”

Zij waren recht dankbaar, dat zij voor minachtende oogen in de duisternis konden wegsluipen. Daarop wendde zij zich nogmaals tot mij.

„Gij kunt mij volgen, Kolonel Gerard,” zeide zij. „Ik heb u een paar woorden te zeggen.”

Ik wandelde achter haar naar de kamer, waarheen ik oorspronkelijk geleid was. Zij sloot de deur, en keek daarop naar mij met tintelende oogen.

„Is het niet gewaagd van mij, dat ik op u vertrouw?” zeide zij. „Gij zult u herinneren, dat het de Prinses van Saksen-Felstein is, en niet de arme Gravin Palotta uit Polen.”

„Laat de naam wezen wat hij wil,” antwoordde ik. „Ik hielp een’ dame, die ik meende dat in nood verkeerde, en ik ben ter belooning van mijne papieren, en bijna ook van mijn leven beroofd geworden.”

„Kolonel Gerard,” zeide zij, „wij hebben samen een spel gespeeld, en de inzet was een wichtige. Gij hebt door een’ boodschap over te brengen, welke u nooit was opgedragen, bewezen dat gij voor niets terugdeinst, waar het uw land geldt. Mijn hart is Duitsch, en het uwe is Fransch, en ik zou ook tot het uiterste in staat zijn, zelfs tot bedrog en tot diefstal, zoo ik in deze crisis mijn lijdend vaderland kan helpen. Gij ziet hoe openhartig ik ben.”

„Gij vertelt mij niets, dat ik niet gezien heb.”

„Maar waarom zouden wij, nu het spel gespeeld en gewonnen is, wrok in het hart dragen? Ik zal u dit zeggen, dat, indien ik ooit in zulk een toestand mocht verkeeren, als ik voorwendde in de herberg van Lobenstein, ik zou wenschen nimmer een galanter beschermer of een trouwhartiger edelman te ontmoeten, dan Kolonel Etienne Gerard. Ik had nooit gedacht, dat ik voor een Franschman zou kunnen gevoelen, wat ik voor u gevoelde, toen ik heimelijk de papieren van uw’ borst haalde.”

„Maar gij naamt ze desniettemin.”

„Zij waren noodig’ voor mij en voor Duitschland. Ik wist wat zij behelsden, en de uitwerking, welke zij op den Prins zouden hebben. Zoo hij ze in handen gekregen had, zou alles verloren zijn geweest.”

„Waarom zou Uwe Hoogheid tot zulke maatregelen de toevlucht nemen, terwijl een twintigtal van die struikroovers, die voornemens waren mij aan de poort van uw kasteel op te hangen, het werk even goed zouden hebben gedaan?”

„Zij zijn geen struikroovers, maar het beste bloed van Duitschland,” riep zij met vuur. „Zoo gij ruw behandeld zijt, herinner u dan de beleedigingen, waaraan ieder Duitscher, van de Koningin van Pruissen tot den geringsten onderdaan, onderworpen is geweest. Wat betreft, waarom ik u niet heb laten beloeren op weg, ik kan u zeggen, dat ik naar alle zijden manschappen had uitgezonden, en dat ik te Lobenstein zat te wachten om te vernemen, dat zij geslaagd waren. Maar toen, in plaats van een bericht van hen, gij zelf kwaamt, was ik wanhopend, want er bevond zich nu slechts een’ zwakke vrouw tusschen u en mijn gemaal. Gij ziet hoe ik in de engte was gedreven, vóór ik het wapen mijner kunne aanwendde.”

„Ik belijd, dat gij mij overwonnen hebt, uwe Hoogheid, en mij blijft niets anders over, dan voor u het veld te ruimen.”

„Maar gij zult uwe papieren meenemen.” Zij overhandigde ze mij al sprekende. „De Prins is nu den Rubicon overgestoken, en niets kan hem weder aan de andere zijde brengen. Gij kunt ze aan den Keizer teruggeven en hem vertellen, dat wij weigerden ze aan te nemen. Niemand kan u beschuldigen, dat gij uwe depêches verloren hebt. Vaarwel, Kolonel Gerard, en het beste wat ik u kan wenschen is, dat als gij Frankrijk bereikt, gij daar kunt blijven. Binnen een jaar zal er aan deze zijde der rivier geen plaats meer zijn voor een Franschman!”

En zóó geschiedde het, dat ik met de Prinses van Saksen-Felstein speelde met geheel Duitschland tot inzet. Ik had over veel na te denken, toen ik met mijn’ arme, vermoeide Violette langs den straatweg wandelde, welke westwaarts van Hof leidt. Maar te midden van al de gedachten, welke mij bezig hielden, kwamen mij gedurig het fiere, schoone gelaat der Duitsche vrouw, en de stem van den soldaat-dichter, toen hij van zijn stoel zong, weer voor mijn geest. En ik begreep toen, dat er in dat krachtige, geduldige Duitschland, — die moederstam van natiën — iets vreeselijks school, en ik zag in, dat zulk een oud en geliefd land nimmer bedwongen kon worden. En onder het rijden zag ik, dat de dageraad aanbrak, en dat de groote ster, waarop ik door het venster van het paleis gewezen had, verbleekte aan den westelijken hemel.

Verantwoording

Dit is een zo getrouw mogelijke weergave van de tekst van De Heldendaden van Brigadier Gerard, verhalen van Arthur Conan Doyle in een vertaling van  J. van Witzenburg, in 1895/96 verschenen bij uitgeverij Wilms in Amsterdam. De tekst is overgenomen van een hardcover uitgave op octavo-formaat met een halflinnen rug, maar is waarschijnlijk ingebonden door de eerste eigenaar. Deze vertaling verscheen van augustus 1895 tot maart 1896 in zes afzonderlijke afleveringen: ik neem aan dat die uitkwamen als losse katernen met een papieren omslag, die je op gezette tijden bij de boekhandel ophaalde en uiteindelijk desgewenst zelf kon samenvoegen en laten inbinden.

De zeven hoofdstukken van het boek zijn eigenlijk korte verhalen die in Engeland van april 1895 tot december 1895 verschenen in het tijdschrift The Strand. Het boek is verlucht met een groot aantal illustraties van William B. Wollen, afkomstig uit die oorspronkelijke tijdschriftpublicatie. Dezelfde illustraties zijn opgenomen in The Exploits of Brigadier Gerard, de Engelse bundeling van dezelfde verhalen, die pas verscheen toen deze Nederlandse vertaling al was uitgebracht. Die Engelse boekuitgave bevat één verhaal meer, het allereerste verhaal van Conan Doyle over brigadegeneraal Gérard, ‘The Medal of Brigadier Gerard’ (verschenen in december 1894). Dat is door de Nederlandse uitgever over het hoofd gezien of met opzet overgeslagen. Conan Doyle geeft de verhalen in boekvorm ook een andere volgorde dan in deze Nederlandse uitgave, die simpelweg de verschijningsvolgorde – en daarmee waarschijnlijk dus ook de tekstversie – van de tijdschriften volgt. Het omgooien van die volgorde noopte Conan Doyle soms tot aanpassingen in de tekst, wat met name te merken is aan het begin van hoofdstuk III. (Zie voetnoot 11.)

De illustraties heb ik weggelaten. Verder heb ik een miniem aantal kleine correcties van overduidelijke zetfouten doorgevoerd, steeds met vierkante haken gemarkeerd. De twee verklarende voetnoten die J. van Witzenburg zelf aan zijn tekst had toegevoegd, heb ik uitgebreid met een aantal extra noten over historische feiten en in onbruik geraakte woorden. Ik ben daarbij zo spaarzaam mogelijk, maar zonder enig systeem te werk gegaan en heb slechts mijn eigen interesses gevolgd.

Meer over deze vertaling en de verschillen met de tweede Nederlandse vertaling van dezelfde verhalen, die enkele maanden later als krantenfeuilleton verscheen en waarschijnlijk wel op de Engelse boekuitgave was gebaseerd, is te lezen op mijn blog.

Frank Lekens

mei 2019

Noten

{1} Brigadier: In de Engelse boekuitgave van de eerste acht verhalen over brigadegeneraal Gérard, die pas uitkwam nadat deze eerste Nederlandse vertaling was verschenen, voegde Conan Doyle de volgende voetnoot toe over het woord ‘brigadier’: ‘The term Brigadier is used throughout in its English and not in its French sense.’ Die is als volgt overgenomen in de tweede, in feuilletonvorm verschenen Nederlandse vertaling: ‘Zoo vaak in dit feuilleton het woord brigadier gebruikt wordt, heeft dit de beteekenis van brigade-generaal.’ Want inderdaad: brigadier is in het Frans, net als in het Nederlands, een lage leger- of politierang; in het Engels is de primaire betekenis ‘brigadegeneraal’, en in die betekenis wordt het door Conan Doyle steeds gebruikt. [FL]

{2} in mijne laatste geschiedenis: dit verwijst naar het allereerste verhaal over Brigadier Gerard, ‘The Medal of Brigadier Gerard’, dat niet in deze Nederlandse bundel is opgenomen. In de Engelse uitgave is dat verhaal wel opgenomen, maar als een-na-laatste in de reeks geplaatst. Daarom ontbreekt deze eerste zin in de Engelse tekst van de boekuitgave (en in de latere Nederlandse vertaling die daarop is gebaseerd). Zie noot 12. [FL]

{3} Kolbak: berenmuts. Een dolman (verderop) is een huzarenbuis. [FL]

{4} Het terloopse antisemitisme is voor Conan Doyle’s rekening, en waarschijnlijk tekenend voor zijn tijd. [FL]

{5} Els: rechte of gebogen priem. [FL]

{6} Den 24 Sept. 1799 versloeg Massena de Russisch Oostenrijksche troepen bij Zurich. [Witzenburg]

{7} Bart = Baronet, een graad minder dan Baron, hooger dan ridder, behalve dien van den kouseband [Witzenburg]

Witzenburg geeft alleen een verklaring van de Engelse titulatuur. De eigenlijke grap van Conan Doyle is in de vertaling gesneuveld: Gerard noemt zijn nieuwe vriend voortdurend ‘the Bart’ en spreekt hem ook zo aan, terwijl Bart. alleen de schriftelijke afkorting is voor Baronet en dus nooit zo wordt uitgesproken. Overal waar in de tekst nu ‘de Baronet’ staat, zou je eigenlijk moeten lezen: ‘de Bart’, wat natuurlijk veel potsierlijker klinkt, en een schril contrast vormt met Gerards bewering dat hij de Engelse titulatuur beter doorgrondt dan veel van zijn landgenoten. [FL]

{8} het ongelukkig lot van George den Derde: de Engelse koning George III was op het eind van zijn leven gek geworden (of misschien wat we tegenwoordig dement noemen). Gerard verklaart zijn vriend dus voor gek dat hij de dragonders boven de huzaren stelt. [FL]

{9} droog kruid op de pan: de spellingen kruit en kruid werden in de negentiende eeuw door elkaar gebruikt. De pan is het deel van het geweer waar het kruit in gaat. [FL]

{10} The curse of Crummle: The curse of Cromwell. De Ierse adjudant heeft Gérard zo te zien vooral Engelse frasen bijgebracht waarmee hij zich belachelijk zal maken. ‘Bejabers’ was ook in Conan Doyle’s tijd vast geen courante vloek. [FL]

{11} Schabrak: sjabrak, zadelkleed. [FL]

{12} Ik wil alleen dit zeggen, dat: In de Engelse boekuitgaven is deze inleiding weggelaten, net als de eerste zin van het eerste hoofdstuk (zie noot 2). Witzenburg vertaalt de tijdschriftversie van het verhaal (na te lezen op archive.org).

In de boekuitgave heeft Conan Doyle deze passage geschrapt omdat die terugverwijst naar het allereerste verhaal over Gérard, ‘How the Brigadier Won His Medal’. Dat belandde in The Exploits of Brigadier Gerard bijna achteraan, zodat deze terugverwijzing onlogisch werd.

Het is de vraag waarom dat eerste verhaal in deze Nederlandse bundel niet is opgenomen: vond uitgever of vertaler het onder de maat, of is het gewoonweg over het hoofd gezien? [FL]

{13} remonte: jaarlijkse aanvulling van paarden, om de onbruikbaar gewordene te vervangen. (Van Dale) [FL]

{14} lorkenboomen: lariks. [FL]

{15} St. Cyr: officiersopleiding. [FL]

{16} spon: houten stop in een wijnvat. [FL]

{17} „Baronet!” riep ik: Zie noot 5. In het Engels: ‘Bart!’ I shouted. [FL]

{18} latuw: sla. [FL]

{19} Körner: Theodor Körner (1791-813). [FL]